Tại sao l lại đổi mu vo ma thu?

Huỳnh Văn Ba - Exryu USA  (*)

 

Trong những vng c 4 ma r rệt như Nhật Bản, Bắc Mỹ, Canada, v.v., khi bước vo ma thu l cy l bắt đầu thay mu như người đn b thay lớp trang điểm - thường rất l sặc sở nhưng đi lc cũng rất đu hiu ty theo vng địa l v thời tiết. Đy l một hiện tượng tư nhin do nh sng mặt trời chế ngự sinh l của giới thực vật v được gọi l "Quang Chu tnh" hay "Photoperiodism".

Khi mặt trời ng về pha Nam của tri đất (tức l vo thu), giờ c nh nắng cng ngy cng ngắn hơn ở pha Bắc bn cầu. Điều nầy lm chậm lại sự hợp thnh chất diệp-lục-tố (chlorophyll) trn l v biết rằng ma sinh trưởng sắp hết. Diệp-lục-tố như tn của n đ ni ln, l chất c mu l xanh rất cần cho qu trnh quang-hợp. V thế khi cn diệp-lục-tố th l cy sẽ cn mu xanh.

Nhưng sao l lại đổi sang mu vng, đỏ hay nu?

Thực ra trong l cy cn nhiều sắc-tố hay chất c mu (pigments) khc ty theo giống hay loại cy.

Chất ha học "carotenoids" l những sắc-tố mu vng、c-rốt hay vng nu-l-bắp thường c mặt trn l quanh năm. Thm vo đ l những chất "anthocyanins" c mu đỏ hay hồng, được tạo ra vo cuối h trong tế bo l của loi cy c nhiều chất đường như l cy maple, oak, sweetgum v dogwood khi chất đường tch lũy nhiều trn l cy. Trong ma sinh trưởng ấm p như Xun hay Hạ, những sắc-tố nầy bị chất diệp-lục che mất. Đến khi l khng cn chất chlorophyll th đương nhin chất g bền v cn lại sẽ nỗi bậc ra.

Nhưng tại sao l kh v rụng khng chịu ở mi trn cnh cho ta ngắm?

Khi Thu đ vo cuối ma, nhựa cy sẽ đặc ra lm cho sự di chuyển trong mạch l chậm lại. Điều nầy cần cho sự chuẩn bị của cy trước khi ma đng đến. Khi mạch l bị nghẽn sự lin kết giữa l với cnh sẽ mất đi dần. Dưới sức ht của tri đất cng với gi "Bấc" thổi về, l ta rồi cũng phải bung tay để bay theo luồn gi cuốn!

Tại sao l Thu chỉ đẹp ở vng nầy m khng đẹp ở vng khc?

Đ l yếu tố do Địa l v giới thực vật chi phối. Ở Bắc bn cầu, miền n v hn đới thường c 4 ma r rệt nn cy l c ma Thu để chuẩn bị đi vo ma Đng v biết rằng mnh khng giữ l được trước ci lạnh lm đng đặc l cnh của ma đng. Ring cho loi cy l kim v cy tiết ra chất sp để bảo vệ l nn l cn nằm trn cy ngay cả ma Đng. Thường rừng c nhiều cy quảng diệp (l rộng) c mu sặc sở hơn rừng ton l kim (như thng hay tng).

Nếu bạn ở vng Đng Bắc, Mid-Atlantic, Virginia, Carolina, Midwest hay Nam Canada, tuy khng c ni cao như miền Ty Bắc, nhưng ng trời lại cho ta một cảnh Thu tuyệt vời vi vng nầy c nhiều rừng cy l quảng diệp như cy red maple, silver maple, sugar maple (hnh l quốc kỳ Canada), ash, elm, sumac, redbuck, oak, v.v. Vng Vermont hay New England nổi tiếng l vng c cảnh Thu cực kỳ quyến rũ. Đối với ti, ci đẹp của vng nầy c lẽ - ngoi ci yếu tố kh hậu khắc nghiệt ca địa l (chỉ tương tự với Mn Chu TQ), l do ci yếu tố lịch-sử văn-minh đng gp vo. Cảnh của vng nầy thường đi theo với những dấu tich nhn tạo như những gio-đường thơ mộng, những Barns (nh trữ) củ kỹ hng trăm năm, cầu covered bridges (cầu che) lạ mắt, những lng mạc ri rc trong thung lũng nhỏ hay trn đồi xanh. Đy l một sự hi-ha của thin nhin v con người cng cộng tc với nhau để tạo ra một bước tranh tuyệt đẹp.

Đương nhin anh em Exryu chng ta kh qun được cảnh Thu ở Nhật. Ci đẹp ma Thu ở vng Nikko gần hồ Chuzenji hay Okunikko, vng Hakone v Yamanaka-ko dưới ni Ph Sĩ, vng Kyoto gần Arashiyama v Kinkakuji, hay vng Shiga-kogen thực l kh tả qua lời. Đối với con người vụn-về về lời ăn tiếng ni như ti thường thch ngưỡng Thu khen Thu v nhớ Thu qua ống knh my ảnh của mnh (thay v lm thơ như a/c Vũ Quyn, Dạ Lan , DTD, v.v.).

Ở Tokyo nếu anh em no c dịp đi bộ trn đường Hongo Dori trước cổng trường Todai vo ma Thu l đỗ, chắc cn nhớ những chiếc l Ichou (i.e. ginkgo - l cy bạch quả hay cy cng-tn) vng nh bay phất phới theo cơn gi cuốn. C một buổi chiều t gi Thu lạnh thấm da đ, ti đi ngang qua qun-ăn d chiến "yatai" trước tiệm tạp-ha khai nghiệp từ thời Edo tn l "Yoshinoya"(?) gần nh ga Hongo Sanchome. Lc đ ng bếp đang nướng những xu yakitori (thịt g lụi) đỏ bỏng. Mi thịt v mi "Tare" i cha sao m thơm qu, n lm cho ruột ti si sục, nước di chảy đầy mồm. Ti dừng chn định mua một xu ăn cho đ thm nhưng rồi lại do dự v nghĩ đến vợ hiền v con thơ đang chờ cơm tối ở nh. Thế rồi ti vội v cất bước chạy về pha nh ga subway dưới đường cố dằn cơn đi sau một ngy lm việc bận rộn ở pha bn kia đường.. Rồi qu v tnh ti dẫm ln những chiếc l ichou vng kh...i tội nghiệp cho l ta! Ma Thu đến chi để l phải lạc loi như thế nầy?. Xong ti ci xuống lượm một l Cng-tn vng nh rồi kẹp vo trong trang sch mang theo mnh trước khi thả thn vo đợt sng người x đẫy vo cửa nh ga của đường xe hầm Yamanouchi....... Naruhodo.

 

* Anh Huỳnh Văn Ba (67, Meisei - Tokyokyouikudai - Todai) khng những l một nhiếp ảnh gia trong gia đnh Exryu, anh Ba cn l vận động vin về leo ni, xe đạp v nui bonsai. Anh Ba v anh V Văn Thnh (68, Nodai) đ từng dng xem đạp đi khắp nước Nhật v xuyn lục địa Hoa Kỳ. Qua những lần đi ny anh Ba đ c nhiều tc phẩm hnh ảnh khắp nơi. Anh H.V. Ba hiện đang lm việc v sinh sống tại Ohio.

Cảm tưởng xin gởi về HVBa@erct.com