CHỈ TRONG MỘT NIỆM

 

 

Mùa đông năm nay đột ngột đến khi hơi thu c̣n chưa dứt hẳn. Trời trở lạnh với những cơn mưa ào ạt, làm thấm ướt mặt đất thường khô cằn hạn hán của Cali. Buổi sáng sớm tinh mơ trong lúc đang ngồi thiền, tôi chợt nghe tiếng mưa rơi nhè nhẹ ngoài sân. Trong không khí tĩnh lặng hoàn toàn của bầu trời c̣n tối, tiếng mưa như đánh thức một góc nào đó trong tâm thức, gợi lên một khung trời kư ức xa xôi. Cả một quăng đời đă qua bỗng hiện ra trong một thoáng chớp, như một giấc mộng, và sự hiện hữu ngay lúc này, ở đây cũng chỉ là mộng, giấc mộng lớn của một đời người. Biết bao nước đă chẩy qua cầu, rồi cũng trôi vào hư vô không bao giờ trở lại. Tôi chợt nhớ đến hàng chữ Hán trên cánh cổng gần cây cầu trong một khu phố cổ ở Thành Đô, trong dịp du lịch qua Trung Hoa lục địa: “Thiên Niên Nhất Thuấn”.  Ngàn năm cũng chỉ là trong thoáng chốc, huống chi là trăm năm của một cuộc đời. Con người đến rồi đi, từ giă cuộc đời rồi chẳng c̣n dấu vết ǵ, có chăng chỉ là những kư ức để lại trong tâm niệm người ở lại. Mưa vẫn nhỏ giọt rơi, như e ngại không dám đánh thức những người đang say ngủ. Một khung cảnh thích hợp cho những bài thơ haiku, trong đó nói lên thật sâu sắc sự tương quan mật thiết giữa khí tiết bốn mùa, cảnh sắc và tâm con người. Tôi chưa từng làm thơ haiku bao giờ, nhưng những lời thơ bỗng hiện ra thật t́nh cờ như sau: 

Tiếng mưa đêm
Gió lạnh lùa khe cửa
Đời người chỉ trong một niệm  
 

Dịch ra tiếng Anh: 

The sound of rain in the night
The cold wind seeping through the door
A lifetime is in a thought only
 

Dịch ra tiếng Nhật : 

 Yoru no amaoto
Samui kaze ga doa o tourinuke
Isshou wa tada ichinen ni aru
 

夜の雨音

寒い風がドアを通り抜け

一生はただ一念にある

Trăm năm tưởng dài mà cũng chỉ gợi lại trong một niệm, ngàn năm cũng thế. Cuộc đời là hư ảo, không có ǵ nắm giữ được, kể cả tâm tư của ḿnh. Tâm quá khứ, tâm hiện tại, tâm vị lai đều không thể nắm giữ. Tất cả đều qua đi và tan loăng theo ḍng thời gian, theo sự biến chuyển của con người.

Vài tháng trước đây tôi có dịp hội ngộ với thầy và những bạn đạo trong đạo tràng Anh Đào xưa. Nhắc đến đạo tràng Anh Đào, trong trí óc tôi lúc nào cũng in sâu h́nh ảnh ngôi nhà trên dốc đồi gần biển của chị H. Mỗi tháng một lần đến đó để buông xả những rắc rối cuộc đời, t́m chút an b́nh trong những giây phút thiền tập. Không khí ở đấy thật trang trọng nhưng cũng thật ấm cúng. Giờ đây gặp lại ai nấy đều già đi, một số người cũng đă ra đi về bên kia thế giới. Ngôi nhà cũng đă đổi chủ, người xưa c̣n đấy nhưng cảnh cũ đă không c̣n. Trải qua mấy chục năm dâu biển, không biết những bạn đạo ngày xưa có ai đă t́m được niềm hỷ lạc tuyệt vời của thiền định như thầy từng nói đến không? Có lẽ điều đó chỉ có ai đă trải qua, đă uống nước nóng lạnh thế nào mới tự biết mà thôi. Tuy nhiên, tôi hầu như thấy trên mặt mọi người đều có nét b́nh an, thanh thản, mặc dù đă từng có những biến chuyển lớn đến trong đời. Có lẽ đó là món quà quư nhất mà sự tu tập đem lại.

Những ngày đi họp đạo tràng ấy tôi thường gọi là “một ngày đi t́m hạnh phúc”. Hạnh phúc thay cho một tâm không rỗng tỉnh giác, không vướng mắc những phiền năo của cuộc đời. Dù thoáng qua, những giây phút an lạc tạm thời ấy cũng đủ tiếp thêm năng lượng cho cuộc sống đa đoan thường ngày. Nhưng con người sinh ra đă bắt đầu từ tiếng khóc, và trong cuộc hành tŕnh đơn độc của sinh lăo bệnh tử, có những đau khổ tất yếu mà con người phải đối diện và vượt qua. Nếu chỉ muốn đi t́m sự an lạc và né tránh đau khổ th́ cũng chẳng khác ǵ sống trong ảo tưởng. Đạo Phật cho ta niềm tin không phải nơi một đấng thần thánh thiêng liêng nào, mà trên sự hiểu biết thực chất của vạn pháp qua nền tảng chân lư của những quy luật thiên nhiên, như quy luật nhân quả, nghiệp báo, vô thường, tánh Không v.v.. Sự hiểu biết chân lư ấy cho ta sức mạnh để bước đi vững chăi trong những biến cố thăng trầm của kiếp người. Dù cho họa hay phúc, giầu hay nghèo, thành công hay thất bại...ta vẫn phải b́nh tâm theo hoàn cảnh tùy duyên mà sống.  Trong câu chuyện trao đổi với các bạn đạo, hầu hết đều không mơ ước những ǵ cao xa, chỉ cầu cho có được sự an định trong đời sống. Giấc mộng b́nh thường tưởng chừng như giản dị, nhưng nhiều khi cũng không đến tầm tay, và một lúc nào đó mỗi người đều phải đối diện với một thực tế không tránh khỏi của kiếp nhân sinh, vấn đề sanh tử của chính ḿnh. Một thiền sư ngày xưa đă nói sanh tử là vấn đề quan trọng nhất phải ghi khắc trong tâm, đến nỗi phải dán lên trên trán hai chữ sanh tử, như nhắc nhở cần phải tinh tấn nỗ lực tu tập để có thể làm chủ vận mệnh, chọn lựa hướng đi cho ḿnh, không bị lôi cuốn vào ṿng luân hồi khổ ải.

Tâm con người là cả một thế giới bí ẩn, bao la kỳ diệu. Duy Thức Học của đạo Phật phân tích tâm thức của con người làm 8 thức, thức của sáu căn (mắt tai mũi lưỡi thân ư), mạt na thức (ngă thức, sự nhận biết con người riêng biệt của ḿnh), và tận cùng sâu thẳm nhất là A Lại Da thức, c̣n gọi là tàng thức hay tiềm thức (dung chứa tất cả những h́nh ảnh ghi nhớ, những tập khí và thói quen, sở thích...)  Tàng thức cũng chính là nghiệp thức, đưa con người vào những cơi giới luân hồi sinh tử. Trong câu chuyện được truyền lại và đưa đến công án “Không” của Thiền tông sau này, có cuộc đối thoại như sau:

Tăng hỏi Triệu Châu:

-Con chó có Phật tính không?

Triệu Châu trả lời:

-Không – v́ nghiệp thức che đậy.

Như thế, ta thấy những ǵ chất chứa trong tàng thức, hay nghiệp thức, chính là yếu tố đưa đến sự tái sinh luân hồi của con người. Nếu chất chứa toàn những việc xấu ác, những tập khí sâu dầy của tham sân si, chắc hẳn sẽ về những cơi giới xấu trong ṿng luân hồi lục đạo. C̣n nếu tâm thuần khiết,  buông xả, hướng thiện, chắc hẳn sẽ được về cơi giới an lành. Thức thứ tám A Lại Da có thể “là hang sâu đen tối của những ác ma” như lời thiền sư Bạch Ẩn nói, cũng có thể là trí thấu suốt tỏa chiếu khắp trong ngoài như tấm gương tṛn đầy của Đại Viên Cảnh Trí. Mỗi niệm khởi đều có ảnh hưởng và tác động riêng của nó. Như Tổ Đạt Ma nói: “Khi một niệm khởi lên là có nghiệp thiện nghiệp ác, có thiên đường địa ngục. Khi không có niệm khởi th́ không có nghiệp thiện nghiệp ác, thiên đường hay địa ngục nữa. ” V́ vậy, ta phải rất cẩn trọng trong những niệm khởi của ḿnh, thường xuyên quán sát, buông những niệm ác, năng giữ những niệm lành và thanh lọc thân ư cho được trong sạch, theo như lời Phật dạy. Một A Lại Da Thức được chuyển hóa từ ô nhiễm sang thanh tịnh, không c̣n những vọng niệm điên đảo sẽ trở thành Bạch Tịnh Thức không rỗng sáng ngời, c̣n gọi là Như Lai Tạng - đó chính là Phật không sanh không diệt nơi chúng ta.

Một người bạn nói rằng: “Ḿnh sẽ không thể nào thành Phật được, dù có tu thế nào chăng nữa.”  Thế nhưng chính Đức Phật nói “Ta là Phật đă thành, chúng sanh là Phật sẽ thành”. Như Lai Tạng đă có sẵn nơi chúng ta, thường trú và thường chiếu, nhưng chúng ta suốt đời khởi vọng niệm chạy theo những ước vọng phù du nên không thấy Phật ở đâu. Nhưng dù Phật không hiển hiện, những tia sáng phát xuất từ Phật tánh vẫn phản chiếu nơi con người chúng ta, như những tâm niệm lành, những hành động vị tha, những hành động lợi ích cho ḿnh và cho người. Dù có tu hay không tu, chúng ta hăy tập sống với Phật qua sự thể hiện những tâm niệm tốt lành, qua cái nh́n b́nh đẳng vô thiên kiến, và một trái tim nhân ái rộng mở đến tất cả mọi người mọi vật.

Người ta thường nói,  một người trước khi lâm chung hay có sự phản chiếu rất nhanh về một đời đă đi qua với đầy đủ những biến cố. Chỉ trong một niệm, người ta sống lại những kinh nghiệm quá khứ. Và cũng chỉ trong một niệm, người ta bước sang một chân trời mới.

Chuyện kể lại rằng, tổng thống George HW Bush trước khi lâm chung đă có cuộc đối thoại với cựu ngoại trưởng James Baker rằng:

 

-         Tôi sẽ đi về đâu?

James Baker trả lời:

 

-         Ngài sẽ về nơi ngài muốn. Và tôi cũng sẽ muốn về đó. Đó là chốn thiên đường.

Những bậc chân tu đắc đạo đă biết sẵn đường đi lối về, biết đến từ đâu và đi về đâu, nên lúc nào các ngài cũng ung dung tự tại, ra vào sinh tử tùy theo ư nguyện. C̣n phàm phu chúng ta vẫn đắm ch́m trong ṿng sanh tử, chỉ có thể tập sống với Phật của ḿnh, thực hành những phương cách khai triển tánh Phật để cải thiện bản thân, thanh tịnh thân ư, hầu chuẩn bị cho ḿnh một cuộc hành tŕnh mới về nơi an lành như ư muốn.

Ngọc Bảo

Mùa đông, tháng 12/2018