Người nối nhịp cho học tṛ nghèo du học

Thầy Nguyễn Đức Ḥe trao học bổng cho sinh viên.

Hơn 41 năm nay, chỉ bằng tấm ḷng và dựa vào mối quan hệ của ḿnh, nhà giáo Nguyễn Đức Ḥe đă âm thầm đưa nhiều thế hệ học tṛ giỏi nhưng nghèo sang Nhật du học. Cho đến nay đă có hơn 300 du học sinh trong đó có bốn tiến sĩ - đă thành danh bằng con đường Đông du do ông khởi xướng...

Tôi từng khóc v́ ḿnh quá nghèo

Xuất thân từ gia đ́nh nhà giáo nghèo, nhưng nhờ ham học và học giỏi, nhà giáo Nguyễn Đức Ḥe may mắn nhận được một suất học bổng du học Nhật vào năm 1959.

Ông kể: "Tôi có đêm đă khóc khi c̣n là cậu học tṛ trường Chu Văn An, chỉ v́ thấy ḿnh quá nghèo, không có tương lai. Bởi thế khi sang Nhật, thành đạt hơn, tôi nguyện ḷng ḿnh sẽ đưa nhiều học sinh đi du học, thành tài".

Sau nhiều năm dành dụm từ nguồn học bổng, năm 1967, ông đă lập một kư túc xá có tên Đông Du học xá cho du học sinh Việt Nam qua ở, bước chuẩn bị khởi đầu cho tâm nguyện của ḿnh. Gọi là kư túc xá cho oai, nhưng thực tế đó chỉ là một căn nhà thuê lại bằng gỗ thấp lè tè tối tăm. Tài chính quá hạn hẹp, ông phải tự tay sơn phết, sửa sang rồi đi xin từ những chiếc bàn, ghế ngồi đến cái bát, đôi đũa... đủ dùng cho du học sinh. Một hôm, nhà cầu của kư túc xá bị hư, tiền sửa quá cao, ông - một giáo sư ĐH - và học tṛ cùng nhau xắn tay áo khai thông cả hầm cầu. Có chỗ trọ rồi, ông đi t́m việc làm thêm để HS có thể kiếm tiền theo học.

"Nhật Bản đă phát triển, người Nhật bắt đầu chê những công việc dơ bẩn, nguy hiểm và nặng nhọc. Học tṛ nghèo Trung Quốc để có tiền học tại Nhật đă chọn làm những công việc này. Tuy vậy, tôi cũng phải thử trước để xem nó có vừa sức HS Việt Nam ḿnh hay không, nên cũng làm trước đủ nghề như rửa bát, quét nhà, giao báo, xếp chữ nhà in... Ḿnh làm được mới chắc học tṛ của ḿnh cũng làm được..." - ông Ḥe kể.

Vậy là từ năm 1967, có việc, có chỗ ở, mỗi năm, ông đă giúp được từ 1-2 HS nghèo sang học ở Nhật. Các em được ăn ở tại Đông Du học xá, được tổ chức học tập, ôn luyện và đi làm thêm để trang trải tiền học phí, sinh hoạt phí. Cho đến năm 1973, ngoài việc giúp được nhiều HS nghèo sang Nhật vừa làm vừa học, ông đă cùng bạn bè gây dựng được quỹ học bổng Huynh đệ với trên 200 suất. Bấy giờ cuộc chiến tranh Việt Nam sắp đến hồi kết thúc, nhiều tin chiến thắng tới tấp được đưa trên các trang báo nước ngoài, ông quyết định về Việt Nam vào đầu năm 1974.

Mở tương lai cho hàng trăm học tṛ nghèo

Không phải dễ dàng ǵ việc bắt đầu cuộc sống ở quê hương c̣n khó khăn sau chiến tranh, nhất là đối với một người vừa trở về từ một quốc gia tư bản. Nhưng ông không nề hà, thầm lặng cống hiến tài năng sức lực của ḿnh. Hơn 13 năm sau ngày giải phóng, những nỗ lực của ông mới được xă hội thừa nhận.

Năm 1988, sau một thời gian dài vận động cho mô h́nh đặc khu kinh tế và sau đó là khu chế xuất, ông được bổ nhiệm làm giám đốc khu chế xuất Sài G̣n.

Đầu năm 1991, Thạc sĩ Nguyễn Đức Ḥe được trở lại Nhật trong một chuyến công cán, sau 17 năm. Trở về nước, ông được Thành ủy TP Hồ Chí Minh mời đến báo cáo. Buổi báo cáo có sự hiện diện của Bí thư thành ủy Vơ Trần Chí và Bộ trưởng Bộ Giáo dục - Đào tạo Trần Hồng Quân.

Ông Ḥe kể: Tôi kể cho các ông ấy nghe chiến lược đào tạo nhân tài của Trung Quốc, chuyện có hơn 40.000 du học sinh nước này tại Nhật và hơn 20.000 tại Australia.

Ông Bộ trưởng Bộ Giáo dục - Đào tạo cho biết bấy giờ Liên Xô tan ră, Mỹ thực hiện chính sách cấm vận, cả nước hiện chỉ có 5 suất du học tại Ba Lan, rồi hỏi: "Có đưa HS đi du học được không?". Tôi nói được, nhưng việc đầu tiên phải cho tôi mở một trường để chuẩn bị và sàng lọc.

Vậy là năm 1991, Trường Nhật ngữ Đông Du được thành lập và Con đường Đông du cho HS nghèo Việt Nam lại lần nữa được ông triển khai xây dựng. Một người bạn Nhật đă giấu cả vợ cho ông mượn 1 triệu yen để bảo lănh cho du học sinh vào Nhật. C̣n ông th́ làm thuyết khách, đến các trường tại Nhật xin được cho tṛ ḿnh nợ tiền học phí, tới các ṭa soạn báo Asahi và Yomiuri... t́m việc làm thêm cho học tṛ.

HS nghèo Việt Nam với sự bảo trợ này, sang Nhật với hai bàn tay trắng nhưng bằng chí lớn của ḿnh, vừa làm việc, vừa học tập, có em ngoài dành dụm tiền đóng học phí và sinh hoạt phí c̣n có dư gửi về giúp đỡ gia đ́nh.

Năm 1992, chương tŕnh học bổng Đông Du do Thạc sĩ Nguyễn Đức Ḥe khởi xướng đưa được bảy HS đi và đến nay đă có hơn 300 HS-SV nghèo du học. Riêng tháng 4-2005, có 57 người đi và dự kiến tháng 9 này có tiếp 30 suất.

Đă có bốn SV lấy được bằng tiến sĩ nhờ con đường bảo trợ này. Tiến sĩ Vơ Minh Tuấn (ĐH Kinh tế TP Hồ Chí Minh) là một trong số đó, anh nói: "Nếu không có thầy một người từng là học tṛ nghèo như tôi làm sao có được như hôm nay..."

Học tṛ là tác phẩm của tôi

Một du học sinh Việt Nam sang Nhật bằng con đường tự túc chi phí bảo lănh và học phí năm đầu mất khoảng 400 triệu tiền Việt Nam. Một con số thật lớn, vậy nên nhiều người khi nghe nói đi theo chương tŕnh du học Đông Du không tốn một đồng nào, ít ai dám tin. Thế nhưng với nhà giáo Nguyễn Đúc Ḥe th́ đó chính là tâm nguyện của ông. "Học tṛ là tác phẩm của tôi. Người họa sĩ say mê vẽ tác phẩm của ḿnh như thế nào th́ tôi say mê đào tạo học tṛ như thế ấy. Tôi không có khả năng làm được tất cả những ǵ mà ńnh ao ước cho đất nước, v́ thế tôi gửi trọn niềm tin ở học tṛ của ḿnh...".

Dù bận trăm công ngh́n việc, tuổi cao sức yếu, nhưng tối thứ ba nào ông cũng dành thời gian để nói chuyện về đạo đức, lư tưởng và lẽ sống cho những du học sinh tương lai. Ông bắt học tṛ không chỉ nghiêm túc trong chuyện học mà phải có tinh thần kỷ luật và rèn luyện cao.

Mỗi sáng, những du học sinh của ông phải chạy vài cây số theo yêu cầu. "Nếu không dẻo dai, có nghị lực, chịu khó th́ làm sao khi sang Nhật phải dậy từ 2 giờ 30 sáng để đi giao báo rồi c̣n về đi học được? Du học với chương tŕnh Đông Du, có tài thôi chưa đủ, mà phải là một người yêu nước, có đức, có chí hướng và nghị lực" - ông nói.

Một sự cho đi không vụ lợi nhưng ông trân trọng những niềm vui hạnh phúc thật nhỏ bé, giản dị. Hôm gặp tôi, ông kể, có một bà mẹ ở Nhà Bè (TP Hồ Chí Minh) mới sáng sớm đă mang lên cho ông ba con cua nhỏ. Bà nói, không có ǵ biếu thầy, vài con cua nhỏ này chính tay bà bắt được khi đi làm đồng. Người mẹ đó thật nghèo, quanh năm bán lưng cho trời, bán mặt cho đất nhưng con bà hiện đang là một sinh viên đang du học tại Tokyo. Anh được du học Nhật với sự trợ giúp của Đông Du...

Tài hoa trẻ

< Nguồn : Tuổi Trẻ 7/6/2005>