MATSUO BASHÔ

Bậc Đại Sư Haiku

Nguyên tác: Ueda Makoto

Biên dịch và b́nh chú: Nguyễn Nam Trân

 

Để tưởng niệm Vĩnh Sính (1944-2014), một nhà Nhật Bản Học tiên phong và người ngưỡng mộ Bashô.

 

Bashô trên đường du hành (tranh của Morikawa Kyoriku)

 

Mục Lục

  Lời nói đầu

Chương 1: Bashô hai cuộc hoá thân

Chương 2: Bashô và Haiku

Chương 3: Bashô và Renku

Chương 4: Tản văn Bashô

Chương 5: Bashô b́nh thơ

Chương 6: Di sản Bashô

Kết từ

Thư mục tham khảo

Lời Nói Đầu

Có nhà nghiên cứu phỏng định rằng cứ 100 người ngoại quốc muốn t́m hiểu về văn học Nhật Bản đă có 80 người đặt trọng tâm vào haiku và cứ 100 người học hỏi haiku th́ lại có 80 người chọn Bashô làm chủ đề. Thế mới biết vai tṛ của Bashô trong văn học Nhật Bản quan trọng như thế nào.

Bashô là một thiên tài nhưng khi ông sinh ra, đă không mang theo chiếc đũa thần biết chỉ đá thành vàng. Thành công đạt được đều theo một quá tŕnh lao động trí thức bền bĩ cho dù cuộc đời ông ngắn ngủi. Như cây cọ của Picasso, ngọn bút của nhà thơ trải qua nhiều thời kỳ. Trong lănh vực tản văn cũng như thi ca, Bashô đều có thái độ sáng tạo qua học tập. V́ thế người đời sau càng tôn kính và yêu mến ông.

Riêng Ueda Makoto - người chấp bút quyển sách này – là một nhà giáo đă có công phổ biến văn học Nhật Bản trong cộng đồng người nước ngoài. Ông sinh năm 1931 tại Kobe, tốt nghiệp Đại học Kobe năm 1954, chuyên ngành Văn học đối chiếu. Xong Cao học Đại học Nebraska (1956) , ông hoàn thành học vị Tiến sĩ tại Đại học Washington (1961). Đă giảng dạy các đại học Washington, Indiana và Toronto trước khi trở thành giáo sư Đại học Stanford. Tác phẩm “Matsuo Bashô, The Master Haiku Poet” (1970) của ông viết bằng Anh ngữ mà người viết sử dụng là một quyển sách khổ nhỏ và mỏng (chưa đến 200 trang) nhưng có tính sư phạm cao, giúp người ngoại quốc chúng ta có một cái nh́n toàn diện về Bashô, không riêng lănh vực haiku theo nghĩa hẹp mà cả trong nghĩa rộng của nó (haikai hay bài hài), bao gồm các thể loại renku (liên cú), haibun (bài văn) cũng như hairon (bài luận), tóm lại là thi pháp haiku nói chung.

Trong tập tiểu luận gồm 6 chương dưới đây, thuật ngữ chính thức dùng khi nhắc đến thể thơ Bashô yêu thích là haiku nhưng xin nhớ cho rằng, vào thời Edo, những từ haikai (bài hài) hokku (phát cú) mới thật thông dụng. Thuật ngữ ngắn gọn haiku được thấy một đôi lần trong tác phẩm Bashô nhưng chỉ phổ cập từ khi có Masaoka Shiki (1867-1902), một nhà thơ cách tân thời Meiji.

Các tựa đề do người dịch phóng tay đặt tạm. Chú thích, niên biểu, minh họa và cảm tưởng cũng của Nguyễn Nam Trân dựa trên những tư liệu khác thấy trong thư mục và theo ư kiến riêng.

Nguyễn Nam Trân

Tôkyô ngày 20 tháng 8 năm 2014

 

 


* Nguyễn Nam Trân :

Một trong những bút hiệu của Đào Hữu Dũng, sinh năm 1945 gần Đà Lạt. Nguyên quán Hương Sơn, Hà Tĩnh. Theo học Chu Văn An (1960~1963) và Đại Học Sư Phạm Sài G̣n trước khi đến Nhật năm 1965. Tốt nghiệp Đại Học Đông Kinh (University of Tokyo) và Đại Học Paris (Pantheon-Sorbonne). Tiến sĩ khoa học truyền thông. Giáo sư đại học. Hiện sống ở Tokyo và Paris. E-mail: dhdungjp@yahoo.com

.........................

® "Khi phát hành lại bài viết của trang này cần phải có sự đồng ư của tác giả (dhdungjp@yahoo.com)
và ghi rơ nguồn lấy từ www.erct.com