T́m lại "một tí Edo"

Huỳnh Văn Ba - Exryu USA  (*)

 

Sawara (佐原市)là một làng nhỏ nằm trong tỉnh Chiba (千葉), cách Narata (成田) 15 km và Tokyo 70 km. Ba mươi năm trước đây ít có người biết đến vùng nầy v́ đường giao thông bất tiện. Tuy cách Tokyo chẳng bao xa, nhưng mỗi độ về thăm viếng vùng nầy (gần quê vợ) tôi thường phải bỏ gần nửa buổi sáng để về đến Nhạc gia trang. Ngày nay với sự canh tân của đường hỏa xa cùng với hệ thống xa lộ cao tốc mới kéo về phi cảng quốc tế Narita, sự đi lại trở nên dễ dàng hơn xưa kia nhiều.

Sawara là vùng đất bồi giống như địa thế của quận B́nh Đại tỉnh Bến Tre trong Miền Nam ta. Con sông Tonê (利根川)mang đất phù sa trên nguồn vùng Gunma (群馬) đổ về đây để tạo đất mới cho đồng bằng nầy. Vùng nầy cũng liên kết với Suigo (水郷), đó là một công viên quốc gia nơi có nhiều loài hoa đẹp như hoa diên-vĩ “Ayame” (あやめ) hay xương bồ “Hanashobu” (花菖蒲), thủy tiên “suisen” (水仙), sen “hasu” (蓮), và nhiều con chim đẹp như c̣ trắng “shirosagi”(白鷺), vịt trời “kamo” (鴨), v.v. Đương nhiên cảnh điền viên ruộng đồng là cảnh chính của miền đất phù sa màu mở nầy. Xưa kia Sawara đă từng tự hào là kho gạo của Edo đấy mà!

sawara-selects_011.jpg image by bonsai_bhuynh     sawara-selects_020.jpg image by bonsai_bhuynh     sawara-selects_012.jpg image by bonsai_bhuynh

Trung tâm của làng Sawara là một khu phố thương măi cổ cách nhà ga xe điện cùng tên khoảng vài trăm thước. Thật sự dải phố chỉ vỏn vẹn có khoảng gần một cây số chạy dọc theo con kênh Ono (小野川). Hai bên bờ kênh có 2 hàng dương liễu xanh mướt . Vốn là nhánh của sông Tone , vào thời Edo, con kênh Ono được dùng để vận tải vật liệu thương măi như nông sản, hải sản và những đặc sản khác của vùng nầy chẳng hạn như nước tương "shoyu" (醤油) và rượu trắng "sake" (酒) về cho sứ quân. Đây là một địa phận chiến lược để hổ trợ chính quyền Edo (江戸. tức Tokyo ngày nay).

sawara-selects_013.jpg image by bonsai_bhuynh     sawara-selects_015.jpg image by bonsai_bhuynh     sawara-selects_016.jpg image by bonsai_bhuynh     sawara-selects_018.jpg shoyu no taru image by bonsai_bhuynh

V́ là một giao-điểm trên con đường "đại-lô" dẫn từ Edo về 2 Thần cung thái cổ của Nhật là Katori (香取神宮) và Kashima (鹿島神宮), Sawara đă từng là nơi dừng chân của nhiều hào kiệt tài tử, trong đó có nhà thơ "haiku" (俳句) Basho Matsuo (芭蕉松尾 1644-94)) và Kobayashi Issa (小林一茶 1763-1827). 

sawara-selects_004.jpg Sawara image by bonsai_bhuynh     sawara-selects_002.jpg Sawara image by bonsai_bhuynh     sawara-selects_005.jpg Sawara image by bonsai_bhuynh

Đi dọc theo con đường chính 2 bên bờ kênh Ono của phố Sawara, khách phương xa có thể t́m lại bóng dáng ngày xưa của "Edokko". Những quán xá cổ với lối kiến trúc thời tiền Minh Trị (明治) gồm có tiệm đồ khô "Nakamuraya himono" (中村屋乾物), nhà may kimono "Fukushin" (副新呉服店) , nhà sách "Shobundo" 正文堂) , tiệm thức ăn ngào tương "Shojo"(正上), tiệm bán đồ thủ công "Uedaya aramono-ten" (植田屋荒物店) và kho cất rượu "Yokuraya" (与倉屋) vẫn c̣n đứng đó với tháng năm. Xưa kia Sawara rất phồn thịnh, người đi lại đông đảo, buôn bán tấp nập v́ thế có người ví Sawara như là một "Ko-edo" (Little Edo 子江戸) - "Ai kia muốn thấy Edo, xin hăy ghé sang Sawara!", và có người dám bảo " Edo masari" (Sawara hơn cả Edo!) .

sawara-selects_041.jpg image by bonsai_bhuynh     sawara-selects_022.jpg image by bonsai_bhuynh     sawara-selects_034.jpg image by bonsai_bhuynh     sawara-selects_037.jpg image by bonsai_bhuynh

Trong phố này ngày nay du khách có thể ghé qua những quán xá trên để mua quà kỷ niệm "Omiyage mono" (お土産物), đồ sơn mài "Urushi" (漆物)như chén gỗ "owan" (お碗), đủa "ohashi"(お箸), giá cơm "shamoji” (しゃもじ), v.v. Trong đó có tiệm bán đồ mỹ thuật nhự giấy Nhật "Washi" (和紙), giấy xếp "Origami"(折り紙), tranh in bằng băn gỗ khắc “mokuhan insatsu” (木版印刷) hay "woodblock print", guốc "geta" (下駄), dép "jori"(草履), quạt "osensu"(お扇子), áo "kimono"(着物). Trong tiệm Shojo (正上) bạn có thề ăn thử vài miếng tương ngào Nhật Bản gọi là "tsukudani"(佃煮) hay đồ dưa ngâm giấm "Tsukemono"(漬物) quảng cáo bằng đầu tăm xỉa răng "tada" (khỏi tốn tiền!). Đây là nơi rất đông khách. Dưới trần nhà của tiệm nầy tôi thấy có treo 2 con cá chép "Koi" chạm bằng gỗ. Khi xưa c̣n học ở bậc trung học, mấy thầy Việt Văn thỉnh thoảng có kể chuyện về con "cá rô cây" ngoài Bắc. Tôi không hiểu người Nhật có dùng nó như dân ta không, cần phải được nghiên cứu thêm.

sawara-selects_050.jpg image by bonsai_bhuynh     sawara-selects_056.jpg Ino's house image by bonsai_bhuynh     sawara-selects_057.jpg image by bonsai_bhuynh     sawara-selects_052.jpg image by bonsai_bhuynh

Ngoài những cửa tiệm buôn Sawara c̣n có một bảo tàng viện về nghệ thuật làm búp bê giấy (papier-mâché ) gọi là "hariko" (張り子)và một nhà kỹ niệm cho Ino Tadakata. Ông Ino Tadakata (伊能忠敬 1745-1818) là một nhà Địa lư của Nhật vào thời Edo. Ông đă từng đi khắp nước Nhật để làm điều tra và tạo ra bản đồ của xứ nầy gọi là "Ino-zu". Sự chính xác của bản đồ nầy đă làm cho nhiều người Tây phương ghé Nhật phải thán phục. 

sawara-selects_009.jpg image by bonsai_bhuynh     sawara-selects_036.jpg Edo Architecture image by bonsai_bhuynh     sawara-selects_049.jpg Onogawa, sawa image by bonsai_bhuynh          sawara-selects_020.jpg image by bonsai_bhuynh

Từ thời Edo, khu Kato-zu (加藤洲) gần đấy có 12 cái cầu gọi là "juni kyo" (十二橋)bắt ngang kênh đề giúp việc đi qua lại được dễ dàng, trong đó có cầu "jah jah hashi". Xưa kia cầu nầy vốn là cầu tạm thời với những mănh váng gỗ trải trên những thùng cây "oke" (桶) dùng để chuyển nước qua bờ cho việc trồng trọt. V́ thùng rĩ nước nên có người ngạo và đặc tên lại là cầu "jah jah" (tiếng nước chảy!).

Trong những năm gần đây nhiều đài truyền h́nh (TV) Nhật thường có những chương tŕnh giới thiệu về phong thổ và thức ăn đặc thù của các địa phương trong nước (郷土料理). Đây là những chương tŕnh rất hay, v́ nó giúp cho việc giáo dục đại chúng về cái đẹp của đất nước ḿnh, đồng thời tác dụng kích thích vào nền kỹ nghệ du lịch của bản xứ. Sawara đă từng xuất hiện trên "spotlight" của những đài TV nầy. Nhờ thế nhiều dân Tokyo (Edokko) đổ về đây để t́m lại "một tí Edo".

sawara-selects_006.jpg Sawara image by bonsai_bhuynh               sawara-selects_007.jpg Ono canal image by bonsai_bhuynh          sawara-selects_031.jpg sappa bune image by bonsai_bhuynh

Ngày nay người viếng Sawara c̣n có thêm một cái thú là ngồi trên những chiếc "du thuyền đáy bằng" (i.e., phà) gọi là "Sappa-bune" (さっぱ舟). Thuyền có mái che nắng vào mùa hạ và có ḷ sưởi chân "Kotatsu" (炬燵) vào mùa đông. Cầm tay chèo là những "mỹ nữ thời Edo" đưa khách từ Itako-shi (潮来市、茨城) lên phố Sawara chung dưới 12 cái cầu. Thỉnh thoảng có chiếc thuyền chở những nhạc sĩ vừa thổi sáo, vừa đánh kiểng và trống để giúp vui hành khách trên sông. Những cảnh vui yên lành như thế nhắc ta nhớ đến Venice của Ư. Như thế người Nhật đă có cái thú du ngoạn trên thuyền trước La Mă hàng trăm năm đấy à? - Naruhodo!

sawara-selects_094.jpg sawara image by bonsai_bhuynh     sawara-selects_024.jpg image by bonsai_bhuynh     sawara-selects_072.jpg image by bonsai_bhuynh     sawara-selects_080.jpg image by bonsai_bhuynh

Ngày nay sau những năm tái kiến đất nước sau thế chiến thứ II, người Nhật trở nên giàu có hơn xưa. Người ta thường thấy người Nhật đi du lịch khắp nơi trên thế giới bất kỳ chỗ nào có cái ǵ đẹp và lạ. Tuy nhiên người Nhật cũng là một dân tộc rất yêu thương quê hương của ḿnh. Những nơi có di tích lịch sử, huyền thoại hay lạ trong nước đều có dân Nhật đến viếng thăm.

Nghĩ cho kỹ th́ người Việt Nam ta cũng thế thôi. Nếu tôi về miền Nam chắc phải đi xem nhà thờ Đức Bà, Dinh Độc Lập, Lăng Ông Lê Văn Duyệt, Bến Bạch Đằng và chợ Bến Thành Sài G̣n. Chuyến đi ra miền Trung chắc phải ghé Huế để xem Lăng Tẩm, sông Hương núi Ngự . Và về Hà Nội th́ phải đến Hồ Hoàn Kiếm, chùa một cột và Hà Nội 36 phố phường để t́m lại cái đẹp của đất ngàn năm văn vật.

sawara-selects_017.jpg image by bonsai_bhuynh     sawara-selects_026.jpg sawara image by bonsai_bhuynh     sawara-selects_019.jpg image by bonsai_bhuynh

Nay đi qua phố xưa Sawara, nh́n những căn nhà cổ tuy không lộng lẩy nguy nga, ḷng tôi xao xuyến với cảnh vật c̣n lại trước mắt, một cảnh vật của người xưa đă tạo ra và để lại cho đời sau. Ước chi đất nước ḿnh cũng được như thế.... Hà Nội Huế Sài G̣n đều có chỗ nằm trong tim ta cả mà?

Nhàn-sĩ Huỳnh Văn Ba, tháng Giêng năm 2008

* Những h́nh ảnh trong bài là tập ảnh tôi chụp vào mùa xuân năm 2008 nhân dịp về thăm thân nhân ở Nhật. Mời click vào đây để xem thêm nguyên tập

 

 

* Anh Huỳnh Văn Ba (67, Meisei - Tokyokyouikudai - Todai) không những là một nhiếp ảnh gia trong gia đ́nh Exryu, anh Ba c̣n là vận động viên về leo núi, xe đạp và nuôi bonsai. Anh Ba và anh Vơ Văn Thành (68, Nodai) đă từng dùng xem đạp đi khắp nước Nhật và xuyên lục địa Hoa Kỳ. Qua những lần đi này anh Ba đă có nhiều tác phẩm h́nh ảnh khắp nơi. Anh H.V. Ba hiện đang làm việc và sinh sống tại Ohio.

Cảm tưởng xin gởi về bahuynh@hotmail.com