IZUMI KYKA - 泉鏡花

NGƯỜI DỌN ĐƯỜNG CHO VĂN HỌC HUYỀN ẢO CẬN ĐẠI

Izumi Kyka (1873-1939)

Nh văn Izumi Kyka 泉鏡花 (tn thật Kytar) 鏡太郎 sinh năm 1873 ở Kanazawa, thnh phố văn ha nhn ra biển Nhật Bản. Bố lm thợ kim hon, mẹ xuất thn từ một gia đnh c nhiều nhạc cng tuồng N nổi tiếng về chơi trống con (tsuzumi). Năm 17 tuổi, sau khi bỏ ngang việc học ở trường trung học qu nh, Kyka ln Tky xin lm đệ tử Ozaki Ky 尾崎紅葉 (1867-1903) - một nhn vật chủ chốt của văn đon Ken.yuusha - v ban đầu bị tc giả Tajtakon 多情多恨 (Đa tnh đa hận) từ chối. Vất vả t lu nhưng rốt cuộc ng đ được thầy tiếp nhận, thnh đệ tử ruột v l một trong những cy bt tiu biểu của chủ nghĩa lng mạn vo giai đoạn cht của văn học thời Meiji. ng viết trn 300 tc phẩm di c ngắn c, gồm đủ thể loại từ tiểu thuyết, truyện ngắn đến kịch. Đặc biệt trn phn nửa số đ lin quan tới những hiện tượng siu nhin (supernatural). Rất tiếc văn ng v văn phong cổ knh v kh hiểu (của thời cuối thế kỷ 19), t được dịch ra tiếng nước ngoi nn khng nổi tiếng bằng Akutagawa, Tanizaki, Kawabata hay Mishima. Một nh ph bnh ngoại quốc, Irena Powell (trong Writers and Society in Modern Japan, 1983) muốn đặt ng bn cạnh Mori gai, xem họ l hai tc giả c ảnh hưởng su sắc đối với cc nh văn phi duy mỹ Nhật Bản hơn hết. Văn phong Izumi Kyka c thể đ để lại dấu ấn trong tc phẩm cc nh văn thuộc thế hệ sau như Tanizaki Jun.ichir, Sat Haruo, Satomi Ton, Muro Saisei cũng như Yokomitsu Riichi v Kawabata Yasunari.

Izumi Kyka bắt đầu đời văn vo cuối thế kỷ 19 với Hiketsu kyketsu 義血侠血 (Dng mu nghĩa hiệp, 1894), một tc phẩm được Ozaki Ky gip kiến. Trong những tc phẩm buổi đầu, ng chỉ c hai m-tp: một l ni ln lng yu chnh nghĩa, chấp hnh nhiệm vụ được giao ph v ght bỏ điều c, hai l by tỏ tnh cảm ngưỡng mộ đối với người mẹ trẻ đẹp của ng (đ mất năm 1882 khi ng ln 9) m sau đ, n đ trở thnh nguồn gốc của sự thm kht tnh mẫu tử v sự thần thnh ho nhan sắc phụ nữ nơi ng.Về những tc phẩm loại thứ nhất, phải kể đến Yak Junsa 夜行巡査 (Cảnh st tuần đm , 1895), Gekashitsu 外科室 (Trong phng mổ, 1895). Trong truyện trước, người cảnh st đ hy sinh tnh mạng để cứu lấy cha người mnh yu d ng ta chỉ muốn bắt họ phải la nhau. Truyện thứ hai ni về một nữ hầu tước mượn tay người mnh yu v vọng, một nh giải phẩu, để tự tử trn bn mổ. Sau khi nổi tiếng với những tc phẩm như thế, ng viết loại tiểu thuyết mang tn tiểu thuyết quan niệm (kannen shsetsu), trong đ ng trnh by cch nhn cuộc đời của mnh như trường hợp của Kaij hatsuden 海城発電 (Bức điện tn gửi từ Kaij). Thế nhưng chẳng bao lu, ng chuyển qua khuynh hướng thứ hai, tức l ngưỡng mộ ci đẹp, v qua đ, tạo ra được một thế giới huyễn mộng l tưởng m những nhn vật nữ thường l geisha hay gi lng chơi. Tc phẩm đạt đến đỉnh cao của khuynh hướng nầy c Teriha Kygen 照葉狂言(C đo trn sn khấu Kygen Teriha, 1895) ni ln sự ngưỡng mộ của cậu thiếu nin trước một nng con gi lm nghề ht dạo, v Kya Hijiri 高野聖 (Nh ẩn tu ni Kya, 1900), tc phẩm trung bin được xem như tuyệt tc của ng.Trong Kya Hịjiri, người xưng ti trn đường du lịch, được nghe vị ho thượng trụ tr ở ni Kya (Kyasan) sm hối về chuyện mnh trong ci đm lỡ độ đường phải ngủ trọ ở nh dn trn ni đ bị một người đẹp tuyệt vời sống với anh chồng ngờ nghệch, quyến rũ v sut nữa lm cho ng qun mất đạo l. Người đn b ấy chnh l yu qui nửa người nửa rắn thường biến nạn nhn thnh sc vật. Tuy khng r chủ tm Kyka muốn đưa chủ đề g (sự giằng co giữa đạo đức v dục vọng?) vo cu truyện c vẻ răn đời nầy nhưng người ta thấy ng đ thnh cng trong việc tạo ra nột khng kh huyễn tưởng, giu tnh lng mạn. Nhn vật xưng ti khng hon ton khch quan chỉ nghe chuyện kể v nhiều khi cn tch ra để quan st cả chnh mnh. Đ l một trong những điểm độc đo của tc phẩm m c thuyết cho rằng đ lấy cảm hứng từ Phản Đng Điếm Tam Nương Tử, một truyện yu qui Trung Quốc. Trong một thời buổi m tc phẩm chủ nghĩa tự nhin trn ngập văn đn, ng vẫn giữ được phong cch sng tc lng mạn, hư huyễn v hồn nhin của mnh. Phong cch nầy sẽ được nối tiếp bởi Kafuu v Tanizaki.

Teriha Kygen đ đnh dấu bước ngoặc của ng. Từ đ ng khai thc cuộc sống của khch lng chơi, dng n như chủ đề cho Yushima Mde 湯島詣 (Hnh hương đền Yushima) v Chuumonch 注文帳( Tập địa chỉ khch hng). Tc phẩm kể từ sau năm Meiji 40 (1907) của Kyka c Onna Keizu 女系図 (Đời đn b, 1907) ni về giới bun hoa bn phấn v một loạt truyện khc như Shirasagi白鷺 (Cnh c trắng, 1909), Nihonbashi日本橋 (Nihonbashi, địa danh ở trung tm Tky, 1914). Chng đều l nguồn cảm hứng phong ph cho cc đạo diễn phim như Mizoguchi Kenji, Kinugasa Teinosuke v Naruse Mikio ... khi họ dựng phim với bối cảnh l thế giới sắc tnh. Uta Andon 歌行燈 (Người ht dưới đn lồng, 1910) m tả qu trnh học tập nghệ thuật sn khấu của một kp tuồng N, Yashagaike 夜叉ヶ池 (Đầm quỉ dạ xoa, 1913) v Tenshu Monogatari 天守物語 (Truyện trn lầu thnh, 1917) đầy khng kh lng mạn v ma qui rng rợn, tất cả đnh dấu hoạt động văn nghệ của ng giai đoạn đầu đời Taish (1912-1926). Ngay giữa thời kỳ khuynh hướng chủ nghĩa tự nhin (Naturalism) trong văn chương đi đến chỗ ton thịnh, Izumi vẫn ca ngợi nghệ thuật trn hết. Khng những Uta Andon (Người ht dưới đn lồng, 1910) vừa nhắc đến m cả Shunchuu 春昼 (Trưa xun, 1906), Kusameikyuu草迷宮 (M lộ trong cỏ, 1908) trước đ đều ni ln thi độ kin tr ấy của ng.

Thế rồi Izumi Kyka bắt đầu viết thnh cng những truyện di như Shakuyaku no Uta 芍薬の歌(Bi ca hoa thược dược, 1918), Yukari no Onna 由縁の女 (Mối duyn xưa, 1919). Đến thời Shwa (1926 trở đi), ng cho ra đời Sankai Taiheiki 山海太平記 (Đến khi ni yn biển lặng, 1929), Usui kbai 薄紅梅 (Đa mai hồng nhạt, 1937) v chấm dứt cuộc đời sng tc sung mn bằng Ruk Shinso 縷紅新草 (Những nụ bm mu hồng, 1939).

Được cc đồng nghiệp đương thời c tầm vc lớn như Sseki, Akutagawa v Tanizaki tn dương, nh văn với văn phong tượng trưng v hoa lệ ny đ chết đi trong qun lng vo năm 1939 giữa khi thế lực qun phiệt đang vng dậy v văn học lc đ được xem l chỉ c ch nếu biết phục vụ tham vọng của giới cầm quyền. Phong tro đnh gi lại Izumi Kyka chỉ mới xuất hiện từ những năm 1970. Theo lời nh ph bnh Muramatsu Sadataka (C. Sakai dẫn trong J.J.Origas) , Kyka xứng đng được gọi l tay ph thủy của văn chương v biết r b quyết luyện kim của ngn từ v hơn ai hết, ng đ khai thc được tiềm năng diễn tả giu c của tiếng Nhật.

Để đng gp tư liệu cho một nghin cứu sơ khởi về Izumi Kyka, xin được php gửi đến độc giả hai truyện ngắn dưới đy, một do Nam Tử (Nh ẩn tu ni Kya, 1900) v một do Nguyễn Nam Trn (Kẹo c ch, 1924) dịch sang tiếng Việt.

(NNT).

(1) Theo C. Sakai (trong từ điển J.J. Origas), Teriha Kygen l tn một hnh thức sn khấu trung gian giũa N v Kabuki


* Nguyễn Nam Trn :

Một trong những bt hiệu của Đo Hữu Dũng, sinh năm 1945 gần Đ Lạt. Nguyn qun Hương Sơn, H Tĩnh. Theo học Chu Văn An (1960~1963) v Đại Học Sư Phạm Si Gn trước khi đến Nhật năm 1965. Tốt nghiệp Đại Học Đng Kinh (University of Tokyo) v Đại Học Paris (Pantheon-Sorbonne). Tiến sĩ khoa học truyền thng. Gio sư đại học. Hiện sống ở Tokyo v Paris. E-mail: dhdungjp@yahoo.com

.........................

"Khi pht hnh lại bi viết của trang ny cần phải c sự đồng của tc giả (dhdungjp@yahoo.com)
v ghi r nguồn lấy từ www.erct.com