TRONG CƠN MÊ: BĂO LỐC CỔ PHIẾU

Người viết: LÊ HIỀN  ( Bài tham dự số 377-686-vb71214 )
Trích từ VietBao Online

Lê Hiền là bút hiệu của anh Lê Văn Hiền (Exryu 71 - Ashikaga daigaku). Anh Hiền đă được trao tặng giải thưởng đặc biệt với nhiều bài viết về nước Mỹ xuất sắc đăng trên "Thi Viết về nước Mỹ" do Việt Báo tổ chức. 

 

Bẵng đi một thời gian, t́nh cờ gặp lại ở quán cà phê, tôi không khỏi ngỡ ngàng, măi mới nhận ra hắn. Hắn quá đổi thay, già hơn trước rất nhiều và có vẻ bất cần đời bởi v́ đời đâu c̣n cần hắn nữa đâu.
Đây là chuyện thật trên đất Mỹ mà hắn là nạn nhân, chuyện mặt trái của xă hội Mỹ, tiền tiền tiền…
*
Hắn chạy vội vào pḥng Lab khuôn mặt hớn hở khoe với mọi người hắn trúng mối lớn hăng Cisco và Western Digital đang lên như diều gặp gió, hắn mua 5 ngàn stock của WD hồi c̣n 4 đồng bây giờ đă vọt lên 24 đồng, rồi hắn chỉ chiếc xe Lexus LS400 cáo cạnh mới bóc chỉ đậu chễm chệ ở băi đậu xe.
- Trả tiền mặt bằng tiền lời của stock đó mấy ông ơi. Cả nhóm kỹ sư Việt ló đầu ra băi đậu xe trầm trồ khen ngợi.
- Ông giỏi quá thiên tài chơi stock, bái phục.
- Sư phụ mở lớp dạy chơi stock đi ông.
- Nhà triệu phú tương lai chỉ cho ch́a khóa để biết hăng nào lên hay xuống.
Nghe khen hắn cười khăng khắc, vầng trán cao hói để lộ sự thông minh hơn người.
- Đây là chuyện nhỏ nếu Cisco lên tôi c̣n trúng độc đắc nữa kia.
Hắn nói một hơi không ngừng nghỉ nào là Amex, Down Jones, NYSE, Nasdaq, S&P 500, Mutual Fund, Bond, Charles Schwab, Fidelity, Morgan Stanley. Thực sự tôi rất mơ hồ về những tên gọi của thị trường chứng khoán trên. Sau đó hắn nêu ra một lô những kư hiệu (symbol) tắt của các hăng làm tôi ngẩn người ra chẳng hiểu hắn đề cập đến tên hăng nào. Trí nhớ về những kư hiệu của hắn rất bền bỉ h́nh như những người đi sâu vào thị trường chứng khoán đều rất nhớ về kư hiệu từng hăng.
Mà lời nói của hắn linh nghiệm thật như đinh đóng cột.
Vài tháng sau hắn khoe mới mua thêm cái nhà mới ở vùng Aliso Viejo bằng tiền lời của stock. Bạn bè bu vào hắn để học hỏi kinh nghiệm, một số bạn bè đă nghe theo lời khuyên của hắn mua những hăng mà hắn nói đều trúng mối tất cả, nhưng có điều họ chỉ chơi bạc gạo, ăn xong một ít rồi nhảy ra, mỗi lần chỉ chơi vài ngàn bạc mà thôi, trong nhóm chưa có ai dám chơi bạo với những số tiền to tát và chuyên nghiệp như hắn.
Từ từ hắn chuyển qua chơi cổ phiếu chuyên nghiệp lúc nào không biết. Vào pḥng làm việc lúc nào cũng thấy hắn dán mặt trên màn ảnh theo dơi con số chuyển động. Công việc của hăng đối với hắn trở thành thứ yếu. Hắn dùng nhiều thời gian của hăng cho việc mua bán cổ phiếu. Hắn thao thao bất tuyệt bàn luận về stock như thầy giáo giảng bài cho học tṛ. Ngồi trong quán cà phê nếu ai mà lỡ dại đề cặp đến vấn đề stock là găi đúng chỗ ngứa của hắn, hắn lần lượt giảng giải kỹ lưỡng về lịch sử của hăng từ khi mới thành lập, hăng lên xuống như thế nào.
Đầu năm 2000 stock lên như diều gặp gió, hắn trúng mối lớn dư tiền của bèn tậu thêm căn nhà khác để cho thuê, sẵn có trớn hay xin nghỉ hăng ở nhà chơi stock toàn thời gian dễ ăn mà không phải suy nghĩ nát óc như thiết kế máy computer. V́ muốn làm giàu nhanh chóng và về hưu trước tuổi 55, lối chơi cổ phiếu của hắn rất táo bạo và thập phần rủi ro (high risky), thu nhập mỗi tam cá nguyệt ít nhất là 40% trở lên.
Kế hoạch của hắn trôi chảy đến mức đụng đâu thắng đó mà toàn thắng lớn không. Hắn chắc lưỡi chà cứ cái mửng này ḿnh sẽ có mấy triệu bạc trong ṿng vài năm, khi đó tha hồ mà du lịch khắp thế giới. Bậc thầy của giới chơi stock có khác. Bạn bè càng nể phục hơn. Hắn túc trực ở nhà 24 tiếng đồng hổ để theo dơi đường biểu diễn lên xuống trên màn ảnh nhỏ, bạn bè có gọi lại là chỉ nói chuyện stock ngoài chuyện đó ra mấy ông đi chỗ khác chơi cho hắn nhờ.
Vào pḥng hắn ở nhà thấy một dàn computer hiện đại với hơn 4 màn ảnh nhỏ nhảy múa những con số trông giật ḿnh, đă nói hắn là tay chơi thứ thiệt mà. Lúc Dow Jones lên vù vù đạt đến 11 ngàn điểm, mặt hắn thật tươi rói. Hắn nói chắc nịch cổ phiếu chỉ có lên chứ không xuống, nếu có xuống rồi sẽ lên lại ngay sau đó vài ngày. Trong những ngày này hắn phân tích và tiên đoán rất chính xác, khi lên cao hắn bán ra rồi đợi lúc xuống thấp hắn mua vào. Điều này đ̣i hỏi phải có thời gian rất nhiều để theo dơi sát nút những biến chuyển của thị trường chứng khoán và mức lời lỗ của công ty. Nhưng có điều hắn không ngờ, đó làø sự khai gian mức lời của công ty. Bằng một xảo thuật nào đó những con số lỗ to tướng trên mục tường tŕnh hàng tam cá nguyệt trở nên những con số lời thật. Tay bạc bịp đă tráo con bài tẩy đúng thời đúng lúc trước khi bị lộ tẩy.
Tháng chín đen như một cơn băo đổ ập xuống đời hắn. Cả gia tài của hắn tiêu tan ra tro chỉ trong ṿng một ngày. Hắn không kịp trở ḿnh đang say men chiến thắng không chịu để ư đến lời cảnh cáo của ngân hàng trung ương.
Để gỡ gạc hắn bán căn nhà thứ nhất tung tiền vào mua stock tiếp. Khốn thay, đợt xuống giây chuyền kéo stock của các hăng từ lớn đến nhỏ rụng thê thảm. Như kẻ đánh canh bạc bị thấu cấy cầm bốn con đầm trong tay hắn tiếp tục đi tiền bằng cách bán căn nhà thứ nh́. Thật là họa vô đơn chí, tin tức xấu về thị trường chứng khoán vẫn sụt xuống không phanh.
Vợ chồng hắn đă căi nhau kịch liệt về vụ tiếp tục bán nhà để chơi stock. Đang trong cơn mê nào hắn có nghe ai ngăn cản, càng thua càng cố gỡ như kẻ bị thua bạc. Nhóm bạn bè gặp nhau vào ngày này ai cũng than thở.
- Sư phu,ï liệu ông nghĩ stock sẽ lên lại nhanh chóng không?
- Mấy ông đừng có sợ. Cũng giống như tháng tư đen, xuống vài ngày rồi lại đâu vào đó. Hắn vẫn cố vớt vát để bảo vệ cái lư thuyết "thị trường cổ phiếu lên xuống".
- Tụi này thấy không xong rồi đó nhiều hăng "high tech" nhỏ khai phá sản hàng loạt. Hăng Lantronic xuống c̣n có một đồng ông có biết không. Cặp vợ chồng kỹ sư kia đă bán tháo cổ phần để vớt vát được đồng nào hay đồng đó. Giấc mộng có tiền bạc triệu để cho 3 đứa con vào trường đại học tư nổi tiếng của họ đă tiêu tan.
Một gỡ gạc chót của hắn: gần 300 ngàn đồng tiền hưu trí cá nhân 401K được tung ra để rồi như lá thu rơi. Hắn đă thua gần 1 triệu bạc, người tê dại nh́n lên màn ảnh với những con số Dow Jones chập chờn lên xuống từng hồi. Những con số vô nghĩa vậy mà một thời hắn đă măi mê theo đuổi như một thứ "ma túy của thời đại". Hắn ngồi ĺ trước màn ảnh coi con số nhảy múa bởi v́ hắn c̣n tiền đâu nữa mà chơi. Cái ư nghĩa "cổ phiếu rồi sẽ lên" đă hại hắn.
Chưa kịp hồi tỉnh, một nhát chém cuối cùng ngọt lịm ngập vào tim hắn. Người cảnh sát đưa lá đơn ly dị cho hắn kư rồi mời hắn rời khỏi căn nhà cuối cùng không một món đồ hộ thân, không kịp hôn hai đứa con. Hắn lao đao bước ra khỏi nhà như một cái xác không hồn, cười lớn từng hồi.
*
H́nh như cứ sau một đợt thị trường chứng khoán sập, y như rằng có người tự tử chết hoặc phát điên rồ. Tháng tư đen "Black Friday" năm 1987 đă có người tự tử v́ thua hết một triệu đồng, rồi trong thập niên 1990 đă có hai lần trồi sụt. Nhiều người may mắn trong cơn sốt cổ phiếu, chưa kịp rút tiền từ căn nhà ra để chơi th́ thị trường đă sập, những người này ngồi cám ơn thượng đế đă giúp họ qua cơn mê. Lịch sử thị trường chứng khoán suy sụp được lập lại nhiều lần nhưng nhiều người vẫn không thèm để ư.
Nhà cửa chơi stock từ người già đến trẻ, từ luật sư, kỹ sư, bác sĩ đến người thợ. Bác sĩ đóng cửa pḥng mạch không thèm tiếp bệnh nhân để vùi đầu chơi stock sắm liền lúc hai ba căn nhà bạc triệu, sâm banh mở sáng đêm, cuộc vui tưởng không bao giờ ngừng.
Có những người không có tiền bèn mượn đầu heo nấu cháo bằng cách lấy tiền từ thẻ tín dụng từ 50 ngàn đến 100 ngàn, với một ước muốn sẽ trở thành một triệu phú nhanh chóng mà không cần phải kinh doanh buôn bán.
Tháng chín kéo đến như một cơn băo thổi những khối tiền lớn tung bay. Ông bà già vợ tôi mất hết 10 ngàn chỉ v́ một lời khuyên bỏ 1 lời 5 đồng. Ông bác sĩ phải bán đi căn nhà bạc triệu. Nhiều người nợ thẻ tín dụng ngập đầu, một số người phát khùng dở dở ương ương.
Giống như dịch chim cút bị lủng đoạn và đầu cơ bởi các nhà tài phiệt Chợ Lớn, th́ thị trường chứng khoán bị các nhà tài phiệt Mỹ lũng đoạn, họ làm những báo cáo láo về mức tiền lời tưởng tượng mà sự thật hăng đang lỗ lă, khiến cho giá cổ phiếu vọt lên. Sau đó họ bán đi trước khi cổ phiếu đi xuống. Những kẻ cướp ngày đó đáng phải bị trừng trị nặng hơn những kẻ dùng súng cướp nhà băng. Họ không phải chỉ làm cho một vài người bị hại mà rất nhiều gia đ́nh phải đổ vỡ. Một kế hoạch ăn cướp tinh vi được hoạch định kỹ càng và khoa học mà người bị cướp đánh ngậm bồ ḥn. Hăng Enron là trường hợp điển h́nh đăng tải làm rung động ḷng tin của giới chơi cổ phiếu. Tai họa bao trùm khiến cho giáo phận quận Cam cũng bị họa lây, tiền đầu tư trong thị trường chứng khoán lỗ đến hơn 14 triệu đồng. Hai vợ chồng technician cùng sở làm đầu tư 10 ngàn đồng, nh́n tiền đầu tư cứ sụt xuống 5000 đồng rồi 2000 đồng, không chịu bán tháo, hy vọng sẽ lên lại rồi hăng khai phá sản, đành chịu mất tiền trong nổi hậm hực.
Người bạn làm cho Gateway ở Lake Forest thua hơn 50 ngàn v́ cổ phiếu gateway sụt từ 60 đồng xuống c̣n 3 đồng, đành phải để tiền đầu tư c̣n sót lại hy vọng một mai hăng lên trở lại. Những người thân và quen biết chung quanh tôi đă có công góp một số tiền nhỏ khiêm nhường vào số tiền khổng lồ mất mát trên thị trường chứng khoán vào khoảng 7 ngàn 600 tỷ đồng dollars từ tháng chín đến năm 2000 đến nay.
Có người mất mát th́ cũng phải có người thu lợi, vậy ai là kẻ thu lợi nhất?
Có bữa bố vợ tôi gọi xuống, thường th́ chỉ nói những chuyện bâng quơ hỏi thăm sức khỏe, nhưng bữa nay có hơi lạ.
- Anh chị có chơi cổ phiếu không? Thằng Út lời quá mới mua chiếc Mercedes ML320, anh chị thời buổi này không chơi cổ phiếu là dại. C̣n mấy đứa kia mỗi đứa lời sơ sơ có vài chục ngàn làm tôi ham quá trời.
- Thưa ba, con chỉ chơi trái phiếu mà thôi lời ít nhưng không phải lo nhiều.
- Có gan th́ mới làm giàu chớ, tôi mới bỏ 10 ngàn đồng để mua cổ phiếu.
- Ba dạo này cũng tiến bộ quá trời.
Nghe tôi khen ông cụ cười hăng hắc thích thú.
- Không phải tôi chơi đâu nhờ mấy em chơi dùm. Dạo này bà con ùn ùn chơi cổ phiếu nhiều quá, tôi cũng thử thời vận xem sao
Bị ông cụ chê nhát gan và dại tôi cũng buồn lắm, nhưng vẫn tự an ủi ḿnh bằng triết lư đông phương "ngày ba bữa vỗ bụng rau b́nh bịch, người quân tử ăn chẳng cần no" hay là "cầu xin Chúa cho con hằng ngày dùng đủ". Tôi gọi điện thoại xuống cảnh giác mấy đứa em vợ.
- Ê tụi bây có chơi cho ông bà già th́ kiếm cổ phần lời ít rủi ro không khéo lại mất tiền toi. Tao thấy có phần coi bộ sắp xuống rồi đó, nó đang như trái bóng sắp nổ chẳng lẽ cứ lên măi.
- Anh đừng lo tụi này biết phải làm ǵ mà.
Cái phải làm ǵ của đứa em vợ làm ông cụ mất toi 10 ngàn đồng vài tháng sau đó. Tiền để dành đi chơi khắp thế giới bị đốt mất.
Sau này ông cụ gọi xuống thường nói cái mặt anh khờ khạo vậy mà được việc. Bốn đứa em vợ mỗi đứa mất toi hết 40 ngàn đồng, đứa nào đứa đó xanh máu mặt, hết mong làm giàu tắt. May là chưa phải cầm đến nhà cửa.
Nhiều người đă là nạn nhân bởi những người thân quen biết buôn bán cổ phiếu, bị ép phải mua v́ cả nể và v́ những con số hấp dẫn.
Bữa kia, có một ông bạn dẫn người boss đến gặp tôi tại nhà. Sau những hỏi thăm bang quơ. Người boss vào đề:
- Tôi thấy cổ phiếu đang lên, lời đến hơn 30% mà tôi xem lại tiền hưu của anh đầu tư chỉ tới 5%, tôi nghĩ anh nên đổi hăng để 10 năm sau anh sẽ có số vốn lớn.
- Tôi chỉ muốn ăn chắc mặc bền không muốn ganh đua nhiều, với lại tôi không hiểu nhiều lắm về thị trường cổ phiếu.
- Anh thấy đó lạm phát mỗi năm khoảng từ 2% đến 3% mà anh chỉ lời 5% th́ không bơ.
- Anh c̣n nhớ tháng tư đen tôi sợ thị trường sẽ bị sập như năm 1987.
- Nếu đầu tư lâu dài 10 năm anh không phải sợ ǵ hết. Thị trường có xuống rồi lên lại ngay. Anh cứ yên tâm tôi sẽ giúp anh trở nên giàu có.
Rồi anh đưa những con số thật hấp dẫn, có người chỉ bỏ 30 ngàn đồng 1 năm sau lên tới 100 ngàn đồng.
- Thôi được rồi tôi sẽ coi lại giấy tờ của hăng anh, rồi sẽ liên lạc với anh sau. Có lẽ tôi sẽ chuyển tiền hưu cá nhân qua hăng của anh, anh cứ yên tâm.
Tôi đánh một lá bài rút lui nhẹ nhàng sợ mất ḷng người bạn. Hai người thi đua nhau đẩy đưa đă dồn tôi vào ngơ bí, tí nữa là tôi đă ngă ḷng. Lời đoan chắc của anh mới tuần trước c̣n nóng hổi th́ tháng chín đen đă kéo đến.
Tôi chắc nhiều người Việt vùng Little Saigon đă bị mất tiền oan uổng v́ sự dẫn dụ mua bán kiểu này. Nhiều người đấm ngực ăn năn "Lỗi tại tôi mọi đàng".
Trời sinh ra tôi là kẻ nhát gan, nếu không có lẽ tôi đă trở thành bạn đồng hành của hắn ngày ngày ngồi quán cà phê nh́n đời bằng con mắt dửng dưng không c̣n biết hận thù.
Sau tháng chín mây mù phủ kín bây giờ người ta chỉ chờ cổ phiếu từng hăng xuống dốc đến con số không, gặp nhau là chỉ nói đến hăng nào sắp sập tiệm.
Thị trường chưa yên giấc lại một cứ đột phá mới Enron khai phá sản khiến cho công nhân triệu phú trở thành kẻ tay không, thị trường cổ phiếu nằm dài đo ván v́ cú đấm quá mạnh, người bạn than thở tiền hưu cứ vài tháng lại mất mấy ngàn v́ hắn không thể rút ra.Vài tháng sau Worldcom cũng khai phá sản.
Thị trường cổ phiếu c̣n sập sệ nhưng vẫn c̣n những con chim mồi sẵn sàng lao vào ṿng lửa đạn. H́nh như những người chơi cổ phiếu kỳ này đă rút được bài học kinh nghiệm xương máu, thay v́ tiền lời hàng năm trông đợi 10% hoặc hơn, họ chỉ mong được lời khoảng 7 hoặc 8%. Trải qua kinh nghiệm xương máu làm cho người chết, kẻ bị tàn suốt đời, những người c̣n sống sót sau cơn băo lửa "cổ phiếu" đă nhanh chóng chuyển hướng đi t́m kiếm những hăng có báo cáo tiền lời minh bạch, điển h́nh là Bank of America hăng đă thức thời công bố tiền lời lỗ.
Người kỹ sư nhu liệu Mỹ cạnh nhà tôi có lời chơi cổ phiếu khá vững chắc. Trong một dịp t́nh cờ cùng coi mấy đứa nhỏ nhà tôi và con của ông ta chơi Racing Car điều khiển bằng vô tuyến, chúng tôi đă có dịp gặp nhau. Nói chuyện liên miên một hồi rồi cũng đề cập đến thị trường chứng khoán. Găi đúng chỗ ngứa người kỹ sư này giải thích về lối chơi của anh.
- Dạo này thị trường chứng khoán thế nào? Tôi nhập đề bâng quơ.
- Cũng chưa được tốt lắm, vẫn sập sệ cho đến cuối năm nay.
- Ông c̣n tiếp tục mua stock không Garry? Tôi th́ chỉ mua trái phiếu mà thôi.
- Căn bản tôi vẫn để 35% cho cổ phiếu loại ít rủi ro, 30% phần c̣n lại dành cho cổ phiếu có nhiều rủi ro, nhưng tôi trải đều tiền đầu tư để mua tới hơn 30 hăng, mỗi hăng một chút nếu lỡ có hăng này xuống th́ hăng kia kéo lại. Đầu tư chỉ vào một hay hai hăng rất nguy hiểm. Nhờ chơi Stock trong những năm qua mà tôi có dư tiền đặt cọc cho căn nhà đang ở. Nhưng năm nay tiền đầu tư 30% vào cổ phiếu rủi ro của tôi bị lỗ vốn khoảng 20%. Không sao, tôi vẫn c̣n 70% tiền đầu tư có lợi tuy rằng ít.
Mặc cho những trông đợi cổ phiếu lên từ những bạn bè và các đứa em vợ, tôi vẫn ù ĺ tiếp tục mua trái phiếu tiền lời hàng năm chỉ có 5% hoặc dưới con số này.
Tôi mới gặp người cố vấn của hăng Fidelity Investment tuần trước. Lư do tôi gặp người cố vấn mới, trương mục hưu trí 401K của tôi ở hăng cũ tiền lời 5% một năm bây giờ hăng đ̣i hỏi rút ra để chuyển qua Rollover IRA. Tôi không thể chuyễn qua Simple IRA của hăng tôi đang làm được v́ luật đă định. Theo nhận xét riêng của tôi th́ hai hăng Charles Schawab và Fidelity Investments là uy tín nhất, họ rất thành thật chỉ cho ḿnh biết cái lợi hại của mỗi cổ phiếu của từng hăng để rồi tự ḿnh quyết định lấy. Lời hay lỗ là do ḿnh quyết định đầu tư.
- Chào ông Kerry dạo này thị trường chứng khoán lên xuống thế nào?
- Chào ông Hiền. Thị trường vẫn c̣n sập sệ.
Người cố vấn thành thật đưa con số biểu diễn trên màn ảnh nhỏ về phía tôi sau khi gơ nhẽ vào Fidelity.com.
- Để khỏi mất th́ giờ tôi xin vô đề ngay, ông Hiền muốn "nhiều rủi ro" hoặc "ít rủi ro".
- Tôi vẫn tiếp tục chơi loại "ít rủi ro".
- Vậy th́ có 5 loại bond, ông muốn vào loại nào.
Người cố vấn in ra đưa cho tôi một tập hồ sơ.
Tôi nghiên cứu tập hồ sơ 10 phút và đi đến quyết định nhanh chóng. Trong trái phiếu cũng có những trường hợp rủi ro cao "high risk" nhưng lời nhiều, bởi vậy tôi chỉ chọn trái phiếu có mức rủi ro thấp mặc dầu tiền lời ít. Tôi vẫn c̣n lo sợ là dạo này người ta đổ dồn tiền đầu tư vào trái phiếu quá nhiều, điều này có thể làm cho trái phiếu bị thổi phồng căng cứng như quả bóng, điều ǵ sẽ xảy ra nếu tiền lời tiếp tục thấp và cổ phiếu th́ chưa ngóc đầu lên nổi. Tới đây tôi không dám nghĩ tiếp về viễn cảnh có thể đen tối này.
- Tôi muốn mua Manager Short Duration Government Fund và Fidelity Mortgage Securities Fund, mỗi bên 50% số tiền đầu tư.
- Hy vọng sang năm cổ phiếu lên tôi khuyên ông nên trích 10% số tiền để mua Mutual Fund. V́ ông biết đấy nếu tiền lời lên th́ bond sẽ xuống, bond c̣n giá trị tiền lời cao v́ tiền lời của ngân hàng trung ương c̣n thấp.
- Tôi biết. Sẽ liên lạc với ông sang năm tới để thử thời vận với Mutual Fund coi như là đánh canh bạc. Fed mới cắt thêm lăi xuất 0.5% chỉ c̣n 1.25% và dự trù sẽ cắt nữa vào cuối năm. Như thế chắc chắn trái phiếu (bond) sẽ lên tiếp tục, tôi muốn tiếp tục đầu tư vào trái phiếu cho hết năm tới.
- Ông tính thế cũng phải, như vậy không phải lo và nhức đầu nhiều. Ông rành về luật chơi trái phiếu rồi đó.
Người cố vấn mỉm cười đồng t́nh. Tôi hơi ngượng khi nghe người cố vấn khen. Mà người Mỹ khi khen th́ khen thật t́nh, điều này càng làm tôi ngượng thêm. Tôi mà biết cái ǵ cơ chứ.
Hàng ngày tôi vẫn mở Fidelity.com để theo dơi Mutual Fund lên xuống. Định bụng nếu lên lại sẽ thấu cấy ván bài trước khi đến 60 tuổi. Nhưng mở ra chỉ thấy những con số âm to tướng: Equity income -24%, Growth Company -40%, Dividend Growth -28%. Tôi hơi chột dạ v́ từ ngày đến Mỹ đă trên 20 năm tôi chưa bao giờ chơi cổ phiếu cả. Kinh nghiệm của tôi về thị trường chứng khoán là con số không to tướng. Những điều hiểu biết về thị trường chứng khoán mà tôi có được là do nghe lóm từ bạn bè, biết nhưng để đó chưa bao giờ thực hành.
Thật ra tôi cũng ham muốn có nhiều tiền, càng nhiều càng tốt, mơ để trở thành triệu phú. Tôi cần có tiền để mua căn nhà ở, cần có tiền để ăn ngày hai bữa cơm lót bụng, có tiền cho con cái vào đại học, có tiền pḥng khi về già khỏi phải lệ thuộc nhiều vào quỹ hưu của chính phủ, nhiều cái cần có tiền lắm, kể ra không hết.
Tôi cũng có cái bệnh lên trang web vào buổi sáng mỗi ngày để coi tiền trong hưu trí 401K đă lên được bao nhiêu tiền lời. Nếy không muốn nhiều tiền tôi đâu có đi gặp người cố vấn để đổi trái phiếu từ tiền lời 1% đến 5%. Cũng v́ muốn có tiền để trang trăi các bill sau khi bị thất nghiệp 10 nữ nhân viên trẻ đẹp của hảng Enron đă chịu chuồng cỡi để đăng h́nh trên tạp chí Playboy. Con kên kên playboy đă ngửi thấy mùi xác thúi rửa của tiền nên nhanh chóng bắt tay vào việc, tạp chí số này bán rất chạy.
*
Bây giờ hắn thường ngồi trong quán cà phê một ḿnh, lẩm bẩm những ǵ trong miệng không rơ ràng. Mọi người bảo hắn là điên, nhưng hắn vẫn thấy b́nh thường như bao người khác, vẫn c̣n có cái nhu cầu ăn uống, quần áo vẫn sạch sẽ không xập xệ, vẫn c̣n biết ngồi quán cà phê chầu ŕa để coi người ta đánh cờ. Có lẽ hắn là người tĩnh nhất trong cái xă hội điên loạn v́ thị trường cổ phiếu.
Bạn bè hỏi hắn dạo này stock lên hay xuống, hắn cười kh́ nói, sao mấy ông dở quá vậy, stock ngành kỹ thuật đang lên như diều gặp gió mua Sun và Gateway đi. Hắn có biết đâu tin tức ngoài kia cho biết Sun c̣n có 3 dollars c̣n Gateway chỉ c̣n 4 dollars bạn bè lắc đầu không hiểu hắn tỉnh hay là điên. Có đôi khi hắn rất tỉnh khi nghe đến chuyện stock hay việc làm.
- Ê, sao ông dạo này c̣n chơi stock nữa không?
- Tiền đâu mà chơi ông thua sạt nghiệp rồi. Vậy ông cho tôi mượn tiền chơi đi.
- Ông c̣n nhớ computer không?
- C̣n chứ sao ông, có việc ǵ ở trong sở làm giới thiệu cho tôi với.
- Dạo này hăng đang xuống dốc với lại ngành tôi thuộc về Analog c̣n ngành ông thuộc về Digital.
Hắn ngồi đó nhẫn nại từ sáng sớm đến chiều tối. Nhiều khi không có tiền để uống cà phê, nếu có bạn bè nào tạt ngang qua mua cho hắn ly cà phê hay gói thuốc lá hắn chỉ cười không nói một lời. Bà chủ quán cà phê cũng thật tốt bụng vẫn để hắn ngồi như thế từ tháng này qua tháng khác, mặc dù đôi khi hắn chỉ ngồi đó khơi khơi không mua ǵ cả, hắn cũng chả có làm ǵ hại ai bà chủ thường hai nói thế.
Đi bộ là phương tiện duy nhất, có xe hơi cũng như không hắn chẳng c̣n tiền để mà đổ xăng, mà chiếc xe cũ của hắn bây giờ thuộc loại phế thải không cáo cạnh như chiếc xe Lexus bị bán đi. Hắn đi bộ từ nhà trở ra Phước Lộc Thọ rồi lại đến quán cà phê, cuộc sống cứ đều đặn trôi như vậy đă hơn một năm. Nói là nhà trọ chứ hắn đang ở ké nhà ông cụ thân sinh, làm ǵ hắn có tiền để mướn pḥng riêng.
C̣n hăng nào dám mướn hắn nữa khi đi interview Job mà hắn chỉ nói chuyện stock của thuở mấy năm về trước. Hắn thích đươc sống trong thế giới riêng của hắn. Thế giới ấy nằm giữa ranh giới sự sống và chết, thế giới ấy nằm ngoài những tranh đua tiền bạc. Không có tiền hắn vẫn sống được vậy, nhưng có lẽ chỉ người thân hắn là buồn.
Bản nhạc vang lên như một lời nhắc nhở "điên trong đam mê hay là điên trong cuộc
đời…." Một ngày nào đó hắn sẽ làm giầu thêm đạo quân homeless như một ung nhọt bất tri của xă hội Mỹ, từ nhà triệu phú sang trọng xuống kẻ nghèo nàn chỉ cách nhau một bước.
Nh́n hắn, nhớ hắn, tôi không hiểu nên mừng hay nên buồn cho hắn. Hắn đă được giải thoát khỏi mọi ràng buộc, xa khỏi vùng lốc xoáy. C̣n chính bản thân ḿnh th́ sao?
Tự nhiên, tôi thấy ḿnh muốn ứa nước mắt, thương cho thân phận của chính ḿnh vẫn c̣n đang bị cuốn hút trong cơn lốc tiền bạc.

Irvine, tháng 12/2002
Lê Hiền