Tiếng mẹ cười

Lê Thị Hàn

Viết cho các bà mẹ già  
Viết cho các bạn tôi trong
 
“tuổi kẹp” giữa cha mẹ già và các con.

Vậy mà mẹ đă trên 90

Đối với tôi, Mẹ không có tuổi.

Dù da mẹ có nhăn, răng có sún, tóc có bạc, mẹ luôn luôn là mẹ.  Tiếng nói của mẹ vẫn trong, giọng cười của mẹ vẫn  gịn, vang cả pḥng như lời mời gọi một bữa cơm ngon. Mẹ rất hay cười. Ít ai có giọng cười giống mẹ. Giọng cười để ḿnh sẵn sàng theo một nhà thơ nào đó mà “Đổi cả thiên thu tiếng mẹ cười”. May thay ḿnh c̣n diễm phúc được nghe tiếng mẹ cười mỗi lần gặp mẹ, mỗi lần nói với mẹ. Tiếng cười của mẹ có mănh lực kỳ diệu. Tiếng cười của mẹ xóa được ưu phiền, xoa dịu nỗi đau. Tiếng cười của mẹ vang đến chân tơ kẻ tóc, lấp được những lo lắng hiện tại, bức rức tương lai,,,

Đối với tôi Mẹ lúc nào cũng có lư.

Thật ra không phải lúc nào Mẹ cũng có lư. Nghĩ cho cùng lúc nào mẹ cũng có những lư do ở bên sau những lư luận cuả mẹ. Những lư do đó đối với ḿnh có thể không đủ để bào chữa cho lối suy nghĩ của mẹ. Dù có giải thích cách nào đi nữa mẹ cũng lại trở về với lư lẽ ban đầu..  Khó mà thay đổi, khó mà lay chuyển được mẹ. Mẹ hay nói: “Con chưa biết đó, đường đời c̣n dài lắm.  Trời Đất đổi dời. Rồi con sẽ thấy, không phải chuyện ǵ ḿnh cũng giải thích bằng lư trí được. Không phải lúc nào con cũng có  hai với hai là bốn. Đời mà đơn giản như vậy th́ đâu có chuyện kẻ khóc người cười. Bàn tay có ngón dài ngón ngắn. Con cái có dứa  này đứa kia. Chuyện đời có lúc này lúc khác. Con phải biết nhường khi đối tượng của con cương. Con phải biết nhịn khi thấy người khác đi quá trớn. Nhớ là nhường nhịn không phải là chịu thua. Cố gắng làm theo ư chí của ḿnh, thế nào rồi con cũng tới đích”. Căi làm sao cho lại Mẹ.

Đối với tôi Mẹ quá đảm đang.

Mẹ không hề học kinh tế, thương măi; cũng không biết luật cung cầu. Nửa thế kỷ trước đây, có ít bà mẹ bước chân đến ngân hàng hoặc kư tên vào chi phiếu; vậy mà ai cũng tần tảo, ai cũng tính toán rất giỏi. Cầm tháng lương của chồng, xoay sao cho trang trải đựơc mọi chi phí trong nhà, lo sao cho chồng con đủ cơm no áo ấm, vén khéo mọi chuyện mà không một lời than văn.  Mẹ không có máy diện toán, không biết làm thống kê.  Mẹ chỉ biết tính rợ mà mua dược nhà đẹp, dạy đươc con ngoan.  Có nên đem tất cả các bằng cấp của đám con về tặng mẹ? Bác sĩ, thạc sĩ, kỹ sư... ai cũng thua Mẹ hết.

Đối với tôi Mẹ rất thông minh.

Bà mẹ nào trên 60, đă sống qua dược 60 năm, đă góp nhặt được bao nhiêu là kinh nghiệm, trải qua bao nhiêu đắng cay, hưởng được bao nhiêu năm hạnh phúc. Giải quyết bao nhiêu vấn đề khó khăn, qua bao nhiêu thử thách. Đương đầu với chuyện của gia đ́nh ḿnh, của gia đ́nh chồng, của con cháu, của bạn bè, của xă hội bên ngoài, thế giới bên trong. Thoát qua được một  đời chiến tranh khốc liệt của xứ ḿnh  bảo tồn được giá trị gia đ́nh ḿnh mà ít hư hao , đó mới thật là thông minh.

Đối với tôi Mẹ có một trí nhớ tuyệt vời.

Mẹ có thể kể rành mạch  những chuyện vui có, buồn có từ cả hơn 80 năm về trước. Mẹ có một óc tưởng tượng phong phú. Mẹ nhớ chuyện của từng đứa con. Đứa hay khóc, đứa ham đánh lộn. Đứa nằm vùi đọc sách, đứa chạy chơi suốt ngày. Mẹ nhớ quê mẹ không thiếu một chi tiết nào. Từ cây đa dầu làng đến Văn thánh, từ đ́nh làng đến lăng Cụ lớn, băng qua những cánh đồng màu lá mạ xanh thơm.  Huế của mẹ đẹp và nên thơ hơn bất cứ chỗ nào trên thế giới. Không con sông nào đẹp bằng sông Hương. Hờ hững chảy hoài, giữ kín trong ḷng bao nhiêu chuyện đời của người con xứ Huế. Mẹ nhất quyết không quưt nào ngọt bằng quưt Hương Cần. Không chùa nào nên thơ như chùa Thiên Mụ. Không cầu nào mộng mơ  như cầu Trường Tiền, “sáu vài mười hai nhịp, em qua không kịp tội lắm anh ơi”. Mẹ kể chuyện thời đi học nội trú ở trường Đồng Khánh, mỗi tuần một ngày mặc áo tím khăn vành. Những buổi đi “promenade” với mấy bà đầm,  các chàng trai Khải Định nhờ ông cai trường đưa thư, hoặc đạp xe dừng hai bên đường chờ đám con gái đi qua. Mẹ là cô gái Huế nghiêng nghiêng che nón bài thơ, e ấp ngàn tâm t́nh. Mẹ là cô dâu trong gia đ́nh vừa quan lại, vừa đông anh em. Chuyên bên nội, bên ngoại đâu đâu từ cả thế kỷ trước Me  kể rành rành như mới hôm qua. 

Mẹ mơ mộng, văn chương thi phú.

Cứ hỏi mẹ một điển tích, mẹ sẽ trích ra một ngàn câu chuyện dông dài. Cứ hỏi mẹ thích đoạn nào trong truyện Kiều nhất mẹ sẽ ngâm nga cho mà nghe.

“Này em, em hăy nghe lời

Ngồi lên cho chị lạy rồi sẽ thưa

Giữa đường đứt gánh tương tư

Xe loan chắp nối tơ thừa mặc em....”

Ngơ ngác không hiểu, mẹ sẽ giải thích: Đó là lúc Kim Trọng về quê. Thúy Kiều phải bán ḿnh chuộc cha nên  “giữa đường đứt gánh tương tư” . Nàng phải năn nỉ với Thúy Vân  kết duyên cùng Kim Trọng “chắp nối tơ thừa..” Cứ hỏi mẹ khi nào Thúy Kiều gặp Từ Hải, khi nào Thúy Kiều gặp mặt Hoạn Thư mẹ sẽ đọc cho nghe.  Mẹ xem tuồng Phạm Công Cúc Hoa cả chục lần mà lần nào cũng khóc.  Mẹ thích Đường Minh Hoàng với Dương Quư Phi, mẹ say sưa chuyện Đổng Trác hí Điêu Thuyền.

Mẹ có một t́nh thương bao la.

Mẹ không những chỉ yêu thương gia đ́nh nhỏ của ḿnh thôi mà c̣n rất thương người đồng hương, giúp đỡ kẻ hoạn nạn. Mẹ đi chùa, mẹ làm việc xă hội, mẹ làm cơm cho cả trăm người ăn mà không biết mệt. Mẹ hay nói cho người th́ c̣n, cho con th́ hết. Các con đầy đủ hơn rất nhiều người, lúc nào cũng nên nh́n xuống để biết chia xẻ với người thiếu thốn hơn ḿnh. Đừng nh́n lên tập thói đua đ̣i  ganh tị chỉ chuốc khổ vào thân. (Ở xă hội này mà các con lúc nào cũng nh́n xuống th́ mấy đời mới ngóc lên được? Nghĩ vậy thôi chứ đừng ḥng mà căi với mẹ).

Mẹ bảo thủ mà cấp tiến.

Mẹ muốn giữ truyền thống nhưng biết được giới hạn của ḿnh. Thay v́ chống đối kịch liệt để biết rồi cuối cùng cũng thua thế, mẹ t́m lư do để an ủi. “Ừ th́ trong nhà có đứa lấy vợ, lấy chồng ngoại quốc cũng vui. Con lai đẹp lắm.” Lạ quá, mẹ không hề đọc sách luật, không biết phương pháp tam đoạn luận, chả bao giờ phải đứng ra che chở cho ai bằng ngôn từ, vậy mà có nhiều khi mẹ hùng biện vô cùng. Phải để cho các cháu thử thách rồi học bằng kinh nghiệm của ḿnh. Có vấp mới biết chừa. Có đi đêm mới có ngày gặp ma. Cứ cho các cháu đi đây đó. Đi một ngày đàng học một sàng khôn. Nói vậy nhưng cũng có khi mẹ bướng bỉnh không chịu thay đổi những lề lối cũ, muốn con cháu phải làm theo ḿnh , dù là những chuyện rất nhỏ:

-Để yên mẹ nói cho mà nghe. Làm bánh trôi nước th́ phải có nhụy đậu xanh ở trong.

-Mấy đứa nhỏ không muốn an nhụy, chỉ thích ăn viên bột không thôi.

-Không thích đậu xanh th́ làm nhân đậu phụng...

 -Mẹ ơi, mấy cháu dễ lắm, không nhân không nhụy chi hết, chỉ muốn ăn mấy viên bột không thôi.

Nản quá không c̣n  muốn nghe nữa, mẹ nói:

-Hay là con làm nhụy đường thẻ cũng thơm ngon lắm...

Mẹ không chịu thay đổi. Bánh trôi nước th́ phải có nhân đậu xanh. Tại sao lại đi ăn mấy cục bột không. Mẹ đă làm chè kiểu đó bao nhiêu năm nay rồi. Đă cúng giỗ tổ tiên bao nhiêu lần rồi... Làm sao Mẹ hiểu được mấy đứa cháu kỳ cục này? Ăn bánh trôi nước không nhân. Ăn phở không thịt. Ăn bún ḅ không có gị heo. Nói như vậy nhưng khi các cháu đến chơi Mẹ  cũng dọn cho các cháu những tô bún ḅ không có gị heo, phở không có thịt và cũng nấu chè trôi nước lềnh bềnh những viên bột trắng nho nhỏ , không nhân.

Vậy mà Mẹ đă trên 90 tuổi lúc nào không hay.

Sẽ viết nhiều, nói nhiều với mẹ.

Sẽ kể mẹ nghe những mẫu chuyện của các em, các con các cháu, của các bạn của ḿnh, của mẹ.

Sẽ kể mẹ nghe những mẫu chuyện của thế giới bên ngoài, của đời sống ở đây và ở xa v́ dạo này mẹ không có dịp tiếp xúc nhiều. Ngồi lâu hay mỏi. Đọc sách bị nhức đầu..

May thay c̣n nghe được tiếng nói thật trong và tiếng cười gịn của Mẹ.  

Lê thị Hàn

(trong tập "Nói với Mẹ" sắp xuất bản)