"Hoa dại ma h "

Huỳnh Văn Ba - Exryu USA  (*)

Vo giữa thng 6 những bi hoa "Yamayuri"(Day lily) đ lần lượt thay thế cho hoa "Ayame" (Iris - xương bồ) t điểm cảnh vật thin nhin của vng Amsih nơi chng ti đến chạy xe đạp. Mu hồng cam của hoa nầy rất hợp với nh nắng hừng hực ma h, n nhắc ti nhớ lại những "Hanabatake" (花畑・bi hoa dại) gần "Karasawa" (涸沢) trn miền ni Kita-Alps thuộc tỉnh Nagano (長野県) - Nhật Bản

Daylily in Amish country

Trn rừng cy đ t đậm một mu xanh. L khng cn non mướt mềm mại như lc giữa thng 5. Khi chen vo bụi thỉnh thoảng bị gai đm hay muỗi cắn. Rắn rt v "poison ivy" (cy sơn độc) lm cho người đi hiking phải để trong bước đi của mnh. Nhưng khi nghĩ đến ci "khoan khoi kỳ diệu" lc tm được những bi hoa dại trong "meadow" giữa rừng hay ngoi "prairie" (đồng cỏ hoang) đang nở rộ, người thch thin nhin khng thể ngồi ờ nh với my lạnh suốt ngy để trnh nng được nữa. Ma nầy l ma để giảm "mỡ" thừa tch lũy từ ma đng....Vậy cn chờ g nữa?

Xung quanh thnh phố Columbus nơi ti ở c rất nhiều thin nhin. Xưa kia bn Nhật gần Tokyo c một cng vin gọi l "Shinrin Koen" (森林公園)tận ngoi tỉnh Saitama (đi xe điện phải mất hơn một tiếng đồng hồ). Columbus c hơn 10 ci như thế v thường chỉ cần li xe đi gần 30 pht. Đến đy người ta thường c chổ để đi hiking, leo đồi hay trượt tuyết (vo ma Đng). Nơi c sng hay hồ th c bi ct cho con nit xuốnng tắm hay người lớn đi cu. Ti th đến đy quanh năm để đi hiking lc c tuyết, xem chim lc hết tuyết, xem hoa dại đầu xun v h, v xem l mu vo ma thu.

Km theo đy l tập ảnh "Hoa dại ma h " (Summer wildflowers) chụp gần đy. Mời Click vo đy để xem.

 

Vi điều cần biết về "Hoa dại"

Do yếu tố sinh thi thin nhin hay do sự chọn lọc của con người đa số hoa dại thường mọc ở trn ni, ngoi rừng hay bn ven đường. Trong thnh phố hoa dại thường bị nhổ hay xịt thuốc để trnh tranh ginh với "Hoa nh". Trn thực tế "hoa nh" xưa kia cũng l "hoa dại" nhưng v được con người yu thch hay "lợi dụng" đem về trồng rồi bị "thuần ha hay thuận ha" (domestication) v "cải tạo" (hybridization and modification). Người Ha Lan rất giỏi về nghề cải tạo Hoa Tulip (uất kim hương).

Hoa rừng c nhiều vẻ đẹp ty theo cch nhn. C hoa trng rất "gớm" khi nhn từ xa nhưng lc được "closed up" qua ống knh my ảnh th lại "đẹp" lạ lng. Loi hoa nầy gồm c "Sullivant milkweed", "yarrow", "Queen Anne's Lace". Nhưng ci đẹp của hoa dại thường đi theo ci tnh "Quần sinh" (群生・sống tập thể) - Khi hoa nở cng lc tạo ra "bi hoa" hay"biễn hoa". Vng ni Miền Ty US, th dụ như California thường c những bi hoa "Coreopsis", "Lupine" v hoa "Poppy" (ph dung) rất đẹp. Vng Midwest th c nhiều bi hoa "Day lily", "Coneflower" v "Black-eyed Susan" vo giữa v cuối h. 

Trong sa mạc c những loi hoa dại chờ đến khi c mưa mới nở. Năm 2005 Dead Valley của California c bi hoa nở sau gần 50 năm vắng bng - nhờ c một trận mưa lũ. Đy l một hiện tượng rất kỳ diệu v người no chứng kiến được ci ngẫu nhin đ phải l người rất may mắn trn thế gian nầy!

Nếu trn đời nầy khng c "Hoa dại" th khng c ong bướm su bọ. Nếu khng c ong bướm su bọ th khng c chim chc v ngũ cốc. Chim chc được trời cho sinh ra như l "thin địch "để control loi su bọ. Cy cỏ cần đến ong bướm để "pollination" (giao phấn hay thụ phấn). Như Rachel Carson c viết trong quyển sch "Silent Spring" (Ma Xun vắng tiếng (chim ku)": khi vườn hoa sau nh chẳng cn loi cn trng v ta diệt hết bằng thuc giết bọ DDT (dichlorodiphenyltrichloroethane) , th tiếng chim ht chẳng cn. Chim cần su bọ để sống v khi chim ăn su nhiễm thuốc DDT th trứng chim đẻ sẽ mỏng ra v chim con khng nở được.

Từ xưa con người đ dng Hoa cỏ dại để trị bệnh v tiu thụ cho sự dinh dưỡng. Trong sch cổ "Thần Nng Bổn Thảo Kinh" (神農本草経)đời Hậu Hn TQ (22-250) c ghi lại rất nhiều cy hoa dại lm thuốc. Khi nhn cy hoa dại nếu ta biết thm một tnh năng hữu ch no của n th cng tăng thm phần l th. Gần đy qua sự chỉ dẫn của anh bạn thn (Trần quốc Cường) ti cũng học hỏi được it nhiều hiểu biết về cy thuốc. Dưới đy xin liệt kể vi th dụ.

- Dandelion (Taraxacum officinale): người Nhật gọi hoa nầy l "Tampopo" v người Tầu gọi n l "蒲公英(Bồ cng anh) . L hoa nầy c thể dng để chống C-type virus lm sưng phổi. Rể c nhiều đường c thể cho ln men lm rượu v trị bệnh b đi, gan, cho nhiều sửa mẹ, v.v. Hoa (nếu khng bị nhiễm thuốc st trng) dng ăn với legume c nhiều sinh tố.

- Black-eyed Susan (Rudbeckia hirta): Hoa vng giống như cc, c tm đen ở giữa cho nn người Tầu gọi n l "Hắc tm kim quang cc" (黑心金光菊). Rể c thể gip teo vết thương, lợi tiểu, trị nọc rắn, nhức đầu, diệt bệnh giun cho trẻ con v lm hết ngứa tai.

- Ox-Eyed Daisy (Chrysanthemum leucanthemum): họ cc c cnh hoa mu trắng. C thể lm giảm ho g, suyễn v relax bắp thịt.

- Sullivant Milkwead (Asclepias sullivantii): hoa nầy thuộc chi "bng tai" (Asclepias) c nhiều loại giống nhau. Mật hoa ngọt nn thu ht nhiều ong bướm trong đ c bướm Monarch từ Mexico đến đẻ trứng. Mủ hay nhựa mu trắng c thể gy ngứa v c alkaloid v cardenolides. Tơ của hạt cy nầy c thể dng thế cho lng chim (vịt - down) v gn xứ nhiệt đới. C người dng mủ để trị mụn cơm.

- Chicory (Cichorium intybus): Hoa mu xanh tm mọc theo ven đường. L c vị đắng nn được dng trong thức ăn như khổ qua. Rễ được dng thế c ph ở cc nước vng Trung Đng v Ấn độ. Trong rễ c chất polysaccharide l inulin, c thể dng như "dietary fiber". Chất dầu từ rễ c thể trừ giun trong ruột.

- Yarrow (Achillea millefolium/cỏ Thi - 蓍): Hoa c mi thơm như vanilla. Người Nhật gọi l "nokokiri-s" (nghĩa l cỏ hnh lưỡi cưa). Dầu trong loi thực vật nầy c thể trị thương ngoi da như cầm mu, trầy da v bầm. Dầu cũng được dng để trị bệnh trĩ, cm, đau đầu v chống bịnh dị ứng. Cn trng như ong "d dẽ" (bắp ci - wasp) thường đến ht mật rồi bắt su trn hoa nầy về nui ấu trng của mnh. Những loi hoa cỏ khc khi c bệnh m dời đến gần hoa nầy th sẽ hết bệnh. L của loi nầy được dng để nấu canh ăn cho mt. Người Trung Hoa rất qu cy nầy. Người ta bảo ăn thn cy "Thi" c thể tạo sự thăng bằng giữa "m" với "dương" cho cơ thể, mắt sẽ sng ra v tinh thần minh mẫn. Xung quanh mộ Khổng Tử c trồng hoa nầy. Họ c cu: "Nơi no c hoa "Thi" th cọp v si khng dm đến, cy độc cũng khng mọc gần!".

Red yarrow

- Eastern Purple coneflower (Echinacea purpure): Đy l hoa vng Bắc Mỹ nở giữa đến cuối h. Người da đỏ tin rằng hoa nầy c thể trị bịnh nhức đầu, trừ độc do nhện v rắn cắn, chống nhiễm trng. Hoa cũng được dng lm tr để uống nhầm tăng sức đề khng cho cơ thể, dng để tri bệnh da như mụn, đau cổ, v.v.

 

 

 

* Anh Huỳnh Văn Ba (67, Meisei - Tokyokyouikudai - Todai) khng những l một nhiếp ảnh gia trong gia đnh Exryu, anh Ba cn l vận động vin về leo ni, xe đạp v nui bonsai. Anh Ba v anh V Văn Thnh (68, Nodai) đ từng dng xem đạp đi khắp nước Nhật v xuyn lục địa Hoa Kỳ. Qua những lần đi ny anh Ba đ c nhiều tc phẩm hnh ảnh khắp nơi. Anh H.V. Ba hiện đang lm việc v sinh sống tại Ohio.

Cảm tưởng xin gởi về