MỒNG BA TẾT

Cô Ba Tokai

Xa quê hương đă năm mươi năm, mỗi khi thấy khóm hoa đào trước sân nở đỏ nhắc nhở tôi Tết sắp đến. Tết là lúc tôi hoài niệm những ngày xa xưa thời thơ ấu, dù những h́nh ảnh ấy đă nhạt nḥa phần nào, nhưng vẫn làm ḷng tôi xao xuyến. Lúc chờ Tết đến, khu phố rộn rịp hẳn lên khi theo mẹ đi chợ đêm, chỉ họp vào ba đêm cuối năm. Người người chen chút quanh những hàng dưa hấu xanh chất cao hơn đầu, hàng hoa đủ loại hương thơm phứt, hàng cây trái mùi ngào ngạt. cùng những hàng bánh mứt đủ loại trông thấy thèm…..Người bán gọi mời người mua mặc cả. Ôi, cảnh ấy sao thân thương quá ! Tết thời thơ ấu của tôi là lúc tung tăng trong bộ quần áo mới toanh, khi được ăn nhiều món ngon mà thường ngày ít có dịp thưởng thức. Một kỷ niệm tôi vẫn nhớ, dù đă qua hơnnửa thế kỷ, buổi họp mặt gia đ́nh ngày mồng ba Tết.

Những năm ấy tôi sống với ông bà ngoại ở miền quê không xa thành phố. Thời đó phương tiện giao thông chưa được mở mang nên từ Sài G̣n về quê ngoại phài đi xe đ̣ khoảng một tiếng, sang ghe chèo tay khoảng một tiếng nữa mới đến. Trước nhà ngoại có một nhánh sông chảy ra Thái B́nh Dương qua cửa biển G̣ Công. Khoảng giữa năm khi con gà mái, nuôi sau vườn, đẻ loạt trứng ấp một đàn con, ngoại nói :” Lứa gà nầy dành để cúng mồng ba Tết”. Tôi không biết tập tục cúng gà ngày mồng ba Tết bắt nguồn từ đâu, chỉ ở làng nầy tỉnh nầy hay cả miền nam nước Việt. Đàn gà con dể thương theo mẹ bới đất sau vườn ăn trùng dế thóc… nên lớn rất nhanh .Tội nghiệp chúng được ấp cùng ngày và sẽ chết cùng ngày cùng tháng cùng năm. Thấy tôi mủi ḷng thương đàn gà dể thương, nên ông an ủi nói “ Cháu đừng buồn, luật tạo hoá, vật sinh ra để dưỡng nhân”.

Rồi năm hết, những ngày Tết nhộn nhịp sắp qua, mồng ba là ngày những con gà phải kết thúc cuộc đời, khi chúng chỉ sống được vài tháng. Bốn giờ sáng bà các d́ và mẹ đă thức dậy bắt gà làm thịt cho kịp giờ cúng, lúc thủy triều con sông trước nhà đang dâng. Nói theo dân dă “b́m bịp kêu nước lớn ai ơi”. Khi trời sáng, trên bộ ván gỗ ở nhà trước, năm con gà được luộc chín, phần bụng xẻ đôi, hai cánh được bẻ chéo để giữ cho cái đầu thẳng đứng, nằm vừa vặn trên năm cái đĩa khá đẹp. Bên cạnh năm đĩa gà là năm b́nh bông hoa vạn thọ vàng rực, năm đ̣n bánh tét và nhang đèn trà rượu, cùng một số vàng mă mỗi miếng độ mười phân vuông.

Các bạn nếu không biết tập tục nầy chắc đang thắc mắc, mấy con gà luộc nầy để làm ǵ mà phải cúng đến năm con cùng một lúc. Hăy theo dơi tiếp sinh hoạt trong gia đ́nh ông bà sẽ rơ.

Ông bà tôi có bốn người con trai và ông tôi nên đă chuẩn bị năm con gà. Ông tôi và cậu lớn áo dài đen khăn đóng chỉnh tề, ba cậu trẻ hơn v́ theo tây học nên mặc quân tây áo se-mi. Tất cả đến trước mỗi con gà theo thứ tự ông đứng đầu, kế đến theo thứ tự, cậu út đứng sau cùng. Ông tôi mồi một bó nhang trao cho các cậu mỗi người ba cây để khấn vái trước con gà của ḿnh, rồi bái lạy. Bả tôi đứng ngoài làm “đạo diễn” bảo các cậu, cẩu xin cho sức khoẻ , b́nh an, công việc phát đạt và may mắn suốt năm mới.

Sau đó bà dùng kéo cắt số vàng mă thành những miếng nhỏ hơn, rồi bảo những đứa cháu dùng hổ dán vào tất cả đồ vất trong nhà, mỗi thứ một miếng, như cửa bàn ghế tủ vựa thóc cột …. Tại góc nhà sau cạnh vựa lúa có hai cái quan tài (chuẩn bị cho ông bà khi qua đời) mấy đứa cháu sợ không dám đến gần, nên d́ tôi phải dán tấm vàng mă cho hai chiếc quan tài. Ngay cả con trâu cũng đươc dán một miếng vàng mă nhỏ ở sừng… Mục đích cho tất cả mọi vật dụng và sinh vật được chung vui trong dịp Tết cùng gia đ́nh. Cuối cùng thủ tục cúng bái đă xong khi nước sông chưa rút thấp tức “nước chưa ṛng”.

Sau khi những cây nhang đă tàn, bà tôi đem năm con gà đến nhà sau, nơi đây các d́ đă dùng nước luộc gà nấu xong nồi cháo to tướng. Một thau cải bắp được thái thành sợi, hành củ tím ngâm dấm, rau râm và lá cây hoa vạn thọ hái sau vườn được cắt nhỏ, Năm con gà được xé thành nhiều miếng nhỏ cả da lẩn xương, tất cả sẵn sàng cho món gỏi gà hay gà xé phay. Trong khi đó mẹ tôi đang chiên một bao bánh phồng tôm, món nầy trẻ con thích nhất v́ bánh gịn thơm ngon.

Hai bộ ván gổ ở nhà trên được xếp như hai bàn ăn, một cho đám cháu nhỏ và một cho người lớn. Đây là buổi họp mặt đầu năm đầy đủ thành viên trong gia đ́nh. Gỏi gà của chúng tôi chỉ có thịt nạt và vài chiếc đùi, trong khi đĩa cho người lớn có cánh gà, dính kèm với thịt là những miếng da vàng bóng và những miếng gân trông rất hấp dẫn. Chúng tôi được “nhập tiệc”, ôi những miếng thịt gà mềm của những con gà gị thơm phức ngon tuyệt vời. Vị hơi chua của chanh và mặn của nước nắm pha tỏi ớt thật là tuyệt. Chén cháo gà trên mặt có những giọt mỡ màu vàng, những miếng hành phi và hành lá cắt nhỏ xanh om, làm cho vị của cháo vừa thơm ngon vừa béo, cộng thêm bánh phồng tôm thơm gịn.

Lũ nhỏ chúng tôi gần hai mười đứa lụng thụng trong những bộ quần áo mới, ngồi đầy bộ ván, cùng chung đùa giỡn, khoe nhau có nhiều tiền x́ x́, căi cọ, la ó…. Các d́ và mẹ tôi phải đứng điều khiển để những đứa con trai đừng “làm giặc” v́ giành những cái đùi gà. Bên bộ ván gỗ của người lớn, ông tôi cùng các cậu đang “chén tạc chén thù, rượu vào lời ra” ăn uống nói cười vui vẻ. Ngoài trời không khí Tết c̣n vướng đọng, lũ trẻ hàng xóm tum ba tụm bảy đùa chơi với những chiếc pháo tiểu “cắt bùm”, thỉnh thoảng vọng lại từ xa âm thanh của vài loạt pháo cuối mùa.

Chúng tôi ăn uống no nê rồi mà cháo gỏi vẫn c̣n nhiều. Buổi cơm chiều hôm ấy ”bản cũ soạn lại”, cháo gà buổi chiều vị càng đậm đà hơn lúc ăn trưa. Mồng ba Tết là ngày duy nhất trong năm chúng tôi được ăn cháo gà và gà xé phay xả láng.

Thời gian trôi qua ông bà qua đời, cha mẹ tôi sống ở thành thị. Mỗi năm vào ngày mồng ba Tết theo truyền thống cũ, mẹ tôi cúng gà cũng dán vàng mă trên đồ vật trong nhà, nhưng chỉ một con gà, dù mẹ tôi có bảy người con trai. Theo thời gian các cậu d́ và cha mẹ tôi cũng lần lược ĺa đời. Thế hệ tiếp nối, không biết em gái tôi ở Việt Nam vẫn cúng gà ngày mồng ba Tết hay không, phần tôi đă bỏ tập tục nầy.

Hai món ăn truyền thống cháo gà, gỏi gà xuất phát từ miền nam nước Việt, dễ làm bổ dưỡng, được lưu truyền đến ngày nay. Hiện tại như các bà nội trợ khác, tôi đến chợ đi một ṿng th́ có đủ vật dụng nấu hai món nầy. Tuy nhiên v́ sự tiến triển của xă hội chúng ta không có những con gà tơ nuôi thiên nhiên, phải dùng gà đă đẻ trứng hay gà công nghệ, nên độ mềm và vị thơm ngon giảm nhiều.

Thời thơ ấu đă qua không bao giờ trở lại, thế hệ ông bà đă cho tôi những kỷ niệm khó quên của ngày Tết Nguyên Đán.

Hiện tôi đang sống tại hải ngoại, đă là bà của những đứa cháu. Tôi đang cố gắng duy tŕ những tập tục truyền thống đầu năm, như cùng chúng đi chợ Tết, đốt pháo đêm giao thừa, ĺ x́ bao đỏ, đi xem lân múa, có bánh tét bánh chưng, nấu thịt kho dưa chua, làm cháo gỏi gà…tạo những sự háo hức của ngày Tết trong gia đ́nh. Hy vọng khi trưởng thành chúng sẽ có những hồi ức khó quên về phong tục Việt Nam, quốc gia mà tổ tiên chúng đă được sinh ra.

Cô Ba Tokai

California, Tháng Giêng 2020

 

     

 


® "Khi phát hành lại thông tin từ trang này cần phải có sự đồng ư của tác giả 
và ghi rơ nguồn lấy từ www.erct.com"