NHỮNG CHÂN TRỜI MỸ :

Washington, Evergreen State,

tiểu bang của mùa Xuân bất tận.

BS Vũ văn Dzi

 

Washington là một tiểu bang ở vùng cực Tây Bắc của nước Mỹ, có nhiều quan hệ gắn bó với các nước Á Châu, Canada v́ lư do kinh tế, chính trị, văn hóa và lịch sử.

Với 6.3 triệu dân và diện tích 184824 cây số vuông th́ Washington là một tiểu bang quan trọng với thủ đô Olympia và thành phố lớn nhất là Seattle 570000 dân với vùng phụ cận lên tới gần 3 triệu dân ở bên bờ vịnh Puget Sound. Trong tương lai với đà gia tăng dân số từ bên ngoài tới lập nghiệp th́ một nửa dân chúng của thành phố Seattle sẽ là gốc Hispanic và Á Đông trong khi người da đen th́ rất ít. Hiện nay 80 % dân chúng của cả tiểu bang thuộc sắc da trắng, người da đen chiếm 4 %, Á Đông 8 % trong đó người Việt, Hàn, Tàu chiếm đa số. Gần đây Washington đă bầu ông Gary Locke ( Lă Gia Huy ), một người Tàu gốc Quảng Đông sinh trưởng ở Mỹ làm thống đốc từ năm 1996 đến 2005. Điều này chứng tỏ sự lớn mạnh và trưởng thành của cộng đồng Á Châu ở vùng Tây Bắc, không như trước đây mà vấn đề kỳ thị chủng tộc cũng như bất công ức hiếp các nhóm dân thiểu số khá phổ biến, nhất là trong đệ nhị thế chiến khi mà người Mỹ gốc Nhật đă là nạn nhân của những vụ ruồng bố tàn nhẫn, tài sản bị tịch thu và bị giam giữ vào các trại cải tạo mặc dù hoàn toàn vô tội...

Về lịch sử th́ trước đây Washington là một phần của vùng đất gọi là Oregon Territory nhưng về sau th́ một số di dân định cư ở vùng vịnh Puget Sound đ̣i tách ra thành một lănh thổ riêng biệt với Oregon và đến năm 1889 th́ Washington chính thức trở thành một tiểu bang thuộc chính phủ liên bang. Việc chọn tên của vị Tổng Thống đầu tiên cho tiểu bang mới này đôi khi có thể tạo nên nhầm lẫn với thủ đô của liên bang Mỹ cũng là Washington D.C ( District of Columbia ) và thêm vào đó tại tiểu bang Washington cũng có con sông tên Columbia !

Khởi đầu người dân vùng vịnh Puget Sound sống về nghề đốn gỗ làm rừng và đánh cá, săn thú lấy da hoặc đi t́m vàng. Sau đó họ vượt rặng núi Cascades để di chuyển vào định cư ở bên trong và có nhiều vụ xung đột với các nhóm dân da đỏ đă ở đây từ cả ngàn năm về trước. Khi một gia đ́nh tên Whitman bị người da đỏ tàn sát th́ chính phủ liên bang gửi quân đội tới can thiệp, bắt được nhóm da đỏ và đem một số ra treo cổ làm gương rồi gửi thêm quân tới trấn đóng để bảo vệ các di dân mỗi ngày càng đông đảo.

Năm 1856, các bộ lạc da đỏ Yakima lập thành một liên minh quân sự để phục kích tấn công các đoàn tàu di dân trên sông Columbia khiến chính phủ phải đem đại quân gồm kỵ binh tới đánh dẹp mới b́nh định xong để cho các di dân tới lập nông trại định cư. Lịch sử vùng Tây Bắc cũng giống như mọi nơi trên cả nước thường hay có những xung đột giữa người da đỏ và các di dân tới lập nghiệp. Khởi đầu th́ người da đỏ đón nhận người di dân tới chung sống ḥa b́nh nhưng sau một thời gian th́ những va chạm về văn hóa và kinh tế sảy ra đưa đến xung đột vũ trang để rồi theo định luật mạnh được yếu thua người da đỏ phải nhường lại đất đai để cho người da trắng vào làm chủ c̣n họ th́ được tập trung vào những trú khu riêng biệt và sống bằng trợ cấp tem phiếu thực phẩm để mất hết văn hóa và tinh thần tự hào dân tộc. Ngày nay đang có một phong trào phục hưng lại nếp sống văn hóa cổ truyền của người da đỏ Yakima, sống gần với thiên nhiên lành mạnh không như ngày nay bị tàn tạ tại các trú khu u tối ở bên trong, tương lai đen tối vô vọng v́ nạn ghiền rượu và ma túy..

Năêêm 1893 đường hỏa xa Union Pacific nối liền Seattle với vùng c̣n lại của nước Mỹ giúp cho tiểu bang Washington có thêm di dân tới định cư, nhất là sau khi có tin t́m được nhiều mỏ vàng lớn ở vùng Alaska, Klondike ở phía Bắc khiến hàng vạn người dân từ khắp nơi đổ về vùng Tây Bắc. Seattle là nơi xuất phát cũng như tiếp liệu của những nhóm người phiêu lưu đi t́m vàng và vẫn giữ vị trí này cho đến tận ngày hôm nay là nơi kiểm soát toàn thể kinh tế của cả vùng Tây Bắc, Alaska trong đó có kỹ nghệ du lịch bằng tau cruise mà Seattle là điểm xuất phát. Mọi quyết định về đầu tư, mở mang kinh tế ở Alaska đều do Seattle bỏ vốn định đoạt. Một số nhỏ di dân thành công nhờ t́m được vàng nhưng phần lớn thất bại và trở về với đời sống b́nh thường tại các nông trại ở Washington, Oregon hoặc California và lần hồi giúp cho vùng bờ biển phía Tây có được bộ mặt ngày nay.

Đèo Snoqualmie ở trong rặng núi Cascades là cửa ngơ nối liền Seattle với vùng bên trong như Moses Lakes, Wenatchee được phát triển nhờ hệ thống thủy lợi trên sông Columbia đem nước tưới ruộng cũng như phát điện nhờ hệ thống Grand Coulee lớn nhất thế giới, sau đập nước Tam Giáp Khẩu của Trung Quốc.

Trong thế kỷ 20, toàn thể vùng vịnh Puget Sound phát triển mau lẹ nhờ ảnh hưởng của chính phủ liên bang với kế hoạch vĩ đại xây hệ thống đập nước Grand Coulee , Bonneville, John day.. để biến cả vùng Tây Bắc thành một trung tâm công nghiệp lớn của miền Tây. Những căn cứ quân sự ở Bremerton, MChord, Ft Lewis biến vùng này thành một căn cứ quân sự khổng lồ trong đệ nhị thế chiến và những cuộc chiến tiếp theo ở Triều Tiên, Việt Nam và ngày nay tại Trung Đông. Nhờ điện lực của các đập nước trên sông Columbia nên vùng Puget Sound phát triển công nghiệp luyện kim , nhôm, thép, hóa chất và chế tạo phi cơ chiến đấu nhất là loại siêu pháo đài bay B 29 giúp nước Mỹ thắng Nhật Bản và sau này những loại phản lực cơ khổng lồ B 47, B 52. Khi chính phủ Mỹ ra lệnh bí mật tiến hành kế hoạch tối mật Manhattan project th́ tại Hanford có nhiều ḷ chế biến chất plutonium được xây dựng để dùng làm vũ khí hạt nhân cho quân đội Mỹ trong suốt thời kỳ chiến tranh lạnh. Nhờ các kế hoạch quốc pḥng và tin học nên kinh tế của Washington phát triển rất mạnh cho đến tận ngày hôm nay khiến vùng Puget Sound là nơi thu hút nhiều di dân có tŕnh độ văn hóa cao đến định cư, trong đó có khoảng 50000 người Việt Nam và một số lớn di dân gốc Á Châu như Trung Quốc, Hàn Quốc. Đại học University of Washington ở Seattle có nhiều sinh viên Việt Nam ở địa phương và du học sinh sang học về những ngành kỹ thuật tin học và hàng không do công ty Boeing, Microsoft bảo trợ. V́ ở gần Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc nên vùng Seattle cũng thu hút một số sinh viên du học tại các nước này rồi sang Mỹ lập nghiệp đóng góp nhiều cho công nghiệp tin học ở đây. Những khối nhân tài này sẽ giữ vai tṛ quan trọng trong việc nối liền thế giới Á Châu với nước Mỹ v́ hiện nay nền ngoại thương của Mỹ với vùng này đă vượt trội vùng Âu Châu.

Địa lư.

Washington cùng với Oregon, Alaska họp lại thành vùng Pacific Northwest của nước Mỹ với những đặc điểm khác hẳn những vùng c̣n lại v́ lư do địa lư, khí hậu và nhân văn riêng biệt. Có người để nghị nên kết hợp vùng Tây Bắc với Alaska và British Columbia thành một khu vực kinh tế, môi sinh, văn hóa riêng tại Bắc Mỹ gọi là Ecotopia v́ người dân ở đây rất kính trọng bảo vệ môi sinh và tài nguyên thiên nhiên không để cho các nhà tư bản khai thác bừa băi.

Trước nhất là vùng Tây Bắc đất đai nhỏ hẹp, gồm nhiều núi non và tương đối bất ổn về địa chất, có nhiều động đất, núi lửa phun v́ thuộc về "ṿng đai lửa của Thái b́nh dương" cùng với Nhật Bản, California, Trung Nam Mỹ, Tân Tây Lan, Nga. V́ sự va chạm của những tảng lục địa Juan de Fuca và Pacific Plate nên vùng Tây Bắc luôn luôn bị nạn đất lở , núi lửa phun đe dọa như vụ núi lửa St Helens.

Nhờ gịng hải lưu nước ấm Japanese Current ( Kuro Shivo ) nên khí hậu vùng Tây Bắc tương đối ôn ḥa, nhiều mưa vào mùa Đông và mát mẻ vào mùa Hè, cây cối xanh tươi quanh năm khiến Washington có tên là Evergreen State. Tuy vậy t́nh trạng lũ lụt cũng thường sảy ra khi mưa quá nhiều như vào năm 2006 một vụ lụt lội lớn đă làm cho nhiều nơi đường xá bị hư hại lên tới hàng trăm triệu USD..

Kinh tế lúc ban đầu dựa trên khai thác gỗ và cá biển, săn thú lấy da, nông nghiệp chăn nuôi để cung cấp cho thị trường của những công nhân khai thác vàng và kim khí và gần đây th́ hướng về công nghiệp quốc pḥng, hàng không, tin học và du lịch mà vùng Tây Bắc có rất nhiều lợi thế..

Phong cảnh tuyệt đẹp nhờ khí hậu có nhiều mưa và có nhiều rừng núi. Washington có rặng núi Olympic ở bên ngoài bao bọc vùng vịnh Puget Sound và các hải đảo San Juan. Rặng núi cao Cascades với nhiều núi lửa là nơi ngăn cách vùng vịnh với bên trong không nhận được mưa từ biển đưa vào nên tương đối khô cằn tạo nên hai vùng đất mà khí hậu, cây cối khác hẳn nhau. Vùng bên trong với thành phố lớn Spokane chủ yếu sống nhờ con sông Columbia được khai thác như là nơi phát điện và tưới ruộng cho cả vùng Tây Bắc, chuyên về trồng lúa ḿ hoặc trồng táo, lê..

Du lịch là nguồn lợi chính của Washington nhất là về môn trượt tuyết vào mùa Đông, cắm trại và đi xuyên rừng vào mùa Hè cũng như là nơi xuất phát của các chuyến du thuyền đi thăm vùng Alaska và dọc bờ biển miền Tây. Lịch sử vùng Tây Bắc chỉ có hơn 150 năm không có ǵ đáng kể ngoại trừ những di tích văn hoá của người da đỏ hoặc của người Á Châu ( Nhật, Tàu ) đă có mặt rất sớm ở vùng bờ biển miền Tây. Có một vài di tích khảo cổ cho thấy là người Trung Quốc đă có mặt ở vùng Tây Bắc khoảng vài trăm năm về trước nhưng chưa được xác nhận rơ ràng. Người Nga cũng có mặt tại đây khi họ làm chủ Alaska nhưng ngày nay không c̣n bao nhiêu.

Seattle, thủ đô của vùng Tây Bắc.

So với các thành phố lớn ở Mỹ th́ Seattle là một thành phố trẻ trung được thành lập vào năm 1852 khi một nhóm di dân từ New York đặt chân tới vùng vịnh Puget Sound và nhận thấy là một địa điểm tốt để dựng lên một hải cảng nước sâu. Khi đường hỏa xa liên lục địa được nối với vùng Puget Sound th́ con số di dân càng đông hơn và nhất là khi có tin t́m được nhiều mỏ vàng to lớn ở Alaska, Yukon. Lịch sử nước Mỹ ( cả Bắc lẫn Trung và Nam Mỹ ) và Úc ghi lại rằng động cơ thúc đẩy người di dân Âu Châu đi xâm chiếm thế giới chủ yếu là đi t́m vàng chứ không phải như người Pháp thường khoe khoang là đi "khai hóa" ( mission civilisatrice ) các sắc dân khác đôi khi c̣n có những nền văn minh cổ xưa hơn Tây Âu đến hàng ngàn năm hoặc như người Anh đi t́m thị trường thương mại..

Một số di dân đến vùng Tây Bắc sau khi làm giàu nhờ khai thác vàng đă trở về định cư và đầu tư vào việc mở mang vùng Puget Sound qua những số tiền vốn bỏ vào các ngân hàng ở Seattle. Chiến tranh thứ nhất và thứ hai khiến cho vùng này tiến thêm nữa nhất là khi công nghiệp chế tạo phi cơ và tàu chiến tại Seattle được thành lập khiến đưa dân số lên tới trên nửa triệu dân.

Boeing và Seattle.

Năm 1916, một kỹ sư trẻ tuổi tên William Boeing chế tạo ra một chiếc máy bay nhỏ có thể dùng để chở hành khách. Ông lập ra một công ty hàng không tư nhân nối liền hai thành phố Chicago và San Francisco, Seattle ( công ty này sau đó trở thành United Airlines ). Khi đệ nhị thế chiến sảy ra khiến hai nước Mỹ và Nhật lao vào một cuộc chiến mà Không quân giữ vai tṛ quyết định th́ công ty Boeing nhận được khế ước chế tạo những loại oanh tạc cơ hạng nặng như B 17 và nhất là loại siêu pháo đài bay B 29 nên đem lại rất nhiều công việc làm cho Seattle. Hàng chục ngàn chiếc B 29 được sản xuất và tung vào chiến trường và là nguyên nhân chính đem lại chiến thắng cho phe Đồng Minh. Nhờ những loại phi cơ chiến lược tầm xa B29 nên quân đội Mỹ đă thực hiện được được những phi vụ oanh tạc vào tận bên trong lănh thổ Nhật và cuối cùng chiến thắng bằng hai quả bom hạt nhân xuống Quảng Đảo và Trường Kỳ chấm dứt đệ nhị thế chiến ở Á Châu. Từ đó trở đi Boeing trở thành đại công ty quốc pḥng lớn nhất nước với nhiều quan hệ chặt chẽ với các chính trị gia và giới quân sự gọi là military industrial complex. Boeing cũng đóng góp nhiều cho cuộc chiến tại Việt Nam và A Phú Hăn khi các siêu pháo đài bay chiến lược B 52 được dùng trong những phi vụ chiến thuật gọi là Linebacker tại Việt Nam đ6ẻ oanh tạc chính xác vào các đợt tấn công biển người của Cộng Quân.

Bên cạnh Seattle là xưởng đóng tàu ở Bremerton nhận được lệnh sửa chữa và chế tạo nhiều tàu chiến thay thế những chiếc bị ch́m ở Trân Châu cảng và nhất là những tàu chở máy bay khiến kinh tế của Seattle và Tacoma được phát triển rất mau. Sau khi chiến tranh chấm dứt th́ Boeing chuyển sang lănh vực hàng không dân sự và chế tạo loại phi cơ lớn 707 và sau đó nhiều loại lớn hơn như 727, 737 và sau cùng 747. Nhưng v́ bị lệ thuộc quá nặng vào một đại công ty nên Seattle có những thăng trầm cùng với công ty này hoặc khi có sự di chuyển đi nơi khác như Wichita hoặc gần đây trụ sở của Boeing được rời về Chicago. Năm 1997 Boeing và McDonnell hợp làm một để cạnh tranh với công ty Airbus của các nước Âu Châu và sự thành bại sẽ có ảnh hưởng lớn lên cả vùng. Trong những cuộc chiến cao kỹ gần đây th́ Boeing đă chế tạo những loại tên lửa cruise có thể tấn công chính xác từ xa vào bên trong lănh thổ của địch mỗi khi chiến dịch được mở màn. Những loại vũ khí tối tân nhất hiện nay như vệ tinh không thám, phi cơ không người lái UAV cũng do Boeing chế tạo. Trong tương lai các phi cơ UAV của Boeing có lẽ sẽ giữ vai tṛ chính trong các cuộc chiến mà các máy bay tự động sẽ thay thế người phi công ngồi ở trong căn cứ điều khiển từ xa thay v́ ra ngoài mặt trận.

Trong suốt thế kỷ 20, Seattle phát triển rất mau nhờ công nghiệp quốc pḥng nhưng mỗi khi kinh tế bị suy thoái và công ty Boeing giảm bớt nhân viên th́ Seattle lại suy sụp theo kiểu boom and bust, lên xuống thất thường làm cho đời sống xă hội bị bất ổn ví dụ như khi sảy ra vụ khủng bố Hồi Giáo 9/11 làm cho ngành hàng không dân sự bị khủng hoảng nặng th́ Boeing đă phải cắt 30000 nhân viên trong đó 2/3 ở vùng Seattle. Trong cuộc chiến tranh ở Việt Nam th́ Boeing là nơi chế tạo loại oanh tạc cơ hạng nặng B 52 được thiết kế dùng trong một cuộc chiến tranh chiến lược hạt nhân nhưng tại Việt Nam th́ được dùng để yểm trợ cho các cuộc chiến ở trên bộ dưới h́nh thức trải thảm bom gây nên những thiệt hại to lớn tại đây. Nhưng hiện nay Boeing đang chế tạo nhiều phi cơ chuyên trở loại 747 cho thị trường Á Châu và gửi nhiều chuyên viên sang giúp Việt Nam phát triển ngành tin học cao kỹ cũng như bảo tŕ phi cơ dân sự mà Boeing bán cho Việt Nam, một trong những khách hàng mới của công nghiệp và nông nghiệp vùng Tây Bắc. Việt Nam đang trên đường trở thành một khách hàng chính của Boeing và đang có kế hoạch gủi hàng ngàn sinh viên, chuyên viên sang du học dưới sự bảo trở của nhiều công ty lớn, trong đó có Boeing, Microsoft, Hewlett Packard..

Microsoft và người giàu nhất thế giới.

Thành phố Redmond ở phía Đông Seattle là trụ sở của đại công ty Microsoft với 71000 nhân viên trên khắp thế giới với thu nhập hàng năm lên tới 44 tỷ USD. Công ty được thành lập vào năm 1975 bởi một sinh viên trẻ tuổi học năm thứ hai ở Harvard tên là Bill Gates cùng với người bạn Paul Allen. Hai người đă sáng chế ta phần mềm BASIC được dùng trong máy điện toán IBM PC và sau đó tiếp tục tăng trưởng thành một công ty lớn nhất thế giới nhờ phần mềm Windows được dùng khắp nơi. Năm 1979, Microsoft rời về vùng Seattle và lập trụ sở ở Redmond sau khi Bill Gates bỏ học và ra ngoài để trở thành một doanh nhân. Ngày nay Microsoft chuyển sang nhiều lĩnh vực khác như máy điện toán, truyền h́nh, video games và nhiều loại dịch vụ khác. Trong thập niên 90, Microsoft tiếp tục lớn mạnh nhờ sáng chế ra những loại phần mềm mới như WorkPerfect và Lotus, Microsoft Office, MSN Hotmail, VISTA khiến được tờ báo Forbes khen ngợi là công ty có nhiều sáng kiến nhất. Sang năm 2000 th́ Microsoft lại tiến thêm nhiều bước nữa vào lănh vực Internet bằng cách sáng chế hoặc mua lại các phần mềm mới khác và hiện đại hơn để tập trung vào Windows XP. Để mở mang thêm thị trường cũng như đi t́m nhân tài Microsoft lập ra một trung tâm khảo cứu ở Bắc Kinh và nhờ thế đă có một chỗ đứng vững vàng ở thị trường to lớn tại Trung Quốc. Với sự tăng trưởng của ngành công nghiệp tin học tại Việt Nam th́ Bill Gates đă sang thăm Việt Nam và dự trù sẽ xây dựng nhiều nhà máy cũng như trung tâm nghiên cứu. Phát minh Windows của Bill Gates đă làm thay đổi đời sống của hàng tỷ người trên thế giới v́ máy điện toán cá nhân đă trở nên thông dụng, rẻ tiền và dễ dàng giúp cho các dịch vụ mua bán, khảo cứu, ngân hàng, thiết kế máy móc và cả trong lănh vực quân sự, chính trị được mau chóng và chính xác.

Nếu trước đây trong thời kỳ Trung Cổ vị minh quân Henri VI của nước Pháp nói rằng ông sẽ cố gắng thực hiện giúp cho người dân nghèo mỗi tuần lễ có được một con gà để ăn th́ ngày nay Bill Gates cũng mong rằng phần mềm Windows của ông sẽ giúp cho mỗi gia đ́nh có được một máy điện toán cá nhân để cải thiện đời sống và ước mơ này đă trở thành sự thực tại một số quốc gia như Singapore, Hàn Quốc và Đài Loan và trong tương lai ở Việt Nam. Libya đi xa hơn là cung cấp cho mỗi học sinh từ tiểu học trở lên một máy điện toán laptop với phầm mềm của Microsoft để mở mang trí tuệ.

Thành công to lớn của Microsoft đă giúp Bill Gates trở thành người giàu có nhất thế giới với tài sản lên tới trên 53 tỷ USD và ông trở thành một trong những nhà mạnh thường quân nổi tiếng đem một số lớn tài sản ra tài trợ cho những công việc phước thiện trên khắp thế giới như chống bệnh AIDS, bệnh sốt rét, suy dinh dưỡng và nhất là khảo cứu khoa học kỹ thuật giúp nhân loại chống đói, giảm nghèo. Ngày nay ông đă hưu trí và dành thời gian cho những kế hoạch to lớn giúp nhân loại cùng với người giàu thứ nh́ là ông Warren Buffett của công ty đầu tư Berkshire Hathaway. Khi nhận định về thế giới trong tương lai chuyển sang thời kỳ hậu công nghiệp th́ Bill Gates viết trong cuốn sách � The road ahead � rằng sức mạnh của một xă hội sẽ dựa trên sự hiểu biết ( knowledge is power ) nghĩa là sự giàu mạnh sẽ tùy thuộc vào vốn liếng trí tuệ của xă hội đó chứ không phải dựa trên sức mạnh quân sự hay tài nguyên thiên nhiên hoặc dân số đông đảo. Bên cạnh Microsoft và Boeing th́ Seattle c̣n là trụ sở của công ty Amazon chuyên bán sách và nhiều hàng tiêu dùng trên Internet. Jeff Bezos là người đă nghĩ ra cách mua bán sách báo mới và cũ cũng như hàng tiêu dùng trên Internet nên đă làm thay đổi hoàn toàn lối mua bán ở Mỹ và ông đă trở thành một trong những người giàu nhất nước. Paul Allen người đồng sáng lập ra Microsoft cùng với Bill Gates th́ chuyển sang lĩnh vực khảo cứu văn hóa và nghệ thuật và ông đă tặng 200 triệu USD cho kế hoạch vĩ đại nghiên cứu cấu trúc của năo bộ để t́m ra những phương pháp trị bệnh thần kinh tâm trí.

Ngoài ra nhờ hải cảng nước sâu và vị trí địa lư thuận lợi nên Seattle biến thành trung tâm giao dịch chính với các nước Á Châu như Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc và Việt Nam..

Seattle là một thành phố có diện tích tương đối nhỏ và hẹp ở trên một giải đất có nhiều đồi dốc nằm ở giữa vịnh Puget Sound và hồ Washington ở phía Đông. V́ thiếu đất nên dân chúng rời sang những vùng bên cạnh như Kent, Bellevue, Redmond, Everett và một số dân phải xây nhà ở các ḥn đảo như Bainbridge, Vashon rồi dùng phà ferry sang Seattle làm việc hàng ngày. Xa lộ I 5 chạy suốt dọc thành phố và I 90 chạy ngang và thường xuyên bị nạn ùn tắc. Xa lộ 405 chạy dọc phía Đông hồ Washington cũng không đủ làm giảm t́nh trạng này. Ở giữa hồ Washington là đảo Mercer nơi có nhiều ngôi nhà rất đắt tiền trong đó có ngôi nhà riêng của nhà tỷ phú Bill Gates lên tới 100 triệu USD..

Seattle được chia ra làm nhiều khu vực khác nhau như Queen Anne, Madison, Ballard, Wallingford, Fremont.. mỗi nơi có một sắc thái và văn hóa khác nhau ví dụ như Fremont nổi tiếng cấp tiến, tự do vừa mua từ Tiệp Khắc một tượng đài kỷ niệm của Lenin đem về dựng lên ở trung tâm thành phố.

Khu vực Pioneer Square, nơi khai sinh ra thành phố và hiện nay là trung tâm văn hóa của Seattle với nhiều bảo tàng viện, công viên. Gần đó là khu vực International District gồm co khu chợ Tàu Chinatown rất to lớn và gần đây có nhiều doanh nghiệp của người Việt, Lào, Miên, Hàn.. Bảo tàng viện Wing Luke ở đây ghi lại lịch sử định cư của người Á Đông ở trên đất Mỹ từ người Tàu cho tới người Nhật và sau cùng Việt Nam. Các tài liệu và h́nh ảnh ghi lại những bất công của chế độ �người bóc lột người � mà những di dân Á Châu phải gánh chịu đều được ghi lại khá đày đủ ví dụ như công lao hy sinh của những người phu phen Trung Quốc làm đường xe hỏa Union Pacific. Cộng đồng Nhật bị ngược đăi và kỳ thị nặng hơn cả trong đệ nhị thế chiến. Riêng tại vùng Tây Bắc hơn 8000 di dân Nhật đă bị tước đoạt tài sản và tống giam vào các trại cải tạo ở bên trong mặc dù họ hoàn toàn không có hành động chống đối lại nước Mỹ trong thời chiến hoặc làm gián điệp cho Nhật. Không những thế họ c̣n t́nh nguyện thành lập Trung Đoàn 442 sang chiến đấu trong quân đội Mỹ tại Âu Châu và hy sinh cứu được nhiều Sư Đoàn Mỹ trong những trận đánh lớn nhất ở đây như trong trận Ardennes. Nhờ những đóng góp xương máu to lớn trên của các thanh niên Mỹ gốc Nhật nên gần đây chính phủ Mỹ đă phải lên tiếng xin lỗi những nạn nhân và bồi thường thiệt hại cho gia đ́nh. Một số các chính trị gia Mỹ gốc Nhật như TNS Daniel Inouye, Robert Matsui, Norman Mineta, tướng Eric Shinseki là con cháu của những nạn nhân trong vụ ngược đăi này. Trong đệ nhị thế chiến đă có tất cả 120000 người Nhật bị giam vào các trại tập trung bởi đạo luật 9066 do Tt Roosevelt kư, một trong những vết nhơ lớn nhất lịch sử Mỹ. Cuốn phim �Come back to paradise � đă ghi lại khá đầy đủ câu truyện bi thảm này của cộng đồng Nhật tại vùng Tây Bắc. Câu truyện bi thương này sẽ được ghi lại rơ hơn khi chúng tôi viết về California nơi có đông đảo người Nhật định cư ở Mỹ.

Vùng bờ biển Waterfront là nơi để đi tham quan chính khu vực downtown bằng nhiều cách, có thể dùng xe ngựa, xe xích lô đạp, xe bus và có nhiều nơi thuê các chuyến du ngoạn bằng tàu đi thăm các hải đảo và vùng lân cận ở trong vịnh Puget Sound. Năm 1962 Seattle tổ chức Hội chợ Quốc tế và tại đây có đài kỷ niệm tượng trưng cho Seattle là Space Needle, Pacific Science Center và đường xe điện Monorail. Có thể đi thăm thành phố bằng những tour du lịch có hướng dẫn như Grayline Tour, Trolley Tour để tham quan những danh lam thắng cảnh có rất nhiều ở thành phố có lần được sắp hạng là đẹp nhất nước Mỹ. Có thể đi thăm vùng hải đảo bằng tàu Argosy tours. Nhiều chuyến du lịch Alaska cũng xuất phát từ Seattle, mỗi chuyến kéo dài khoảng 1 tuần lễ.

Đại Học University of Washington.

Đại học lớn nhất tiểu bang viết tắt là UW ở trung tâm thành phố với 35000 sinh viên trong đó sinh viên gốc Á Đông chiếm 25% , một tỷ lệ rất lớn. Con số du học sinh Á Đông cũng rất cao, học phí tương đối rẻ 5600 USD và 19000 USD đối với người bên ngoài.

UW nổi tiếng về những phân khoa Y khoa và Luật Khoa cũng như khoa học kỹ thuật. UW vừa được gia đ́nh Bill Gates tặng cho 200 triệu USD để khảo cứu về ngành tin học khiến UW hiện nay được coi là một Đại học chuyên về khảo cứu những lănh vực mũi nhọn trong khoa học. Campus rất rộng lớn và đẹp, nhiều tiện nghi. UW chủ yếu là một đại hoc có nhiều lợi điểm về khoa học kỹ thuật của miền Tây nên có nhiêàu du học sinh viên nước ngoài tới học. Chương tŕnh international studies có nhiều liên hệ với các nước Á Đông rất được nhiều người theo học. Ban Giám Hiệu của UW công nhận rằng sự hiện diện đông đảo của các sinh viên Á Châu cũng như các du học sinh đă đóng góp nhiều cho Đại học tuy rằng con số sinh viên da đen th́ hơi ít và sự hiện diện của họ thường hạn chế vào những đội bóng football và basketball rất mạnh trong nhóm Western Division. Đội bóng Huskies của UW là một trong những đội mạnh ở miền Tây và hàng năm trận đấu với đội Washington State được cả thành phố theo rơi. Đại học Y khoa của UW nổi tiêáng trên cả nước nhờ các công tŕnh khảo cứu có giá trị và có lần chương tŕnh Y khoa gia đ́nh của UW được sắp hạng nhất nước. Trường Y khoa của UW cũng là nơi đào tạo các chuyên viên cho cả vùng Tây Bắc trong đó có Alaska, Idaho, Wyoming là những nơi không có trường Y khoa. Con số sinh viên da đỏ và Hispanic rất ít mặc dù được nâng đỡ rất nhiều về đủ mọi mặt v́ được hưởng quy chế của những sắc dân thiểu số. Dĩ nhiên các sinh viên Á Châu không được hưởng quy chế gốc thiểu số và được nâng đỡ v́ dưới mắt các nhà giáo dục Mỹ th́ họ là những thành phần xuất sắc ( over achiever ) nên đôi khi cần phải được hạn chế lại.. để nhường cho các sắc dân thiểu số kém may mắn nhuu da đỏ và nhất là Eskimo tại Alaska !

Seattle có nhiều đội bóng thể thao nhà nghề như đội Seahawks, Mariners, Sonics ( gần đây rời về Oklahoma và đổi tên thành Thunders) .. tạo nên một khung cảnh sôi động cho một thành phố có tiếng hâm mộ thể thao và giữ ǵn sức khỏe.

Sự ḥa hợp giữa các sinh viên khác chủng tộc cũng tốt hơn những nơi khác v́ UW là một nơi có nhiều sinh viên từ khắp nơi trên thế giới tới, nạn kỳ thị chủng tộc tương đối thấp. Hiện nay có một chương tŕnh hợp tác giữa UW và các đại học Việt Nam nên con số du học sinh VN tại UW cũng khá đông nhất là trong ngành hàng không và tin học v́ hai phân khoa này là điểm mạnh của UW v́ được sự tài trợ của Microsoft và Boeing. Các công ty này cũng dành riêng một số học bổng cho các du học sinh từ Việt Nam sang học tại UW.

Bên cạnh UW th́ tiểu bang Washington c̣n có nhiều Đại học khác như Seattle Pacific và nhiều Đại học cộng đồng mà điều kiện nhập học dễ dàng hơn. Đại học tư University of Puget Sound ở Tacoma nổi tiếng về môn business, sinh ngữ và có một phân khoa Âm nhạc rất được tiếng là có giá trị cao. Thành phố Tacoma ở phía Nam trước đây được biết đến là một thành phố hải cảng công nghiệp luyện kim và chế biến giấy gỗ nên sông nước bị ô nhiễm khá nặng và không có ǵ đáng kể về du lịch. Tacoma trước đây là nơi chế biến các quặng kim khí như đồng, bạc từ Alaska gửi về nên khí hậu được coi là không được trong lành v́ bị ô nhiễm. Phi trường quốc tế Sea Tac nằm ở giữa hai thành phố Seattle và Tacoma và là cửa ngơ từ các nước Á Châu vào Mỹ.

Olympia thủ đô của Washington là một thành phố hiền ḥa, xinh đẹp với 45000 dân và có Đại học Evergreen State College được thành lập vào năm 1971 và đặc biệt có lối tổ chức rất tự do phóng khoáng để cho các sinh viên tự ư lựa chọn các môn học.

Vùng Tây Bắc vịnh Puget Sound với quần đảo San Juan được coi là nơi có thắng cảnh đẹp nhất vùng này và mỗi năm thu hút hàng triệu du khách đến thăm bằng du thuyền. Một số người dân Mỹ hưu trí cũng chọn vùng này để sinh sống v́ có lần được coi là một trong những vùng có đời sống yên lành và trong sạch nhất nước. Bellingham và Anacortes là nơi xuất phát của các du thuyền đưa đi thăm các hải đảo San Juan và vùng phía Bắc. Quần đảo này gồm có hàng trăm đảo lớn nhỏ khác nhau trong đó lớn nhất là đảo Orcas, Lopez và San Juan. Tại đây du khách có dịp nghiên cứu về những loại cá voi, cá orcas đặc biệt ở đây được bảo vệ để khỏi bị tuyệt chủng.

Công Viên Olympic National Park và Mt Rainier.

Ở về phía Tây vịnh Puget Sound là bán đảo Olympic Peninsula gồm có nhiều khu rừng núi hoang vu và rừng rậm được giữ nguyên ở trong t́nh trạng nguyên thủy không bị tàn phá bởi bàn tay tham lam của con người. Công Viên Quốc gia Olympic rất to lớn gồm có nhiều đồi núi, thác nước, rừng rậm và điều kiện để cắm trại cũng như đi xuyên rừng hiking.

Công viên quốc gia thứ hai là North Cascades National Park ở về phía Bắc với nhiều rặng núi tuyết rất cao và đẹp trong đó có núi Baker nổi tiếng nhất. Các quả núi ở đây phần lớn là núi lửa đă tắt nhưng thỉnh thoảng cũng có những vụ động đất nhỏ. Có nhiều con đường ṃn ở trong khu vực này mà nhiều nơi chưa từng có người đặt chân tới. Vùng này được cả thế giới biết đến là có nhiều dấu vết của một giống dă thú hay người rừng gọi là � Big foot� v́ có nhiều người thợ rừng quả quyết đă thấy giống này xuất hiện nhiều lần và ghi lại được dấu chân giống như của người tiền sử hay người tuyết ở trên núi Himalaya. Một vài người đă chụp được h́nh của Big Foot nhưng không rơ tuy rằng giống một con khỉ lớn hay một con gấu. Một số khoa học gia nghiên cứu hiện tượng Big Foot cũng tin là giống người rừng này có thật và có lẽ trong tương lai sẽ t́m ra được nơi trú ẩn nhưng đối với người dân địa phương th́ họ muốn hăy để nguyên cho huyền thoại Big Foot như hiện nay thay v́ đi t́m kiếm mất công hoặc làm mất đi huyền thoại này.

Vùng phía Nam rặng Cascades có công viên Mt Rainier có ngọn núi lửa cao và được nhiều người thăm viếng nhất. Núi Rainier là tượng trưng cho tiểu bang Washington , có thể nh́n thấy từ Seattle và đi thăm mất hơn 1 tiếng đồng hồ bằng xa lộ 706. Về phía Nam th́ có khu vực núi lửa St Helens đă phát nổ vào năm 1980. Vụ nổ lớn này do những tảng nham thạch từ dưới đội lên làm cho một hồ nước ở trong ḷng núi bị sức ép rồi nổ tung ra với sức mạnh bằng 10000 quả bom hạt nhân khiến làm cho toàn thể thành phố Seattle bị bao phủ bởi tro bụi và 57 người chết. Ngày nay cây cối trên núi St Helens đă phục hồi lại như cũ nhưng chắc chắn trong tương lai sẽ c̣n nhiều vụ nổ nữa v́ vùng núi Cascades là một trong những nơi mà cấu trúc bất ổn và có nhiều động đất.

Vùng đất bên trong rặng Cascades bị chắn gió biển nên khô cằn và ít mưa nên chỉ thích hợp cho ngành chăn nuôi. Riêng vùng Yakima, Wenatchee th́ có nhiều nông trại trồng lê, táo, berry. Nhờ đập nước trên sông Columbia nên các vùng đất khô khan đă được biến thành những nơi trồng hoa màu và nuôi gia súc. Thung lũng Yakima hiện nay là nơi trồng táo và nhiều loại cây cối hoa màu lớn nhất nước Mỹ cũng như là nơi có nhiều người dân Mỹ về hưu chọn làm nơi nghỉ mát, xây sân cù v́ khí hậu khô hạn không bị ô nhiễm khiến Yakima được so sánh với những thành phố nghỉ mát ở California như Palm Springs hoặc Arizona. Các bộ lạc da đỏ đang nhờ các luật sư kiện đ̣i lại đất v́ từ trước đến nay họ chưa hề bao giờ kư kết nhường đất cho chính phủ Mỹ và họ bị tước đoạt một cách bất công sau những trận đánh đối với họ chỉ có tính cách tự vệ.

Một số lớn công nhân làm việc ở các nông trại là người Hispanic v́ rất ít người dân Mỹ muốn làm những công việc nặng nhọc này c̣n người da đỏ th́ không muốn rời khỏi trú khu của họ và sống bằng cách mở ṣng bạc thu tiền của du khách. Một số lớn những công nhân Hispanic là những di dân bất hợp pháp nhưng nếu trục xuất họ về th́ nông nghiệp trồng táo, trồng trái cây của vùng này sẽ tê liệt ngay tức th́ và giá cả thực phẩm trên cả nước sẽ gia tăng. Các nông trại trồng táo tại Washington đang có kế hoạch mướn những nông dân, công nhân từ các nước Á Châu, trong đó có Việt Nam sang làm việc thay thế những công nhân bất hợp pháp phải bị trục xuất. Những người này được hưởng quy chế guest workers theo hợp đồng 2 năm mỗi lần và sau vài lần th́ có thể được gia nhập xin thẻ xanh.

Spokane và vùng Đông Bắc.

Vùng này khô khan và tách biệt với thế giới bên ngoài nhưng sau khi đập nước khổng lồ Grand Coulee được xây trên con sông lớn Columbia th́ đă làm thay đổi hoàn toàn bộ mặt vùng này. Vào lúc đập nước được xây th́ nước Mỹ đang bị lâm vào cuộc Đại khủng hoảng nên chính phủ Roosevelt qua chính sách New Deal lập nên những công tŕnh thủy lợi to lớn ḥng khôi phục kinh tế như TVA, MVA và vùng Tây Bắc th́ có công tŕnh phát triển sông Columbia. Nhà máy phát điện ở đây được coi là lớn thứ 3 thế giới sau đập Tam Giáp Khẩu ở Trung Quốc và Itaipu ở Brazil và toàn thể công tŕnh trị thủy ở sông Columbia có tất cả 11 đập nước khác nhau cung cấp điện lực rẻ tiền cho cả vùng Tây Bắc. Spokane là thành phố lớn thứ nh́ của Washington sau Seattle và là trung tâm thương mại, kinh tế của vùng này có tên là the Inland Empire. Những vùng đất khô hạn nhờ được tưới nước sông Columbia đă biến thành nơi trồng lúa ḿ, nông phẩm và chăn nuôi gia súc. Spokane có Đại học nổi tiếng Gonzaga University do các linh mục Công Giáo lập nên. Vùng Đông Nam của Washington tương đối vắng vẻ và thành phố lớn nhất là Walla Walla chuyên về nông nghiệp trồng lúa và hoa màu nhờ nước sông Columbia. Nhưng nhờ địa thế vắng vẻ nên vùng này đă được chính phủ liên bang chọn làm nơi sản xuất plutonium dùng trong công nghiệp hạt nhân. Ba thành phố Pasco, Richland, Kennewick là nơi có trung tâm Hanford Nuclear Reservation được xây vào năm 1940. Trung tâm Hanford được dùng để chế tạo chất plutonium U 239 bằng cách biến chất uranium U 238 bằng cách dùng những tia neutron khiến có khả năng dùng làm nguyên liệu chế tạo bom hạt nhân và quả bom được thả xuống Trường Kỳ đă dùng plutonium thay v́ uranium 235 được chế tạo ở Oak Ridge ( Tennessee). Sau khi chiến tranh lạnh chấm dứt vào năm 1991 th́ Hanford ngưng hoạt động, các ḷ hạt nhân được niêm phong nhưng vấn đề nan giải là những chất độc phế thải c̣n tồn kho ở đây không biết giải quyết ra sao v́ những chất độc này tồn tại rất lâu hàng ngàn năm vẫn chưa hết. Về phía Đông gần biên giới Idaho là thành phố Pullman nơi có Đại Học Washington State University với 23000 sinh viên trong đó sinh viên gốc Á Đông lên tới 6 %. WSU nổi tiếng về những môn business, thú y và communications. Đại học WSU trước đây có nhiều liên hệ với Đại học Ḥa Hảo ở tỉnh An Giang và gửi nhiều giáo sư sang giảng dạy. Campus êm đềm và an toàn v́ thành phố Pullman rất nhỏ và không có tội ác như ở một thành phố lớn nhưng đối với một số sinh viên th́ đời sống hơi buồn tẻ. WSU có đội bóng football nổi tiếng là đội Cougars đă từng đoạt nhiều giải trên cả nước.

Washington và thế giới Á Châu..

Vùng Tây Bắc của nước Mỹ có truyền thống lịch sử khác hẳn với những vùng đất phía Đông và Trung Tây do người Âu Châu tới định cư. V́ ở vùng bờ biển Thái b́nh dương nên Washington, Oregon có những liên hệ lịch sử, văn hóa, kinh tế từ lâu đời với thế giới Á Châu. Trước hết là khi các đoàn di dân từ miền Đông đặt chân tới đây th́ đă có sự hiện diện của người Nga, người Tây Ban Nha, người Anh và một số người Tàu, Nhật chưa kể các nhóm dân da đỏ ở đây đă có một tŕnh độ văn hóa khá cao. Đến khi vùng này được gia nhập liên bang th́ có thêm một số di dân đáng kể từ Nhật, Trung Quốc sang định cư và đến nay họ đă có những thế hệ con cháu đă sinh sống ở đây từ 3 hay bốn đời, phần lớn làm nghề nông dân trồng hoa màu hoặc đánh cá và đều là những công dân hiền lành và gương mẫu. Những xung đột giữa các sắc dân tương đối không nặng như ở vùng Trung Tây hoặc miền Nam v́ người da đen rất ít. Sau khi các trở ngại về sắc tộc được vượt qua th́ ngày nay vùng Tây Bắc nước Mỹ và vùng Vancouver của Canada là một nơi mà các sắc dân cũ và mới sinh sống hài ḥa với nhau. Những đóng góp và hy sinh to lớn của các cộng đồng Nhật, Trung Quốc gần đây đă được lịch sử ghi nhận và đă đem lại sự kính nể - hoặc ghen tỵ- của tất cả các sắc dân. Những đóng góp về kinh tế cũng nhưng thành quả về học vấn giáo dục của các sinh viên Á Đông và các du học sinh cũng tạo nên nhiều ấn tượng tốt trong khối đa số. Với sự tăng trưởng về kinh tế của các nước Á Châu th́ vùng Tây Bắc sẽ c̣n giữ một vai tṛ quan trọng trong tương lai làm gạch nối giữa nước Mỹ với các quốc gia trong cả vùng Thái b́nh Dương mà trước đây có lần Seattle được chọn làm nơi tổ chức hội nghị APEC hàng năm.

BS Vũ văn Dzi, MD.

 


© "Khi phát hành lại bài này cần phải có sự đồng ư của BS Vũ An Dzi (regulus1940@gmail.com)
và ghi rơ nguồn lấy từ www.erct.com"