GIỚI THIỆU NHÀ VĂN KIKUCHI KAN (1888-1948)

Biên soạn : Nguyễn Nam Trân

Khi bàn về nhóm Shinshichô (Tân Tư Trào, bắt đầu từ 1907), một văn đoàn quan trọng vào bậc nhất của văn học Nhật Bản cận đại, không thể nào không nhắc đến một cây bút chủ lực của nó : Kikuchi Kan (1888-1948). Nhà văn c̣n được biết nhiều v́ đă lập ra tạp chí Bungei Shunjuu (Văn Nghệ Xuân Thu) vốn vẫn tồn tại cho đến ngày nay và phát mỗi năm hai lần hai giải thưởng văn chương có giá trị hàng đầu của Nhật : giải Akutagawa và giải Naoki.

Sinh ra ở Takamatsu, tỉnh Kagawa miền nam nước Nhật trong một gia đ́nh nghèo, Kikuchi Kan lên Kyôto theo học văn chương Anh ở Đại Học Kyôto, nhờ đó mà có dịp biết đến tác phẩm của George Bernard Shaw và John Galsworthy, hai nhà văn ảnh hưởng nhiều đến lối viết của ông. Là một cây bút cự phách trong lănh vực kịch nghệ và tiểu thuyết, ông c̣n được xem như người phát ngôn cho tập thể các nhà văn và đă trở nên giàu có nhờ tài viết tiểu thuyết thông tục. Ông thường bị nhiều người ghét v́ họ nghĩ ông viết văn là để kiếm tiền nhưng ông đă dọn đường cho nhiều đồng nghiệp và nhất là thúc đẩy để giới sáng tác lẫn ngành xuất bản và phát hành được hưng thịnh.

Từ đầu đời Taishô, ông đă cho đăng trên tạp chí Shinshichô sau khi tập san này xuất hiện lại lần thứ 4 tác phẩm Okujô no Kyôjin « Người điên trên mái nhà » (1916), và kịch bản Chichi kaeru « Cha trở về » (1917) nhưng không được tán thưởng mấy. Măi sau, Mumei sakka no nikki « Nhật kư của một nhà văn không tên tuổi » (1919) và Tadanao Kyô Gyôjôki «Ghi chép về hành trạng của ngài Tadanao » (1918) mới đem lại tiếng tăm cho ông. Đến Onshuu no kanata ni « Vượt khỏi điều ân oán » (1919), ông đă thành công với một tác phẩm đặc sắc có chủ đề rơ ràng và có tính suy luận. Vai chính của câu truyện, Ichikurô, đă đâm chết chủ rồi bỏ trốn, sau hối hận mới đi tu lấy pháp danh là Ryôkai (Liễu Hải). Sư Ryôkai dừng chân ở khe núi Yabakei, phát nguyện đào hầm làm đường cho dân địa phương qua lại yên ổn. Con của nạn nhân tên Jitsunosuke đi trả thù cha, gặp được Ryôkai nhưng biết lời phát nguyện đó, mới hẹn đào xong đường hầm rồi mới giết và phụ Ryôkai đào hầm. Hai mươi mốt năm trôi qua, đường hầm đào xong, ngày định mệnh đă đến. Thế nhưng lúc đó Jitsunosuke lại quên đi mối thù xưa, c̣n nắm tay ḥa giải với kẻ thù. Truyện đề cao chủ nghĩa nhân bản (humanism) và phê phán truyền thống báo thù (katakiuchi) vốn bắt rễ lâu đời trong xă hội Nhật.

Cây viết tiểu thuyết thông tục :

Cùng với Kume Masao, Kikuchi Kan là một trong hai nhân vật then chốt của loại tiểu thuyết gọi là « thông tục » (popular) nghĩa là không có nội dung cao kỳ, ai đọc cũng hiểu.

Thực vậy, Kikuchi Kan là người đi đầu trong lănh vực tiểu thuyết thông tục. Shinju fujin (Trân Châu phu nhân, 1920) tuy được coi là tác phẩm nghệ thuật thuần túy nhưng cũng có thể xếp vào loại tiểu thuyết t́nh cảm thông tục - một bộ phận của văn học đại chúng - đă được đăng trên báo Ôsaka Mainichi và Tôkyô Nichinichi. Tác phẩm nầy là tiểu thuyết thành công nhất của ông. Trong Shinju Fujin (Trân Châu phu nhân, 1920), ông kể cuộc đời của nàng Ruriko, một trang tiểu thư đẹp như hạt ngọc, bị mắc mưu gian phải làm vợ kẻ thù và vĩnh viễn xa người yêu là chàng Sugino. Nàng thành công trong việc lập mưu xui người con ghẻ mắc bệnh tâm thần giết được ông chồng gian ác. Dù mang tiếng góa bụa, nàng hăy c̣n là trinh nữ và được nhiều người săn đón. Một chàng trai thất vọng v́ quá yêu Ruriko đă đâm chết nàng rồi tự tử theo. Lúc đó, người ta mới biết nàng vẫn giữ tấm ảnh người t́nh đầu (Sugino) trong áo lót ḿnh.

Câu chuyện ca ngợi tinh thần phản kháng của người phụ nữ trước mănh lực kim tiền nên được sự đồng t́nh của quần chúng vốn đứng về phía chính nghĩa. Kể từ sau Shinju fujin, Kikuchi hướng về tiểu thuyết thông tục và tác phẩm của ông nhờ có cốt truyện dựng rất khéo và quan điểm đạo đức lành mạnh nên được độc giả hoan nghênh. Trong loại tiểu thuyết t́nh cảm đăng dài hạn trên mặt báo như Shinju fujin, c̣n có thể kể đến Daini no seppun “Cái hôn thứ hai”(1925), Teisô mondô “Đối đáp về chữ trinh” (1934).

Soạn giả kịch :

Trước khi Kikuchi bước vào kịch nghệ, nhà soạn kịch tiên phong Osanai Kaoru (1881-1928) đă sáng lập tạp chí Shinshichô để đóng vai tṛ cơ quan truyền bá lư luận kịch nghệ Tây Phương và phiên dịch những vở kịch Âu Châu sang Nhật ngữ. Cơ quan này chỉ sống có một năm nhưng nó đă ra mắt tất cả 17 kỳ. Chết v́ cạn vốn nhưng lại hồi sinh khi có một nhóm văn sĩ khác đến vực nó sống dậy (1910, 1914 và 1916). Những rường cột của nhóm thường xuất thân từ Đại Học Đông Kinh, ví dụ Tanizaki Jun.ichirô, Kikuchi Kan, Kume Masao và Yamamoto Yuuzô. Họ dùng Shinshichô làm thí điểm cho các trào lưu văn học mới như chủ nghĩa tân hiện thực (shin genijtsu) hay tân kỹ xảo (shin gikô), và để phân biệt đường lối ḿnh đi theo so với chủ nghĩa lư tưởng của trường phái Shirakaba (Bạch Hoa) hay chủ nghĩa lăng mạn của các nhóm khác.

thể xem Kikuchi Kan là nhà soạn kịch nổi tiếng nhất trong nhóm Shin.shichô và vở kịch nổi tiếng nhất của ông là Chichi Kaeru « Cha trở về » nói về một người cha bỏ vợ con nheo nhóc đi biệt tăm 20 năm mới trở về nhà. Đứa con cả từ khước ông nhưng những người khác lại thương cho ông lăo không c̣n nơi nương tựa. Có lẽ Kikuchi đă cảm hứng từ The Prodigal Son « Người Con Trai Hoang Đàng » của St John Hankin (1860-1909), một kịch tác gia người Anh không mấy tên tuổi.

Một vở kịch khác của ông nhan đề Okujô no Kyôjin « Người Điên Trên Mái Nhà » (1916) thuật lại chuyện một người điên thích leo lên mái nhà để nh́n cảnh trời chiều. Nói tóm lại, đó là một người điên hạnh phúc và không cần ai chữa trị. Tiếp đó, ông c̣n viết Tôjuurô no Koi « Mối t́nh của kép hát Tôjuurô » (1919) về một kép kabuki lừng danh dưới thời Genroku (1688-1704) tên Sakata Tôjuurô (Đằng Thập Lang). Anh chàng này đă cố t́nh chinh phục một phụ nữ rồi làm cho cô đau khổ, trước sau chỉ có mục đích nhận xét các phản ứng của cô và sử dụng nó như một chất liệu để trau dồi tài diễn xuất cá nhân.

Nhà lư luận và quản lư :

Kikuchi Kan c̣n là con người của lư luận văn học và tổ chức.

Ông quan niệm rằng trong tiểu thuyết, phải đặt trọng tâm vào “giá trị đối với cuộc sống” (seikatsu kachi) lên trước “giá trị nghệ thuật” (geijutsu kachi). Về tổ chức, ông gánh vác các chức vụ hội đoàn từ năm 1920 và là hội trưởng đầu tiên Hội Các Nhà Văn Nhật Bản (Nihon Bungaku Hôkokukai = Nhật Bản Văn Học Báo Quốc Hội), một tổ chức phục vụ cho mục đích tuyên truyền do chính phủ quân phiệt thành lập năm 1942. V́ cớ những dính líu chính trị khá sâu nặng với chế độ cũ như thế, ông bị nhà đương cục Mỹ cấm viết từ sau 1945 và chẳng bao lâu th́ mất (1948). Dù ngày nay bị ch́m vào quên lăng nhưng không ai chối bỏ được tài năng và hoạt động văn bút tích cực của ông.

 

 

 


* Nguyễn Nam Trân :

Một trong những bút hiệu của Đào Hữu Dũng, sinh năm 1945 gần Đà Lạt. Nguyên quán Hương Sơn, Hà Tĩnh. Theo học Chu Văn An (1960~1963) và Đại Học Sư Phạm Sài G̣n trước khi đến Nhật năm 1965. Tốt nghiệp Đại Học Đông Kinh (University of Tokyo) và Đại Học Paris (Pantheon-Sorbonne). Tiến sĩ khoa học truyền thông. Giáo sư đại học. Hiện sống ở Tokyo và Paris. E-mail: dhdungjp@yahoo.com

.........................

® "Khi phát hành lại bài viết của trang này cần phải có sự đồng ư của tác giả (dhdungjp@yahoo.com)
và ghi rơ nguồn lấy từ www.erct.com