Cái Loa Phường…

Thỉnh thoảng nhớ lại những kỷ niệm lúc về thăm Việt Nam, chợt biết là "có những điều nếu không hiểu ngọn ngành th́ khó mà chấp nhận được.”

Một buổi sáng sớm, tôi đi về phía công viên Lê Nin, ngồi ngắm những đứa bé được ba mẹ dắt đi chơi. Ngày chủ nhật được nghỉ nên bọn trẻ tập trung ở đây rất đông. Đúng như tên gọi, giữa công viên có một bức tượng Lê Nin đứng hiên ngang và vững vàng, tuy rằng vào năm ấy không c̣n tượng Lenin nào ở những nơi công cộng trên khắp nước Nga nữa. Có một nhóm trẻ ra dáng như đang múa, miệng nghêu ngao hát “Bác Lê Nin ở nước Nga, tại sao lại đứng vườn hoa nước ḿnh?” Rồi chợt một đứa trẻ ngồi gần đó lập lại câu hát và hỏi mẹ tại sao. Người mẹ hơi bối rối chút ít rồi nh́n xung quanh như thể ḍ xem có ai nghe thấy con ḿnh vừa hỏi không, rồi vội kéo con đi xa khỏi tượng Lê Nin và trả lời với cô bé rằng: “ Do vườn hoa nước ḿnh có nhiều loại hoa đẹp nên bác Lê Nin thích con ạ.” Vô t́nh nghe mà phải cố lắm mới tôi nhịn được cười.

Đôi khi, những cuộc dạo chơi vu vơ như thế lại cho tôi những kỷ niệm khó quên. Trong không gian đó, những chứng kiến vừa rồi khiến tôi không khỏi tự hỏi: “Phải chăng người Việt Nam đă tự tạo cho ḿnh những thói quen để bảo vệ cho ḿnh và người thân bằng cách giả vờ không biết, hoặc lơ đi những điều họ biết ”.

Đến gần giữa trưa, nắng hạ bắt đầu dữ dội phô hết sức mạnh của ḿnh. Trên mảnh đất Hà Thành, đâu đâu cũng đều tỏa ra những luồng khí nóng. Sức nóng từ mặt đường tráng nhựa bốc lên, từ tường vách của những ngôi nhà cao ốc hắt xuống, và từ tất cả những máy điều hoà không khí toả ra thêm, khiến chân tôi bước đi mà đầu óc cứ quay cuồng. Sau khi đă đi bộ vài cây số để ngắm phố phường, giờ chỉ cần đi thêm chừng 500 mét để đến nhà tạm trú do người bạn giới thiệu nhưng tôi có cảm giác như đang đi trong sa mạc nhiều ngày. Đoạn đường c̣n lại quá ngắn nên tôi cũng không dám gọi xe, bởi nghe đồn các dịch vụ ở Hà Nội không mấy đáng tin cậy. Lúc ấy các loại xe trên đường cũng lao vùn vụt, dường như ai cũng muốn di chuyển thật nhanh để tránh thời tiết oi bức này.

Cuối cùng tôi cũng tới nơi sau khi leo lên tầng hai của khu nhà tập thể khá cũ kỹ. Vợ chồng người quen của bạn tôi đều là nhà báo, nghe nói cả hai làm việc khá giỏi, lương mỗi người một tháng cũng hơn 10 triệu đồng nhưng do chi phí nhiều thứ nên cũng chẳng có dư tiền để lắp máy lạnh. Mồ hôi chảy thấm ướt cả áo, tôi uống liền hai ly nước lạnh rồi ngồi ngay trước cái quạt máy cho đỡ nóng. Hai vợ chồng đều không nhịn được cười. Tôi ngủ lại một đêm nơi đây trước khi tiếp tục hành tŕnh.

Dù nằm tại một vị trí khá đẹp và thuận tiện trong khu vực trung tâm của Hà Nội, nhưng v́ ngay quận Ba Đ́nh với dân cư vô cùng đông đúc nên nơi này cũng rất ồn ào và tấp nập, vừa có cái lộn xộn của một khu chợ xổm.

Đêm đó tôi lăn trở hoài không ngủ được v́ trời vẫn oi ả nóng bức mà chiếc quạt nhỏ th́ không thấm vào đâu. Đến gần sáng nhiệt độ giảm xuống, mới vừa chợp mắt được một chút v́ quá mệt th́ tôi bỗng giật ḿnh nghe tiếng loa phường inh ỏi vang lên một bài nhạc đinh tai. Chất giọng sang sảng của những ca sĩ gạo cội nào đó qua giai điệu của những bài nhạc đỏ nghe thật chát chúa, nào là "Măi măi ḷng chúng ta ca bài ca người lính, măi măi ḷng chúng ta vẫn hát khúc quân hành ca", nào là "Năm anh em trên một chiếc xe tăng, như năm bông hoa nở cùng một cội, như năm ngón tay trên một bàn tay, đă xông trận cả năm người như một ..."

Chiếc loa muốn buộc người ta phải nhớ lại những ngày tháng chinh chiến gian lao, đẫm đầy máu và nước mắt. Sau đó là chất giọng the thé của một cô phát thanh viên, nội dung toàn phổ biến những điều lệ do phường tự đặt ra, nào kêu gọi bà con tránh xâm chiếm vỉa hè hay ḷng đường, nào kêu gọi đóng góp chi phí ǵ ǵ đó, nói chung là đủ thứ linh tinh mà chẳng có ǵ nghe lọt tai.

Điều tôi nhớ nhất là chiếc loa phường này phát ra tiếng rè rè nên càng làm nhức nhối đầu óc mọi người, càng khiến ai nghe thấy cũng cảm thấy khó chịu, và tôi đă phải cố gắng lắm để tự kềm chế bản thân.

Nghe nói chiếc loa này đă hoạt động lâu năm lắm rồi nên phẩm chất âm thanh rất kém. Nhưng tại sao họ không chịu thay loa mới? Câu hỏi vừa đặt ra và tôi lại tự trả lời, chắc là ngại tốn kém. Ṭ ṃ mở cửa sổ nh́n ra, thấy chiếc loa loáng thoáng sau lùm cây, trông nó rất xưa, cũ và xấu xí nữa. Lúc này tôi đă không chịu nổi nữa v́ tiếng loa càng ngày càng inh ỏi, tiếng kêu rè rè, thỉnh thoảng lại rú lên hay lại kêu những tiếng sột soạt. Nh́n đồng hồ mới gần 5 giờ sáng, tôi rón rén bước ra khỏi pḥng ngủ. Vừa đến pḥng khách th́ thấy hai vợ chồng chủ nhà đă dậy từ lúc nào, chị vợ th́ chuẩn bị bữa ăn sáng, anh chồng vừa pha trà vừa nói với tôi: “Khổ thân chị, chắc không ngủ được v́ chiếc loa phường, mấy lần tôi lên phường kiến nghị dẹp nó nhưng họ bàn tới bàn lui măi vẫn chưa xong, chả hiểu thế nào nữa.” Cô vợ tiếp lời: “Chả dẹp đâu, v́ có cái loa phường th́ những người già họ mới biết lúc nào có lương hưu. Nhiều người nói cái loa phường tuy rất đáng ghét nhưng nếu dẹp đi th́ các bà chắc không biết khi nào có tiền để mà đi nhận. Luật mới họ vừa thông qua, nếu 3 ngày kể từ khi thông báo đă có lương mà không tới nhận th́ coi như bị đưa vào công quỹ, người nhận mất quyền lợi, không được khiếu nại.”

Hóa ra, hầu như ai cũng đều không ưa cái loa phường nhưng khi tham khảo ư kiến dẹp loa th́ một số vẫn không đồng ư, v́ đồng ư th́ đồng nghĩa với việc bị mất lương hưu một cách "hợp pháp", dù luật mới này rơ ràng quá bất công cho người dân. Khổ nỗi tiền lương hưu mỗi tháng không cụ thể hay chính xác là ngày nào, đúng ra là đầu tháng mà có lúc kéo dài đến tận giữa tháng mới phát nên dân cũng không biết đâu mà thu xếp. Vậy nhiệm vụ của loa phường là thông báo, nên người dân đành phải chấp nhận tiếng kêu rè rè, đôi khi không nghe rơ cần thông báo điều ǵ.

Khi tôi hơi hiểu sự t́nh về cái loa phường, tự nhiên tôi thấy thương cho cái loa quá v́ nó chỉ là vật mà chính quyền đang lợi dụng để ḥng chuộc lợi khi có thể. Nếu loa rè quá làm dân không nghe được thông báo th́ họ cho số lương hưu vào công quỹ, mà không biết quỹ đó ai sẽ đứng ra chi tiêu? C̣n người già được hưởng lương hưu, hay các chế độ trợ cấp th́ nếu bỏ những chiếc loa phường ấy th́ việc họ lănh được tiền từ nhà nước càng khó khăn hơn, thế nên họ chấp nhận có nó, cho dù không ít lần nó bị những người nóng tính lấy gạch đá ném vào. Mỗi lần bị ném trúng, nó càng nói không rơ tiếng, âm thanh rè rè càng lớn hơn như đang rên rỉ than van.

Dường như ở một đất nước như Việt Nam, việc hưởng lương hưu hay vài trợ cấp xóa đói giảm nghèo nào đó là một gánh nặng cho nhà cầm quyền, nhưng nếu chế độ c̣n tồn tại th́ không thể xóa bỏ điều này nên phường xă cố nghĩ ra muôn vàn cách thức để ḅn mót số tiền ấy, thậm chí họ c̣n lợi dụng chiếc loa phường cũ kỹ để thông báo những điều lệ không thể chấp nhận được.

Người dân th́ chia ra hai kiểu chính, người trẻ th́ ham chơi, chẳng cần biết tương lai ngày mai, chúng nó như quá chán nản chế độ và cách biểu đạt của chúng là sống chẳng cần có mục đích, chỉ biết quậy phá, nghiện ngập và sống buông thả. Người già th́ vật vờ, chờ đợi chính sách để đời sống được cải thiện, những người có lương hưu th́ cứ đợi chờ tới tháng được vài ba triệu sống qua ngày, họ hiểu quá rơ v́ đă trải qua những cuộc chiến tàn khốc để rồi hôm nay khi ḥa b́nh trở lại mọi thứ vẫn hỗn độn như cũ hay có khi hơn. Số ít c̣n lại nếu có điều kiện th́ t́m cách đi các nước khác bằng mọi giá, hoặc kiểu ǵ cũng phải kiếm thật nhiều tiền cho dù phải chà đạp lên nhau hay đôi khi giết hại lẫn nhau. Một xă hội hầu như đă đảo lộn toàn bộ, trật tự nhường chỗ cho mọi thối rữa và dối trá lên ngôi, và chiếc loa phường trở thành một chứng nhân cho cuộc đua của sự điêu ngoa, lừa dối, phủ nhận những giá trị nhân văn cao đẹp vốn cần thiết để cuộc sống con người được thăng hoa.

Khi tôi chia tay, hai vợ chồng người quen của bạn tôi chỉ mỉm cười nhẹ, nụ cười như chất chứa bao nhiêu nỗi niềm. Tôi có cảm giác họ không được sống trong b́nh yên hạnh phúc, dù họ ư thức và hiểu được tất cả.

Phật đă dạy rằng: "Những ai biết tôn trọng hiện tại, làm điều tốt lành ở hiện tại th́ tương lai họ sẽ tốt đẹp, và quá khứ không làm họ hối tiếc ”. Thế nhưng, mấy ai làm được điều nầy cho dù họ đă hiểu và chấp nhận đó chính là chân lư.

Hà Nội ngày ấy, ngày mà chiếc loa phường đă nả vào tai tôi những âm thanh chát chúa như những tiếng đạn bom trong cuộc chiến mà tôi từng chứng kiến và trăi nghiệm ít nhiều. Tuy không thể hoàn toàn so sánh tầm mức của chúng nhưng rơ ràng người dân đă và vẫn đang cam chịu chiếc loa phường như một kiểu tra tấn trong thời b́nh. Họ sẽ c̣n bị ám măi cho tới khi tiền trợ cấp hay lương hưu được gửi đến đúng địa chỉ mà không cần chiếc loa phường cũ nát, tậm tịt, rè khét nào nhắc nhở vào mỗi b́nh minh…

mn 2017