Bushido - The soul of Japan

 Nitobe Inazo

 VƠ SĨ ĐO

LINH HN CA NHT BN

 Lê Ngọc Thảo dịch (*)

 

CHƯƠNG XIII :

THANH KIẾM,
LINH HỒN CỦA VƠ SĨ

 

  Trong vơ sĩ đạo, thanh kiếm là tượng trưng cho sức mạnh và dũng khí. Khi Mahomet (khoảng 571-632, khai tổ của đạo Hồi (Islam), ND) đă tuyên bố rằng “thanh kiếm là ch́a khóa của thiên đàng và địa ngục”, ông ấy chỉ phản ánh t́nh cảm của người Nhật. Cậu bé samurai học múa kiếm từ lúc c̣n ấu thơ. Đến năm tuổi, cậu bé được cho phép mang ở thắt lưng một cây kiếm thật thay cho cây kiếm ngắn mà cậu từng dùng làm đồ chơi, được mặc lễ phục của vơ sĩ, được đứng trên bàn cờ vây và từ đó cậu bé sẽ được nh́n nhận là có tư cách vơ sĩ. Sau nghi thức đầu tiên nhập môn vơ sĩ, cậu bé sẽ không bao giờ ra khỏi cổng nhà ḿnh mà không mang theo thanh kiếm như một phần của thân thể ḿnh, mặc dầu trong sinh hoạt hằng ngày, thường th́ cậu sẽ mang một thanh kiếm bằng cây sơn bạc thay thế cho kiếm thật. Vài năm sau, đứa trẻ đó sẽ được mang kiếm thật ở thắt lưng, dẫu là kiếm lụt, nhưng với ḷng hân hoan nhận được kiếm mới, đứa trẻ thường ra khỏi nhà, dùng kiếm mới chặt thử cây, đá. Khi đến tuổi thành niên, khoảng mười lăm tuổi, đứa trẻ được tự do hành động, đứa trẻ bây giờ sẽ hănh diện v́ được sở hữu thanh kiếm đủ bén nhọn cho mọi công việc. Việc sở hữu một dụng cụ nguy hiểm đă khiến đứa trẻ có cảm giác và dáng điệu tự trọng, có trách nhiệm. “Thanh kiếm không để cho kẻ kiêu ngạo mang”. Cái mà đứa trẻ mang theo ḿnh là biểu tượng của những ǵ mà người mang nó cảm thấy và nghĩ đến, … đó là trung nghĩa và danh dự. Vơ sĩ mang hai thanh kiếm, một dài và một ngắn, … được gọi là “daito” và “shoto” hoặc “katana” và “wakizashi”, và hai thanh kiếm này không bao giờ rời khỏi ḿnh vơ sĩ. Khi ở nhà, vơ sĩ thường đặt kiếm ở chỗ dễ thấy nhất trong pḥng sách, ban đêm, đặt ở gần gối nơi lúc nào cũng có thể với tay đến. Thanh kiếm là bạn đời, được yêu thương, được đặt tên, được tôn trọng gần như sùng bái. Ông tổ của lịch sử (Herodotos, người Hy Lạp, ND) có ghi lại chuyện lạ là người Scythai cúng vật hi sinh cho mă tấu lưỡi liềm sắt. Ở Nhật, đ́nh và gia đ́nh có nhiều nơi giữ kín thanh kiếm để làm đối tượng lễ bái. Ngay như một thanh đoản kiếm tầm thường cũng đáng được tôn kính. Khinh rẻ thanh kiếm của ai tức là lăng nhục người chủ của nó. Thật không may cho ai đó vô ư bước chân ngang qua thanh kiếm để ở sàn nhà.

  Thanh kiếm là vật quí giá như thế nên nó đă trở thành điểm nhắm của sự quan tâm và sự khéo tay của các nghệ nhân, hoặc sự phù hoa của kẻ sở hữu, đặc biệt trong thời b́nh, khi mà nó chỉ được xem như pháp trượng của vị giám mục, hay quyền trượng của một v́ vua. Cán kiếm được bọc bằng da cá mập, có chỉ lụa buộc chặt, chắn kiếm được cẩn vàng và bạc, bao kiếm được sơn mài với nhiều màu sắc, làm giảm phần nào sự ghê rợn của một vũ khí chết người. Nhưng tất cả những trang trí này chỉ là đồ chơi so với lưỡi kiếm.

  Thợ rèn kiếm không chỉ là thợ thủ công mà là một nghệ nhân cảm được sự linh thiêng và nơi làm việc của ông ta là nơi tôn nghiêm. Nghiêm ngặt với kiêng cử, mỗi ngày khi bắt đầu công việc, ông đều tắm rửa sạch sẽ và khấn vái thần phật, hoặc có thể nói là “đem hết tâm hồn của ḿnh vào trong việc trui rèn thanh thép”. Mỗi nhát búa, mỗi động tác nhúng nước, mỗi động tác mài dũa, tất cả đều là những hành vi nghiêm túc, mang tính chất tôn giáo. Kiếm Nhật được cho là như có linh hồn, có lẽ là do tâm hồn của nghệ nhân hay khí thiêng của thần phật nhập vào. Ngoài việc là một sản phẩm mĩ thuật hoàn hảo không thua ǵ danh kiếm Toledo (cổ đô của Spain, ND) và Damascus (thủ đô của Syria, ND), kiếm Nhật c̣n có một điều ǵ đó hơn là một sản phẩm mỹ thuật. Khi rút ra khỏi vỏ, hơi nước bỗng chốc tích tụ trên mặt kiếm lạnh như băng, lấp lánh xanh loè không một gợn mây. Lịch sử và tương lai ẩn ḿnh trong lưỡi kiếm sắc bén vô song. Đường cong của lưng kiếm là kết hợp của sức mạnh cùng với vẻ đẹp siêu đẳng. Tất cả tạo cho chúng ta cảm giác hỗn hợp giữa sức mạnh và vẻ đẹp, giữa tôn kính và sợ sệt. Nếu thanh kiếm chỉ là dụng cụ của vẻ đẹp và sự vui tươi th́ đó đúng là vật hoàn toàn vô hại. Thế nhưng khi thanh kiếm c̣n để ở chỗ mà tay có thể chạm đến th́ việc lạm dụng nó không phải là ít. Đôi khi v́ muốn thử độ bén của kiếm mới mà nhiều sinh vật vô hại đă bị mất đầu.

  Nhưng vấn đề chúng ta quan tâm là liệu vơ sĩ đạo có thừa nhận việc sử dụng đao kiếm bừa băi như thế đó không? Câu trả lời rơ ràng là, không. Vơ sĩ đạo xem trọng việc sử dụng thích đáng đao kiếm, nhưng phản đối và thù ghét việc lạm dụng nó. Vung kiếm không phải lúc là hành vi của kẻ hèn nhát hoặc của kẻ kiêu ngạo. Một samurai làm chủ được ḿnh biết được lúc nào nên dùng kiếm và những lúc như vậy rất hiếm. Hăy lắng nghe lời nói của bá tước Katsu Kaishu (1823-99), nhân vật sống qua thời đại hỗn loạn nhất trong lịch sử Nhật Bản, khi mà những sự kiện đẫm máu như ám sát hoặc tự sát xảy ra hằng ngày. Có thời ḱ, ông là người có quyền quyết định nhiều chính sách, v́ thế đă nhiều lần ông đă trở thành mục tiêu của ám sát. Thế nhưng chưa có lần nào ông để cho thanh kiếm ḿnh nhuộm máu. Có lần cũng với giọng nói b́nh dân đặc biệt, ông đă kể câu chuyện thời ấy cho bạn ḿnh nghe.

  “Tôi rất ghét chuyện giết người cho nên tôi chưa có giết ai bao giờ cả. Tôi đă thả ngay cả những người đáng bị chặt đầu. Có lần một người bạn của tôi (Kawakami Gensai, người ám sát Sakuma Zozan, ND) đă nói. “Anh không chịu giết ai cả. Thế là không được. Chắc anh ăn bí rợ hay cà dái dê rồi chớ ǵ? (bản Nhật ngữ ghi lại nguyên văn lời nói của Katsu là : chắc anh thờ cúng bí rợ hay cà dái dê rồi chớ ǵ?” Bọn nó là những thứ như thế đó”, ND”. Ừ, anh ta tệ thật. Nhưng anh bạn đó rồi cũng bị giết. Tôi không bị giết chắc cũng là do tôi ghét việc giết chóc. Tôi đă buộc cán kiếm thật chặt vào vỏ để cho khó có thể rút ra được. Tôi đă quyết rằng dẫu ḿnh có bị chém tôi cũng sẽ không chém trả. Ừ, Thật đấy! Cứ nghĩ đó là rận, là muỗi th́ có sao đâu, nên dẫu có bị cắn th́ chỉ bị ngứa thôi, có quan hệ ǵ đến sinh mạng đâu?” Đây là câu nói của người được huấn luyện vơ sĩ đạo trong thời đại đầy rẫy tai ương và thắng lợi. Có câu tục ngữ “bại là thắng” có nghĩa là kẻ thắng thật sự không chống đối lại kẻ địch cuồng bạo, cũng có câu tục ngữ “không đổ máu mà thắng là cách thắng thượng đẳng” và nhiều câu nói giống như thế, cho thấy lư tưởng tối hậu của vơ sĩ đạo là ḥa b́nh.

  Nhưng tiếc rằng việc giảng giải lí tưởng cao đẹp này đă được dành riêng cho tăng lữ và các nhà đạo đức, c̣n vơ sĩ th́ cứ mải miết luyện tập và tán dương đặc chất vơ nghệ. Và vơ sĩ c̣n đi quá xa, cố t́nh tạo ra một h́nh ảnh lí tưởng của phụ nữ với tính t́nh như những phụ nữ Amazon[1], không thua kém ǵ đàn ông. Sau đây tôi xin nói về vấn đề giáo dục và địa vị của phụ nữ.


 

[1] Amazon: trong thần thoại Hi Lạp, xứ Amazon là xứ của những vơ tướng phụ nữ. Nghĩa bóng dùng để chỉ những người phụ nữ can cường, mạnh bạo như đàn ông.

 

 

  Xem tiếp :  Chương 14       Trở về  : Mục Lục

 


* Lê Ngọc Thảo :

Sinh quán: Quơn long, quận Chợ gạo, tỉnh Định Tường (tỉnh Tiền Giang nay). Tiểu học Chợ gạo, Trung học Nguyễn đ́nh Chiểu (Mỹ tho) (1959-1966). Sang Nhật năm 1967, Đại học Tohoku, Cao học Công nghệ Thông tín. Hiện là Kỹ sư thiết kế hảng Sony EMCS Nhật bản. Sở thích: Săn lùng (&T́m hiểu) Rau dại (Sansai) và Nấm (Kinoko) Nhật bản. Nghiệp dư: Dịch thuật dữ liệu văn hóa và văn học Nhật bản sang tiếng Việt. E-mail: lnthao@erct.com 

.............

® "Khi phát hành lại thông tin từ trang này cần phải có sự đồng ư của dịch giả 
và ghi rơ nguồn lấy từ www.erct.com"

.....