Phong tục ĺ-x́

Ngô Khôn Trí (Exryu Canada)

Vào ngày Tết Nguyên Đán, người Việt Nam ḿnh có phong tục ĺ-x́, người lớn cho người trẻ phong b́ có tiền, để mừng tuổi. Tiền ấy được gọi là tiền ĺ-x́.

Đầu tiên trẻ em phải mừng tuổi ông bà, cha mẹ, kính chúc luôn được dồi dào sức khỏe, hạnh phúc, sống lâu trăm tuổi,….Sau đó ông bà, cha mẹ sẽ mừng tuổi lại cho con cháu, mong con cháu chăm ngoan, học giỏi, thành công,… và cho ĺ-x́.

Khi khách đến thăm hỏi vào những ngày Tết, họ cũng không quên ĺ x́ cho con cháu của gia chủ kèm theo lời chúc phúc đầu năm.

Không biết phong tục ĺ x́ này có từ bao giờ, nhưng phong tục này đă trở thành một phần đặc sắc của hương vị ngày Tết của Việt Nam ḿnh.

Có giả thuyết cho rằng chữ “ĺ-x́” có nguồn gốc từ tiếng Hoa là từ 利市(lợi thị) phát âm là Ĺ Sh́ (Lợi thị) mà người Việt ḿnh đọc “trại” ra thành Ĺ x́. Lợi (利)là lợi nhuận, thị (市)là chợ, thị trường, Lợi thị có nghĩa là một nguồn lợi có được nhờ kinh doanh và dịch vụ. V́ là do người khác mang đến cho ḿnh nên nó có ư nghĩa khác là đồng tiền may mắn. Ở Trung Quốc, tục ĺ-x́ này không chỉ có trong dịp Tết Nguyên Đán mà c̣n trong nhiều dịp khác như lễ cưới hỏi, mừng sinh con “mẹ tṛn con vuông”, cũng không chỉ dành riêng cho trẻ em.

Hiểu theo đúng nghĩa th́ nó không phải là một nguồn lợi mà Ĺ x́ có nghĩa là mừng tuổi cho trẻ em trong ngày đầu năm mới. Đối với người nhỏ hơn hoặc đồng trang lứa với ḿnh th́ gọi là “ĺ-x́”, nhưng đối với người lớn hơn ḿnh về tuổi tác và địa vị xă hội th́ nên dùng từ “mừng tuổi” sẽ đúng hơn và tỏ sự kính trọng hơn. Chính v́ vậy số tiền có trong bào li-x́ chỉ mang tính tượng trưng, là thứ tiền đem lại điều lành, điều tốt cho người nhận vào dịp đầu xuân. Tuy nhiên, theo phong tục cổ truyền:

-Bao ĺ x́ nên để số tiền chẵn để tượng trưng cho ư nghĩa tốt lành (nhiều người thích số chẵn như : 8, 88, 168…)

-Dùng tiền mới và phong bao mới để nói lên sự khởi đầu tươi mới, không dùng bao ĺ-x́ cũ.

-Không nên mở bao ĺ-x́ trước mặt người tặng. Đối với văn hóa Á Đông, việc mở món quà trước người tặng là thiếu lịch sự.

Cho tiền ĺ-x́ cần phải có những loại phong bao được in ấn đẹp mắt, màu đỏ hoặc màu vàng sáng bóng. Người Trung Quốc chỉ dùng màu đỏ (hồng bao). Sau đó đổi tiền mới rồi gấp đôi hoặc gấp ba lại hoặc để nguyên tờ tiền phẳng và cho vào phong bao (tùy theo bao lớn hay nhỏ). Trước khi ĺ x́ cho trẻ em cần phải đợi câu chúc của bé trước. Điều này rất quan trọng v́ nó mang tính giáo dục và tập ăn nói mạnh dạn cho thế hệ trẻ.

Câu chúc không bắt buộc phải theo 1 khuôn khổ nào cả nhưng nó thể hiện sự kính trọng, biết ơn của người nhỏ tuổi dành cho người lớn. Sau khi được chúc xong, người lớn đưa phong bao và chúc lại. Đối với trẻ em bậc cha mẹ thường chúc học giỏi, cố gắng, chăm chỉ, nghe lời ba mẹ, ông bà, thầy cô, sau đó bé sẽ có một lời cảm ơn để đáp lại. Đây là một phong tục mang tính giáo dục được xem như một nghệ thuật sống đẹp của người Việt Nam nói riêng và của người Á châu nói chung.

Montreal, ngày 7/2/2016

Tổng hợp

Ngô Khôn Trí

 

© "Khi phát hành lại bài này cần phải có sự đồng ư của tác giả 
và ghi rơ nguồn lấy từ www.erct.com"
Ư kiến, cảm tưởng xin gởi về nktri@yahoo.com