Đin gió và t́nh trng mt đin toàn tiu bang Nam Úc

1.     Nam Úc mt đin thưng xuyên

Ngày 28/9/2016, mt trn băo lch s đưc coi là 50 năm mi có mt ln đă làm hu hết tiu bang Nam Úc mt đin [1]. Gió băo gây thit hi cho 23 ct đin cao thế. Sm sét liên tc (tng cng lên đến 80 ngàn ln kích đng thiết b bo v (protection unit) ca mt s đưng dây cao thế (66 kV, 250 kV).  Điu này  làm cho đin thế các nhà máy đin gió xung thpi ngưng vn hành nhiu ln.  Cui cùng 9 nhà máy đin gió b ct khi mng lưi  và các nhà máy đin gió khác  phi gim công sut.  S gia tăng đin lc t đng t  tiu bang lân cn Victoria  đ tái thiết lp cung cu đă làm đưng cao thế Heywood  275 kV tăng lên hơn  850 MW, nên b ct v́ quá ti (gii hn là 600 MW). Thếc  tiu bang Nam Úc (tr đo Kangaroo) lâm vào cnh mt đin.  Toàn b quá tŕnh mt đin ch có 90 giây. Phc hi mt nhiu gi hơn, măi gn 10 gi ti, mt phn ln thành ph Adelaide mi có đin tr li.

Không đi điu tra và ư kiến ca các chuyên gia trong ngành,  ông b trưng năng lưng chính quyn liên bang Úc cho rng nguyên nhân chính là do chính quyn tiu bang Nam Úc quá chung đin gió (đin gió Nam Úc chiếm 41%) mà không tính đến s an toàn (security) ca mng lưi đin. Đng Xanh th́ cho rng nguyên nhân gc là biến đi khí hu gây ra băo t. Th hiến Nam Úc bào cha rng đó là do thi tiết.  Ông Tony Wood  thuc GrattansInstitute  cho rng nếu đưng dây tng đin (transmission line) b hng th́ cui đưng dây, bn có nhà máy nhit  đin hay đin gió cũng như nhau.

2) Gn 3 tháng sau, vào ngày 27/12/2016, mt trn băo khác gây thit hi cho 300 đưng dây phân phi đin (distribution network) và làm hơn 155 ngàn căn nhà b mt đin.  

3) Mùa hè  ngày 8/2/2017, Nha Khí Tưng  d báo Nam Úc s b cơn gió nóng (heatwave) tn công làm nhit đ Adelaide có th lên đến 42 đ C. Nhu cu đin s tăng v́ máy điu ḥa không khí s đưc x dng ti đa. T 12 gi trưa, nhu cu đin tiếp tc leo thang trong khi đó đin lc phát t các nhà máy đin gió gim dn v́ gió yếu [H́nh 2]. Đin nhp khu t 2 tiu bang lân cn đă quá gii hn an toàn ca lưi đin. Vào 7:03 ti, công ty điu khin th trưng năng lưng  (AEMO, Australian Energy Market Operator ) ra lnh cúp đin tng đt 

H́nh 2.  Các ngun đin (xanh lá cây : đin gió, xanh dương : nhp khu, nâu : nhit đin)

tng cng lên đến 100 MW (nhưng thc tế mt 300 MW) đ mang h thng đin tr li t́nh trng an toàn (secure operating state),  làm 90 ngàn căn nhà mt đin trong ṿng 45 phút gia lúc tri tht nóng khoăng 40 đ C !

Cái l x Úc tài nguyên phong phú này là mc dù Nam Úc có nhà máy đin khí Pelican II, có th phát đin ngày hôm y nhưng không  tham gia vào vic  bán đin t đu v́ lư do thương mi hơn là k thut. Ngày hôm sau, Nam Úc vn c̣n nóng nhưng không b cúp đin khi nhà máy đin khí này hot đng  tr li. Đó là mt nguyên nhân tranh căi. Các nguyên nhân khác không kém phn quan trng là AEMO d báo nhu cu đin thp hơn thc tế và công sut đin gió  cao hơn thc tế.

2.      Mùa hè sang năm, Nam Úc s mt đin ?

Cui tháng 3 năm 2017, nhà máy nhit đin  Hazelwood (đt than nâu, gây nhiu ô nhim không khí) tiu bang Victoria vi công sut 1600 MW s đóng ca. Nam Úc s b mt đin trm trng hơn nếu không gia tăng ngun đin trong ṿng dưi 1 năm.

Trưc vin nh đen ti này, các chính tr gia liên bang và tiu bang vào cuc. Th hiến Nam Úc, ông Jay Witherills  thuc đng Lao Đng, tuyên b s chi 550 triu đô Úc, gm nhà máy đin gas  200 MW ch dùng cho trưng hp khn cp và mt giàn pin (battery) 100 MW (ch yếu kết hp vi nhà máy đin gió). Giám đc điu hành hăng Telsa, ông Elen Musk li dng cơ hi đ qung cáo, tuyên truyn, tuyên b ông ta s gii quyết vn đ cúp đin ca Nam Úc trong ṿng 100 ngày bng mt trang tri pin ca Telsa, nếu không ông s tng không !

Thng  liên bang ch trích tiu bang Nam Úc t ư làm mt ḿnh không hi ư kiến chính ph liên bang, và đ ra mt d án “kêu” hơn, tn kém hơn, khong 2 t đô, nhưng cn t 4 đến 7 năm. Đó là xây nhà máy thy đin tích năng (pumped-storage hydro power plant), công sut 2000 MW   Snowy Mountain [3]. Nhà máy thy đin loi này có 2 h cha nưc, cái trên và cái i, liên kết nhau bng ng dn nưc. Khi dư đin và giá đin r, đin s đưc dùng đ bơm nưc ngưc lên h thưng ngun và khi cn hoc khi giá đin cao th́ phát đin x xung hi.  V́ Snowy Mountain có sn các nhà máy thy đin nên Úc ch cn xây thêm mt h i và ng dn, không cn xây đp.

3.     Ư kiến

·         T l đin gió cao (hơn 40%)  Nam Úc không phi là nguyên nhân duy nht gây ra các v mt đin t tháng 9/2016 đến tháng 2/2017.

·         Tuy nhiên qua vic cúp đin khi tri tht nóng, nếu cao đim nhu cu đin vào mùa hè th́ đin gió không hot đng có hiu năng so vi các ngun đin truyn thng khác (nhit đin, thy đin, khí đt) và đin mt tri.

·         Mùa hè sang năm, nếu Nam Úc cũng b cơn gió nóng  tn công, kh năng  Nam Úc b cúp đin khá cao v́ không có s hp tác gia tiu bang dưi quyn ông th hiến thuc đng Lao Đng và liên bang do ông Malcom Turnbull  thuc Liên đng.

·         Chúng ta cn phát trin năng lưng  tái to đ thay thế dn cho năng lưng hóa thch vi mc đích gim thiu khí thi CO2, tránh ô nhim không khí, không l thuc nguyên liu nhp khu, nhưng hin ti cũng cn duy tŕ mt t l năng lưng (energy mix) thích hp, hu duy tŕ đ  an toàn ca mng lưi đin và giá đin thích hp.

·         Vit Nam đang trin khai xây dng nhà máy thy đin tích năng (pumped-storage hydro) Bác Ái, công sut 1200 MW, tnh Ninh Thun. Chúng ta cn nghiên cu và phát trin k thut kết hp các ngun đin năng tái to mi nhưng gián đon như đin gió, đin mt tri vi nhà máy thy đin này.  

 

Nguyn Ngc Duyên

22/03/2017

4.     Tài liu tham kho

1)      South Australia blackout, https://en.wikipedia.org/wiki/2016_South_Australian_blackout

2)      Allan O'Neil, Initial Analysis : SA Load Shedding Wed 8 Feb 2017, http://www.wattclarity.com.au/2017/02/initial-analysis-sa-load-shedding-wed-8-feb-2017/

3)      Federal government to pour $2 billion into major Snowy Hydro expansion, http://www.afr.com/news/politics/federal-government-to-pour-2bn-into-major-snowy-hydro-expansion-20170315-guyo3r

4)      Đu Tư on-line, http://baodautu.vn/giao-evn-trien-khai-du-an-thuy-dien-tich-nang-bac-ai-ninh-thuan-cong-suat-1200-mw-d57333.html