Tiểu sử Cụ Đào Trinh Nhất

tác giả quyển "Nước Nhựt Bổn - 30 Năm Duy Tân"

 

Tiểu sử Đào Trinh Nhất 

(trích từ "Ngục Trung Thư" nguyên tác bằng Hán văn của Phan Bội Châu, bản dịch của Đào Trinh Nhất * )

Đào Trinh Nhất sinh năm 1899 tại Thái B́nh. Ông là con của Cụ Đào Nguyên Phổ. Phu nhân của ông là bà Lương Thị Ḥa (con gái Cụ Lương Ngọc Quyến và là cháu nội Cụ Lương Văn Can).
1921-1925 : Viết báo Hữu Thanh, Thực Nghiệp Dân Báo và France-Indochine ở Hà Nội .
14/11/1925 : Tới Saigon, làm thư kư tại Chez Phan Chu Trinh, số 5 Catinat (đường Tự Do).
22/3/1926 : qua Pháp.
15/4/1926 : Tới Paris liên lạc với Nguyễn Thế Truyền và Nguyễn Như Phong. Viết báo Việt Nam Hồn.
5/1927 : Trở về VN.
1930-1931 : Chủ bút báo Đuốc Nhà Nam (Flambeau d'Annam) của Bùi Quang Chiêu.
2/1936 : Xuất bản tờ Mai, tấn công Đại Hội Đông Dương.
25/7/1939 : Bị trục xuất về Bắc.
1944-1945 : Cộng tác với báo Nước Nam của Lương Ngọc Hiền tại Hà Nội.....

Tiểu sử Đào Trinh Nhất 

(trích Liêu Trai Chí Dị, nguyên tác của Bồ Tùng Linh, bản dịch của Đào Trinh Nhất, in lại ở hải ngoại nhưng không đề nhà xuất bản cũng như năm in.  Trong đó có gần 4 trang ghi lại "Tiểu truyện tác giả." *).

Tiên sinh họ Đào húy Trinh-Nhất sanh năm Canh Tí (1900) tại Thuận-Hóa (Trung-Việt), quán xă Thượng-phán, huyện Huỳnh-côi, tỉnh Thái-b́nh, mất trong một gian nhà nhỏ ở xóm Ḥa-hưng, Sài-g̣n, hồi chiều thứ sáu ngày 18 tháng giêng năm Tân-măo (23-11-1951, thọ 52 tuổi. Con trưởng cụ đ́nh-nguyên nhị-giáp tiến-sĩ Đào-Nguyên-Phổ, rể cụ cử Lương-Ngọc-Quyến, sẵn thừa hưởng một gia giáo văn-học truyền-thống, tiên-sinh kiêm thông Hán-học, Pháp-học, thêm có văn tài, có sáng kiến, trong ngót 30 năm, đă để lại nhiều thành tích trong làng văn, làng báo.Tiên-sinh làm chủ bút, nếu không là chủ bút th́ cũng là một phụ bút đắc lực cho nhiều nhật báo, tuần báo, tạp chí.

Từ năm 1920-1921, tiên-sinh bắt đầu bước vào làng báo, biên tập Hữu-thanh tạp-chí và Thực-nghiệp dân-báo.

Rồi làm Trung-ḥa nhật báo cơ quan ngôn-luận của nhà Chung. Sau đó làm báo Đông-Pháp tức là phần phụ trương viết bằng Việt ngữ của tờ báo Pháp France Indochine.

Năm 1924-1925 vào Nam, làm sôi nổi dư luận Lục-tỉnh bằng cuốn Thế-lực khách-trú và vấn-đề di-dân vào Nam-kỳ.

Năm 1925-1926, tiên-sinh du-học Pháp. Năm 1929 về nước, ở luôn trong Nam làm báo, làm sách cho đến năm1939 bị trục xuất về Bắc.

Trong khoảng 10 năm đó, ở Sài-G̣n, tiên sinh đă làm báo Phụ-nữ tân văn, báo Công-luận, báo Thần-chung, báo Đuốc nhà Nam, báo Tân Văn, báo Việt-nam, báo Điễn-tin.

Sau hết là báo Mai, chính của tiên-sinh toàn quyền làm chủ (1937-1938).

Về Bắc, tiên-sinh làm báo Trung Bắc chủ nhật (1940-1945).

Tài nghệ năng lực làm báo của tiên-sinh bắt đầu xuất hiện rơ ràng ở báo Mai, để rồi phát triển dồi dào ở Trung-Bắc chủ nhật.

Sau năm 1945-1947, chạy loạn về, tiên-sinh làm báo Ngày mới, báo Việt thanh (Bắc), và đến năm 1948 làm báo Cải-tạo ở Hà-hội và sau thời-kỳ trở vào Gài-g̣n làm trong bộ Ngoại-giao Nguyễn-Phan-Long (1949-1950), tiên-sinh viết nhiều bài lẻ tẻ ở báo Ánh sáng, báo Sài-g̣n mới, báo Dân-thanh cho đến ngày lâm-chung.

Thời kỳ đặc sắc nhất trong đời làm báo của tiên-sinh là lúc làm báo Mai và Trung Bắc chủ nhật.

Từ phương diện tài liệu văn nghệ ở nội dung đến phương diện kỹ thuật ấn loát ở ngoại dung, ai cũng nh́n nhận tiên-sinh thật là một nhà báo có sáng kiến, có biệt tài làm cho một tờ báo nổi tiếng và hấp dẫn độc giả.

Tác phẩm của tiên-sinh :

Thế lực khách trú và vấn đề di dân vào Nam-kỳ.(Thụy kư -  Hà-nội, 1924)

Thần tiên kinh (Dịch của A lan Kardec, 1930)

Nước Nhựt bổn 30 năm duy tân (Đắc-lập - Huế, 1936)

Cô Tư Hồng (1942)

Kẻ bán trời, Con quỷ phong lưu, Bùi thị Xuân

Lê văn Khôi (1941-1945)

Việt sử giai thoại (1943)

Vương An-Thạch (1943)

Con trời ngă xuống đất đen (1944)

Chu Trần tinh-hoa (1944)

Vương Dương Minh (1943-1945)

vân vân …

Tiên-sinh vốn là nhà báo làm văn cho nên hầu hết các tác phẩm của tiên-sinh đều đăng từng kỳ một trong các báo rồi sau mới in sách.

Sách Liêu trai chí dị này, tiên-sinh mới dịch được nửa bộ, đang đăng báo th́ tiên-sinh từ trần.

*

Tiên-sinh có nhiều bút hiệu, tùy tính cách mục báo đang chủ biên, tùy tên báo đang biên tập.

Tiên-sinh có tên tự là chính Quán-Chi. Chữ này xuất xứ ở sách tứ thư : Ngô đạo nhất dĩ Quán chi.

Biệt hiệu : NAM CHÚC là dịch ra Hán-tự chữ Đuốc nhà Nam tên báo.

VIÊN-NẠP là nói lái chữ Việt-nam, cũng tên báo.

HẬU-Đ̀NH, khi làm thay cho LAN-Đ̀NH chủ bút báo Tin-điển (Hậu có nghĩa là nối theo). Lại c̣n bút hiệu TINH-VỆ, BẤT-NHỊ, HỒNG-PHONG. Có khi kư hẳn một ẩn danh để đánh lạc độc giả :

TRƯƠNG VĂN THU

Cô PHẠM VÂN ANH

*

Được tin tiên-sinh mất, trong Nam ngoài Bắc làng báo, làng văn đều tỏ t́nh mến tiếc. Báo Tiếng-dội (Sài-g̣n) chủ xướng việc xây mộ cho tiên-sinh.

Báo Cải-tạo (Hà-nội) tổ chức ngày lễ truy điệu long trọng và cho ra một số báo đặc biệt đầy đủ về tiên-sinh (Cải-tạo số 134 ngày 10-111(nc)-1951).

Các báo đều có nói nhiều về thân thế, văn nghiệp tiên sinh, đăng đủ điếu từ, đối phúng, văn tế, thơ viếng.

............................

(*) Cả hai tài liệu trên  chia sẻ từ anh Trần Ngọc Điển. Anh Điển là cựu học sinh Taberd, tác giả bài "Lược sử ḍng Sư huynh La San ở Việt Nam" đă đang trên VietSciences số tháng 8 năm 2005. Xin thành thật cám ơn anh Điển đă chia sẻ thông tin quư báu này. (ERCT)

...........

* Vài hàng về tác giả Đào Trinh Nhất (thông tin chia sẻ của anh T Đ A - Exryu USA)

- Đào Trinh Nhất là học giả, nhà báo. Sinh năm 1900,  mất ngày 21-3-1951

Ông viết nhiều về các phong trào chống Pháp như Cần Vương, Đông Kinh Nghĩa Thục, cuộc khởi nghĩa của Phan Đ́nh Phùng, nhà yêu nước Phan Bội Châu, ... Ông cũng có dịch thơ của những người cách mạng chẳng hạn như bài thơ dịch sau đây:

- Bài Thơ Tuyệt Mệnh -

Học hải cầm thư lịch kỷ thu 
Nam Quan hồi thủ tứ du du 
Bách niên Tổ Quốc quy Hồ Lỗ 
Thất xích tàn khu phó bích lưu 
Tư thế bất phùng minh thánh hữu 
Lai sinh thả báo phụ huynh cừu 
Thử hồi hoạch yết Lam Sơn Đế 
Hoán khởi trùng tiêm Pháp tặc đầu 

- Lương Ngọc Quyến -

Bể học xông pha trải bấy lâu 
Thân tù ngoảnh lại nghĩ mà đau 
Trăm năm -dất Tổ về quân Mọi 
Bảy thước thân tàn mặc nước trôi 
Bạn tốt đời nay sao vắng cả 
Thù nhà kiếp trước chớ quên -dâu 
Bao giờ gặp -được Lam Sơn Đế 
Quyết mượn oai linh chém Pháp đầu . 

- -Đào Trinh Nhất dịch -