Mùa xuân bất tận


Ngọc Bảo

Một lần nữa, ngày nguyên đán lại sắp đến trong sự giao mùa của trời đất.  Tết âm lịch thường nhằm vào lúc khởi đầu của mùa xuân, tuy không khí vẫn c̣n lạnh và những cây khô vẫn c̣n trụi lá, nhưng trong đó đang ấp ủ một sức sống mạnh mẽ, nẩy sinh những nụ mầm tràn đầy hứa hẹn.   

Miền Nam Cali quanh năm nắng ấm, những ngày Tết đến trong bầu không khí mát mẻ, dễ chịu, có một chút nắng hanh vàng, đôi khi có một chút mưa thấm ướt ḷng đất cho cây cỏ thêm xanh tươi. Ở đâu quen đó, đi đâu th́ đi, nơi chúng ta sống bao giờ cũng dễ chịu thoải mái nhất - "home sweet home", theo như người Mỹ gọi - nhưng trong những ngày đầu năm lạnh giá, quả thật là thấy ḿnh có phước mới được ở một vùng thời tiết lư tưởng như thế này, trong khi miền Đông và Bắc Mỹ tuyết phủ ngập trời, những hoạt động hàng ngày bị tê cóng trong những hệ quả không may của thời tiết.   

Khí hậu của quả đất chúng ta dường như càng ngày càng khắc nghiệt hơn, hậu quả của sự phung phí tài nguyên, làm ô nhiễm bầu khí quyển nuôi dưỡng sự sống cho mọi sinh vật.  Mới hay con người chỉ là một phần tử nhỏ nhoi của vũ trụ, từ vũ trụ sinh ra và sống lệ thuộc vào vũ trụ, nếu quên điều đó mà tưởng ḿnh có thể làm chủ được thiên nhiên th́ sẽ tự ḿnh gây hại cho ḿnh, không những thế c̣n có thể tự tiêu diệt ḿnh và mọi đời sống khác nữa.

 Nhưng mặc cho những ǵ đang xẩy ra bên ngoài trời đất bao la, chúng ta những con người vẫn phải đối phó hàng ngày với những vấn đề nhỏ nhặt của cuộc sống, và có lẽ đó mới là những vấn đề chiếm nhiều ưu tư  nhất.  Ngày đầu xuân, người Việt Nam chúng ta thường có thông lệ đi chùa xin sâm, mong năm mới sẽ đem lại những thay đổi tốt đẹp đến với ḿnh.  Nếu xin được quẻ sâm nào tốt th́ vui mừng, phấn khởi dù chỉ trong chốc lát, c̣n nếu quẻ không tốt th́ cũng buồn rầu, lo lắng, dù cũng chỉ trong chốc lát.  Thật đúng là chúng ta dễ bị điều khiển bởi những ǵ bên ngoài, đôi khi rất mông lung. Có lẽ v́ cuộc sống nặng chĩu nhiều lo toan khiến người ta muốn đi t́m chút hi vọng, chút giải trí nào đó làm tâm hồn nhẹ nhơm hơn.  

Nhưng có phải những vấn đề của chúng ta tự dưng mà đến được không?  Mùa xuân hoa lá trổ bông, nhưng hoa lá ấy đă sớm được ấp ủ từ những ngày đông lạnh giá băng. Cái ǵ cũng nẩy  mầm từ  một gốc rễ, một nguyên nhân nào đó, chứ không phải tự dưng hóa thành được.  Cây cối vô t́nh, vô tâm c̣n thế, huống chi là con người với tâm tư đầy phức tạp và những tính toán đa đoan.  Dù vậy, mấy ai nhớ được  những ǵ ḿnh đă làm, nhất là khi những điều đó không phải là điều muốn nhớ. Nhưng dù muốn dù không, những chủng tử vẫn h́nh thành một cách vô t́nh, vô can như hoa lá nẩy mầm vậy.  Sự khác nhau căn bản của một người có trí tuệ đối với một người không có trí tuệ có lẽ là sự nhận thức hậu quả của điều ǵ ḿnh sẽ làm, và hướng việc làm của ḿnh tùy theo hậu quả đó. Điều đó tưởng chừng như dễ, v́ có những hậu quả tất yếu mà ai cũng có thể biết được, như không học th́ không thi đậu, nhưng cũng lại rất khó, v́ con người thường bị chi phối bởi thói quen và những cảm xúc của ḿnh, không cưỡng lại được những ước muốn đang tràn ngập tâm tư,  nên sẵn sàng quên đi những hậu quả xấu có thể tới để chiều theo những ǵ cảm xúc sai bảo.     

Từ khi được cha mẹ sinh ra, ai cũng đều đi theo con đường riêng biệt của ḿnh, mỗi người có một cuộc đời khác nhau, không ai giống ai cả. Người ta tin đó là số mệnh dành cho mỗi người. Tin như vậy là để bằng ḷng với những ǵ đang có,  và cũng để tự an ủi khi gặp những điều bất như ư. Tuy nhiên, mỗi khi năm mới đến, người ta vẫn hi vọng có được những biến chuyển mới tốt hơn năm cũ. 

Trở lại vấn đề xem số đầu năm, một lá số tốt hay xấu có thật chỉ là t́nh cờ không?  Nếu những ǵ đều có nhân duyên của nó, th́ một lá số tốt hay xấu cũng có nhân duyên, không phải là t́nh cờ. Như vậy th́ người ta cũng có quyền hi vọng hay thất vọng với lá số đó. Tuy nhiên, trong thành ngữ ta có câu: “Đức năng thắng số”.  Nếu những ǵ đến với ḿnh đều là do hạt giống của ḿnh gây nên, th́ cũng chỉ có chính ḿnh mới giải được cho ḿnh thôi. Tất cả mọi sự, dù xấu dù tốt, đến rồi cũng sẽ đi, không có ǵ tồn tại măi măi được, nhưng tâm tư của chúng ta là cái mà ta phải đối phó trong mọi lúc.  Nếu tâm chúng ta được an định, không bị giao động bởi những ǵ xẩy ra cho ḿnh, th́ hoàn cảnh tốt xấu cũng không ảnh hưởng nhiều đến chúng ta được.

Trong thế giới đầy bất trắc này, không dễ ǵ có được một tâm an định, nhưng chính v́ thế mà điều đó lại càng cần thiết hơn bao giờ hết. Những căn bệnh trầm kha trong xă hội văn minh ngày nay đều phát xuất từ một tâm xao động, như bệnh tim, những chứng bệnh do tâm lư v.v.., và kể cả ung thư. Làm sao có được tâm an định? Đó là cả một quá tŕnh công phu để điều thân và tâm, nh́n lại chính ḿnh, nhận diện lại những vấn đề đang vướng mắc để có một cái nh́n sáng suốt và khách quan hơn. Hiện nay người ta càng ngày càng t́m ra những hiệu quả lợi ích của sự thực tập thiền trong đời sống. Giai thoại nổi tiếng nhất của Thiền môn về vấn đề an tâm được kể lại như sau:

Huệ Khả một hôm thưa với thầy ḿnh là Tổ sư Bồ Đề Đạt Ma rằng:

- Bạch thầy, tâm con không an, xin thầy chỉ cho con cách an tâm.

Đạt Ma trả lời:

- Đưa tâm đây ta an cho.

Huệ Khả xoay lại quán chiếu tâm ḿnh, t́m tới cùng chẳng thấy tâm ở đâu cả, bèn nói:

- Bạch thầy, con không thấy tâm ở đâu cả.

Đạt Ma trả lời:

- Ta đă an tâm cho con rồi đó!

Tâm phiền năo tưởng chừng như có thực, nhưng thật ra chỉ là những vọng tưởng đi qua trong tâm, không có trú sở, khi soi chiếu lại t́m th́ chẳng thấy hiện diện ở đâu cả. Cho nên có câu nói:

            Phiền năo nhân tâm nên có
           Tâm không, phiền năo ở đâu
?

Thế nhưng trong đời sống bận rộn hiện nay, những người b́nh thường chúng ta khó mà có được một tâm không. Chúng ta bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố bên ngoài, lúc nào cũng sẵn sàng bị dao động bởi tám ngọn gió của khen chê, lợi suy, sướng khổ, vinh nhục, v́ vậy, để có thêm sức mạnh, cần phải có một niềm tin nào đó nương tựa vào. Tôn giáo nào cũng có thể giúp ích  cho con người, nhưng đối với tôi, sự tu tập theo Đạo Phật đem đến sự vững chăi và niềm tin nơi chính ḿnh. Sự tự tin là cái quả h́nh thành từ những phương pháp thực tập để điều ngự tâm. Tâm là gốc, là chủ, nhân tố tạo tác mọi vấn đề, muốn biết ḿnh trước hết phải biết tâm.  Ta là người gieo trồng và cũng là người hái quả - làm chủ được tâm, ta có hoàn toàn tự do để gieo những ǵ đem lại quả tốt cho ḿnh.  Nếu chẳng may gặp quả xấu, chẳng qua là v́ những sơ xuất trong quá khứ, nhưng quả tới lúc chín rụng rồi cũng tan ră, và miếng đất của nhân duyên bao giờ cũng mầu mỡ, sẵn sàng tự thanh lọc những cấu uế độc hại của chủng tử ô nhiễm.  

Theo truyền thuyết, khi Tôn Giả A Nan được hỏi về lời dạy quan trọng nhất qua bẩy đời Phật là ǵ, ngài trả lời:

            Điều ác chớ làm
            Năng làm điều thiện
            Thanh tịnh thân ư
            Đó là lời chư Phật dạy

Dưới thời  nhà Đường có một vị thiền sư là Ḥa thượng Đạo Lâm. V́ ông hay ngồi thiền trên cây tùng lớn, và chim làm tổ trên đầu, nên người ta thường gọi ông là Ḥa thượng Ô Sào.  Khi Bạch Lạc Thiên đến nhậm chức Trưởng quan Hàng Châu, nghe danh đến yết kiến Ḥa thượng, hỏi rằng:

            - Tinh yếu của Phật pháp là ǵ?

Ḥa thượng trả lời:

            Điều ác chớ làm, năng làm điều thiện
            Thanh tịnh thân ư, đó là lời Phật dạy.

Bạch chế nhạo:

            - Chuyện đó th́ một đứa con nít lên tám tuổi cũng biết.

Ḥa thượng nói:

-       Một đứa con nít tám tuổi cũng biết, nhưng ông già tám mươi c̣n chưa làm được!

Xem như thế, chúng ta thấy những điều xấu có lẽ hấp dẫn đối với con người hơn điều lành, bởi vậy sáu căn, tức là mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ư, cửa ngơ đưa đến những cảm xúc, cũng được gọi là sáu tên giặc hay lục tặc lôi cuốn con người vào những thú vui nhất thời để rồi sa vào đau khổ phiền năo. Nhưng khi biết nh́n thẳng vào những vọng tưởng đang khởi trong tâm, đi vào tận gốc rễ xem chúng đến từ đâu, ta có thể tách rời khỏi chúng và trở về với sự b́nh an muôn thuở ở dưới đáy những đợt sóng lao xao trên mặt.  Mặt hồ t́nh lặng trong suốt có thể nh́n thấy đáy, đó là nguồn Giác bao la thấu suốt có sẵn nơi sáu căn, khai sáng trí tuệ khiến sáu tên lục tặc lại trở thành sáu cửa giải thoát, đưa con người vượt lên khỏi những vận mệnh phàm t́nh. 

Tâm b́nh an giống như cảnh sắc mùa xuân trong sáng và tươi mát.  Đó cũng là ư nghĩa của mùa xuân trong đạo Phật. Cảnh sắc đời người như bốn mùa đến rồi đi, nhưng người đă biết được mùa xuân bất tận trong tâm th́ vững chăi thảnh thơi, chẳng c̣n bận ḷng với những ǵ qua đi trước mắt. Đó cũng là mùa xuân mà vua Trần Nhân Tông nói đến trong bài "Xuân văn":

            Thuở bé chưa từng rơ sắc không
            Xuân về hoa nở rộ trong ḷng
            Chúa Xuân nay bị ta khám phá
            Chiếu trải vườn thiền ngắm cánh hồng.

 

Ngọc Bảo