Phụ Nữ Mường Và Điếu Thuốc Lào

Có những nơi chốn nếu chỉ đọc hay xem trên internet, chúng ta không thể quan sát một cách tỏ tường hay cảm nhận hết được những điều thú vị. Những điều này chỉ có khi nào chúng ta thật sự đặt chân đến đó.

    

Chuyến đi viếng thăm xă Vũ Lâm, huyện Lạc Sơn thuộc tỉnh Ḥa B́nh là một trong những trải nghiệm khá lạ lẫm, thú vị. Ḥa B́nh là một tỉnh miền núi trung du, vùng Tây Bắc miền Bắc Việt Nam, gần hai phần ba người dân sống trong tỉnh là dân tộc Mường. Mọi ṭ ṃ bắt nguồn từ đây. Khi bước chân vào ngôi chợ làng có tên là Lâm Hoá , tôi đă không khỏi ngỡ ngàng mặc dù đă biết trước một vài thông tin. Hàng hoá ở đây cũng có nhiều loại nhưng mặt hàng chủ yếu vẫn là thuốc lào. Thuốc được phân ra nhiều loại nặng nhẹ và nơi sản xuất, đây là loại hàng bán chạy nhất bởi tất cả phụ nữ người Mường ở đây đều hút thuốc lào từ tuổi 13 trở lên. Có vẻ thứ hương say độc đáo này được họ xem như một nét văn hoá bản địa đặc sắc.

Đi khắp chợ quan sát, toàn những người phụ nữ, từ già trẻ lớn bé đến gầy ốm hay mập mạp, đen trắng hay ngâm ngâm đều hăm hở vê từng nhúm thuốc lào rồi cho vào ống điếu rít một hơi dài, luồng khói đậm đặc tỏa ra như những đám khói cuộn lên rồi bay vào không trung ḥa với ánh sáng rực rỡ của mặt trời.

Sau đó là những nụ cười tươi rói khi thuốc ngấm và khói tan. Dù răng của họ đă ướm vàng hay đen nhẻm th́ những nụ cười ấy vẫn cứ tự tin và hồn nhiên hơn bao giờ. Tôi đă chạm nhẹ vào sự trống rỗng nào đó của chính bản thân bởi có lẽ tôi chưa bao giờ nghĩ đến việc ḿnh sẽ nghiện thuốc, lại c̣n là thuốc lào. Và cũng bỗng nhiên thấy họ quả là những người dũng cảm, dám sống với những ǵ mà họ thích và cho là cần thiết.

Khi tôi mạnh dạn tṛ chuyện với một vài người trong chợ, chợt hiểu ra rằng h́nh như mỗi người phụ nữ ở đây đă chạm tới đích của sự tự do. Họ không bị bó buộc bởi bất kỳ rào cản nào mặc dù họ đang sống dưới một chế độ mà tự do được đặt trong khuôn khổ. Mọi phóng túng của những kẻ giàu có kệch cỡm khó mà so b́ với niềm vui trong sự nghèo khó này. Họ biết rằng việc làm giàu là vô cùng khó và nếu phải giàu mới vui vẻ hạnh phúc th́ thà họ lựa chọn cho chính ḿnh một niềm vui đơn giản, đó chính là thuốc lào.

Khói thuốc góp vào cuộc sống của họ ở nhiều nơi, như trên cánh đồng làng, khói thuốc bay bay. Trên lưng trâu, những cô bé chừng mười lăm mười sáu phả ra những luồng khói bao phủ khắp thân trâu khiến những chú trâu cày cũng phê phê không kém chủ. Khói thuốc bao quanh mâm cơm của mỗi nhà, khi xem ti vi hay nghe đài báo, khói thuốc vẫn quyện chặt lấy mỗi người không xa rời. Khói thuốc góp mặt trong những buổi tụ họp trong làng xă, những lễ hội như tết nhất, cưới hỏi hay bất kể việc lớn bé, những vui buồn th́ khói thuốc vẫn luôn bay lên, bao bọc cả sự sống của toàn xă nói chung và từng người dân nói riêng.

Tỉnh Hoà B́nh đa số là dân tộc Mường, nhưng toàn tỉnh chỉ duy nhất xă này là có 100 phần trăm phụ nữ hút thuốc lào và coi việc hút thuốc như là một minh chứng cho cuộc sống hạnh phúc, yên ấm.

Cũng có nhiều câu hỏi được đặt ra, là nếu nghiện thuốc sẽ có hại cho sức khỏe nhưng tất cả người trong xă điều cười và nói rằng:”chúng tôi ai cũng sống hơn 70 tuổi mà vẫn mạnh khỏe, nếu không hút thuốc được th́ mới gọi là sức khỏe yếu“. Quả đúng như vậy, có nhiều người già đă ngoài 80 mà vẫn hút thuốc đều mỗi ngày. Càng hút lại càng thấy khỏe ra. Giá thuốc rẻ và nếu cả gia đ́nh vợ chồng con cái gồm năm người th́ chỉ tốn khoảng 300 ngàn đồng tiền thuốc cho một tháng.

Với tục lệ trong làng, khi một nhóm người ngồi hút với nhau th́ người nhỏ tuổi nhất phải vê thuốc lào cho vào điếu rồi châm đóm mời người lớn tuổi nhất hút, rồi mới tới lượt ḿnh.

Nơi vùng non nước hữu t́nh này, có mấy ai hiểu được sự sống và niềm đam mê thuốc lào lại mạnh mẽ hơn bất kỳ đâu. Tôi cũng nghe người ta nói có nhiều vùng khác cũng có phụ nữ hút thuốc lào nhưng mức độ và tỉ lệ người hút vẫn không bằng nơi đây. Quả nhiên, tôi đă không thấy uổng phí khi đến một nơi mà mọi phụ nữ đều rất tươi tắn và khỏe vui khi cầm điếu thuốc lào hút từng hơi thật dài, đem đến nhiều cảm xúc cho khách du lịch cũng như những người khác phái khi giao tiếp.

Những khu chợ lớn nhỏ, xung quanh xă Vũ Lâm dần dần thành những nơi tụ tập nhiều phụ nữ hút thuốc lào. Trong khi mua những vật dụng và thức ăn cho gia đ́nh, họ không quên nán lại trong những gian hàng bán thuốc lào và hút ít nhất vài hơi trước khi về nhà. Nụ cười của họ lại lan toả, gịn tan khắp chợ. Thời gian trôi và nơi này đă không c̣n xa lạ với những sự ṭ ṃ của khách du lịch. Cho dù không được nhiều sự ủng hộ của chính quyền nhưng qua góc nh́n của báo chí, những phụ nữ với những điếu thuốc lào không thể thiếu trong cuộc sống này cũng như sự nổi tiếng của xă không thể thiếu vắng sự góp mặt của họ.

Nh́n lên bầu trời, những đám mây vẫn xanh ngắt của những ngày cuối thu, làn gió khẽ rung những cành cây vương vấn khói thuốc, mùi thuốc thoảng cũng không mấy khó chịu với tôi, dù chưa một lần nghĩ đến việc nếm thử một hơi thuốc khi buồn.

Phụ nữ ở khắp thế giới này, họ đều có sứ mệnh riêng. Ngoài những sứ mệnh quen thuộc là làm mẹ, làm vợ, làm nội trợ hay ǵ ǵ đó th́ chỉ có phụ nữ ở nơi này, của ngôi làng Vũ Lâm bé nhỏ mới dám thực hiện sứ mệnh của sự đam mê, tự tạo niềm vui cho riêng ḿnh.

MN, 2018