Cảm nghĩ sau khi xem phim “Manufactured Landscapes”

Ngô Khôn Trí (Exryu Canada)

Hôm trước, t́nh cờ xem được đoạn cuối của phim “Manufactured Landscapes” trên đài truyền h́nh. Cuộn phim có sức thu hút khiến tôi phải bỏ nhiều thời gian t́m kiếm trên internet để xem lại từ đầu.

Nhận thấy đây là 1 cuộn phim tài liệu quư giá, gây nhiều ấn tượng cho người xem nên xin được ghi lại vài ḍng như sau:

Phim dài 90 phút, được sản xuất vào năm 2006,  do 2 nhân vật nỗi tiếng người Canada là Nhiếp ảnh gia Edward Burtynsky và đạo diễn Jennifer Baichwal thực hiện. Phim này đă thắng được 4 giải thưởng :  Best Documentary Feature và Best Canadian Feature của Toronto Film Critics Association, Best Canadian Feature của Toronto Film Festival và Best Documentary của Genie Awards.

Edward Burtynsky là người Canada gốc Ukraine, sinh ra ở St.Catharines, Ontario. Cha mẹ ông di dân vào Canada năm 1951và làm việc trong 1 dây chuyền sản xuất xe hơi của hăng General Motors. Ông học cách làm phim trắng đen lúc mới có 11 tuổi, khi cha ông mua cho ông 1 pḥng tối và 1 máy ảnh.

Những tác phẩm của ông được lưu trữ trong các bộ sưu tập của hơn 50 viện bảo tàng lớn trên thế giới. Ví dụ như:

 

Khai thác dầu hỏa tại Canada

 

Đập thủy điện “Tam Hiệp” lớn nhất của Trung Quốc

 

Tác phẩm của nhà nhiếp ảnh Edward Burtynsky

Những bức ảnh của ông có sức thôi miên làm người xem phải chăm chú vào để t́m 1 thông điệp ǵ đó của tác giả..

Báo Washington Post nhận xét về 1 tác phẩm của ông : " Shocking with beauty ".

Jennifer Baichwal  là nhà làm phim tài liệu nỗi tiếng, sinh tại Montréal, Québec và trưởng thành tại Victoria, British Columbia.Tốt nghiệp môn triết học và thần học tại đại học Mc Gill năm 1994. Bà đă thắng nhiều giải thưởng về những cuộn phim của ḿnh trước đó. Tác phẩm đầu tay của bà  được nhiều người khen ngợi, có tựa đề là : Looking You In The Back of the Head” (Kết quả của việc phỏng vấn 13 phụ nữ về những đặc tính cá nhân của họ). Cuộn phim mới nhất của bà năm 2009 có tựa đề là “Payback:  Somme debts can’t be paid with money”.

Phim “Manufactured Landscapes”  không có nhạc đệm, được bắt đầu với quang cảnh đang làm việc của 1 cơ sở sản xuất to lớn có hàng trăm dây chuyền sản xuất với cả hàng chục ngàn nhân viên ăn mặc đồng phục chỉnh tề, làm việc chăm chỉ trong im lặng, mỗi người đều chú tâm vào công việc của ḿnh. Giống như 1 tổ kiến mà trong đó tất cả con kiến đều bận rộn với nhiệm vụ của ḿnh.

Cơ sở sản xuất đó có tên là :”Facture of the world – The chanel of the world”. Khi chuông ren tới giờ cơm trưa, mọi người rời nơi làm việc có trật tự theo thành hàng, có người gục đầu trên bàn làm việc v́ quá mệt. Sau cơm trưa, trước khi trở lại nơi làm việc, tất cả nhân viện tụ tập thành từng nhóm trên con đường rộng tráng nhựa nằm giữa 2 dăy nhà để nghe cấp quản lư nhắn nhủ là phải năng cao năng suất lao động hơn nữa….Điều gây chú ư là 1 nữ nhân viên trẻ, rất lanh tay, tỉ mỉ chu đáo, sử dụng 2 tay cùng 1 lúc để lắp ráp 1 bộ phận điện tử “Smart breaker”, trông giống như người máy đang làm việc. Cô này làm việc được 6 năm, có khà năng lắp ráp lên đến 400 đơn vị trong 1 ngày. (Không biết cô nhân viên này có lănh được 400 đô la cho 1 ngày hay không? hay chỉ nhận được 1 xu cho 1 máy? Khoảng 4 đô la cho 1 ngày?).

Hàng trăm dây chuyền sản xuất với hàng chục ngàn nhân viên

H́nh ảnh những người phụ nữ cần cù ngồi phân loại rác phế thải điện tử chất cao thành núi. (50% rác phế thải điện tử của thế giới được gom về Trung Quốc). Không biết tới khi nào mới làm xong. Chắc phải làm suốt cả đời?.

Bải container kinh khủng, không sao đếm cho hết, đang chuẩn bị cho xuống tàu để xuất khẩu,  xưởng đóng tàu đồ sộ, băi đậu xe hơi xuất nhập khẩu rộng mênh mông,    lốp xe cũ chất thành núi cao ngút, những khu khai thác hầm mỏ với những cần cẩu khổng lồ, v.v…cho thấy qui mô to lớn như thế nào.

 

Lốp xe cũ chất thành núi cao ngút

Ấn tượng nhất phải kể đến là kế hoạch xây dựng 1 đập thủy điện lớn nhất chưa từng có trong lịch sử loài người. Đập thủy điện “Tam Hiệp” (Three Gorges Dam) dài 2309 mét, có tất cả 32 ổ máy phát điện với năng suất 22,4 triệu kw, 84,7 tỷ kwh/năm ( 1 gia đ́nh bên Canada tiêu thụ khoảng 2200 kwh cho 1 tháng). Cũng bởi cái đập này mà từ khi khởi công xây dựng năm 1994 đến nay,  nhiều ḍng sông bị tắc nghẽn, 13 thành phố, 140 thị trấn và 1350 làng xă bị ngập lụt,  môi trường sinh sống của người dân bị phá hủy, ảnh hưởng đến cuộc sống của 2 triệu người dân. Nhiều người phải bỏ xứ đi kiếm ăn, nhiều gia đ́nh phải sống trong những ngôi nhà tạm bợ trên đống gạch vụn sụp đổ, đi lụm từng thanh sắt và viên gạch để kiếm tiền sống qua ngày. Một số di chuyển vào thành phố lớn, sống trong những khu phố như ổ chuột, sử dụng không gian ở lối đi công cộng làm nơi nấu nướng. Tối đến, nhiều người trẻ bị cám dỗ vào những vũ trường ca hát say sưa với những vũ điệu quay cuồng.

 

Khu ổ chuột ở Shanghai

Tại thành phố lớn như Shanghai, nhiều đường cao tốc được xây dựng chằng chịt như 1 mạng nhện. Nhiều ṭa nhà mọc lên như nấm, diện tích cây xanh gần như biến mất. Người lao động nghỉ trưa, giải trí dưới những đường ô tô cao tốc đầy khói xe và bụi bặm.

Chỉ có 1 số nhỏ nhà giàu được ở trong những nơi có quy hoạch, trong 1 căn nhà có vườn rộng ở phía sau, có tới 2 công nhân chăm sóc cây cỏ, có pḥng đọc sách lớn hơn pḥng sinh hoạt của 1 gia đ́nh lao động b́nh thường. Khoảng cách giàu nghèo quá chênh lệch.

Cuối phim là cảnh tan sở, 1 người đàn ông và 1 người phụ nữ với khăn voan che mặt, đạp xe đạp vội vă như muốn thoát nhanh ra khỏi khu có nhiều container để tiến về khu vực có nhiều dăy nhà chung cư mà bên cạnh nó là 1 nhà máy phát điện nguyên tử. Phim được chấm dứt bằng 1 âm thanh vang lên thật sâu thẳm và truyền đi thật xa. Làm cho người xem phải trầm ngâm hàng giờ.

Cuộn phím này không cho thấy những mất mát trong tâm hồn, sức khỏe , hạnh phúc cá nhân và đạo đức của người dân. Nó chỉ nói lên được 1 phần cái giá phải trả cho sự phát triển nhanh chóng không đồng bộ của Trung Quốc. Tuy nhiên, nó cho thấy rơ nhu cầu năng lượng của 1 nước đông dân nhất thế giới, (1,34 tỷ dân ,chiếm 20% dân số thế giới) rất to lớn và cấp bách như thế nào. Một cỗ máy khổng lồ đang chuyển động với 1 vận tốc ngày càng nhanh , động năng của nó rất lớn vô cùng,  gần như không có 1 năng lượng nào có thể phanh hăm nó hay làm nó quay ngược lại được ?

Cuộn phim ghi lại  nhiều h́nh ảnh làm bằng chứng về những ảnh hưởng của cuộc cách mạng công nghiệp lớn ở Trung Quốc, cho thấy những tác động của con người trên hành tinh này qua những kế hoạch xây dựng khổng lồ, đă làm thay đổi ư thức của chúng ta về thế giới và cách thức chúng ta đang sống ?

Montréal  1/2013

Ngô Khôn Trí

© "Khi phát hành lại bài này cần phải có sự đồng ư của tác giả 
và ghi rơ nguồn lấy từ www.erct.com"
Ư kiến, cảm tưởng xin gởi về nktri@yahoo.com