Trăng mới đầu năm

Ngọc Bảo

Trăng bao nhiêu tuổi trăng già?
Núi
bao nhiêu tuổi gọi là núi non?

Buổi sáng đầu xuân, mặt trời rực rỡ báo hiệu một ngày như mùa hạ. Chợt nh́n lên bầu trời khi đang đi bộ quanh khu phố, bỗng thấy trăng lơ lửng ở trên, trong cái nắng ban mai của một ngày đang chín tới. Vầng trăng bán nguyệt trắng trong, nằm lặng lẽ xế vầng thái dương vàng chói, cùng chung một bầu trời xanh nhạt gợn mây trắng. Trăng ở phía nam, mặt trời phía đông. Đi đến đâu là thấy mặt trời mặt trăng cùng theo đến đó.

Trăng bán nguyệt, ngày 23 đă là trăng già. Có phải trăng xuất hiện ban ngày để nhắc nhở ngày lễ cúng ông Táo, gợi lại chút dư vị quê hương sau bao năm tháng ṃn mỏi gót chân nơi xứ người?

Trăng ngày 23 âm lịch chỉ c̣n một nửa, nhưng đến ngày 30 là hoàn toàn biến mất. Trăng vẫn có đó, nhưng ta không thấy được trăng. Người Mỹ gọi đó là new moon. Chu kỳ cũ đă qua để bắt đầu một chu kỳ mới. Trăng không có tuổi, nhưng mỗi tháng trăng lại biến hiện như một ṿng luân hồi của thành trụ hoại không. Trăng cũ biến mất để trăng mới bắt đầu lộ h́nh dần dần, viên măn rồi lại từ từ biến đi. Trong thiên văn, trăng mới (new moon) cũng là trăng vận hành trong quỹ đạo đến vị trí ở giữa trái đất và mặt trời, lúc đó mặt tối của trăng nh́n về trái đất nên ta không thấy được trăng vào ban đêm. Tuy nhiên, trăng vẫn có lúc ban ngày, đôi khi che khuất mặt trời, khiến tạo ra hiện tượng nhật thực.

Năm nay, bước qua năm Ất Mùi, đêm giao thừa nhằm vào ngày 18 tháng 2. Trăng mới của ngày 30 Tết đặc biệt cũng ở vào vị trí gần nhất với trái đất, nên cũng c̣n được gọi là siêu trăng (supermoon). Siêu trăng thường khiến mực nước thủy triều dâng cao. Mặt trời và mặt trăng thực sự có ảnh hưởng trực tiếp đối với sự sống của chúng ta trên trái đất này. Mặt trời được coi như tượng trưng cho Dương, trăng tượng trưng cho Âm. Âm Dương là hai yếu tố nền tảng cho mọi sự vận hành, từ thiên nhiên cho đến con người. Hai yếu tố thái cực, đối nghịch nhưng bổ sung cho nhau, không thể có cái này mà không có cái kia. Nếu ánh sáng rực rỡ của mặt trời đem lại năng lượng phấn chấn cho những hoạt động, ánh sáng huyền ảo của trăng đem lại sự an nghỉ, dịu mát cho tâm hồn. Trăng là nguồn cảm hứng vô tận trong thi ca, là bạn muôn thuở của những tâm hồn cô đơn không biết bầy tỏ tâm sự cùng ai. Bài thơ bất hủ của thi hào Lư Bạch "Tĩnh dạ tứ" (Nỗi nhớ đêm thanh) nói lên nỗi sầu cô quạnh của một người lang thang biệt xứ mà có lẽ nhiều người trong chúng ta cũng chia xẻ tâm sự này:

Sàng tiền minh nguyệt quang
Nghi
thị địa thượng sương
Cử
đầu vọng minh nguyệt
Đê
đầu tư cố hương

Đầu giường ánh trăng rọi
Ngỡ
mặt đất phủ sương
Ngẩng
đầu nh́n trăng sáng
Cúi
đầu nhớ cố hương

Thơ của Lư Bạch lúc nào cũng có sự hiện diện của trăng. Có lẽ, trong bước đời lận đận, trăng là h́nh bóng duy nhất có thể xoa dịu những u uẩn trong tâm ông, và trở thành một nỗi đam mê, để trong một đêm trăng say khướt, ông đă nhẩy xuống nước ôm lấy bóng trăng, và rồi chết với bóng trăng.

Ánh trăng c̣n ghi dấu măi trong tâm tư tôi là ánh trăng vàng trên đầu núi ở băi biển Nhatrang. Khi c̣n nhỏ, buổi chiều thường theo cha mẹ ra băi biển ngồi hóng gió, cho tới khi trăng dần dần nhô lên khỏi đầu núi. Ánh trăng rằm tṛn đầy tỏa chiếu ánh sáng lên mặt biển lung linh, thật là cả một cảnh tượng đẹp tuyệt vời.

Ngày nay, trong cuộc sống xoay vần, ta thường không nhớ đến trăng. Một đôi lần lái xe trên xa lộ chợt thấy trăng lơ lửng phía trước, trông lạc loài trong ánh đèn đô thị sáng rực của những ṭa nhà cao và ḍng xe cộ chạy nườm nượp không dứt. Nhưng nếu đôi khi ban đêm chợt ra vườn, thấy trăng treo trên đầu ngọn cây, chắc hẳn trong ḷng cũng cảm thấy nhẹ nhơm, vơi bớt phần nào những ưu tư phiền năo. Lúc ấy dường như cảm thấy giữa thiên nhiên vũ trụ và con người có một nối kết nào đó, một liên hệ nguyên thủy, như trở về với nguồn gốc thực sự của ḿnh. Trăng là người bạn bao giờ cũng âm thầm đi theo chúng ta, cũng là một biểu tượng tâm linh. Trăng rằm sáng tỏ đầy đặn tượng trưng cho tâm giác ngộ viên măn. Thiền gia cũng hay dùng đến câu "bóng trăng đáy nước", tượng trưng cho những điều thấy như có trước mắt mà thật ra là ảo mộng, huyễn hóa, nếu cố nắm bắt th́ cũng như muốn vớt bóng trăng dưới nước, chỉ hoài công vô ích, càng tăng thêm phiền năo mà thôi.

Câu truyện Lương Khoan và tên trộm trong một đêm trăng cũng là một giai thoại tuyệt vời. Lương Khoan, một thiền sư Nhật Bản trong thời thế kỷ 18-19, sống thanh bần trong một am nhỏ cô tịch dưới chân núi. Một đêm nọ, có một tên trộm đột nhập vào am. Lương Khoan chỉ có một tấm chăn để che thân ngày và đêm. Đó là vật sở hữu duy nhất của sư. Lúc ấy, sư đang nằm nhưng không ngủ, thấy rơ tên trộm đi vào. Trong ḷng sư chợt khởi niềm từ bi đối với tên trộm, v́ biết trong nhà chẳng có ǵ cho hắn lấy được cả. Sư thầm nghĩ, "nếu hắn cho biết trước, ḿnh đă đi khất thực quanh vùng đem về thứ ǵ để hắn lấy rồi, nhưng bây giờ th́ c̣n làm được ǵ?" Trong khi đó, biết vào phải am của một nhà sư, bốn bề chẳng có một thứ ǵ, tên trộm bèn bước đi ra. Lương Khoan gọi giật lại, đưa cái chăn cho hắn. Tên trộm nói: "Sao ngài lại làm vậy? Ngài không có ǵ để che thân cả. Đêm nay trời rất lạnh đó!" Sư nói: "Đừng lo cho tôi. Đừng có ra đi tay không như vậy. Anh đến đây thật quư hóa lắm, v́ làm cho tôi tưởng như ḿnh đang giầu có vậy. Trộm đạo chỉ đến viếng dinh cơ của lănh chúa. Anh đến am này khiến cho nó trở thành một dinh cơ, và tôi cũng trở thành lănh chúa. Vậy nên tôi rất hoan hỉ tặng cho anh món quà này." Tên trộm cũng động ḷng thương xót cho ngài, nói rằng: "Không, tôi không thể nào nhận món quà của ngài được, v́ ngài chẳng có cái ǵ cả. Làm sao ngài qua đêm này được. Bên ngoài lạnh giá như thế kia, và càng ngày càng lạnh hơn nữa!" Lúc ấy, nước mắt lưng tṛng, Lương Khoan nói: "Anh cứ nhắc măi đến sự nghèo nàn của tôi làm ǵ. Nếu tôi có được khả năng lấy được vầng trăng tṛn kia, tôi sẽ tặng nó cho anh." Khi tên trộm đi rồi, Lương Khoan làm bài thơ sau:

Kẻ trộm đă đi rồi
Chỉ
c̣n lại đây
Vầng
trăng bên song cửa

Lương Khoan không có một thứ ǵ trong tay, nhưng vẫn thấy đầy đủ, sống an nhiên tự tại, bởi v́ đă có trăng bên cạnh. Trăng ấy cũng là trăng của giác ngộ viên măn, của trí tuệ thấu suốt tỏa chiếu, soi sáng các pháp trong hiện tướng thực sự của chúng.

Năm cũ đi qua, năm mới đến trong sự khởi đầu của vầng trăng mới. Trăng mới cũng có nghĩa là "trăng không thấy", tuy trăng lúc nào cũng có ở đó, tṛn đầy viên măn. Vô minh và giác ngộ như trăng tối và trăng sáng, là hai mặt của một thực thể, tuy hai mà là một.

Cuộc sống của chúng ta như những bước vận hành của trăng trên quỹ đạo, có lúc đi qua những thời kỳ đen tối, có lúc bước vào ánh sáng huy hoàng. Tất cả đều đến rồi đi, không có ǵ dừng lại, không có ǵ thường tồn, đời sống cứ thế mà tiếp diễn không ngừng. Những ǵ ta gặp phải, những người thân hay thù, tất cả rồi chỉ là những chiếc bóng bên đường, là mộng ở trong mộng. Có nhiều lúc, ta cũng nên như Steve Jobs mà tự hỏi ḿnh, nếu chỉ c̣n một ngày để sống, liệu ta có muốn làm những ǵ đang làm hay không, và điều ǵ là quan trọng nhất trên đời đối với ta. Những lúc hoài nghi với chính ḿnh, hăy lắng tâm suy xét lại, xem những ǵ ta đang khổ công theo đuổi đó có thực sự đem lại lợi lạc không, hay chỉ là bóng trăng đáy nước. Nếu ở trong bóng tối của u buồn trắc trở, hăy nhớ rằng bóng tối rồi sẽ đi qua và nhường bước lại cho ánh sáng của yên vui hạnh phúc. Nhưng buồn đau hay hạnh phúc cũng chỉ là những thoáng chốc vô thường huyễn ảo. Hăy vượt lên tất cả những điều đó để đạt đến sự an vui tự tại của tâm vô sự, "thương ghét chẳng bận ḷng, duỗi chân nằm an nghỉ", như trong bài kệ của Lục Tổ Huệ Năng.

Gate gate, paragate, parasamgate, bodhisattva!
Vượt
qua vượt qua, vượt qua bờ bên kia, vượt trên cả hai bờ, giác ngộ là thế!

(Kinh Bát Nhă)

Ngọc Bảo

Những ngày cận Tết, tháng 2 - 2015