DJJI  -  (Đạo Thnh Tự)  

Nguyn tc: Kanze Kojir Nobumitsu (?)

Dịch: Nguyễn Nam Trn  

 

        

Quỷ nữ nhấc quả chung cha

 

Lược truyện: 

Vo một ngy xun đẹp,chng tăng của Djji (Đạo Thnh Tự), một ngi cha cổ thuộc tiểu quốc Kii (tỉnh Wakayama v Mie by giờ),  đang chuẩn bị nghi thức Phật gio để treo một quả chung lớn vừa mới được đc lại xong. Vị ha thượng trụ tr v một duyn cớ đặc biệt đ ra lệnh cho người lm khng để bất cứ người đn b no lai vng nơi hnh lễ. Thế nhưng một shirabyshi (con ht dạng nam trang) đ xin người lao cng trong cha (nriki) cho php nng ta vo ma một điệu vũ cng dường. ng ny xiu lng v nng đ tiến được tới bn quả chung.

Với những bước nhanh nhẹn đặc biệt của vũ khc ấy, nng đến bn cạnh quả chung đang treo, hạ được n xuống v chui vo nấp bn trong. Quả chung khi rơi ụp đ gy một tiếng động dữ dội lm mọi người khiếp va.

Nghe bo tin chẳng lnh, ha thượng trụ tr bn trch mắng người lao cng đ khng tun lệnh cấm v nhn đ, kể lại với chng tăng mt cu chuyện hi hng từng xảy ra trong cha. Số l ngy xưa c nng con gi của trang chủ trang vin Manago cho rằng mnh đ bị một người đn ng, nguyn l du tăng sống trn ni (yamabushi) mỗi năm thường gh qua nh, đem lng phản bội. Nng mới ha thnh một con mng x (hay rồng biết phun lửa) đuổi theo anh ta. Tuy người đn ng đ chạy thot v đến được Djji, nấp vo trong quả chung cha nhưng vẫn bị c gi khm ph v dấy ln một cơn lửa hận, quấn lấy quả chung thiu anh cho đến chết.

Chng tăng lc đ mới hiểu rằng người con gi đ đang trở lại dưới dạng con ht nam trang - vẫn cn chưa dứt bỏ lng th hận với du tăng. Họ bn ra sức cầu kinh niệm ch v cuối cng nhờ sức thần thng của lng tin Mật gio đ ko được quả chung ln cao. Thế nhưng người con ht trong chung lại ha thnh mng x v ra ngoi đọ sức với chng tăng. Sau đ, tuy con rắn kia đ thnh cng đốt chy quả chung, nhưng cng lc, n bị chnh ngọn lửa ấy thiu đốt, phải nhảy m xuống tận đy con sng Hidaka-gawa trước khi mất dạng. 

Điểm cần lưu khi thưởng thức: 

Djji được xem như vở tuồng N tiu biểu v phối hợp được một cch qun bnh ca từ, m nhạc v diễn xuất.

Một trong những đặc điểm của n l lớp Ranbyshi (Loạn phch tử), một đoạn diễn di 15 pht, rất căng v kh khăn bởi n đi hỏi hai diễn vin (nghĩa l Shite v tay đnh trống con đứng đối diện) phải hết sức ăn với nhau mới c thể diễn cho hay. Ngoi ra m nhạc của vở rất độc đo v hoa lệ, chỉ ring kha cạnh ny thi cũng đ đủ tạo nn gi trị của n.

Một đỉnh cao của tuồng l lc Shite nhảy ln cao để bm vo hai bn v chung. Shite c thể bị thương tch khi lm động tc ny. Ty theo vật liệu lm chung nhẹ hay nặng, nếu động tc khng ăn khớp, người ấy c thể rơi xuống chết nữa.

Do đ Kane-koken, kẻ phụ trch giữ giy chung trong thiết kế sn khấu Djji, l nhn vật quan trọng thứ hai sau Shite vốn phải c thể lực v dy kinh nghiệm diễn xuất.

Shite tự thay mặt nạ đễ diễn lớp sau (nochiba) ở ngay trong chung. C thể ni Djji l vở N duy nhất m Shite đổi y trang khng c sự trợ gip của người Koken. Khi ở trong chung, Shite cn phải phụ trch những hiệu ứng sn khấu như lay rung chung v đnh chập cha (no bạt, nyhachi) cho hợp với tiếng ht của Jiuta (ban hợp xướng).

Nhn v Djji ni về việc treo chung cho nh cha nn quả chung đng vai tr khng nhỏ trong vở tuồng. Đầu tuồng c cảnh Kane-koken ra treo chung, ở giữa vở tuồng c cảnh Shite lẻn vo np bn trong chung v cuối tuồng lại c cảnh đưa n ln lầu chung trở lại. Thng thường th khi xem N, người ta xem theo chiều ngang nhưng với Djji, khn giả cn phải để đến cả chiều thẳng đứng của sn khấu nữa. 

Loại: Thuộc loại 4 (Cuồng) hay 5 (Quỷ nữ) của N (N cố chấp = shuunen mono)

Soạn giả: Khng r, tuy nhin c thuyết cho rằng đ bắt đầu với vở Kanemaki (Quấn chung) của Kanze Nobumitsu (Quan Thế Tn Quang, 1450-1516).

Nguồn: Truyện chp trong sch Nihon Hke Genki (Nhật Bản Php Hoa Nghiệm K) v Djji E-kotoba (Đạo Thnh Tự Hội Từ) vv...

Ma: Xun (thng 3 m lịch)

Cảnh: C hai cảnh (mn). Cảnh trước (Maeba): khung cảnh l khu vực nghim cấm trong khun vin cha Djji vng Kii từ lc trời chạng vạng cho đến đm ci hm cử hnh lễ treo chung.

Cảnh sau (Nochiba) Nửa đm, cng ngy, cng chỗ.

Vật phải thiết kế (Tsukurimono): Quả chung. 

Phối vai: 

Maejite (Shite lớp trước) : Shirabyshi (con ht dạng nam trang)

Nochijite (Shite lớp sau): Mng x (hay rồng lửa, ha thn của người đn b)

Waki: Ha thượng trụ tr Djji.

Waki-tsure (hay Wakizure): Tăng nhn ty tng ha thượng trụ tr.

Ai kygen: lao cng gip việc trong cha (nriki) 

Mặt nạ v y trang: 

Mặt nạ:

Maejite: Omi-onna, Waka-onna, Fukai, Shiro-shakuni (dnh cho đn b trung nin xấu x hay đin cuồng)

Nochijite: Han.nya, Shinja (dnh cho nữ quỷ, đầu c sừng, nt mặt thống khổ) 

Y trang: ( lược thuật):

Maejite: Mang naga-zakura (tc giả di hơn người bnh thường), karaori (o phụ nữ dim da), oni-ogi (quạt dnh cho vai quỷ). Đầu đội maeori-eboshi (nn cao đỉnh nhọn v bẻ quặp về đằng trước).

Nochijite: Lc đ đ gỡ karaori đẹp đẽ mang trong lớp trước v đem quấn quanh lưng. Cầm một cy gậy loại dng để đnh mhau.

Waki: Kindan-sumi bshi (đội mo dt vng), mặc o tử y (kimono mu tm v di đến gối) của cao tăng, mang quạt v xu chuỗi bồ đề.

Waki-tsure: sumibshi (đội nn nh sư c gc cạnh) mặc o mizugoromo (o thường) mu nu, cũng mang quạt v xu chuỗi bồ đề.

Ai: đội nriki-zukin (khăn bịt đầu của dn lao động), mặc o yore-mizugoromo (o thường dn lam lũ) đi x cạp bằng vải bố, c mang quạt.  

Thời lượng trnh diễn: ước chừng 2 h. 

Để dễ theo di, xin phn chia tuồng ra lm 8 tiểu đoạn ABCDEFGH.  

Văn bản tuồng với lời thuyết minh
 

A- Ha thượng trụ tr cha Djji bước ra ni chuyện với người gip việc nh cha: 

Vi người phụ trch kỹ thuật pha Ai-kygen đem vật thiết kế l quả chung từ sau bức mn đến đặt ở giữa sn khấu. Họ mắc sợi thừng vo ci rng rọc trn trần. Sau đ chuyn vin về chung (Kane-koken) pha Shite ko dy để nng quả chung ln cao.

Ha thượng trụ tr Djji vai Waki bước vo sn khấu, theo sau l tăng nhn ty tng (vai Wakizure) v một người lao cng gip việc

(tera-otoko) (vai Ai-kygen). Ha thương cấm g đn ng gip việc cho bất cứ phụ nữ no vo khun vin hnh lễ. 

C tiếng tiu xưng danh (nanori-bue) đơn độc nổi ln.  

Trụ tr (xưng danh): Như ta đy l sư trụ tr cha Djji ở đất K chu (Kishuu, tiểu quốc Kii). V một duyn do đặc biệt, cha ny đ khng treo chung trong một thời gian di. D sao đ c một quả chung vừa mới đc lại xong. Nhn hm nay l ngy lnh thng tốt (ct nhật), chng ta muốn cử hnh một php hội để cng dường quả chung.

Trụ tr: (Mondo, đối đp) Ny, ch gip việc kia ơi!

Lao cng: Bạch thy, c con đy.

Trụ tr: Thế chứ quả chung đ được treo ln chưa?

Lao cng: Bạch thy, chung đ được đưa ln lầu chung rồi ạ!

Trụ tr: Hm nay, kể từ by giờ, chng ta sẽ tụng kinh cho quả chung mới. V c một duyn do đặc biệt, ta sẽ khng cho php bất cứ người đn b no bn mảng đến đy. Ch nhớ cho kỹ lời ta dặn nh.

Lao cng: Bạch thy, con xin vng. 

B- Con ht Shirabyshi xuất hiện: 

Con ht Shirabyshi (Bạch phch tử, vai Maejite) (1) bước vo sn khấu. Nng đang ở trn đường, hối hả đến cha cho kịp giờ hnh lễ. 

C khc ht narai no shidai bo tin nhn vật đ xuất hiện nhưng nhạc ny khng cần bắt cng nhịp với động tc của người ấy. D sao cũng l một khc nhạc cần phải xử l trn trọng.  

Shirabyshi: Cho đến hm nay, ta đ ph giới răn nh Phật lm nn bao tội lỗi nhưng nếu dự được hội ny, tội lỗi ấy sẽ tiu đi. Vậy hy nhanh chn cho kịp giờ hnh lễ nhỉ.

(Xưng danh) Ta l một con ht Shirabyshi sống ở một nơi ngoi tiểu quốc Kii, nghe ni Djji lm php hội cng dường chung mới nn muốn đến thăm.

Shirabyshi: (Michiyuki-bun, văn đi đường) Mảnh trăng tn trn bầu trời ban ngy đang dần khuất v ngọn triều cũng đ dng đầy, ta vừa qua khỏi cnh đồng Komatsubara trong mn sương m dậy ln từ pha biển. Lng đang giục gi ta đi nhanh cho chng đến ngi cha Djji ở Hidaka (hay Hitaka) trước khi trời tối (2). Ny, giờ đy ta đ đến nơi.

Shirabyshi: Nhờ nhanh chn, ta đến được cha Djji trong xứ Hidaka, vậy mau mau vo dự lễ treo chung. 

C- Shirabyshi trao đổi với người lao cng nh cha: 

Shirabyshi khẩn nguyện được dự lễ treo chung nhưng v c lệnh cấm của sư trụ tr nn lao cng phải giải thch cho nng l hiện giờ cha khng cho phụ nữ no bn mảng. Cuối cng ng ta cũng đnh để nng vo khi nghe hứa hẹn rằng nng sẽ đền ơn cha bằng một điệu vũ cng dường. Xong, nng bắt đầu ma. 

Shirabyshi: Em l một con ht Shirabyshi sống quanh quẩn gần  vng ny. Em muốn ng gia ơn để em được cng dường một điệu vũ. Xin ng lm phước cho em vo dự lễ với. 

(Lao cng bn hỏi kiến cấp trn l nh sư ty tng vị ha thượng trụ tr xem thử mnh c thể cho c ấy v trong khu vực cấm khng. Tuy gặp sự ngăn cản của nh sư ny, lao cng đ cho php c ta vo trong cha một cnh kn đo.) 

Shirabyshi: i! Thch qu đi thi. Em ma đấy nh! 

Monogi-ashirai: m nhạc tấu ln trong lc nhn vật (vai Shite) sửa soạn trang phục ngay giữa sn khấu (Monogi). Shirabyshi tức vai Shite đến ngồi ở chỗ cc chuyn vin kỹ thuật (gọi l Kokenza), đu lưng lại khn giả v lấy mũ cao eboshi đội ln đầu. Ashirai được chơi với ba nhạc cụ gồm ống tiu kiểu Nhật (fue), trống nhỏ (kotsuzumi, đặt trn vai) v trống nhỡ (tsuzumi, đặt ở đầu gối). Shite đứng ln v đi về pha cầu treo (hashigakari) tức con đường bn hng nối liền sn khấu với buồng tr. 

Ashirai: Shite đứng nhn quả chung từ pha cầu treo. Sau khi monogi-ashirai đ chấm dứt, bất chợt trống đại (taiko) nổi ln với nhịp điệu ashirai dồn dập. Shite lại bước nhanh vo sn khấu theo nhịp trống. 

Shirabyshi: Em xin mượn tạm ci mũ eboshi mu đen của ng thần quan (3) đang ngi đằng kia nh!  

Ni chưa dứt lời, nng đ dậm chn bắt nhịp

Chung quanh ta khắp nơi chỉ c mấy rặng anh đo với bng tng xanh. Cảnh sắc ma xun đẹp trn trề như thế m rồi cũng phải ngả về chiều. Văng vẳng bn tai l hồi chung thu khng cuối ngy (4)  

D- Điệu ma của Shirabyshi: 

Shirabyshi bắt đầu diễn khc loạn vũ (ranbyshi = loạn phch tử) với nhịp điệu dồn dập. 

Ranbyshi: Vũ khc ny chỉ đi với nhạc cụ duy nhất l trống con (kotsuzumi).Tiếng h (kakegoe) của diễn vin lẫn vo trong tiếng trống đập như cả hai cng bị giam hm chung một ci lồng, tạo nn khng kh bức bch. Chng cứ lập đi lập lại như thế v nhanh ln dần, ha cng với tiếng dậm chn (sử dụng động tc của đầu ngn chn v gt) mỗi lc một mạnh. 

Shirabyshi: Ngi Tachibana no Michinari (5) đ phụng mệnh sắc chiếu của Thin hong để xy nn ngi cha Djji ny (Dj cn đọc theo m Nhật l l Michinari, NTT) lần đầu tin.

Hợp xướng (Jiuta): Ở ngi cha giữa ni rừng. 

Kyuu no mai (Cấp vũ): Đến đy Shirabyshi ma một điệu vũ theo nhịp điệu nhanh v đệm bằng ống tiu (fue), trống con (kotsuzumi) v trống nhỡ (tsuzumi). 

Shirabyshi: Vo một buổi chiều xun ....

Hợp xướng: Chung cha đ ging ln để bo chiều về. Hoa anh đo lặng lẽ rơi lả tả. Hoa rụng, hoa rụng...v tan tc.(6)  

E-  Shirabyshi nhảy ln v lọt được vo trong chung: 

Bằng điệu ma với những bước thật nhanh, Shirabyshi tiến gần quả chung v nhận ra l người lao cng đang chợp mắt. Lợi dụng tnh thế, nng nhảy ln, ko được quả chung xuống v lọt vo bn trong. 

Shirabyshi: Khi ta đang ma th tiếng chung cha...

Hợp xướng: Ngn nga khắp nơi.Trăng đ lặn về Ty v c tiếng chim ku. Sương phủ trắng trời giống như đang c tuyết.Từ ngi cha Hidaka (Nhật Cao Tự, để chỉ Djji) c thể nhn thấy nh lửa lng chi nằm trn cửa sng Hidaka (Hidakagawa) (7). nh lửa buồn b ấy như ru người ta vo trong ci mộng! (8). Shirabyshi thấy mọi người trong cha đều buồn ngủ cả, cho l cơ hội tốt, bn giả cch tiếp tục ma v thử đến bn cạnh chung để rung. Nhn nng nhớ lại mối hận lng với quả chung nn mới với hai tay chụp lấy v chung rồi nhảy phc ln để cho quả chung p lấy người mnh, sau đ khng cn thấy bng dng nng đu nữa. 
 

(Đến đy l Nakairi: chỗ nghỉ giữa hai mn) 
 

F-  Ha thượng trụ tr nghe bo co sự cố, bn thuật chuyện xưa: 

Lao cng v những người khc nghe tiếng quả chung gy ra khi ụp xuống đều giật mnh tỉnh giấc, chạy đến bo co sự tnh cho ha thượng trụ tr. Nh sư trụ tr (vai Waki) bn trch mắng lao cng đ tri lời mnh v bắt đầu h lộ cho mọi người l do tại sao ng quyết liệt ngăn cấm phụ nữ đến gần quả chung trong thời gian hnh lễ. 

Trụ tr: (đối đp) Đy l một cảnh tượng khng thể no chấp nhận. Ta v lo sợ nguy cơ ấy nn đ dặn đi dặn lại ch em kia chớ để cho phụ nữ vo nơi hnh lễ.Thế m chuyện chẳng lnh rốt cuộc vẫn xảy ra!

Trụ tr: Mọi người hy đến gần đy nghe ta ni! Cc ngươi c biết v l do no ta bảo cc ngươi đừng cho phụ nữ đến gần quả chung khng?

Sư ty tng: Bạch thy, khng.

Trụ tr: Thế th hy nghe ta giải thch đy.

Sư ty tng: Dm xin thy kể cho nghe!

Trụ tr: (Katari = kể lể) Ngy xưa, trong vng ny, c một vị chủ nhn trang vin ở Manago. ng sinh được một c con gi. Trang vin của ng được chỉ định lm nơi dừng chn cho một du tăng vng shuu (o chu) (9) khi ng ta đi hnh hương ở thnh địa Kumano (10) nn mỗi năm gia đnh trang chủ vẫn tiếp đn người khch ấy. V qu cưng yu con gi, một hm trang chủ mới ni đa với c rằng: Anh du tăng kia l ng chồng tương lai của con đ!. Người con gi tnh hồn nhin nn khi lớn ln, cứ tin lời ni đa của cha l thật.

Nhiều năm sau, khi du tăng gh nh trang chủ ở Manago, đợi đến khi cả nh đi ngủ hết, c con gi (11) mới tm đến tận phng của ng  ta v bảo: Sao chng cứ bắt em chịu cảnh c quạnh như thế ny? Mau mau rước em về lm vợ đi chứ?. Nghe đi hỏi đột ngột ấy, du tăng lấy lm kinh hi (12). ng bn dỗ dnh c cho yn rồi giữa đm khuya, cuốn gi rời nh trọ v chạy một mạch đến cha Djji. ng hết lời van vỉ nh cha cho mnh một chỗ trốn nhưng chư tăng khng tm ra nơi no thỏa đng. Cuối cng họ mới tho gỡ ci chung cha từ trn lầu chung, đặt xuống đất v cho du tăng vo trốn trong đ..

Pha c gi th đ quyết tm khng để du tăng trốn thot nn ro riết đuổi theo ng. Lc đ mực nước sng Hidaka dng cao, c khng thể lội qua. C chạy xui chạy ngược trn bờ sng một đỗi cho đến khi lng quyết tm đeo đuổi người tnh đ gip c ha thn thnh con mng x để c thể lội qua sng như bỡn. C tm tới được Djji sau khi đ lng sục mọi nơi. Thấy c một ci chung p trn mặt đất, c sinh nghi, bn lấy hm răng mng x của mnh cắn lấy đỉnh chung, quấn người thnh bảy vng quanh thn chung v phun lửa đốt n. Cuối cng, khi c dng ci đui rắn của mnh đập mạnh vo, quả chung liền chảy tan v khng ai thấy du tăng kia đu nữa. Thật l một cu chuyện hi hng.

Sư ty tng: Bạch thy, chng đệ tử khng biết ni g hơn trước một cu chuyện rng rợn như thế!

Trụ tr: Chắc l on th của người đn b kia hy cn dai dẳng, c mới tm đến đy để ph cả quả chung mới ny. Chng ta nn dng tất cả cng phu tu luyện cho những tnh huống như by giờ. Vậy hy cng nhau ra sức tụng kinh v ko quả chung ln lầu chung lần nữa.

Sư ty tng: Thầy dạy ch phải. Chng ta tụng niệm đi no! 

G- Chư tăng hiệp lực cầu đảo: 

Ha thượng trụ tr cng chư tăng bắt đầu tụng kinh niệm Phật. Khi mọi người nhất tm bất loạn lần lượt h tn Bất Động Minh Vương (Acala) rồi đến Ngũ Đại Minh Vương để cầu khẩn th quả chung bắt đầu động đậy. Khng một ai đụng đến m tự nhin n pht ra tiếng ku rồi rung ln bần bật, cuối cng chạy ngược ln hướng lầu chung. Thế rồi nng con gi trong xc rắn (mng x) hiện ra, nằm cuộn trn mặt đất bn dưới quả chung. 

Notto (biến m của Norito tức Chc từ): Trong khi ha thượng trụ tr

(vai Waki) v sư ty tng (vai Wakizure) lần xu chuỗi bồ đề thi tiếng trống con (kotsuzumi) nổi ln một điệu Notto, sau đ n được tăng cường với trống nhỡ (tsuzumi). Chng được dng lm khc nhạc gio đầu để tạo nn bầu khng kh đầy ma lực của cuộc cầu đảo tiếp sau. Waki v tất cả cng cất giọng. 

Trụ tr: D nước sng Hidaka phải chảy ngược dng, trơ lng sng kh hạn, d tất cả ct hai bn bờ (masago) c mất hết đi, php lực của chng ta sẽ khng bao giờ cạn kiệt.

Sư ty tng: Hy cng nhau cất cao một giọng!

Trụ tr: Hng Tam Thế Minh Vương ở phương Đng. (13)

Sư ty tng: Qun Tr Lợi Dạ Xoa Minh Vương ở phương Nam (14).

Trụ tr: Đại Uy Đức Minh Vương ở phương Ty (15).

Sư ty tng: Kim Cương Dạ Xoa Minh Vương ở phương Bắc (16).

Trụ tr: Đại Nhật Đại Thnh Bất Động Minh Vương ở Trung ương (17).

Sư ty tng: Chung kia chuyển hay khng chuyển hả? Ny xem uy lực của Bất Động Minh Vương no! 

Đọc thần ch: Namakusamandabasarada, Sendamakaroshana, Sowayauntaratakanman! (Thnh ng thuyết giả đắc đại tri huệ. Tri ng thn giả tức thn thnh Phật = Nghe được lời Ta th sẽ c tr tuệ Bt Nh, Biết được thn Ta tức khắc thnh Phật) (18) 

Chng ta đang cầu xin cho nng con gi d ở trong thn xc mng x cũng c thể tức khắc thnh Phật 

Trụ tr: Sao nng chưa vứt bỏ hận lng? Ka, hy nhn quả chung.

Hợp xướng: Chung kia đ bắt đầu chuyển động. Hy niệm ch thm vo v ko quả chung ln!

Hy đọc kệ Đ La Ni từ bi cứu khổ cứu nạn của Bồ Tt Thin Thủ Quan m (19) v của Bất Động Minh Vương. Hy lm dấy ln ngọn khi đen (20) từ nh lửa (21) của Bất Động Minh Vương. Hy tập trung tụng niệm.

Họ cng tụng niệm th chung cng ku vang d khng ai đnh v cng lắc lư thm. Cuối cng chung được ko ngược về pha lầu chung nhờ sức mạnh thần b của chư tăng. Ny, nhn vo trong m xem: mng x đ xuất hiện. 

H- Cuộc giao đấu giữa nữ quỷ v chư tăng: 

Nữ quỷ xuất hiện từ quả chung, rượt đuổi v tấn cng chư tăng. Bọn họ bn khấn Ngũ Đại Long Vương (22) để khuất phục nữ quỷ đang mang xc rắn (x thể). Cuộc chiến trở nn dữ dội.  

Nhạc khấn nguyện nổi ln.

Inori: Nhạc khấn nguyện vốn được trnh tấu bằng ống tiu, trống con, trống nhỡ v trống đại tức 4 nhạc kh của hayashi (nhạc tuồng N). Đặc điểm của n l nhanh v sống động. Lc đ, trống đại (taiko) đnh theo điệu gọi l Inoriji. 

Hợp xướng: Xin knh cẩn cầu Thanh Long Thanh Tĩnh ở phương Đng, xin knh cẩn cầu Bạch Đế Bạch Long ở phương Ty, xin knh cẩn cầu Hong Long Hong Đế ở Trung ương, Chng con knh cẩn cầu cc vị Long Vương hằng h sa số trong nhất đại tam thin đại thin thế giới rũ lng thương m nghe lời khấn nguyện. Xin cc ngi chớ cho mảng x ny c chỗ để dung thn.

Cc vị hnh giả cng nhau khấn khứa như thế, nữ quỷ bn bị hng phục v rốt cuộc nằm lăn ra đất. Tuy nhin, n đ đứng dậy được ngay rồi ph hơi thở ln trn quả chung. Hơi thở đ lm bng ln một đm chy v lửa kia đ thiu đốt lun chnh n. Nữ quỷ cuối cng khng chịu đựng nổi sự thống khổ trong giờ hấp hối nn đ nhảy m, lặn xuống tận đy sng Hidaka. Chng tăng coi như đạt thnh sở nguyện nn ko nhau trở về tăng phng.   

Mảng x phun lửa

  

Phần Ch Thch:

(1)                Bạch phch tử: con ht dạng nam trang, mặc y phục mu trắng (bạch) ht theo nhịp (phch).

(2)                Khng kh lng mạn c lẽ lấy hứng từ hai chủ đề của Tiu tương bt cảnh l Viễn tự vn chung, Động Đnh thu nguyệt.Ngoi ra Hidaka l tn đất nơi c ngi cha nhưng cũng c nghĩa thứ hai l mặt trời ln cao (hidaka). Một cch chơi chữ. Đạo Thnh Tự cn được gọi l Nhật Cao Tự.

(3)                V cha ny một ngi cha cổ thờ hỗn hợp Thần Phật nn mới c bng thần quan.Nng ny l yu qui nn bỡn cả Thần Phật.

(4)                Đoạn ny mượn chữ trong lời tựa của Truyện Heike (Kỳ vin tinh x chung thanh, chư hnh v thường chi hưởng, sa la song thụ v.v....) để nhấn mạnh về lẽ v thường.

(5)                Tachibana no Michinari (Quất, Đạo Thnh), đại thần đ phụng mệnh thin hong Mommu (Văn Vũ, trị v 697-707) về địa phương để xy cha Djji (Đạo Thnh Tự).Do đ cha mới lấy tn ng d n cn một tn khc nữa l Nhật Cao Tự. C bản chp tn ng l Ki no Michinari (Ki như trong Kii, tn đất).

(6)                thơ L Kiểu chp trong Tam Thể Thi do Chu Bật sưu tập: Trường Lạc chung thanh hoa dĩ tận.(Trường Lạc l tn một ci cung đời Hn).

(7)                Lại chơi chữ Hidaka.

(8)                thơ Trương Kế trong Phong Kiều Dạ Bạc (Đường Thi Tuyển): Nguyệt lạc đề sương mn thin. Giang phong ngư hỏa đối sầu min. Giang phong (rặng cy phong bn bờ sng) đ được đổi thnh Giang thn (lng trn sng) qua cch dụng điển của một nh thơ đời sau.

(9)                o chu l tn chữ để chỉ vng Mutsu (o Lục) nay nằm ở miền Đng Bắc (Fukushima, Miyagi, Akita, Aomori, Iwate vv..)

(10)          Kumano (Hng D) l nơi c 3 đền thần đạo nổi tiếng, nằm ở ngay tỉnh Wakayama v Mie, khng xa trang vin Manago của bố c gi.

(11)          Cc sch khc như Php Hoa Linh Nghiệm K hay Đạo Thnh Tự Duyn Khởi khi kể chuyện ny khng ni l con gi nhưng cho l một b ga hay vợ của ng chủ trang vin. C lẽ dn dựng như thế mới hợp l hơn v  mt c gi ngy thơ kh lng c thi độ stalker, sexual harassment như thế. C lẽ con gi l một sng tc của tuồng chứ khng đến từ sch vở..

(12)          Du tăng (yamabushi) thường giữ thanh tĩnh, khc với cc nh tu Nhật Bản c khuynh hướng lấy vợ.

(13)          Trailokyavijaya (Gzanse-myo)

(14)          Kundali (Gundari-yasha-myo).

(15)          Yamantaka (Dai-itoku myo)

(16)          Vajrayasha (Kong yasha myo)

(17)          Acala (Dai nichi Daish Fudo myo)

(18)          Phần cuối cc lời thệ nguyện của Minh vương (Tứ c điều thệ nguyện)

(19)          Djji được biết như linh trường của tn ngưỡng Thin Thủ Quan m.

(20)          Như khi Goma trn Hộ ma đn của Mật gio.

(21)          Ngọn lửa Ca Lu La Vim của Bất Động.

(22)          Để trị được rắn hay rồng tất phải nhờ đến cc Long Vương.

 

Lạm bn của người dịch: 

Bn bờ sng Hidaka ở đất Kii c ngi cha Djji nổi tiếng tự thời xưa. V một cớ sự đặc biệt nn nh cha khng được php đc chung. Lần đ, họ ph lệ đc một quả chung mới nn cả cha xn xao lm lễ cng dường (khnh thnh). C điều lạ l khng hiểu sao ha thượng trụ tr lại nghim cấm sự c mặt của phụ nữ.

Cuối ngy xun đẹp đ thấy thấp thong nhiều thiện nam tn nữ viếng cha trong đ c một c gi đến từ xa. C lẫn vo đm người đến dự, định vo bn trong th bị ng lao cng chận lại. Nhưng theo b Shirasu Masako (tư liệu tham chiếu), c lẽ v ng l luận l một con ht shirabyshi như c khng phải l một người đn b bnh thường (vừa l c đồng (miko), vừa l du nữ (asobime), mang kiếm lại mặc nam trang, tức người thuộc một qui chế khc, qui chế nghệ sĩ trnh diễn c thể lm vui lng người dự khn) nn đ cho vo sau khi c hứa sẽ lm qu cho nh cha một điệu vũ.

Sự cố c gi ko cho chung đổ ập gy hoảng loạn trong cha, ha thượng trụ tr phải vn mn b mật bằng cch kể cho những người c mặt cu chuyện hi hng xảy ra giữa một du tăng v người con gi ở Manago. Cũng theo b Shirasu Masako, ci khổ của du tăng bị p duyn l ng phải sống chay tịnh, khng được quyền lấy vợ. Thế nhưng nng con gi cứ đinh ninh rằng ng muốn trốn trnh mnh. Rốt cuộc du tăng phải trốn khỏi nh c giữa đm hm để tị nạn dưới quả chung cha. Cn c gi khi đuổi theo đ trở thnh đin dại v sự cố chấp trong tnh yu đủ mạnh để biến c thnh một con đại x (daija) vượt được mọi ro cản. Người yu đi trốn nay l kẻ th m quả chung chng trốn trong đ cũng l kẻ th. C phải tiu diệt cả hai.

Ấn tượng đầu tin l vở tuồng ny nằm trong những vở gọi l duyn khởi (enki) để giải thch l do thnh lập cc đền cha danh gi bằng cch gắn cho n một sự tch thing ling. Thứ hai l tuồng c lin quan đến một linh th, ở đy l mng x hay rồng. Cổ tch Nhật Bản từng ni đến việc thần ni Miwa đến gặp v ăn nằm với một nng con gi đẹp nh dn, đời Edo c truyện con rắn đa tnh (Jasei no in) của Ueda Akinari (trong Ugetsu Monogatari). Bn Trung Quốc từ xưa đ c những truyện c ha rồng hay truyện Thanh X Bạch X, cn Việt nam c truyền thuyết rồng bay trn thnh Đại La, thuồng luồng (giao long) hồ Ba Bể (phục th) v thuồng luồng đầm Niết (tạ ơn thầy học). Tất cả đều nằm trong hệ thống ny.  

Đặc điểm thứ ba của tuồng l ca tụng sự kiến hiệu của nghi thức Mật gio (như đ thấy trong vở Aoi no Ue). N giống như một văn bản tuyn truyền cho Mật gio, gio phi với nghi thức v ngn từ b mật (thần ch) rất thịnh hnh vo thời Heian, đ được triều đnh tận tnh nng đỡ trong quan hệ hai bn cng c lợi. Tuy với sự hổ trợ của Thần Phật, tăng chng đ chiến thắng v nữ quỷ tự diệt v nghiệp hỏa nhưng phải ni l hiếm thấy một vở tuồng N no như Djji, trong đ nhn vật chnh th bị hủy diệt chứ khng chịu đổi hướng để tun theo Phật php.

Cuối cng, trong tuồng ny, ta lại thấy một phn đon sai lầm nhưng c tnh lịch sử: người phụ nữ ở đy bị đnh gi thấp, cn bị kết n l đầu mối của sự quyến rũ v đeo bm (stalking) d thực tế thường chứng minh ngược lại. Thnh kiến ny đ từng được lập đi lập lại  khng biết bao lần (Đt Kỷ, Điu Thuyền, Dương Qu Phi, B Cha Ch, Marie Antoinette...) kể cả trong Sng Thế K của Thnh Kinh Cựu Ước với cu chuyện giữa Eva, con rắn, quả to v Adam.

Về hnh thức th ca từ của tuồng tuy c dựa trn cc thủ php luyến ly, chơi chữ của thơ Waka (như Hidaka vừa l tn cha, vừa chỉ mặt trời, vừa chỉ lửa), từ hoa của Trung Quốc (thơ Đường) v Nhật Bản (Truyện Heike) nhưng tất cả đều nhẹ nhng chứ khng qu p uổng. 

Tky ngy 13/4/2020

 

Tư liệu tham khảo: 

1)   Djji (Đạo Thnh Tự), bản song ngữ Anh-Nhật của The Noh.com trn mạng Internet, bản 2.0 ngy 8/2/2014.
 

2)   Djji (Đạo Thnh Tự) trong Ykyoku Hyakuban (Dao khc bch ban) hay Một trăm vở N. Nguyn tc cổ văn với ch thch.
 

3)   Djji (Đạo Thnh Tự) trong Ykyokushuu (Dao khc tập 3 quyển), quyển trung, nguyn tc cổ văn với ch thch, Shinchsha, Tky xuất bản, 1986.
 

4)   Shirasu Masako, Djji trong N no Monogatari (Tuồng tch của N), Kdansha Bungei Bunko, Tky, xuất bản, 2007.
 

 

 


* Nguyễn Nam Trn :

Một trong những bt hiệu của Đo Hữu Dũng, sinh năm 1945 gần Đ Lạt. Nguyn qun Hương Sơn, H Tĩnh. Theo học Chu Văn An (1960~1963) v Đại Học Sư Phạm Si Gn trước khi đến Nhật năm 1965. Tốt nghiệp Đại Học Đng Kinh (University of Tokyo) v Đại Học Paris (Pantheon-Sorbonne). Tiến sĩ khoa học truyền thng. Gio sư đại học. Hiện sống ở Tokyo v Paris. E-mail: dhdungjp@yahoo.com

.........................

"Khi pht hnh lại bi viết của trang ny cần phải c sự đồng của tc giả (dhdungjp@yahoo.com)
v ghi r nguồn lấy từ www.erct.com