ĐẠO ĐỨC

Ngô Khôn Trí (Exryu Canada)

Lúc c̣n nhỏ cha mẹ thường khuyên chúng ta nên sống có đạo đức v́ đó là giá trị của một con người. Nghe theo lời cha mẹ dạy,  cố gắng không làm việc xấu như lấy trộm đồ của người khác, ăn cắp tiền của cha mẹ, không nói dối, lễ phép với các cô bác và thầy cô ở trường học, luôn kính trên nhường dưới .

Khi lớn lên , chúng ta biết rằng Đạo là con đường , Đức là tính tốt . Đạo đức là những quy tắc chuẩn mực của gia đ́nh và xă hội mà nhờ đó con người tự nguyện điều chỉnh hành vi của ḿnh cho phù hợp với lợi ích chung. Người có đạo đức là người có cuộc sống chuẩn mực và có nét đẹp trong đời sống và tâm hồn.

Người có đạo đức phải là người có "Trách nhiệm" và "Nghĩa vụ" đối với lợi ích chung, đôi khi phải dẹp bỏ cái riêng của ḿnh v́ lợi ích chung. Không thể v́ muốn có chiếc xe máy hay bộ quần áo sang trọng để đua đ̣i với bạn bè mà đ̣i hỏi cha mẹ phải cung cấp cho ḿnh trong khi kinh tế gia đ́nh không cho phép. Không thể giành phần ăn cho ḿnh nhiều nhất trong khi c̣n nhiều em nhỏ ăn không đủ ăn và dĩ nhiên là không được dùng từ ngữ thô tục để chửi bới trong gia đ́nh. Có trách nhiệm giữ ǵn danh dự và h́nh ảnh tốt đẹp của gia đ́nh. Hiểu rơ công sinh thành dưỡng dục của đấng sinh ra ḿnh. Do đó, phải có nghĩa vụ phụng dưỡng cha mẹ khi về già.

Người có đạo đức phải là người có "Lương tâm" , tức là biết tự đánh giá về hành vi và cách cư xử của ḿnh đối với gia đ́nh và xă hội , phải ư thúc việc nào nên làm và việc nào không nên làm , biết xấu hổ với bản thân. Không thể tự hào về chuyện lừa đảo để làm giàu và cũng không thể tự hào về chuyện ăn chơi xả láng,  ngoại t́nh của ḿnh? . Bởi v́ khi con người làm những điều xấu, độc ác th́ lương tâm cắn rứt, khi làm điều tốt, cao thượng th́ lương tâm thanh thản ?

Ngoài ra, người có đạo đức phải là người biết phân biệt "Thiện và Ác".  Cái Thiện là cái tốt đẹp biểu hiện ḷng nhân ái của con người. Cái Ác là cái mà mọi người ghê tởm, khinh khi, cái cần phải gạt bỏ trong đời sống. Không thể tự tại làm hại và phá hoại hạnh phúc của người khác?  Những ǵ ngược lại với các đức tính chính của Đạo giáo, ḷng từ bi, trung dung và khiêm tốn có thể được xem là ác.

Đạo làm người được đánh giá qua 15 đức tính như: nhân, nghĩa, lễ, trí, tín, trung, hiếu, để, liêm, sỉ, trinh, và tứ đức (công, ngôn, dung, hạnh). Trong đó, chữ sỉ được chú ư nhiều nhất. Sỉ là sự tự trọng, nếu lỡ làm việc ǵ sai th́ phải nhận lỗi và biết phục thiện, có nghĩa là không tái phạm việc lỗi ấy nữa. Nếu không biết tự trọng tức là không biết xấu hổ. Trong đời sống xă hội, cũng có hạng người có lỗi, hoặc có tội nhưng vẫn cố ư, không ăn năn, hối căi mà c̣n đổ trút việc xấu xa hoặc phi pháp cho người khác. Đó là loại gian ác vô liêm sỉ vậy.

Đạo đức có vai tṛ rất quan trọng trong việc ổn định gia đ́nh và xă hội. Nếu mọi người con đều coi trọng và tuân theo các chuẩn mực đạo đức th́ gia đ́nh sẽ hạnh phúc , xă hội được yên b́nh. C̣n ngược lại, nếu các chuẩn mực đạo đức bị coi thường th́ gia đ́nh ly tán , anh chị em gây gổ gia đ́nh tan nát, xă hội rối loạn mất an ninh.

Montreal , ngày 12/09/2019

Ngô Khôn Trí

© "Khi phát hành lại bài này cần phải có sự đồng ư của tác giả 
và ghi rơ nguồn lấy từ www.erct.com"
Ư kiến, cảm tưởng xin gởi về
ngoktri@gmail.com