Luận người đẹp Trung Hoa

Đặng Lương Mô

Nhân đọc bài “Nghi án – Dương Quư Phi  chết ở Nhật Bản?” của anh Phạm Xuân Hy, xin góp vài ḍng giết thời gian dưới đây.

Tôi không muốn bàn về sự hư thực của chuyện Dương Quư Phi  đă sống giai đoạn cuối đời, rồi chết ở Nhật Bản, mà chỉ muốn đề cập đến một chi tiết nhỏ trong bài viết nói trên mà thôi. Đó là chi tiết ghi rằng Dương Quư Phi  được kể là một trong “tứ đại mỹ nhân” của Trung Hoa.

Vâng, Tây Thi, Vương Chiêu Quân, Điêu Thuyền và Dương Quư Phi  được kể như “tứ đại mỹ nhân” của Trung Hoa, là điều ai nấy đều đă đọc hoặc nghe nói rồi. Ở đây, tôi không b́nh phẩm ǵ về vẻ đẹp của bốn người đàn bà mà chính người Hoa đă đánh giá là “tứ đại mỹ nhân” của họ. Tôi chỉ muốn giới thiệu với các bạn, một cách đánh giá khác của một người Nhật Bản, mà tôi đồng cảm, về người đẹp của bốn ngàn năm lịch sử Trung Hoa.

Đó là cách đánh giá của nhà văn Ano Tsutomu (安能務) tŕnh bày ở tác phẩm “Shunjuu Sengoku-Shi (春秋戦国誌)” trong kho sách Koudansha Bunko (講談社文庫). Tôi chỉ giới thiệu phần đầu của một chương trong sách này thôi. Bạn nào muốn đọc thêm, xin vui ḷng t́m đến tác phẩm gốc.

 

 

Chương thứ nhất

Ngoái đầu một lần nữa làm nghiêng nước ấy (再び顧みてその国を傾ける)!

Vương triều Tây Chu thành lập năm 1050 trước Tây lịch, th́ một ngày năm 770 trước Tây lịch đă “đột nhiên” xụp đổ, tựa hồ như muốn đổ một gáo nước lạnh vào niềm tin khoa học, “lịch sử diễn tiến một cách tất yếu,” của các sử gia cận đại.

Vương triều xụp đổ chẳng phải v́ kẻ địch bên ngoài, mà chính v́ U vương, đời thiên tử thứ 12 của nhà Tây Chu, và bởi nàng Bao Tự, vương phi của ông.

U vương là một thiên tử tầm thường. Thế nhưng, “nghề ấy” th́ ông là người rất sành sỏi. Nh́n suốt bốn ngàn năm lịch sử Trung Hoa, cũng không thấy người nào khác có thể sánh với ông về mặt này. Nói cho cùng, ông quả là người thành thạo.

Bao Tự là “người đẹp tuyệt thế,” đẹp vượt trội. Thậm chí có truyền thuyết kể rằng đàn chim ở sông Dị Thủy (con sông chảy qua tỉnh Thiểm Tây rồi hợp với ḍng Lạc Thủy để đổ vào sông Hoàng Hà) đă bu lại ngắm nàng. Quả là “thiên hạ đệ nhất giai nhân.”

Thế nhưng, nàng nổi tiếng không phải v́ “vẻ đẹp,” mà là v́ sức “quyến rũ.” Ngay ngày này, những trang nam nhi “sành điệu” tự cho là ḿnh có hiểu biết, khi nghe nói đến tên Bao Tự đều nghĩ tới vẻ “quyến rũ” truyền kỳ đó và đều cảm thấy nổi gai ốc hưng phấn. Tóm lại, nàng quả là một người đẹp quyến rũ nổi bật trong lịch sử bốn ngàn năm.

V́ say đắm vẻ đẹp quyến rũ đó của nàng Bao Tự, mà U vương đă tự hủy thân ḿnh và làm xụp đổ vương triều. Nói cách khác, sân khấu lịch sử gọi là thời đại Xuân Thu Chiến Quốc đă được dọn ra bởi người đàn ông sành sỏi “nghề ấy” đó và một người đẹp tuyệt thế có một không hai đó.

Dù cho thời Xuân Thu Chiến Quốc đă được khai mạc trên sân khấu xứng đáng cho một thời hoàng kim đầy lăng mạn đó, nhưng sao đời lại có người đàn ông khờ đến như vậy?

Chẳng qua một người đàn bà, mà đến nỗi đấng thiên tử phải sa ngă làm tiêu cả vương triều, là nghĩa lư ǵ? Thật là ngu xuẩn cực độ. Không “ngửi” được!

Các nhà nho đời sau, các sử gia Nho học đă đồng thanh chê trách như vậy.

Nhưng đừng nói chơi! Chẳng qua một người đàn bà ư? Đương nhiên, cũng có người đưa ra thuyết khác để biện hộ cho U vương. Rằng “Bao Tự là hóa thân của ma quỷ. U vương chẳng qua là vật hy sinh đáng thương!”

Cả hai loại người này, người chê cũng như người bênh, đều tỏ ra ngớ ngẩn. Người chê không biết thưởng thức đàn bà, không biết rung động trước vẻ quyến rũ của nữ giới. Kẻ bênh không hiểu rằng, dù không là ma quỷ hóa thân, nhưng người đẹp nào chẳng sẵn có “chất ma”?

Tội nghiệp thay, có thể chỉ là v́ họ chưa gặp được người đàn bà quyến rũ để có thể vứt bỏ cả sinh mệnh, cả địa vị, cả tài sản mà không hề hối tiếc. Cũng có thể là v́ họ đă miệt mài đọc tứ thư ngũ kinh, đến nỗi cái “cảm tính tráng kiện” sẵn có của con người trước sức quyến rũ, trước ma lực của người đẹp, đă suy thoái đi mất rồi chăng?

Ngoái nh́n một lần làm nghiêng thành người ta, ngoái nh́n một lần nữa làm nghiêng nước người ta (Nhất cố khuynh nhân thành, tái cố khuynh nhân quốc)!

Từ câu thơ trên trong sách Hán Thư, đă sinh ra từ “nghiêng nước” và “nghiêng thành,” nghĩa là người đẹp “tuyệt thế.” V́ người đẹp như thế, th́ dẫu thành có nghiêng cũng không ân hận, dẫu có phải đổi cả nước lấy được cũng măn nguyện. Nghĩa là người đẹp đầy quyến rũ có giá trị đến thế đấy.

Tuyệt thế” là từ để trỏ người đẹp “có một không hai trên đời này.” V́ thế mới nói là đẹp nghiêng nước, nghiêng thành. “Người đẹp tuyệt thế” như vậy dễ ǵ thấy có ở đời này.

Chứng cớ là bốn ngàn năm lịch sử Trung Hoa cũng chỉ có một số rất ít người được kể là nghiêng thành nghiêng nước.

Tra tự điển th́ “nghiêng nước” và “nghiêng thành” là đồng nghĩa. Thế nhưng, chẳng phải đọc lại câu thơ xuất xứ người ta cũng thấy rằng xếp hai từ đồng hạng là không đúng. Nghiêng nước và nghiêng thành tự chúng có “thứ vị” trên dưới hẳn hoi. Giữa người làm nghiêng thành và người làm nghiêng nước hẳn phải có sự khác nhau về “sức quyến rũ,” về “tài sắc.” Cho nên, cái đẹp làm “nghiêng thành” chưa hẳn là cái đẹp làm “nghiêng nước!”

Chẳng hạn, người mà ai nấy đều biết là Dương Quư Phi , là một ví dụ. Nhờ có áng thơ tự sự hùng hồn “Trường hận ca” của thi thánh Bạch Lạc Thiên nên được người người tán thán, Dương Quư Phi  quả đă làm nghiêng kinh thành Trường An, nhưng nàng chưa làm nghiêng vương triều nhà Đường. Hoàng đế Huyền Tông đă phải chạy ra khỏi kinh thành cùng với nàng, nhưng chẳng bao lâu đă trở về, và vương triều không hề hấn ǵ cả!

Rơ ràng là “nghiêng thành” và “nghiêng nước” là hai nghĩa khác nhau. Giữa hai từ có thứ vị trên dưới khác nhau, trỏ tài sắc, tư chất khác nhau.

Tuy vậy, nh́n thấu được sự khác nhau ấy để quyết định bên nào là bên nào, chẳng phải dễ. Việc xếp thứ vị người đẹp đă được tuyển lựa và “dán nhăn” như vậy trong lịch sử bốn ngàn năm, lại càng khó hơn nữa.

Trước nhất, người ta ai ai cũng có sự “ưa thích” khác nhau. Vả chăng, không hề có một “thước đo” nhất định cho vẻ đẹp. Thêm nữa, qua “mắt kính Thượng Hải,” nghĩa là tùy theo góc nh́n, cái đẹp hiện ra khác nhau, nên mới rắc rối.

Mặc dầu vậy, việc phân định thứ vị là có thể làm được. Trước hết, không nên hấp tấp quyết định “vẻ đẹp” qua nguyên nhân hay căn nguyên khiến sinh ra tài sắc và tư chất ấy. Thay vào đó, nếu dựa vào “sức quyến rũ” để thẩm định, th́ từ đó sẽ gỡ được đầu mối cho sự phán quyết rành rọt.

Sức quyến rũ chính là “sức” mạnh phát huy ra từ “vẻ đẹp.” Sức đó tạo ra “thành tích.” Thành tích có thể đánh giá khách quan được. Cho nên, nếu chú trọng đến thành tích th́ sự hơn thua về tài sắc, về tư chất tự nó trở thành hiển nhiên.

Thành tích là người đẹp đó đă làm nghiêng được thành hay nước? Tóm lại ta đă đi đến được kết luận giản đơn và rơ ràng. Nghĩa là, làm nghiêng được thành th́ gọi là “nghiêng thành;” làm nghiêng được nước th́ gọi là “nghiêng nước.”

Vậy th́ trong những người đẹp được ghi tên lại trong lịch sử bốn ngàn năm của Trung Hoa, người nào là “nghiêng nước” và người nào là “nghiêng thành?”

Xin lỗi nếu làm độc giả đột nhiên vỡ mộng, v́ kết luận sẽ làm rất ngạc nhiên. Nếu xét thành tích, th́ nh́n lại bốn ngh́n năm lịch sử, người ta chỉ thấy có ba người đúng là “nghiêng nước” mà thôi.

Người thứ nhất là nàng Đát Kỷ đă làm diệt vong vua Trụ và vương triều Thương (Ân). Người thứ hai là nàng Bao Tự đă nói ở phần mào đầu. Người thứ ba là Tây Thi, người đă làm diệt vong nước Ngô của bá vương Phù Sai, thường được nhắc đến với “cái nhăn mặt (nhau mày) của Tây Thi.”

Tuy nhiên, nếu chỉ kể ba người trên là “nghiêng nước,” c̣n tất cả những người khác đều là “nghiêng thành,” th́ cũng thấy tội nghiệp.

Do đó, để cứu vớt, ta chọn thêm ba người “gần nghiêng nước.” Người thứ nhất là Ngu Cơ, người đóng vai đôi với Sở vương Hạng Vũ. Khi Hạng Vũ bị quân Hán Cao tổ Lưu Bang bao vây, Ngu Cơ trong lúc nghe “Sở ca khắp bốn mặt,” đă không nói với Hạng Vũ “chết đi chàng!” hoặc “nào ta cùng chết!” mà ngược lại đă khích lệ “cố lên!” Nàng đă bị giảm điểm v́ không khéo chọn lời nói trước lúc cùng đường.

Người thứ hai có lẽ là Vương Chiêu Quân. Sao không nói khẳng định mà lại thêm “có lẽ?” Thật ra, người xếp hạng này đă tự ḿnh vi phạm quy luật do ḿnh đặt ra cho nên cảm thấy “áy náy” nên phải nói “có lẽ!” Bởi v́ nàng Vương này chẳng có thành tích ǵ đáng kể cả.

Nói vậy, chứ có cơ sở để thẩm định rằng Vương Chiêu Quân đủ tư cách được xếp hạng là “gần nghiêng nước.” Không có thành tích là bởi v́ “anh hùng không có đất dụng vơ,” nghĩa là nàng không có cơ hội phát huy sức quyến rũ của ḿnh, mà thôi.

Chứng cớ là mặc dầu bị mai một trong ba ngàn cung nữ, nhưng lúc nào nàng cũng tin rằng ḿnh sẽ nổi bật lên. Do đó, nàng không chịu hối lộ cho người “thợ vẽ” của triều đ́nh, và v́ thế đă bị cản trở không cho xuất đầu lộ diện.

Thế nhưng, thật là mỉa mai, khi triều đ́nh Hán phải chịu làm thân với Hung Nô bằng một cuộc hôn nhân sách lược chính trị, th́ vẻ đẹp của Vương Chiêu Quân đă lôi cuốn chúa Hung Nô Thiền Vu. Khi được phép muốn chọn người đẹp nào trong hậu cung cũng được, Thiền Vu đă chọn ngay Vương Chiêu Quân.

Ḷng tự tin của nàng đă có cơ hội được minh chứng, và đó cũng là lúc nàng rơi lệ v́ vận không may của ḿnh. Hơn cả thế, vua Hán, Nguyên Đế, vừa nh́n thấy mặt nàng Vương Chiêu Quân, đă ngỡ ngàng, nín thở, cắn răng, dẫm chân tiếc của. Thế rồi, nhà vua bèn chém tên “thợ vẽ” một đao đứt làm hai. Đủ biết sự ân hận của Nguyên Đế đến thế nào!

Chứng cớ thứ hai, là sau khi chúa Thiền Vu qua đời, th́ người kế ngôi cũng kế thừa luôn cả nàng Vương Chiêu Quân. Mặc dầu chỉ là “đồ thừa” của tiên vương, nhưng vua mới vẫn đón làm vương phi. Điều này đủ minh chứng vẻ đẹp của Vương Chiêu Quân.

Phải trở xuống gần đây mới thấy người thứ ba trong danh sách “gần nghiêng nước.” Đó là Tưởng Giới Thạch phu nhân, tức là Tống Mỹ Linh. Tống Mỹ Linh làm cho Trung Hoa Dân Quốc bị nghiêng. Nhưng, nàng đă không đâm “nhát chấm dứt (止めを刺す, cũng nói là “nhát ân huệ = coup de grâce”) nên Trung Hoa Dân Quốc c̣n giữ được một lớp da cổ, thoát ra đảo Đài Loan được. Do đó, “tiểu vương triều họ Tưởng” c̣n duy tŕ được sự sống ở đó.

Không đâm nhát chấm dứt là lư do bị giảm điểm, nhưng v́ có phong thái “nghiêng nước” đường đường , nhờ có vẻ đẹp quốc tế lịch lăm, nàng đă được tiến cử vào địa vị “gần nghiêng nước”. Nàng c̣n được vẽ rắn thêm chân nữa, nhưng việc này hăy tạm để đó.

Cho đến đây, với tinh thần “khuyến măi” ta đă t́m ra được sáu người đẹp “nghiêng nước.” Vậy tất cả những “tuyệt thế giai nhân” c̣n lại, đáng tiếc thay, đều chỉ là “nghiêng thành.”

Thật ra, chỉ v́ muốn nhấn mạnh vào vẻ đẹp khác thường của nàng Bao Tự, trong lịch sử bốn ngàn năm của Trung Hoa, người đă mở màn cho một thời đại hoàng kim Xuân Thu Chiến Quốc, mà người viết này đă đi trật đường rầy.

Ngạn ngữ có câu “uống thuốc độc th́ liếm cả đĩa (毒を食らわば皿まで)!” Nghĩ cho cùng, đă “bỏ công sức” cho nàng Bao Tự rồi, mà không làm đến nơi đến chốn, th́ hóa ra để sót lại sự hối tiếc. V́ thế, nhân đă có danh sách người đẹp bốn ngh́n năm rồi, ta hăy thử lập bảng “thứ bực người đẹp” kiểu Sumo.

Ứng viên cho các vị trí Yokozuna, Ozeki đều đă có đầy đủ. Nhưng phải xem lại chuẩn mực đánh giá thứ bực. Bởi v́ cho dù có căn cứ vào thành tích, th́ cũng c̣n nhiều vấn đề khúc mắc kèm theo.

Trước hết, ngay nói “nghiêng nước,” nhưng nghiêng bao nhiêu? Rồi tuy nước bị nghiêng, nhưng có phải nguyên nhân trực tiếp là người đẹp “nghiêng nước” hay không? Thế rồi khoảng thời gian để làm cho nước nghiêng, nghĩa là vấn đề hiệu suất làm nghiêng nước. Không những thế, tài trị nước, thể lực, sức mạnh tinh thần của nhà vua, rồi bối cảnh thời đại cũng thể bỏ qua được. Không đếm xỉa ǵ đến tư chất của nhà vua trong vai đôi, mà chỉ kể đến thành tích của người đẹp, cũng là điều thiếu sót.

Chẳng hạn, vua Trụ nhà Thương là bậc quân chủ trí dũng song toàn, có sức “thủ cách mănh thú,” tay vo đấm chết hổ, có trí tuệ “trí túc dĩ cự gián,” đủ đấu lư thắng quần thần can gián ḿnh. Nhưng U vương nhà Tây Chu th́ cả sức khỏe đến tài chính trị đều không đáng kể, có phong thái yếu ớt đa cảm kiểu nghệ nhân. Vậy nếu kể cả đến tài năng của vai đôi, th́ nàng Bao Tự tất phải nhường một bước cho nàng Đát Kỷ. Thế nhưng, nàng Đát Kỷ phải cần đến 28 năm mới làm nghiêng được vương triều Thương, trong khi đó th́ nàng Bao Tự chỉ mất 8 năm đă làm cho cơ nghiệp nhà Tây Chu tan nát. Nghĩa là nếu xét thời gian cần để làm xong sự nghiệp, th́ nàng Bao Tư tỏ ra điêu luyện hơn chăng.

Chẳng c̣n nghi ngờ ǵ nữa, cả Đát Kỷ lẫn Bao Tự đều xứng đáng chiếm vị trí Yokozuna Chánh (Sei-Yokozuna). Ai đáng ngồi vào ghế “Đông” c̣n ai đáng ngồi vào ghế “Tây,” th́ chưa thể quyết ngay được.

Hăy tạm gác việc này lại, để tiếp tục công tác xếp hạng. Đáng chiếm vị trí Yokozuna Dự khuyết phía Đông (Higashi no Haridashi-Yokozuna) là người đẹp nghiêng nước thứ ba c̣n lại, tức là nàng Tây Thi. Nàng bị đặt vào vị trí “dự khuyết” v́ tuy nàng đă làm cho nước Ngô của Ngô vương Phù Sai bị nghiêng đổ, nhưng không phải nàng là nguyên nhân trực tiếp.

Ở vị trí Yokozuna Dự khuyết phía Tây (Nishi no Haridashi-Yokozuna) th́ không có ai cả.

Nàng Vương Chiêu Quân được cho chiếm vị trí “Ozeki Chánh phía Đông (Higashi no Sei-Ozeki).” Đây là bởi v́ trong đám “gần nghiêng nước,” nàng được đánh giá cao trong lịch sử. C̣n ở vị trí “Ozeki Chánh phía Tây (Nishi no Sei-Ozeki)” là nàng Tống Mỹ Linh, được tiến cử vào địa vị này nhờ thanh danh trên trường quốc tế của nàng. Người đẹp “gần nghiêng nước” c̣n lại, nàng Ngu Cơ chiếm vị trí “Ozeki Dự khuyết phía Đông (Higashi no Haridashi-Ozeki).” Như đă nói ở trên, nàng đành cam phận “dự khuyết” v́ cái “vạ miệng” vậy.

Đến đây là xong phần xếp hạng người đẹp “nghiêng nước.” Bây giờ sang danh mục người đẹp “nghiêng thành.” Người đứng đầu bảng “nghiêng thành” không ai khác là Dương Quư Phi . Nàng không xứng đáng đứng ở vị trí “Ozeki Dự khuyết phía Tây (Nishi no Haridashi-Ozeki)” mà đành phải ngậm bồ ḥn làm ngọt với vị trí “Sekiwake phía Đông (Higashi no Sekiwake).”

Dương Quư Phi  được đời sau biết đến là nhờ nhà thơ thánh cùng thời, là Bạch Lạc Thiên, giới thiệu. Bạch Lạc Thiên soạn thiên “Trường hận ca” sau khi Dương Quư Phi  qua đời được năm mươi năm; lúc ấy nhà thơ thánh được ba mươi lăm tuổi.

Trường hận ca” cũng ví như lời tiến cử Dương Quư Phi  vào bảng xếp hạng người đẹp. Nể mặt nhà thơ thánh, nàng đáng lẽ được xếp vào hàng “Ozeki,” nhưng tiếc rằng “vận đàn ông” của nàng quá tệ! Vai cặp đôi, Huyền Tông, là một người đàn ông rất khá với tư cách hoàng đế., nhưng thiếu “đàn ông tính!” Trước lưỡi đao vung lên sắp chém đầu (1)  ái phi của ḿnh, mà không nạt đao phủ được một tiếng “dừng tay!” Th́ Huyền Tông chẳng qua là một thằng “đàn ông rác (Otoko no Kuzu)!” Không! Đó chẳng phải là đàn ông!

Dù cho là đang trên đường chạy trốn từ kinh đô Trường An về Tứ Xuyên, nơi dịch xá Mă Ngôi (cách phía tây Trường An 50 ki-lô-mét), mà một bậc hoàng đế có thể làm ngơ trước sự kiện ái phi của ḿnh bị hành quyết, th́ quả thật là vận số Dương Quư Phi  đă hết v́ đă sinh ra dưới cùng bầu trời với hoàng đế đó.

Thiên trường địa cửu hữu thời tận. Thử hận miên miên vô tuyệt kỳ!”

Đó là câu kết của thiên “Trường hận ca” mà Bạch Lạc Thiên đă vịnh cuộc t́nh duyên giữa Dương Quư Phi  và Huyền Tông từ lúc gặp nhau cho đến lúc ĺa tan.

Trời tuy dài, đất tuy lâu, nhưng ngay cả cái thời gian hằng cửu đó rồi cũng có lúc phải hết. Thế mà sự ĺa tan đau đớn này, sự ngăn cách giữa u và minh này, sẽ khiến cho nỗi hận giữa hai người kéo dài triền miên quyết không bao giờ dứt được.”

Nhà thơ thánh ta thán, thương hại Huyền Tông, truy điệu Dương Quư Phi , rằng nỗi hận của hai là đă không thành “chim chắp cánh trên trời,” “cây liền cành dưới đất!”

Chắc hẳn Huyền Tông đă mang mối hận đó cho đến chết. Nhưng! Nhưng! Người đă chết – Thưa không! Người đă bị giết! – Là Dương Quư Phi , th́ mối hận chẳng thể là chuyện đơn giản như vậy được!

Nỡ ḷng nào dương mắt ra để mặc cho chúng chém đầu ta!”

Đó mới chính là cái hận triền miên không bao giờ hết của Dương Quư Phi . Hẳn là ở thế giới bên kia Dương Quư Phi  sẽ măi măi ôm mối hận như vậy.

Một tên hoàng đế chó má! Nỡ làm nhục ta đến thế ấy!”

Chính v́ bị làm ngơ trước sự bị hành quyết như trên, mà Dương Quư Phi  đă bị “giáng” từ “nghiêng nước” xuống “nghiêng thành.” Nàng hẳn không ngăn được nộ khí xung thiên trước cái nhục nhă v́ ḷng tự cao của nàng đă bị tổn thương như vậy!

Chuyện c̣n dài, nhưng xin chấm dứt ở đây, v́ quan điểm của Ano về Dương Quư Phi  đă được thể hiện đầy đủ.

Tuy Ano chỉ xếp Dương Quư Phi  vào hạng “nghiêng thành,” nhưng đọc kỹ, ta thấy rằng thật ra Ano muốn “trách móc” Đường Huyền Tông hơn là muốn hạ Dương Quư Phi  từ “nghiêng nước” xuống “nghiêng thành.”

Các bạn nghĩ sao?

(Đặng Lương Mô)

......

1. Ano cho rằng Dương Quư Phi  bị đao phủ chém đầu trước mặt Huyền Tông. Nhưng theo Phạm Xuân Hy th́ chính Huyền Tông ra lệnh thắt cổ Dương Quư Phi. Nếu sự thật là như vậy, th́ xin thay mặt Ano “phán” lại như sau: “Otoko no Kuzu dokoro ka, Chikushou da! (Đàn ông rác cái ǵ! Đó là đồ chó má!”