KOI NO OMONI

(Gnh Nặng Của Tnh Yu)

 

Nguyn tc: Zeami Motokiyo

Dịch: Nguyễn Nam Trn

 

ng lo lm vườn v b hong phi (ảnh The-Noh.com)

              

Dẫn nhập:

Ngy xưa c anh Trương Chi...

Ngy xưa c anh Quasimodo...

Giống như ở Việt Nam v Php, trong văn chương Nhật Bản cũng c vi anh Trương Chi, Quasimodo khng biết tự lượng sức mnh. Nhưng phải ni đ l điều mầu nhiệm v ci đẹp đến từ tnh yu. N lm cho chng ta phấn khch v trở nn can đảm khng ngờ. Koi no Omoni l một vở tuồng ni ln một mối tnh vừa đơn phương vừa cch trở vừa hon ton bất cn xứng giữa ng lo lm vườn v b hong phi nhưng n đ ko di mi qua tận bn kia cnh cửa của sự chết. 

Thng tin về vở tuồng:

Trong ngũ lưu (5 chi phi), hai trường phi Kanze v Komparu diễn vở ny.

Lớp diễn: Lớp 4 (Cuồng Nam). N mộng huyễn.

Chủ đề: Khng r.

Soạn giả: Zeami cải bin từ vở tuồng cổ Aya no tsuzumi (Chiếc trống gấm)

Ma: Ma thu (một ngy cuối thng 9 m lịch)

Địa điểm: Ngự sở của Thi thượng hong Shirakawa ở Kyto.

Vật cần chế tạo (Tsukurimono): Omoni (tức ci gnh nặng)

Mn: 2 mn.

Thời lượng trnh diễn dự định: 1h00

Trnh by: Mười một phn tiết (sequences) gom lại trong 6 tiểu đoạn: ABCDEF. 

Phối vai:

Maejite: ng lo lm vườn tn l Yamashina no Shji

Nochijite : Hồn ma của Yamashina no Shji.

Tsure: Hong phi (gọi l Nữ ngự = Nyogo). C thuyết cho l b Hong phi Komatsu (Tiểu Tng) v trong bản tuồng hay ni bng gi về cy tng).

Waki: Đnh thần ở Ngự sở của Thi thượng hong Shirakawa (1053-1129) (trị v 1072-1086). ng l thin hong đời thứ 72 v cha đẻ của chnh trị Viện chnh (Insei).

Ai Kygen: N bộc trong cung. 

Mặt nạ v trang phục (giản lược):

Maejite: Mặt nạ Akobuj, Waraij, đội tc Jgami (cả ba thứ ny đều dnh cho người gi), mặc o Mizugoromo (một loại kimono nhưng chỉ di đến đầu gối).

Nochijite: Mặt nạ Omoni akuj, Hanakobu-akuj (cả hai biểu lộ người gi giận dữ) vv...Đội tc trắng (Shiro-gashira) v mặc Mizugoromo trắng. Mặt nạ Omoni dữ tợn vốn được đặc chế cho vở tuồng ny.

Tsure: Ko-omote (mặt nạ đn b mu trắng). Đội tc bới (kazura), quần o c mu đỏ (iroiri) v cầm loại quạt xếp dnh cho vai nữ (kazura-gi).

Waki: Đội mũ eboshi, cầm quạt xếp kami-gi.

Ai Kygen: Mặc kimono với hakama (quần vy) di. 

Tm lược cu chuyện:

ng lo lm vườn c tn l Yamashina no Shji   ni người phu tạp dịch đến từ một trang vin vng Yamashina, phụ cận Kyto. ng chuyn lo cắt tỉa mấy luống cc ở Ngự sở của Thi thượng hong Shirakawa, một người rất yu hoa cc. Một ngy kia, khng biết trong hon cảnh  no, ng nhc thấy dung nhan của b hong phi v đem lng yu đến mất ăn mất ngủ. Được bo co về hnh động khi qun (thượng hạ bất phn) ny, hong phi vẫn chấp nhận nguyn tắc l d thn phận thấp hn, ng lo lm vườn cũng c quyền yu như ai. B đ bảo đnh thần bo cho ng biết b bằng lng lộ diện một lần thứ hai nếu ng thực hiện được một đi hỏi của mnh. (Thời Heian, phụ nữ hay dấu mặt sau rm trong phng của họ, hiếm khi ra ngoi). Đi hỏi ấy l ng phải đeo một ci bọc thật nặng được bao lại bằng lụa l (lăng la cẩm sa) đẹp đẽ v đi quanh ngự sở trăm lần, nghn lần. Thoạt nhn, thấy ci bọc ấy c vẻ nhẹ, lo lm vườn đ vội mừng rỡ v sẽ c dịp nhn mặt b phi, nhất l ng l người đ quen với những cng việc lao động nặng nhọc. Thế nhưng đến khi muốn đeo ln người, ng khng ngờ n nặng tới mức nng mấy cũng khng ln. D thử đi thử lại nhiều lần nhưng ng lo vẫn khng ti no lay chuyển được khối tnh nặng trĩu ấy. Đến lc kiệt sức, ng lo bung lời on hận hong phi tn c v thề rằng sẽ bo th nng rồi lăn ra chết.

Nghe đnh thần bo tin, hong phi bn ra ngoi vườn, nhn thi thể của lo lm vườn v ni đi lời thương cảm. C lẽ b cũng c phần hối hận.Thế nhưng sau đ, khi b muốn đứng ln th thn thể khng sao cử động, dường như c một tảng đ đang đ b xuống. Lc đ hồn ma của Yamanashi no Shji tức lo lm vườn bỗng hiện ra trước mắt, cay đắng thốt ra những lời on hận, cho rằng v cớ b m ng đ bị đọa xuống địa ngục.

Tuy vậy, cuối cng hồn ma đ tỏ ra tha thứ v hong phi đ lm một cử chỉ đẹp l đến nơi by tỏ đi lời thương cảm trước vong linh ng. ng bn hứa l d ở thế giới bn kia, ng sẽ bảo vệ hạnh phc của b nếu b tiếp tục tụng kinh siu độ cho mnh v sau đ th biến mất. 

Vo tuồng 

A-   Đnh thần cho gọi Yamashina no Shji:

Một đnh thần trong ngự sở của Shirakawa-in (tức Thi thượng hong Shirakawa) nghe bo co rằng lo lm vườn giữ việc chăm sc mấy luống cc trong vườn đ đem lng yu b hong phi của ngi. ng ta bn cho gọi lo đến.  

Đnh thần: (Ni lối) Như ta đy l người gip việc trong ngự sở của Thi thượng hong  Shirakawa.

Chủ qun của ta l người yu hoa cc, mỗi năm ngi đều cho trồng thm hoa cc v bắt phải chăm sc chng. Trong ngự sở ny lại c một lo gi thn phận thấp hn tn l Yamashina no Shji. Hắn chuyn phụ trch việc tỉa bớt những l cc nằm dưới cuống. Ta định gọi hắn ra đy để lm chuyện đ. Ngoi ra, ta c nghe đồn rằng lo gi ny khng biết nhn cơ hội no đ nhn trộm được dung nhan của đức hong phi v đm ra yu b. Vậy để ta hỏi hắn hư thực thế no.(Ni với n bộc đang đi theo sau) Ny, c đứa no đy khng?         

N bộc: Dạ, c con!

(Đnh thần lui về chỗ ban hợp xướng cn n bộc tiến ra pha hnh lang)

Đnh thần: Mi hy đi gọi Yamashina no Shji tới đy cho ta.

N bộc: Xin vng. (Đi về pha hnh lang buồng tr) No, Yamashina no Shji, ng c đấy khng?

Lo lm vườn: (Bước từ buồng tr ra hnh lang sn khấu) Ti đy. Ai đang gọi đ?

N bộc: Bề trn đang gọi ng ln hầu gấp.

Lo lm vườn: Vng ạ.

(Lo bước chậm về pha ban nhạc v qu xuống. Đnh thần tiến tới gần)  

B-  Đnh thần trao gnh nặng cho lo lm vườn, người đang yu. 

Đnh thần cật vấn Shji về chuyện yu đương của lo. Sau đ, ng ta nhắn lại đi hỏi của hong phi l phải cho b ta thấy cảnh lo mang gnh nặng ny đi một trăm lần, một nghn lần (bch độ, thin độ) quanh khu vườn th may ra lo mới c thể gặp b. Đnh thần bn chỉ ci gnh nặng đ cho lo lm vườn.  

Đnh thần: Ny, Shji, ta thấy dạo ny mi khng chịu chăm lo qut tước vườn tược. Cớ sao vậy?

Lo lm vườn: (Ni với giọng yếu ớt trong khi vẫn ci mặt xuống) Thưa ngi, độ ry ti ốm nặng nn c b trễ cng việc.

Đnh thần: Ốm ? Nếu ốm th đnh vậy. Cn như lời thin hạ đồn đại l mi đang yu th c thật hay khng?

Lo lm vườn: (Ngẩng mặt ln, lm như sửng sốt) Chuyện g lạ thế! M sao ngi lại biết?

Đnh thần: V ta cn nghe họ đồn rằng tnh yu đ sớm lộ ra ngoi qua thi độ v cử chỉ của mi (1). Mới đy những điều bất knh đ đ đến tai lệnh b. B đ dạy rằng nếu mi chịu mang ci gnh nặng ny v đi vng một trăm lần, một nghn lần quanh khu vườn, b sẽ ngự ra vườn chơi cho mi nhn mặt. Mi c thấy l b tử tế với ngươi khng?

Lo lm vườn: Thế sao? C thật l lệnh b dạy rằng ti phải mang gnh nặng ny đi vng khu vườn một trăm lần, một nghn lần ư? Trăm lần, nghn lần th quả l một đi hỏi...Thế nhưng lệnh b cũng ni rằng trong lc ti mang gnh nặng ny đi một trăm lần, một nghn lần như thế th b c thể xuất hiện trong vườn cho ti được nhn thấy dung nhan, c đng khng?

Đnh thần: Đng vậy! Nn hy rng nghiến răng nghiến lợi m lm. C thấy lệnh b đ dnh cho mi một cơ hội hn hữu hay chưa?

Lo lm vườn: Nếu thế th xin ngi cho ti xem ci gnh nặng ấy ra sao?

Đnh thần: Đến đy m xem! (Lo lm vườn đứng dậy rồi hai người đến đứng hai bn ci bọc tượng trưng cho gnh nặng). Ci gnh ny tn l Gnh nặng của tnh yu (Koi no omoni) đấy nh. Mi c thấy n xinh đẹp nhường no chưa?

Lo lm vườn: Đng l một gnh nặng qu đẹp. Cho d đy l một đi hỏi hết sức kh thực hiện nhưng nếu l ch của lệnh b th ti xin ci nghe. Huống chi cả đời ti đ quen việc tay chn. Dng đến sức lực l sở trường của ti. Thế nhưng mới nghe qua ci tn của n th ...

Hợp xướng: D gnh nặng đến thế no, d gnh nặng đến thế no, n chỉ nặng cho đến ngy được gặp lại b. Ta xin lm g phu khun vc gnh nặng của tnh yu.

(Lo lm vườn lui về pha sau sn khấu v bắt đầu xắn tay o. Xong lo trở lại đứng trước ci bọc). 

C-  Lo lm vườn Shji khng vc nỗi gnh nặng, tuyệt vọng v chết.

Với một tia hy vọng mong manh được gặp hong phi, Shji đem hết sức bnh sinh nhấc gnh nặng ln nhưng khng ti no lm được.  Kiệt quệ v tuyệt vọng, Shji mang lng on hận hong phi rồi ng ra chết. 

Lo lm vườn: Hỏi thử trn đời ny, ai đ l người đầu tin đ bước vo ci yu đương?

Hợp xướng: V hắn ta m bao nhiu kẻ đ lầm đường lạc lối...

Lo lm vườn: Đng như lời người ta gọi gnh nặng của tnh yu, ci gnh ny sao m nặng qu!

(Lo lm vườn thử nhấc ci bọc nhưng thất bại bn qu xuống, hai tay đưa ln lm động tc khc)

Hợp xướng: Khng ti no nhấc được n ln.       

Lo lm vườn: Sống được trọn vẹn với tnh yu l điều kh khăn như thể tro ln tận đỉnh ni cao. Tnh ta lại thm su tựa biển nn vừa kh lấp đầy vừa kh bỏ cuộc. Ring cch suy nghĩ của ta hy cn nng nỗi như ci thn phận thấp hn...

Hợp xướng: Ta vẫn đắm chm trong những suy tư v nghĩa, ko l kiếp ph sinh như hạt bụi trn đường. Ta thầm th những lời như  sương mai mong manh để tự an ủi thn phận mnh nhưng nắng chiều đ tắt, cn thời giờ đu cho những cnh hoa tịch nhan (yuugao) muốn ph sắc thắm (2). Lm sao ta c thể gnh nỗi gnh nặng của tnh yu.

Lo lm vườn: D l gnh nặng nhưng ta sẽ khng chịu bỏ cuộc đu . Bn nh Đường ( ni Trung Quốc) c giai thoại l với niềm tin bắn được hổ (3), người bắn cung c thể bắn xuyn qua cả hổ đ. Ta sẽ nng được gnh nặng ny một cch nhẹ nhng cho coi.

Hợp xướng: Như một người c nhiệm vụ đem lễ vật cng trn bn thờ tin thay cho nh vua, xin lo hy gnh lấy gnh nặng ny để chứng minh cho lệnh b thấy mối tnh su sắc của mnh. D c nặng, kẻ bần dn kia ơi, mi hy tận tnh gnh vc.

Lo lm vườn: D c giải by thế no, d c giải by thế no, mọi người vẫn coi ti l hn yếu m thi. Tuy nhin ti sẽ khng hề hối tiếc việc đ trở thnh n lệ cho tnh yu (4) v ti sẵn sng chết v n.

Hợp xướng: Đừng chết v nghĩa như thế, người ơi. Cn sống l cn một tia hy vọng. Hy bm lấy cuộc sống.

Lo lm vườn: Trn cnh đồng Shimeji tạp nhạp (5), (như một ngọn cỏ con) ta vẫn muốn bm vu vo cuộc sống. Chao i, tức qu đi thi!

Hợp xướng: Tnh yu khng được đp lại khiến người ta khổ sở như nằm trn nệm lt th cứng. (Khi nhấc gnh nặng ln), ti đ đổi bn nhiều lần bằng ci cnh tay từng qunh sau gy để lm gối suốt bao đm c đơn khng nhắm mắt được v tnh. Nhưng sao, ti vẫn khng nhấc nổi n. Chả lẽ tnh yu nặng đến cỡ ny ?

(Lo lm vườn nhiều lần thử nhấc ln bằng cả hai tay. Đầu gối sụm xuống, lo ng lăn trước ci bọc v đưa tay ln như lm động tc khc)

Lo lm vườn: Những tiếng than thở i chao! của người chung quanh l niềm an ủi v cũng l lời khuyến khch cho ti nhưng bản thn ti vẫn khng ni được lời no để trấn tĩnh tấm lng đang rối loạn v gnh nặng của tnh yu.

Hợp xướng: Trời đất hỡi! Ti sắp chết đy. Nếu tnh ti được đền đp th đ l kết quả của việc ti đ kin tr đeo đuổi. V bằng tm ti cứ mi rối loạn như thế ny th ti quyết sẽ quấy ph lệnh b đến đin loạn cho b biết tay.

Giữa hai mn (Nakairi)

D-  N bộc (vai Ai Kygen) bo co ci chết của lo lm vườn cho đnh thần.

N bộc phc gic ci chết của Shji, ng lo lm vườn, v kể lại đầu đui tại sao n đ xảy ra. Thế rồi, sau khi ai điếu vong linh người đ chết, anh ta bn đem chuyện đ thng bo cho đnh thần. (Xin giản lược lớp Kygen ny v chỉ l những thng tin được lập lại. Chỉ giữ một cu cuối sau phần độc thoại của N bộc. 

N bộc: (tiến gần v qu gối xuống trước mặt đnh thần) Xin thưa với ngi l lo Yamanashi no Shji v khng nhấc nổi ci Gnh nặng của tnh yu nn đ chết trong tuyệt vọng. 

E-   Hong phi khng đứng dậy nổi sau khi nhn thấy tử thi của người lm vườn.

Đnh thần sau khi được n bộc thng bo bn kể cho mọi người hay dụng của hong phi khi bắt lo lm vườn Shji vc ci gnh nặng ấy v cho biết Shji v sao phải chết. Thế xong, ng đến gặp hong phi trnh by mọi sự rồi mời b đến khu vườn nơi Shji nằm chết. B than khc cho cảnh ngộ của ng nhưng nhận ra rằng khi muốn đứng ln th khng sao đứng được.  

Đnh thần: Mi bảo g? Shji chết rồi ư? Lm sao c thể như thế nhỉ? Tội nghiệp thật! Phm trong tnh yu nam nữ, lm g c chuyện phn chia giai cấp cao hay thấp. Chẳng qua lệnh b v muốn tm một phương php gip Shji gạt bỏ được tnh yu của hắn qua một bn nn mới sai lm ci gnh nặng ấy v cn bao bọc, t điểm cực kỳ lộng lẫy để cho hắn thấy n c vẻ nhẹ nhng m muốn nhấc ln. Lệnh b nghĩ rằng khi Shji nhận thức rằng ci bọc c vẻ nhẹ nhng kia trn thực tế lại nặng kinh khủng, hắn sẽ hiểu rằng tnh yu m hắn đang nui hy vọng thực ra hết sức kh đạt được, chẳng khc g ci bọc nặng ấy v sẽ chấp nhận thực tế. Lệnh b nghĩ rằng nếu xử sự kiểu đ th hắn sẽ hết yu thương b.Thế nhưng một kẻ xuất thn ti tiện như Shji chỉ c thể suy nghĩ nng cạn nn đ khng hiểu được lng tốt b dnh cho hắn. Hắn vui mừng v cảm thấy c cơ hội nhn lại dung nhan lệnh b nếu vc được ci gnh nặng ấy đi vng quanh vườn. V thế hắn đ lấy hết sức bnh sinh để nhấc ln nhưng n cực kỳ nặng, khng sao lay chuyển. Hắn than thở v mang mối hận lng,  nghĩ mnh d bị đối xử tệ bạc, đến nỗi sau đ hắn đ chết. Chuyện ny thật qu thương tm. Ta sẽ đem mọi sự tu ln lệnh b.

(Đnh thần đến trước mặt hong phi v qu xuống trước mặt)

Tu lệnh b, lo Shji khng nhấc nổi gnh nặng v đ chết ngoi vườn. Một kẻ bần dn như hắn, đầu c lại bị m ảnh bởi một định kiến, quả đng sợ. Xin lệnh b hy dời gt ngọc ra vườn nhn hắn một lần hng ha giải on linh của hắn, khng cho n theo hm hại ngi.

(Hong phi đứng ln v đi về pha ci gnh nặng rồi ngồi xuống trước n. Đnh thần đi sau v đến bn xc chết của lo lm vườn).

Hong phi: Tnh yu, i tnh yu! Đừng bao giờ yu m khng biết kềm hm. Bởi v tnh yu c thể cướp đi mạng sống của người ta (6). Ta thật tnh tội nghiệp cho Shji.

(Hong phi lm động tc khc)

Đnh thần: Lệnh b đ c những lời lẽ đầy từ i. Giờ th xin ngi hy đứng ln cho.

Hong phi: Ta muốn đứng đấy chứ nhưng c ci g như tảng đ (bn thạch) đang đ nặng ln người. Ta khng sao dậy nổi.

Hợp xướng: Quả bo vẫn l qui luật chi phối thế gian ny.

(Đnh thần trở lại chỗ trước ban hợp xướng trong khi hong phi vẫn chưa đứng ln được. Nhạc dồn dập, dữ dội. C tiếng lo lm vườn vọng ra từ buồng tr rồi hồn ma của lo hiện ra. Trn đầu lo đội một mớ tc giả mu trắng. Lo tựa vo một cy gậy trc v bước tới từ pha hnh lang bn tri sn khấu) 

F-   Hồn ma của lo lm vườn xuất hiện.

Oan hồn của Yamashina no Shji hiện ra trước mặt hong phi, lc ấy đang ngồi phục xuống. Lo trch mc cch đối xử c độc của b v by tỏ lng on hận su sắc. D sao, cuối cng th lo cho biết sẽ tha thứ cho b nếu b chịu cầu siu cho vong linh của mnh. Lo cn hứa l d ở bn kia thế giới, lo sẽ mi mi l người bảo vệ b. 

Hồn ma Shji: Ta giữ kn tnh mnh trong tim như dng nước chảy giữa những k đ ở (ni rừng) Yoshino (7) chỉ pht ra tiếng ku rc rch, để cho khng ai thấu được mối tnh của ta. Ta đ chết v tnh. Ta đ sống trọn vẹn (nhất niệm) cho mối tnh ấy v giờ đy đ trở thnh một con quỷ lng chất chứa đầy on hận (nhất niệm v lượng quỷ). V nghĩa thay l những lời nng ni! Ta khng thấy c một cht thnh tm.

Hỡi người ta yu, những lời đường mật của nng đu đến từ một tấm lng thnh. Chẳng qua l ta đ qu tin tưởng vo những lời hư huyễn của ai kia.

(Hồn ma Shji vo đến giữa khấu)

Hợp xướng: Đng l nng chỉ thốt ra những lời v nghĩa. Cũng chỉ v con tim của lo qu đỗi ngu ngơ.

(Hồn ma Shji quay sang pha hong phi)

Hồn ma Shji: Nếu phải nằm đy trong c quạnh ta cũng sẽ cam tm chịu đựng nếu c hy vọng gặp lại nhau d phải trải qua mấy kiếp v trong bất cứ thế giới no (8). Ta sẽ kin nhẫn d phải ngồi trn đ lạnh (9). Ta khng hiểu v sao ta lại đm yu một người đn b ta chưa hề biết mặt v người ấy lại buộc ta phải đeo một gnh nặng như l đ tảng m khng ai nhấc nổi. i, hận biết bao! Hận ấy c khc g mặt sau l sắn (kuzu) (10).                       

Hồn ma Shji lm động tc tachimawari nghĩa l đứng ln v đi vng trn sn khấu trong khi tiếng nhạc (hayashi) trổi ln để by tỏ tm trạng hoang mang, dao động gy ra bởi lng on hận.  

Hồn ma Shji: Giải dy tasuki (quấn ống tay o cho gọn) c đường viền đẹp. Người canh ni (yamamori) Unebi (11) kia d đ cuốn ống tay o của mnh với giải dy tasuki cng tn với hn ni, chắc cũng khng thể no nhấc nỗi gnh nặng ny vốn l biểu tượng của tnh yu su đậm.

Hợp xướng: Thn ta bỏng chy v ngọn lửa tnh yu như ngọn ni Asama (12), nơi đ bốc ra những cột khi. Tấm thn ti tiện ny đang quằn quại trong Chng Hợp địa ngục (Shuug-jigoku = địa ngục chứa chung mọi thứ tội đồ từ st nhn, đạo tặc cho đến ngoại tnh) (13). Ta sẽ cho nng thấy (v bắt nng phải chịu chung cảnh trừng phạt như vậy). Hy liệu hồn!

Lửa tnh thiu đốt ta v khi đ bốc ra từ tấm thn ny. Lng ta đang hoảng loạn như đang bị cơn ging trn ni Inaba (14) x ng. Thế nhưng d lng ta đang bấn loạn v hồn ta đang lạc lối trong vực thẳm i tnh, chỉ cần nng cầu siu an ủi vong linh th nỗi on hận của ta sẽ tan biến ngay như sương gi, như tuyết hay mưa đ v khng để lại vết tch. Giờ ra đi đ điểm. Ny lệnh b, từ đy ta sẽ l vị thần che chở v nng đỡ cho nng mi đến ngn đời (15). 

Phần Ch Thch     

(1)  Lấy từ bi thơ của Taira no Kanemori (Bnh Kim Thịnh, mất năm 900) chp trong Thập Di Tập, được tuyển vo Hyakunin sshu (Bch Nhn Nhất Thủ), cho biết khi đ yu th tnh sẽ lộ ra ngoi nt mặt v khng giấu được ai. Xin xem thm Hyakunin Isshu đ được NNT dịch ton bộ v đăng trn mạng..

(2)  Lấy từ hai bi thơ của b Murasaki Shikibu trong Truyện Genji chương 10 (Yuugao) ni về vẻ đẹp chng nở chng tn của hoa yuugao. Khi trời đ tối th cn lm sao nhận ra hoa tịch nhan (yuugao) v n chỉ nở vo ban chiều v tn với sương mai.

(3)  Truyện danh tướng đời Hn L Quảng thấy hổ đ tưởng l hổ thật nn nhắm bắn. D sao mũi tn ng đ xuyn qua đ. Truyện trong Sử K Tư M Thin (Liệt truyện: L tướng qun), đ được dng lại trong Konjaku Monogatari (Kim Tch Vật Ngữ) của Nhật Bản.

(4)  Bi thơ số 2907 trong Man. yshuu (Vạn Diệp Tập) của tc giả v danh. ni con tịm dũng mnh của người chiến sĩ đ v yu m trở thnh n lệ cho tnh.

(5)  Thơ trong Shin Kokinshuu (Tn Cổ Kim Tập) để cng dường Đức Phật Quan m đền Kiyomizu, v mnh như nhm cỏ non trong cnh đồng Shimeji cy cối tạp nhạp nhưng lun lun cố ngoi ln bm vo sự sống.

(6)   một bi cổ ca

(7)  Lấy từ một bi thơ v danh trong Kokinshuu (Cổ Kim Tập) (bi 492), ni tnh yu thầm kn như tiếng con suối nhỏ rc rch.

(8)  Ci Tam Thế: Dục Giới, Sắc Giới v V Sắc Giới tức ton thế giới. lo lm vườn ni sẽ chờ đợi hong phi đến tận kiếp no v bất cứ ở đu..

(9)  Ngạn ngữ dn gian ni về lng kin nhẫn, chịu đựng như ngồi trn đ lạnh v chờ mi cho đến khi n ấm ln.

(10)           Kuzu l sắn, l n xanh nhưng mặt sau ( ura) lại bạc trắng. Chỉ khi no c gi, người ta mới nhn thấy (mi) mặt sau ( ura) của n. Đy l một lối chơi chữ của người Nhật v urami c nghĩa on hận.

(11)           Ni Unebi chỉ l một ngọn đồi nhỏ khoảng 200 m ở Kyto v l một hn ni trong Đại Ha Tam Sơn (truyền thuyết ni về một mối tnh tay ba giữa 3 hn ni = hai ng một b). Giải dy tasuki dng để thắt ống tay o ln khun vc cho gọn. Ni Unebi c thể l ngọn ni ngoằn ngoo kh đi (như cch hiểu của Arman Godel chăng?). D sao c thể hiểu l gnh nặng ny d khỏe v chuẩn bị đầy đủ (như biết cuốn tay o) đến đu cũng khng nhấc được.

(12)           Asama l một ngọn ni lửa (chắc cn hoạt động vo thời đ) v từng được nhắc tới trong Truyện Ise.

(13)           Shuug Jigoku  (Chng Hợp Địa Ngục) tức Sanghta, một trong 8 hỏa ngục với hnh phạt rng rợn nhất (tổng cộng c 34 địa ngục được cc Phật điển nhắc đến).

(14)           thơ vương tử Ariwara no Yukihira (816-893) người anh của Narihira - trong Kokinshuu (bi 365) ni về cy tng (matsu) trn ni Inaba nhưng hm một lời hứa hẹn sẽ đợi chờ nhau (một động từ cũng đọc l matsu).Xin xem Hyakunin Isshu do NNT dịch v đăng trn mạng.

(15)           Cc ch 14 v 15 c lin hệ đến cy tng. Ch 13 c chữ Matsu vừa l cy tng vừa l chờ đợi, Ch 14 ni đến ngn năm (thin nin ảnh) cũng c lin hệ đến sự trường thọ của cy tng. Do đ mới c giả thuyết người đn b trong cuộc l Hong phi Komatsu (Tiểu Tng).

 

Lạm bn của người dịch: 

Vở tuồng ni trn diễn tả ci đam m, nỗi buồn v lng on hận của một lo gi khng biết thn phận ngho hn, gi nua m dm đem lng yu một người đn b trẻ, đẹp, danh gi. Trước Koi no Omoni đ c một vở tuồng tn l Chiếc trống gấm (Aya no tsuzumi). N được đặt trong một bối cảnh lịch sử xa xưa hơn nhưng triển khai đề ti tương tự.

Trong Koi no omoni, người đn b l hong phi của một cựu thin hong. Lo gi chỉ l một thường dn hạ tiện (Yamashina no Shji = chức phu tạp dịch trong một ngi lng ở địa phương Yamashina). Vo gip việc trong ngự sở, ng chỉ c nhiệm vụ l qut tước, cắt tỉa những luống cc ở ngoi  vườn. Thi thường người ta vẫn bảo l tnh yu khng phn chia giai cấp nhưng r rng l ở đy tuổi tc, vc dng v địa vị l những ci khiến cho lo lm vườn khng thể chạm tới một ngn chn của người ngọc. B phi khng đếm xỉa g tới ng lo v ng cũng chẳng trng mong g cao xa hơn. ng chỉ cần nhn được nng một lần thứ hai l đ cảm thấy hạnh phc. Bi kịch bắt đầu từ khi hong phi đặt cho ng một thử thch qu lớn nghĩa l bắt ng phải đeo trn người ci gnh nặng, nặng đến độ ng khng thể no nhấc nổi. ng lo đ kiệt sức v ng quị giữa khu vườn trước tr chơi c nghiệt của người đẹp v sau đ. mang theo tấm lng on hận của một anh Trương Chi Nhật Bản qua bn kia thế giới.

Trong vở tuồng ny, tuy nhn vật ng lo bị hạn chế trong động tc nhưng n đ được b lại bằng sự năng động của ban hợp  xướng (Ji) khi họ bất chợt đưa ca từ độ chầm chậm sang những giai điệu dồn dập, ni ln được những chuyển biến tnh cảm trong lng nhn vật. Đ l một kỹ thuật tinh vi để nắm bắt tri tim của khn giả.

Lo gi lm vườn tuy cay đắng nhưng cuối cng đ biết tha thứ v cn hứa sẽ l người bảo vệ cho ci người đ từng xử sự qu độc c với mnh. D mối tnh của ng ta khng được đền đp, ng đ chọn giải php được gần kề bn người mnh yu v nng đỡ nng thay v tiếp tục on hận v nguyền rũa. Điều ny chắc cũng gy được sự xc động cho những người đến xem tuồng. Cch giải quyết tch cực v cao thượng m Zeami đ đặt ở cuối vở ny khc hẵn những g đ xảy ra trong Aya no Tsuzumi (Ci trống gấm), vở tuồng tiền thn của n.

Trong Aya no Tsuzumi, b hong phi đ trừng trị lo lm vườn khng biết thn biết phận ny bằng cch cho đem treo một ci trống ln cnh cy trong vườn v dặn rằng chỉ khi no trống pht ra tiếng b mới cho lo được thấy mặt. Khốn nỗi, tang trống của ci trống m b cho treo khng lm bằng da như thng lệ m chỉ l một mảnh gấm, hay đng hơn l một lớp lụa mỏng. Do đ, lo gi c g bao nhiu hồi, trống kia cũng cm như hến Cảm thấy mnh bị hạ nhục, lo lm vườn trong Aya no Tsuzumi đ gieo mnh xuống ao m chết. Hong phi cũng trở thnh đin loạn. Hồn ma lo lm vườn hiện về v cầm di trống nện vo người b, xem thn thể b như một ci trống.

Cả hai vở tuồng đều cho thấy sự ngăn cch qu su sắc về giai cấp trong x hội Nhật Bản thời trung cổ nhưng ngẫm đi ngẫm lại, điều ni trn c thể xảy ra trong mọi x hội, Đng cũng như Ty, khi m tnh yu nẩy ra nơi hai đối tượng c qu nhiều chnh lệch. Ngoi ra, Zeami đ đổi kết luận tiu cực của Aya no tsuzumi bằng cch gn cho lo lm vườn một thi độ cao thượng. D đ mới chnh l dấu ấn của một tnh yu đng cho ta knh phục nhưng hỏi mấy ai d ở thế giới bn ny hay thế giới bn kia c thể thực hiện được lời hứa bảo bọc, che chở đ.    

Dịch ngy 24/9/2019 (NNT)

 

Thư mục tham khảo:

1)    Nguyn tc Nhật ngữ Koi no Omoni (dạng cổ văn với ch thch) trong Ykyoku Huyakuban (Dao Khc Bch Ban = Một trăm vở tuồng N) do Nishino Haruo bin tập, cuốn 57 trong ton tập Tn Nhật Bản Văn Học Đại Hệ, Iwanami Shoten xuất bản năm 1998.

2)    Bản dịch sang kim văn v Anh ngữ (The Deadweight of Love) của The-Noh.com trn mạng. Ấn bản 5/12/ 2012.

3)     Bản dịch sang tiếng Php (Le Fardeau de lAmour) của Armen Godel & Koichi Kano (trong La lande des Moritifications. Vingt-cinq pices de n, Gallimard xuất bản, 1994)

 

 

 


* Nguyễn Nam Trn :

Một trong những bt hiệu của Đo Hữu Dũng, sinh năm 1945 gần Đ Lạt. Nguyn qun Hương Sơn, H Tĩnh. Theo học Chu Văn An (1960~1963) v Đại Học Sư Phạm Si Gn trước khi đến Nhật năm 1965. Tốt nghiệp Đại Học Đng Kinh (University of Tokyo) v Đại Học Paris (Pantheon-Sorbonne). Tiến sĩ khoa học truyền thng. Gio sư đại học. Hiện sống ở Tokyo v Paris. E-mail: dhdungjp@yahoo.com

.........................

"Khi pht hnh lại bi viết của trang ny cần phải c sự đồng của tc giả (dhdungjp@yahoo.com)
v ghi r nguồn lấy từ www.erct.com