SN KHẤU N ( II )

NỘI DUNG NGHỆ THUẬT

Bin soạn: Nguyễn Nam Trn

 

 

Tnh nghệ thuật của N:

Trước tin, N l một nghệ thuật tn gio v mục đch trước tin l để giao lưu với thần thnh (cầu khấn v cảm ơn). Qua trung gian của mi thể thin nhin, thần thnh khi th giận dữ gieo tai ch (hạn hn, bo tố lũ lụt, động đất...) khi th hiền ha, gia n (mưa nhuận, nắng lnh, trng ma...). Tn gio cơ sở của Nhật Bản l Thần Đạo (cc thần đại diện cho sức mạnh thin nhin, tinh linh cy cỏ v cc anh hng dn tộc) nhưng trong N hy cn c một bộ phận quan trọng l Phật gio (Mật Tng, Thiền, A Di Đ). Đ l chưa ni đến ảnh hưởng khng nhỏ của Lo Trang v Nho gio.

Thứ đến, N l một nghệ thuật dn gian v qua cc buỗi diễn trong lễ hội như Dengaku (Điền nhạc), thắt chặt mối lin hệ giữa con người với con người, giữa c nhn với đon thể (x hội nng nghiệp). Đ cũng l cơ hội để tiu khiển, pht tn ẩn ức v năng lượng dư thừa.

Ba nữa, N l một nghệ thuật văn chương v n biết vận dụng cc nguồn văn học như văn thơ kịch v cc nghệ thuật tu từ của dng thơ Waka dựa trn khả năng lin tưởng (cc thủ php makura-kotoba, kakekotoba, engo, kotowaza...), cc điển cố trong văn chương chữ Hn đến từ cc tc phẩm Trung Quốc (Hn thư, Sử k Tư M Thin, Đường thi...). Chng l những cng phu để đưa một nghệ thuật từ trạng thi th phc ln một tầm cỡ tinh vi.

Bốn đến, N l một nghệ thuật được một giai cấp x hội đặc biệt l giới vũ sĩ yu chuộng v n thch hợp với nhn sinh quan của họ v đem đến cho những cuộc đời lun lun phải trực diện ci chết một niềm an ủi về khả năng cứu độ trong một kiếp sau.

Thứ năm, N l một nghệ thuật trnh diễn phức hợp (ca, vũ, nhạc, kịch) với mục đch bắt gặp ci đẹp trong tổng thể của n. Nhn những y trang cũng như vũ khc th đủ r. Trong diễn xuất, N cn đặt một mục đch c tnh siu hnh nghĩa l đi tm ci hana tức tinh hoa của nghệ thuật.

Một đặc điểm khc của N l độc diễn chủ nghĩa. Khng c sự qun bnh giữa cc vai. Waki chỉ dắt truyện cn kỳ dư Shite độc chiếm sn khấu. N cũng c hnh thức giống như Rakugo, trong đ người diễn tr c cơ hội ni huyn thin từ đầu đến cuối v đng nhiều vai khc nhau.

N l một nghệ thuật giản lược trong hnh thức, n c tnh tượng trưng nn phải dựa vo nhiều qui ước. Người dự khn phải hiểu nghĩa của từng động tc đ cố định ha (vo khun khổ) th mới thấm tha được nghĩa bn ngoi lời ni của vở tuồng.

Khi xem N, người ta thường thấy thời gian lẫn lộn vo nhau chứ khng c một sự nhất tr như trong kịch Ty phương. Bắt đầu với hiện tại, n c thể thụt lui vo qu khứ v sau đ trở lại với hiện tại. N giống như những flashback thấy nơi điện ảnh

N c hai hnh thức: N mộng huyễn v N hiện tại. Thế nhưng về mặt trnh diễn th chng c điểm chung l cng sử dụng thủ php độc thoại. Một điểm đng ch khc l cch xưng h trong N rất mơ hồ, c khi nhn vật dng cả ngi thứ ba đễ ni về mnh. Ngy xưa cn c loại Takigi N 薪能diễn vo ban đm dưới nh đuốc v ở ngoi trời như muốn t đậm thm nt tnh chật huyền ảo v tn gio của sn khấu.

Pht triển của thiết kế sn khấu N

Sn khấu trnh diễn, ma ht của N gọi l Butai (Vũ đi).Thường l một một ci bục rộng v cao đặt trước sn đền cha, trn bi cỏ hay bn bờ nước v lm bằng gỗ. Ngy xưa c một thời kỳ n được thiết kế theo hnh bầu dục đặt nằm theo chiều dọc. Điểm nhọn pha trước dnh liền với buồng tr, nơi diễn vin bước vo sn khấu. Điểm nhọn pha sau l chỗ vị khch qu l Shgun, phu nhn của ng v đon ty tng nam nữ ngồi dự khn. Khn giả khc th vy chung quanh theo hnh bn nguyệt. Ngy nay, sn khấu đ nhất loạt trở thnh một ci sn với bốn cạnh vung vức như thấy dưới đy:

Xin được trnh by sn khấu bn trn theo thứ tự từ tri sang phải:

Kagami-no-ma: 鏡の間Buồng knh tức l buồng tr.Đằng sau buồng tr l Gakuya楽屋, nơi diễn vin chuẩn bị hoặc nghỉ ngơi.

Agemaku: 揚幕hay Kirimaku切幕. Mn ngăn buồng tr với một hnh lang gọi l Hashigakari.

Hashigakari: 橋掛Hnh lang giống như chiếc cầu bắc từ buồng tr dẫn đến sn khấu, nơi cc diễn vin từ đ bước vo. Hnh lang ny cn l một khng gian diễn xuất nữa.

Ba cy tng: San no matsu: 三の松Cy tng thứ ba. Ni no matsu: 二の松 Cy tng thứ hai. Ichi no matsu: 一の松Cy tng thứ nhất. Đặt ra với mục đch chỉ định vị tr của diễn vin khi trnh diễn.

Waki no shmen kensho: 脇の正面見所Chỗ ngồi của khn giả đối mặt với Wakiza (tức chỗ ngồi của vai Waki).

Kagami-ita: 鏡板Tấm phng trn sn khấu, đặt su vo trong, trn đ c một cy tng gi (Oimatsu老松) tượng trưng cho thời gian trường cửu.

Atoza: 後座Chỗ ngồi của gin nhạc: Gin nhạc ngồi su trn sn khấu đằng trước chỗ c cy tng gi. Nhạc cụ gồm trống lớn đặt trước mặt, trống nhỡ, trống con trn vai hay bn hng v ống tiu.

Kiridoguchi: 切戸口Cửa ngăn bn hng sn khấu v l lối ra vo của nhạc cng hay ban hợp xướng. N nằm bn tay phải khi nhn từ vị tr khn giả, đối diện với lối ra vo từ tay tri của diễn vin. Cn gọi l Kirido切戸 (Cửa chia cắt), Wasureguchi 忘口(Cửa bỏ qun) hay Okubyguchi臆病口 (Cửa đi trốn).

Jza: 常座Chỗ ngồi qui định của Shite (vai chnh) ở pha tay tri trn sn khấu (khi nhn từ pha khn giả) để vai ny trở về tạm nghỉ sau một động tc trnh diễn.

Shirasu: 白洲 Sn ct trắng bn dưới sn su khấu, ngăn cch diễn vin với khn giả (ngy nay ct chỉ c tnh tượng trưng d c nơi, bi ct trang tr đẹp như trong một cha Thiền)

Kensho: 見所Chỗ khn giả ngồi xem.

Kizahashi: 階bậc thang cấp ở chnh diện để ln xuống sn khấu.

Jiutai-za: 地謡座Chỗ ban hợp xướng ht cc bi theo kiểu dn ca gọi l Jiuta (Địa dao) ngy xưa cc con ht m ht rong ht với đn shamisen. Ban hợp xướng c từ 8 đến 12 người ngồi thnh hng bn lề phải của sn khấu. Một nhiệm vụ của ban hợp xướng l ht ca từ của cc vai khi đang những người ny đang bận ma để gip họ thong thả trong động tc.

Yosumi: 四隅bốn gc cột (hashira) 柱: (A) Fue-bashira (Cột của người thổi tiu; (B) Waki-bashira (Cột của vai Waki); (C) Sumi-bashira ( hay Metsuke-bashira): (Cột m diễn vin nhn vo v dng lm mốc để sửa lại cho đng vị tr của mnh trn sn khấu v mặt nạ thường lm cho tầm nhn của họ bị giới hạn) ; (D) Shite-bashira (Cột của vai Shite); (E) Kygen-bashira (Cột của vai Ai Kygen); (F): Koken (Cột của người dọn đạo cụ); (G): Arashi Mado: (Cửa nhỏ gần cnh mn buồng tr).

Cc soạn giả chnh

Soạn giả viết N c khng t nhưng số tuồng khng r soạn giả th rất nhiều. D sao, ta vẫn c thể nu tn tm nhn vật được xem l xuất sắc hơn cả:

1) Kan.ami Kiyotsugu 観阿弥清次 (Quan A Di, Thanh Thứ, 1333 -1384): ng họ Hata秦, sinh ra trong một gia đnh c truyền thống lm nghề thầy dạy Sarugaku vng Yamada trong xứ Yamato. ng đ đem yếu tố ma với những ca vũ kịch c tn l kusemai vo Yamato Sarugaku của mnh xưa nay vốn chỉ trọng lối diễn xuất c tnh hiện thực v sự th vị trong tnh tiết của bản tuồng (serifu). Với hnh thức đổi mới ny, Kan.ami trở thnh đầu lnh (dayuu) của gnh Yuusaki (sau ny sẽ trở thnh gnh Kanze) v tham dự trnh diễn ở cc nghi lễ cha chiền như tại Kfukuji (Hưng Phc Tự) vng Kyto. Năm 1375, khi diễn ở đền Imagumano, hai cha con ng được Shgun Ashikaga Yoshimitsu ưu i nng đỡ nn đ xc định được vị tr trn trước của gnh mnh trong giới Sarugaku. Con trai ng l Zeami hầu như đ tiếp nhận v pht triển những tưởng cơ bản của ng v ghi lại chng trong tc phẩm l luận về mỹ học N nhan đề Fuushikaden (Phong Tư Hoa Truyền). Trong tc phẩm đ cn c chp lại 3 vở tuồng của Kan.ami l Sotoba Komachi, Jinen Koji v Kayoi Komachi (1).

2) Zeami Motokiyo 世阿弥元清 (Thế A Di, Nguyn Thanh, 1363-1443?), đầu lnh thứ hai của gnh Kanze v l con trai của Kan.ami Kiyotsugu. Tn hồi nhỏ của ng l Oniyasha (Quỷ Dạ Xoa), cn gọi l Fujiwaka (Đằng Nhược). Lớn ln ng mới xưng tn Zaemon Dayuu Motokiyo. Năm 12 tuổi khi theo cha trnh diễn ở đền Imagumano được Shgun trẻ (18 tuổi) l Yoshimitsu yu mến v dng vẻ đẹp trai v tư chất thng minh. Về sau ng đ tập đại thnh hnh thức N đặc sắc mệnh danh Ca vũ u huyền (Kabu Yuugen N). Một phần ba cc tuồng lưu hnh by giờ l do ng sng tc hay cải bin từ những vở tuồng cổ. ng c kiến thức su rộng v biết sử dụng n một cch phng khong nn đ tổng hợp ci hay ci đẹp của người đi trước lm tăng thm gi trị cho N của mnh v đ để lại nhiều danh tc. Chẳng những thế, ng cn viết nhiều truyền thư về mỹ học N v dụ Fuushi Kaden (Phong Tư Hoa Truyền), Kaky (Hanakagami, Hoa Knh), Shikadsho (Ch Hoa Đạo Thư), Shuugyoku Tokuka (Thập Ngọc Đắc Hoa) cũng như gom gp những lời ph bnh của mnh về N trong một tc phẩm khc c tn l Sarugaku Dangi (Thn Nhạc Đm Nghi) (2). ng gặp kh khăn từ năm 1429, khi Shgun Yoshinori (Nghĩa Gio) ln cầm quyền. ng bị tước quyền diễn N trong Send Gosho tức hnh cung của Thi Thượng Hong. Thế rồi người con trai đng lẽ nối nghiệp ng l Motomasa (Nguyn Nh) lại chết yểu v chnh bản thn ng sau đ cũng bị lưu đy ra ngoi đảo Sado, khng c ngy về.

3) Kanze Juur Motomasa 観世十郎元雅 ( Quan Thế Thập Lang Nguyn Nh, ? 1432). Đch tử của Zeami, chết sớm. Thay cho lời ai điếu Motomasa, Zeami từng viết trong Museki Isshi (Mộng Tch Nhất Chỉ) rằng: Tuy anh ấy l con ta đấy nhưng phải ni Motomasa l nhn ti c một khng hai.Trong Kyakuraika (Khước Lai Hoa), ng lại bnh phẩm: Motomasa biết tận đến ci chỗ uyn o của đạo. Năm 1342, Motomasa qua đời ở Ano no Tsu, một ci bến vng Ise lc mới 30-35 tuổi. Tc phẩm cn lưu lại c cc vở Sumidagawa, Morihisa, Yoroboshi, Utaura l những khc hiện hnh cng với Yoshinoyama, một phế khc (tuồng khng cn được đưa ln sn khấu nữa) hay Matsugasaki, một vở khc nhưng ngy nay đ thất lạc. Hầu hết tc phẩm của Motomasa l những vở Genzai N (N hiện tại tức l loại N với chủ đề hiện thực đời thường, tri ngược với Mugen N vốn c tnh huyền ảo, ma qui). Qua đ, chng ta thấy Motomasa c hướng thot ra khỏi ảnh hưởng N mộng huyễn của cha v ng nội. Người con mồ ci của Motomasa cũng tn l Kanze Juur - sau đ đ trở thnh ng tổ của trường phi gọi l Ochi Kanze.

4) Komparu Zenchiku 金春禅竹 (Kim Xun Thiền Trc, 1405-1470?) l đầu lnh gnh Komparu.Tn thật l Ujinobu (Thị Tn) v l con rể của Zeami. ng l người được Zeami truyền thụ cho hai truyền thư Rikugi (Lục Nghĩa) v Shuugyoku Tokuka (Thập Ngọc Đắc Hoa). ng lấy Nara lm trung tm hoạt động v đi diễn ở cc vng ln cận như mi, Kawachi, Tamba. Đ xy dựng được cơ sở cho trường phi Komparu. ng cũng viết nhiều nghị luận về N v dụ như Go.on no Shidai (Ngũ m Chi Thứ Đệ), Kabu Zuin no Ki (Ca Vũ Tủy No K), Rokurin Ichiro no Ki (Lục Lun Nhất Lộ K), Shid Ysh (Ch Đạo Yếu Sao), Meishukushuu (Minh Tc Tập). ng muốn đc kết Ca đạo (L luận thơ Waka) v quan điểm về thế giới của nh Phật để tạo ra cơ sở một l luận mới v độc đo cho ring mnh.Tc phẩm của ng c khoảng 10 vở trong đ c Teika, Bash, Ojio, Ugetsu v Ykihi. Trong đ ng trnh by một cch cụ thể cấu tạo của ci đẹp m trước đ, ng đ tm ti qua l luận.

5) Kanze Kojir Nobumitsu 観世小次郎信光 (Quan Thế Tiểu Thứ Lang Tn Quang, 1450-1516) l con trai thứ 7 của On.ami Motoshige (m A Di Nguyn Trọng). Ban đầu ng chuyn chơi trống lớn trong gnh nh, sau ln đến chức Gon no Kami tương đương với ph ban. Đến khi người anh v cũng l dayuu đời thứ 4 của Kanze l Masamori (Chnh Thịnh) qua đời, con của ng ny cũng yểu tử, đứa chu trực hệ lại qu nhỏ để c thể gnh vc đại sự, ng phải đứng ra ph t để cứu nguy. Nobumitsu được xem như l người đ sng tc cc vở hiện đang lưu hnh như Tamanoi, Orochi, Kusenoto, Koch, Yoshino Tennin, Yuugyyanagi, Funa Benkei, Koremochi (một ci tn khc của Momijigari), Rashmon, Ktei. Đ l chưa kể cc vở Tomoe Sono, Taisei Taishi hay vở kịch gốc của Djji lc đ cn mang tn l Kanemaki. Ngược lại, vở Ataka xưa nay vẫn được coi l của ng th nay bị nghi l do người khc viết. Đặc điểm của Nobumitsu l ng viết nhiều Genzai N tức loại N c tnh hiện thực (ni về ci người chứ khng phải thế giới u linh). ng đưa ln sn khấu nhiều nhn vật hơn, dng phng cảnh trang tr (tsukurimono) v đạo cụ (dguu) đẹp đẽ hơn, gip vai phụ l Waki diễn xuất sinh động hơn, tạo cơ hội cho Maejite ma ngay trong mn đầu như trong trường hợp cc vở Funa Benkei hay Momijigari. Do đ, N của ng được xem l năng động, dễ hiểu, nn được đại chng yu chuộng. Nhờ vậy ng đ thnh cng trong sứ mệnh gip đỡ người Dayuu non trẻ vực dậy gnh ht nh. Cần ni thm rằng vở N mộng huyễn Yuugyyanagi của ng cũng đầy tnh thơ, Điều ny cho ta thấy thm bộ mặt khc của ti năng ng.

6) Komparu Zemp 金春禅鳳 (Kim Xun Thiền Phượng, 1454-1530?). ng giữ chức dayuu của gnh Komparu v l chu nội của Zenchiku.Tn thật của ng l Motoyasu (Nguyn An). Khoảng năm 1501-1504, ng đ đưa gnh rời Nara để ln Kyto v diễn nhiều đợt Kanjin N để pht triển trường phi Komparu.

N của ng thường nhẹ nhng, tiu biểu l cc vở Arashiyama, Ikuta Atsumori, Hatsuyuki, Ikkaku Sennin...Ngoi ra ng cn trước tc Mtan Shichinsh (Mao Đoan Tư Trn Sao = Sao chp qu bu đầu ngọn bt lng) v tập nghị luận v nghệ thuật c nhan đề Zemp Zatsudan (Thiền Phượng Tạp Đm).Cả hai gồm những lời giải thch cụ thể về diễn xuất của Zemp, chng xứng đng được xem như những sử liệu qu bu về N.

7) Kanze Yajir Nagatoshi 観世弥次郎長俊Quan Thế Di Thứ Lang Trường Tuấn, 1488-1541) ng l trưởng nam của Kojir Nobumitsu.(Tn Quang). Trong gnh Kanze, ng chuyn đng vai Waki. Khi Dayuu đời thứ 7 l Mototada (Nguyn Trung) ln nhậm chức th cn qu trẻ nn ng phụ t v chỉ đạo, nhiều khi phải thay mặt để đng vai Shite. Theo lời ng trực tiếp đọc cho người khc vghi lại trong Nhon Sakusha Chumon (Năng Bản Tc Giả Ch Văn = Danh sch cc soạn giả tuồng N) th ng chnh l soạn giả của cc vở hiện lưu hnh,trong đ c Rinz, yashiro, Shzon v Enoshima. ng cn viết cc vở Kawamizu, Hanaikusa, Okazaki v Oya-makase nữa. Đặc sắc của N Nagatoshi l tnh cch lộng lẫy trong ha trang v phục sức. N đ được biểu lộ trong cc tnh huống như khi chư thần v dị vật bước ln sn khấu cc vở Rinz, yashiro hay Enoshima.

Với ng, tnh cch tiu khiển của một buổi nhạc hội (show, spectacle) m khn giả mong đợi chắc chắn được đảm bảo. Điều ny, ng đ thừa hưởng từ tc phong của cha mnh. ng khng đặt trọng tm vo vai Shite nhưng cn nhắc để giữ thế qun bnh cho mọi vai phụ, ngay cả vai Ai trong Kygen cũng nhờ thế m trở nn năng động hơn.

8) Miyamasu (Cung Tăng): 宮増So với cc soạn giả khc th Miyamasu l một con người đầy b ẩn. Tn tuổi, năm sanh thng đẻ đều khng ai biết đến. C lẽ v ng nằm trong một gnh ht nhỏ v diễn ở những vng su vng xa chăng?. D vậy, cc sch bn về N đng tin cậy ra đời vo cuối đời Muromachi như Jikadensh (Tự Gia Truyền Sao) hay Nohon Sakusha Chuumon (Năng Bản Tc Giả Ch Văn) đều c ghi ng l soạn giả của 30 vở tuồng trong đ c Himuro, Kurama Tengu, Eboshiori... Cc tư liệu khc lại cn chp rằng ng sở trường đng vai Waki v l đầu lnh của một gnh Yamato Sarugaku nhưng những điều ny chưa c thể kiểm chứng. Tuy nhin, c vẻ ng viết nhiều vở N lấy hứng từ Soga Monogatari (Truyện Soga), tc phẩm ni về cuộc phục th của anh em nh Soga. Ngoi ra, tuồng của ng đậm đ tnh người, c lẽ điều ny đến từ kinh nghiệm gặt hi trong lc lưu diễn ở những địa phương xa xi của c nhn ng.

Ch thch cho phần ny:

(1) Xin tham khảo thm phần ni về cc vở tuồng nổi tiếng trong phần sau.

(2) Xin tham khảo thm phần ni về cc truyền thư trong phần sau.

Cc loại tuồng

N c thể được phn loại theo nhiều loại ty theo quan điểm v mục đch. Sau đy l một vi tiu chuẩn đ được dng để phn loại:

1) Phn loại theo nhn dng, v dụ chia thnh cc nhm người gi, chiến sĩ, quỷ, thần, nam, nữ, đn b đin, qui vật.

2) Phn loại theo tnh chất, chủ đề v cấu tạo của bản tuồng, chẳng hạn N kiểu đơn, N kiểu kp (phức hợp), N mộng huyễn, N hiện tại, N phong lưu, N kịch tnh, N nhn tnh thế thi, N cố chấp, N chc phước.

3) Phn loại theo kỹ thuật diễn xuất: N vũ, N nhạc, N c, N đi kht, N ốm yếu, N hoa he, N đạm bạc.

4) Phn loại theo tổ chức trnh diễn: Mục thứ nhất, mục thứ hai, mục thứ ba, mục thứ tư v mục thứ năm (xem lời giải thch trong đoạn sau).

5) Phn loại theo ma (tứ qu: xun, hạ, thu, đng)

6) Phn loại theo sự yu chuộng nhiều hay t của khn giả: Nội bch ban (100 vở chnh) v ngoại bch ban (100 vở phụ).

7) Phn loại theo trnh độ: N luyện tập v N truyền thừa. Loại thng thường (Hiramono), loại dnh cho lc học tập (Naraimono), loại chuyn tập (Omonarai).

8) Gần đy lại c khuynh hướng phn loại tổng hợp v dụ một vở tuồng c thể dựa một lượt trn cc tiểu chuẩn (1), (2) v (3). Thế nhưng cch phn loại kiểu số (4) hay Gobandate l phổ biến hơn cả:

Gobandate五番建 được trnh by theo hệ thống năm tiết mục được diễn lin tiếp trong một buổi theo thứ tự cc lớp độc lập như (1) Thần 神, (2) Nam男, (3) Nữ女, (4) Cuồng狂, (5) Quỷ鬼. Cch phn loại ny dựa trn quan niệm Tự (gio đầu), Ph (khai triển) Cấp (kết thc) của Zeami về việc sắp xếp một buổi diễn N. N sẽ phải bắt đầu với Tự 序(Thần), sau đ đến Ph 破gồm 3 tiết mục (Nam, Nữ, Cuồng) v kết thc với Cấp急 (Quỷ) :

1) Lớp đầu tin (Shobanme) c cc tuồng gọi l Kami mono hay Waki mono. N vốn c tnh cch thứ yếu (Waki = bn cạnh) chỉ dng để chc phước quan khch v khn giả hơn l ph diễn tnh tiết nghệ thuật. C khi người ta lược bỏ phn nửa, chỉ giữ lại phần sau, v lc đ gọi l Bn Năng (N phn nửa), với thời lượng ngắn hơn. N lớp 1 ny cn được gọi l Kami N (Thần Năng) bởi v nhn vật xuất hiện đầu tin (Maejite) l ha thn của một vị thần trong hnh dng một lo ng, sau đ (Nochijite) mới hiện ra trong hnh ảnh của vị thần. Nội dung của n nhằm chc tụng thin hạ thi bnh, quốc thi dn an v trường thọ. Đại biểu cho loại tuồng ny l cc vở Takasago, Oimatsu, Kusenoto, Arashiyama, Yumiyawata, Saoyama, Naniwa, Tamanoi, Shirahige vv.... Cc vị thần ở đy c thể Long vương, cc hung thần, cc nữ thần v cc vị thần dị vật. C thuyết cho rằng lo ng (Okina) ra chc mừng l hiện thn của người chủ rạp muốn cho mừng quan khch đến xem.

2) Lớp thứ hai (Nibanme) gồm cc tuồng c nam tnh tn Shura mono v chuyn đề cập đến cảnh chm giết dưới địa ngục A Tu La. (Shura). Nội dung ni về cc vũ sĩ lc sinh thời phạm tội giết người khi chết bị đọa xuống nơi ny, cứ phải hồi tưởng lại cảnh chiến đấu v khổ sở v d chết đi sống lại vẫn cứ phải tiếp tục chm giết, khng sao thot ra được. Ngoi vở Tamura c nguồn gốc khc, hầu hết l những tuồng bắt nguồn từ chiến sự giữa hai nh Genji v Taira. Tiu biểu cho loại ny c cc vở Atsumori, Tadanori, Sanemori, Yorimasa, Yashima, Kiyotsune, Kanehira, Tamura, Tomoakira vv...

3) Lớp thứ ba (Sanbanme) gồm cc tuồng c tn Kazura mono. Kazura c nghĩa l mi tc đẹp (xum xu như một bụi hoa giy). Do đ khng lạ g m nhn vật chnh của n thường l những mỹ nữ v tuồng thường km theo nhiều điệu vũ lm tăng cảm xc cũng như đậm đ mu sắc u huyền. Mỹ nhn ở đy khng những l cc cng nương thời vương triều nhưng c khi cn l tinh linh hay hồn ma cy cỏ. Khng chỉ dnh ring cho phụ nữ. C khi nhn vật lại l đn ng đẹp trai như vương tử Narihira hay mang dng vc gi nua nhưng thanh nh như cy liễu gi thnh tinh nữa. Tiu biểu cho loại ny c cc vở Izutsu, Teika, Uneme, Matsukaze, Futari Shizuka, Sekidera Komachi, Eguchi, Hajitomi, Obasute, Saigyzakura, Yuugyyanagi vv...

4) Lớp thứ tư (Yonbanme): Tương ứng với cc vở gọi l Cuồng trong hệ thống Thần, Nam, Nữ, Cuồng, Quỷ. Tuy nhin n cn bao gồm cc vở nằm bn ngoi những tuồng đặt trọng tm vo tnh cch cuồng loạn của nhn vật. C thể xem đy l một loại N linh tinh, hỗn tạp v c tnh hiện thực, bn về những chuyện xảy ra trong đời thường (Genzai mono, Sewa mono). Thường th n khai thc những chủ đề như cuồng đin v thương nhớ, v mất mt hoặc v cố chấp m cứ bm vu vo một người no hay một vật g. Khng chỉ c loại Nữ cuồng m cả Nam cuồng nữa. Trong loại hnh ny c nhiều tuồng đậm đ mu sắc văn học. Về những danh tc trong loại tuồng ny phải kể đến Hanjo, Hyakuman, Hanagatami, Sakuragawa, Sumidagawa, Semimaru, Hibariyama, Ashigari, Akogi, Fujito vv...Cc vở Zatsun (Tạp N) xếp vo mục ny l Makiginu, Aridshi, Ugetsu, Rinz v Sagi.

5) Lớp thứ năm (Gobanme): Cn được gọi l Kirin hay N chấm dứt (kiri) chương trnh, Onimono (N ni về quỷ sứ hay dị vật). N được dng để kết thc buổi diễn. Nhn vật chnh của cc vở ny thường l những vị khch đến từ bn ngoi ci người như từ trong ni su, từ dưới đy nước hay từ cung trăng. Tiếng l dị loại nhưng c lc họ l cc vong linh hay những kẻ chỉ tạm lm người trong một thời gian trước khi trở về với thế giới phi nhn gian của mnh. Về quỷ th c cc vở Nue, Sasshseki, Ukai, Nomori, Shari, Raiden...Về trị quỷ v cầu đảo th phải kể đến Momijigari, Funa Benkei, Taizanpukun, eyama, Rashmon...Về cc qu nhn th c Tru, Suma Genji, thuộc loại nữ bồ tt th c Ama v Taema. Đ l chưa kể cc vở m giống dị vật như chiếc cầu đ v con đười ươi (tinh tinh) đng vai chnh như như Shakky v Shj... Cũng cần lưu l c những vở tuồng mang đặc tnh của nhiều nhm một lượt. Chẳng hạn Miwa được xem như tuồng xếp vo lớp (4) nhưng lại c đặc tnh của hai lớp (3) v (4).

Cc vở tuồng cơ bản:

(được in đậm l tn những vở nổi tiếng)

Sau đy l một số thng tin sơ khởi về nội dung của những vở tuồng cơ bản nghĩa l tuồng hay được trnh diễn. Để c đọng hơn, chng ti đ lược đi những thng tin về địa điểm (vng, địa phương) v thời điểm (ma, thng), o xống phải mặc cũng như thời gian cần thiết (độ di).

A

Aisomegawa 藍染川 (Lớp 4 v 5) (Soạn giả: khng r): Ni về chuyện một người đn b bị đnh ghen, chết oan khuất (trầm mnh dưới sng Aisomegawa) sau chư thần được rước về trời.

Akogi 阿漕 (Lớp 4) (Soạn giả: Zeami?) :Truyện một ngư phủ ở vng biển Akogi v đnh trộm c dnh vo việc cng thần nn bị bắt tội v dm dưới nước, xuống địa ngục, khng được siu sinh.

Ama 海人 (Lớp 5) (Soạn giả: khng r):Truyện một vị đại thần đi tm tng tch người mẹ của mnh xuất thn l thợ lặn (ama) ở vng Shido (Sanuki).

Aoi no Ue 葵上 (Lớp 4) (Soạn giả: Zeami cải bin): Truyện Cng nương Aoi, vợ của ng hong Genji Hikaru, bị nng Rokuj (một tnh nhn lớn tuổi của chồng) v ghen tung nn dy v tinh thần đến đin loạn.(Xuất xứ: Truyện Genji).

Ashigari 芦刈 (Lớp 4) (Soạn giả: Zeami cải bin): Truyện một người đn ng lưu lạc, cắt lau độ nhật, sau được đon tụ với vợ mnh.

Ataka 安宅 (Lớp 4) (Soạn giả: Nobumitsu?): Truyện thy tr tướng Yoshitsune v ty tng l Benkei trn đường bn đo, phải giả lm thy tu để vượt qua ải. Ataka l tn của cửa ải ở vng Ishikawa, gần bờ biển pha ty Nhật Bản.(Xuất xứ: Gikeiki tức Nghĩa Kinh K)

Adachigahara 安達ケ原 (xem Kurozuka)

Arashiyama 嵐山 (Lớp 1) (Soạn giả: Zemp?): Ca tụng phong cảnh vng Arashiyama ở Kyto nơi c hoa anh đo đẹp v đ được chiết giống từ rừng ni Yoshino (nơi anh đo đẹp nhất nước) về trồng.

Aridshi 蟻通 (Lớp 1 & lớp 4) (Soạn giả: Zeami): Kể về chuyến viếng thăm (trong tưởng tượng) đền thần Sumiyoshi ng tổ Waka - của Ki no Tsurayuki, một nh thơ lỗi lạc.

Atsumori 敦盛 (Lớp 2) (Soạn giả: Zeami) Nh sư Rensei (trước kia l tướng Kumagai) trở lại chiến trường xưa để cầu siu cho Cng tử Atsumori, người bị ng st hại trong trận Ichinotani 8 năm về trước (Xuất xứ: Truyện Heike).

Aya no tsuzumi 綾鼓 (Lớp 4) (Soạn giả: khng r): Truyện một ng lo lm vườn tương tư một hong phi xinh đẹp, mang mối hận lng qua thế giới bn kia v bị b phi đem ra lm tr đa. Tuồng Koi no omoni 恋の重荷 (Gnh nặng tnh yu) l một bản m Zeami sau ny đ cải bin từ n.

Awaji 淡路 (Lớp 1) (Soạn giả: Kan.ami) Thin hong v ty tng đi chơi vng Awaji (nay gần Kobe) gặp hai vị thần xuất hiện dưới dạng lo nng kể cho nghe lịch sử tạo dựng đất nước ở vng ny..

B

Bash 芭蕉 (Lớp 3) (Soạn giả: Zenchiku): Con tinh cy chuối (bash) hiện hnh thnh một thiếu nữ đến nghe một nh sư đọc Php Hoa Kinh ở một ci am vắng trong ni v hỏi ng xem thảo mộc c thể thnh Phật khng?

C

Chikubushima 竹生島 (Lớp 1) (Soạn giả: Zenchiku): Đnh thần của Thin Hong Daigo lnh mệnh đi viếng đền thần bn hồ Biwa xứ mi được cc vị thần sở tại ha thnh lo gi đnh c v người con gi đồng hnh kể lại sự tch pht sinh thing ling của hn đảo Chikubushima một đm đột ngột nổi ln giữa lng hồ.

Chbuku Soga 調伏曽我 (Lớp 4 v 5) (Soạn giả: Miyamasu): Kể truyện vị thần Bất Động Minh Vương đ gip người con trai c hiếu l Haku giết được Kud Suketsune một bầy ti của Shgun Yoritomo l kẻ th đ hm hại cha mnh.(Xuất xứ: Truyện Soga)

Chry 張良 (Lớp 5) (Soạn giả: Nobumitsu): Truyện Trương Lương, mưu thần của Hn Cao Tổ, thời hn vi gặp Hong Thạch Cng (Hn đ mu vng) ở cầu Hạ B, kin nhẫn nhặt giy cho ng v được truyền binh php (Xuất xứ: Sử K).

D

Daibutsu Kuy 大仏供養 (Lớp 4) (Soạn giả: khng r): Kể sự tch Kagekiyo, tướng nh Taira m mưu st hại Shgun Yoritomo của nh Minamoto trong buổi lễ cng dường Đại Phật để phục th cho chủ nhưng bất thnh (Xuất xứ: Truyện Heike v Azuma Kagami)

Daie 大会 (Lớp 5) (Soạn giả: Zenchiku?): Qui vật Tengu (Thin Cẩu) đền ơn một lo tăng từng cứu mạng mnh bằng cch tạo một ảo gic về Đại (php) hội (Daie) của Phật Thch Ca trn ni Linh Thứu v vị tăng ny mơ ước được xem n một lần. Rốt cuộc m mưu bại lộ.(Xuất xứ: Thập Huấn Sao = Jikkunsh)

Dairokuten 第六天 (Lớp 2 v 5) (Soạn giả: khng r) : Kể truyện Gedatsu Shnin (Giải Thot thượng nhn) tức tăng Jkei (Trinh Khnh) của tng Php Tướng viếng đền Ise gặp hai người con gi lng (thật ra l chư thần ha thn) kể lai lịch v sức mạnh diệt trừ Ma vương tầng trời thứ su của thần Susano.o no Mikoto (em trai nữ thần Thi Dương)

Danpuu 檀風 (lớp 5) (Soạn giả: Zeami): Hino no Suketomo, cng khanh chống Mạc Phủ bị Mạc phủ Kamakura lưu đy ngoi đảo v m mưu st hại. Con ng l Umewaka muốn ra đ cứu cha nhưng việc khng xong, lại gặp nguy khốn, nhờ khấn thần Kumano Gongen mới về đến đất liền bnh an.

Djji 道成寺 (Lớp 4) (Soạn giả: Nobumitsu cải bin vở Kanemaki (Quấn chung) đ c trước): Tnh yu mnh liệt khiến một người con gi đam m đuổi theo một du tăng khiến ng phải chui vo np trong đại hồng chung cha Djji để trốn. C gi bn ha thnh một con mng x bao quanh chung v nổi lửa ln đốt (Xuất xứ: Nhật Bản Php Hoa Nghiệm K, Đạo Thnh Tự Hội Từ).

Dmyji 道明寺 (Lớp 1) (Soạn giả: Zeami?): Vị tăng cha Zenkji (Thiện Quang Tự) được bo mộng mới cng cc bạn đến Dmyji (Đạo Minh Tự) viếng thăm v được một ng lo ở đ dẫn chứng về tnh cch thing ling của cha ny, nơi thờ Cứu Thế Quan m v cc thin vương bảo hộ Phật php.

E

Ebira 箙 (Lớp 2) (Soạn giả: Zeami): Tướng tập đon Genji l Kajiwara Kagesue từ ci địa ngục Tu La trở về kể lại cảnh chiến đấu oanh liệt khi xưa của mnh với một ti đựng tn (ebira) lm từ thn cy mai (Xuất xứ: Truyện Heike & Nguyn Bnh Thịnh Suy K)

Eboshiori 烏帽子折 (Lớp 4) (Soạn giả: Miyamasu) Truyện kể về thời trẻ cua tướng Yoshitsune khi ng cn lm nghề bảo tiu hộ tống những người bun bn. Eboshibori l ci nn đen kiểu lạ mắt (đỉnh bẻ qua bn tri) m ng đội. N l chứng tch dng di chiến tướng của gia đnh Minamoto nh ng.

Eguchi 江口 (Lớp 3) (Soạn giả: Zenchiku): Thuật lại việc tăng Saigy gặp được Bồ tt Phổ Hiền ha thn thnh người kỹ nữ ở Eguchi để gio ha ng.(Xuất xứ: Soạn Tập Sao)

Ema 絵馬(Lớp 1) (Soạn giả: Khng r) Chư thần ở đền Ise ha thn thnh hai ng b gi v giải thch cho đặc sứ của Thin Hong về việc treo Ema (miếng gỗ hnh chữ nhật để viết lời khấn nguyện rồi đem treo trn cy trong sn đền) v những lợi lộc của hnh động đ.

Enoshima 江島 (Lớp 1) (Soạn giả: Nobumitsu): Thần ging xuống lm lo chi v một người đnh c trẻ để giải thch cho đặc sứ của Thin Hong việc đảo Enoshima đ trồi từ đy biển ln. Mục đch của họ l ca ngợi đất nước v cầu cho quốc thi dn an.

F

Fuji藤 (Lớp 3) (Soạn giả: khng r) Tinh của hoa Fuji (Tử đằng) hiện ra dưới hnh ảnh một thiếu nữ, ca tụng vẻ đẹp của hoa cho nh sư vn du nghe khi ng ny gh qua vng Tago no Ura, nổi tiếng c loi hoa Fuji tm ngt xinh đẹp.

Fujisan 富士山 (Lớp 1) (Soạn giả: Zenchiku): Vin quan tn l Thiệu Knh bn Trung Quốc qua Nhật tm thuốc trường sinh đến ni Fuji được hai vị sơn thần ha thn thnh hai c gi xuống gặp v hứa ban cho thuốc.

Fujidaiko 富士太鼓 (Lớp 4) (Soạn giả: Zeami?). Tuồng lin quan đến việc tranh ginh việc chơi trống lớn (daiko) trong cung khiến cho tay trống nổi tiếng của đền Sumiyoshi l Fuji phải chết bởi tay một đồng nghiệp.

Fujito 藤戸 (Lớp 4) (Soạn giả: Zeami?) Vin tướng Sasaki Moritsuna trong qun đon Genji nhờ chiến cng ở cửa sng Fujito được thưởng đất phong ở đ nhưng khi đến nhậm chức đ bị một b lo đi kiện đi trả mạng con trai v ng tướng ni trn nhn sợ tiết lộ một thng tin b mật v quan trọng, đ giết hại anh, người thường dn đ c cng cung cấp thng tin đ cho ng. (Xuất xứ: Truyện Heike)

Futari Shizuka 二人静 (Lớp 3) (Soạn giả: Zeami): Shizuka Gozen nng con ht mặc nam trang v l người yu của tướng Yoshitsune - ha thn thnh một c gi qu, yu cầu đm con gi hi rau ở Yoshino chp kinh để siu độ cho nng v người chồng bất hạnh.

Funabashi 船橋 (Lớp 4) (Soạn giả: Zeami) Thầy tr Yoshitsune v Benkei trn đường đo vong, qua bến đ Sano (một địa danh nổi tiếng trong thơ Vạn Diệp) th gặp hồn ma hai nam nữ trẻ. Họ cho biết c gi đ bị gia đnh cản trở duyn phận v chết đuối v bị rt cầu tu (funabashi) nn lọt xuống sng (Xuất điển: Vạn Diệp Tập quyển 14)

Funa Benkei 船弁慶 (Lớp 4) (Soạn giả: Nobumitsu): Bị anh l Shgun Yoritomo nghi ngờ, lng bắt, thầy tr Yoshitsune v Benkei ln thuyền bn tẩu nhưng bị hồn ma cc tướng nh Taira bị họ tiu diệt như Tomomori (Tri Thịnh) v phục hận, đ gy sng gi định nhận chm thuyền trước khi bị khuất phục v uy vũ của Benkei.

G

Gekkyuuden 月宮殿 (xem Tsurukame)

Gendayuu 源太夫 (Lớp 1) (Soạn giả: Zeami): Thần Gendayuu v Tachibana-hime vng Tatsuta hiện ra dưới dạng ng b lo để giải thch cho đặc sứ của Thin Hong về uy lực của thanh bảo kiếm Murakumo (Tng Vn).

Genji Kuy 源氏供養 (Lớp 3) (Soạn giả: Khng r): Phật Qun m cha Ishiyama ha thnh nữ sĩ Murasaki Shikibu (tc giả) kể lại Truyện Genji cho một nh sư vn du v xin ng đọc kinh hồi hướng cho linh hồn chng.

Genj 弦上 (Lớp 1) (Soạn giả: Khng r): Danh thủ đn t b l Moronaga định qua nh Đường học nhạc nhưng sau khi gặp hồn ma của Thin hong Murakami v hong phi Nashitsubo dưới dạng một cặp vợ chồng gi v trao đổi về m nhạc, bn khng đi nữa.(Xuất xứ: Truyện Heike chương 7).

Genzai shichimen 現在七面 (Lớp 4 hay 5) (Soạn giả: Khng r): Truyện tăng Nichiren đọc kinh Php Hoa để siu độ cho x thần sống dưới hồ.

Genzai Tadanori 現在忠度 (Lớp 4) (Soạn giả: Khng r) Tướng Taira no Tadanori trước khi ra chiến trường đến gặp thy học l thi ho Fujiwara Shunzei để xin đăng một bi thơ đắc của mnh vo Senzai Wakashuu (Thin Tải Ha Ca Tập) m ng ny đang c trch nhiệm bin soạn. Đ cũng l lần gặp gỡ cuối cng v sau đ Tadanori tử trận.

Genzai Nue 現在鵺 (Lớp 1) (Soạn giả: khng r) Tướng Gensammi Yorimasa nhận lệnh đi bắn chết qui điểu Nue đang m ảnh Thin hong Konoe đến pht bệnh.

Gi 祇王 (Lớp 3) (Soạn giả: khng r): Nng Gi, xuất thn con ht, i thiếp của quyền thần Taira no Kiyomori, bị nng con ht trẻ hơn v đang ln l Hotoke đoạt lấy tnh yu v địa vị, cn bị Kiyomori bắt ma ht cho tnh địch xem. Về sau, hai người trở thnh bạn v nng Hotoke thức được lẽ v thường nn gic ngộ, nửa đm tm đến chỗ mấy mẹ con Gi đang tu hnh v giải by nỗi lng. (Xuất xứ: Truyện Heike)

H

Hachinoki 鉢木 (Lớp 4) (Soạn giả: Zeami?): Cặp vợ chồng ngho ở vng Sano tuyết gi đ tiếp đi ch tnh một nh sư vn du, lấy cả cy cảnh (bonsai) qu ra lm củi đốt cho ng sưởi. Chủ nhn đy l Genzaemon Tsuneyo, một qu tộc địa phương đ sa st nhưng nh sư lại l Saimyji Tokiyori, lnh đạo Mạc phủ đương thời, đang vi hnh. Dĩ nhin l v nghĩa cử ấy,Tsuneyo sẽ được trả ơn xứng đng khi ng c dịp tới Kamakura chầu.

Hakurakuten 白楽天 (Lớp 1) (Soạn giả: Zeami?): Nh thơ đời Đường Bạch Lạc Thin (Hakurakuten) sang Nhật để thử tr thng minh của người bản xứ nhưng bị thần Sumiyoshi giả dạng ngư ng đối đp rnh rẽ bằng thơ Waka v sau đ cc thần Ise v Iwashimizu lại nổi gi lớn thổi bay lm họ Bạch phải cuống cuồng quay về nước.

Hagoromo 羽衣 (Lớp 3) (Soạn giả: Zeami?): Ngư phủ tn Hakuryuu v bạn đi cu c ở vng Miho no Matsubara đ dấu o lng vũ (hagoromo) của một tin nữ đang xuống trần chơi để đi c ny phải ma những vũ khc thượng giới cho xem mới chịu đem trả lại.

Hashi Benkei 橋弁慶 (Lớp 4) (Soạn giả: Zeami) Nh sư ngang tng Benkei gặp chng tuổi trẻ Yoshitsune (lc đ hy cn l thiếu nin Ushiwakamaru) trn cầu Goj. Sau một cuộc so ti, Benkei đ tm phục v theo hầu hạ chng cho đến lc cả hai cng chết. (Xuất xứ: Nghĩa Kinh K = Gikeiki)

Hajitomi 半蔀 (Lớp 3) Soạn giả: Nait Zaemon ?) Hồn ma nng Yuugao (Tịch Nhan, một cuộc tnh ngắn ngủi của Genji) đ hiện ra cho nh sư đang đi cng dường cho hoa được thấy. Nng nng cao liếp tấm cửa lửng (hajiitomi) để kể lại mối tnh của nng v Genji (Xuất xứ: Truyện Genji chương Yuugao)

Hatsuyuki 初雪 (Lớp 3) (Soạn giả: Zemp): Hatsuyuki (Sơ Tuyết) l tn con g mu trắng do một nng con gi ở đền Izumo Taisha nui. Hatsuyuki bị chết nn người con gi nhờ thị nữ l Yuugiri cầu siu cho n trong vng 21 ngy. Sau khi xem n hiện ra v ma, c ấy mới an tm v n đ về ci Cực Lạc.

Hanagatami 花筐 (Lớp 4) (Soạn giả: Zeami): Ci lồng bằng hoa, kỷ vật gip cho nng Teruhi ti ngộ người tnh xưa lc chng hy cn l một vị hong tử. Hong tử atobe đ sau tức vị v trở thnh Thin Hong Keitai.

Hanjo 班女 (Lớp 4) (Soạn giả: Zeami) Nng con ht Hanako (biệt danh l Hanjo như nng Ban Tiệp Dư) lm việc trong một lữ qun, đnh ước v trao đổi quạt lm tin với người yu l vin v quan Yoshida khi ng ta gh qua vng. Sau v hon cảnh chia cch, hai bn lạc nhau, nng ha đin v mang chiếc quạt lang thang đi tm. Rốt cuộc hai người đ gặp lại nhau trong một kết cuộc c hậu.

Hiun 飛雲 (Lớp 1) (Soạn giả: Khng r) Một đon thầy tu ni (yamabushi) trn đường Shinano được một ng lo vốn l sơn thần hiện ra cho biết l gần bn c một nơi l hồng (momiji) rất đẹp vo ma thu.

Hibariyama 雲雀山 (Lớp 4) (Soạn giả: Zeami?) Đại thần Toyonari tin lời dm pha ra lệnh cho người hầu cận đem con gi mnh vo ni Hibariyama m giết nhưng người ấy khng tun, nhờ kẻ khc nui dưỡng v c thnh người con gi bn hoa. Sau cha nng trn đường đi săn tnh cờ đon tụ với con.

Higaki 桧垣 (Lớp 3) (Soạn giả: Zeami) Một vị tăng ở Higo tnh cờ gặp b lo gnh nước. B cho biết mnh từng l con ht ngụ ở Higaki v cũng l nng thơ của Fujiwara no Osanori, một tc giả trong thi tuyển Gosenshuu (Hậu Tuyển Tập). Ni xong th biến mất. (Xuất xứ: Hậu Tuyển Tập & Truyện vng Yamato)

Himuro 氷室 (Lớp 1) (Soạn giả: Miyamasu): Bầy ti của Thi thượng hong Kameyama vo ni Himuro (Băng Thất) th gặp được một ng gi v một người trẻ cho biết họ c bổn phận chế băng (nước đ) để cung cấp cho triều đnh.

Hkaz 放下僧 (Lớp 4) (Soạn giả: Zeami?): Makino no Kojir muốn trả mối th cha mới đi tm anh mnh l một người đ xuất gia để trợ lực. Đầu tin nh sư ấy từ chối nhưng sau bị em thuyết phục, đnh phải nhận lời. Cả hai giả lm người diễn tr (hka) đến gặp kẻ th, thừa lc kẻ kia lơ đểnh m kết liễu tnh mạng.

Hyakuman 百万 (Lớp 4) (Soạn giả: Zeami cải bin Kan.ami?): Hai mẹ con người đất Yoshino đi đến cha Seiryji (Thanh Lương Tự) vng Saga th gặp người đn b tn Hyakuman. B ny đ ha đin v mất con. Đứa b ở Yoshino bn ni với mẹ mnh rằng Hyakuman mới l mẹ của n. Khi hỏi lại Hyakuman v thấu r nguồn cơn, người mẹ ở Yoshino mới cho biết l Đức Như Lai của Seiryji đ bo mộng để b đem con tới trả cho Huyakuman.

I

Ikarikazuki 碇潜 (Lớp 2) (Soạn giả: Khng r) Nh sư ở kinh đ được một g trai chi - ha thn của vin tướng trẻ Taira no Noritsune - kể lại cảnh chiến đấu bi trng ở cửa biển Dan no Ura v việc tập đon Taira tự st tập thể sau khi thua trận.

Ikuta Atsumori 生田敦盛 (Lớp 2) (Soạn giả: Zenchiku) Đứa học tr nhỏ của tăng Hnen (Php Nhin) cầu thần cho n được hội ngộ vin tướng trẻ Atsumori m n nghĩ l cha mnh. Đứa b đ cng ty tng đến khu rừng Ikuta nơi chiến trường xưa v gặp được vong hồn Atsumori.

Ikkaku Sennin 一角仙人 (Lớp 4 hay 5) (Soạn giả: Zenp) ng tin một sừng bn ThinTrc (Ikkaku Sennin) đ dng sức thần thng giam long thần trong động đ lm cho trời hạn hn v dn chng khổ sở. Nh vua bn cho mỹ nữ tới dụ dỗ v hay rằng tin ta chưa biết mi trần. Kết quả l tin say đắm nữ sắc, mất sức thần thng, lm cho đm rồng đang bị giam thot khỏi động v mưa lại đổ xuống chan ha (Xuất điển: Thi Bnh K, quyển 37).

Izutsu 井筒 (Lớp 3) (Soạn giả: Zeami): Nh sư vn du đến thăm cha Zaigenji (Tại Nguyn Tự) ở Nara, ai điếu vong hồn vương tử đa tnh Ariwara v nng con gi của Ki no Aritsune. Nng con gi mới hiện ra gợi lại những cuộc tnh của chng (v nng) trong đ c những chuyện như Izutsu (Bn thnh giếng) đ được đời sau chp lại trong Truyện Ise. (Xuất xứ: Truyện Ise, cc đoạn 23, 17 v 24)

Iwafune 岩船 (Lớp 1) (Soạn giả: Khng r): Đặc sứ của triều đnh đến thăm vng Sumiyoshi, hải cảng sầm uất nhờ mậu dịch với nước ngoi v v nơi tu bun Cao Lệ (Triều Tin) v Trung Quốc (Đường thổ) qua lại. Đặc sứ ca ngợi cảnh phồn vinh v thi bnh của đất nước.

J

Jinen Koji 自然居士 (Lớp 4) (Soạn giả: Kan.ami): Jinen Koji, một tu sĩ ở Vn Cư Tự sắp đăng đn thuyết php th c người con gi đem tiến cng tấm o đẹp để xin thầy cầu kinh siu độ cho cha mẹ c. Để c tiền mua o, c đ phải bn mnh cho bọn bun người. Thầy bn tch cực can thiệp v sau khi chịu bao điều khổ nhục với bọn c n, đ cứu được c về.

K

Kagekiyo 景清 (Lớp 4) (Soạn giả: Zeami?): Dũng tướng Taira no Kagekiyo c một người con gi với kỹ nữ m ng bỏ khng nui từ nhỏ. Sau khi ng bị họ Genji lưu đy v trở thnh một người hnh khất m la, c gi đ lặn lội từ thủ phủ Kamakura xuống đảo Kyuushuu để thăm cha nhưng lc đầu mới gặp c, v qu tủi hổ, ng đ cố tnh dấu tng tch (Xuất xứ: Truyện Heike chương 11).

Kagetsu 花月 (Lớp 4) (Soạn giả: Zeami?): Thầy tăng vn du xưa kia v lạc mất con nn chn đời v bỏ đi tu, nay đến cha Kiyomizu th tnh cờ gặp c gi trẻ tn Kagetsu (Hoa Nguyệt) lm nghề diễn tr m ng nghĩ đng l người con mnh đ thất lạc.

Kakitsubata 杜若 (Lớp 3) (Soạn giả: Zeami?): Tinh của hoa đỗ nhược (kakitsubata) hiện thnh người con gi đến gặp thầy tăng vn du đang nghỉ chn ở vng Yatsuhashi (Tm cy cầu) kể cho ng nghe sự tch cuộc tnh của mnh với vương tử Ariwara no Narihira v nhờ tăng tụng kinh cứu độ cho thnh Phật (Xuất xứ: Truyện Ise đoạn 9)

Kamo 賀茂 (Lớp 1) (Soạn giả:Zenchiku): Quan coi đền thần Muro đến tham bi đền Kamo v gặp một người con gi mc nước bn sng Mitarashi. Nng chnh l ha thn của thần sở tại vốn độ tr cho quốc thi dn an, phong đăng ha cốc. (Xuất xứ: Sự tch đền thần Kamo = Kamo Jinja Enki)

Kantan 邯鄲 (Lớp 4) (Soạn giả: Khng r): Nữ chủ nhn qun trọ ở thnh Hm Đan (Kantan) c một ci gối tin. Lư sinh trn đường du lịch để học đạo gh ngang qun v nằm ngủ trn ci gối ấy. Trong giấc mơ, chng thấy đặc sứ triều đnh mời mnh về lm vua, hưởng cuộc sống vinh hoa. Lc đ, bn cạnh chng, b chủ qun đang nấu một nồi k...(Xuất xứ: Chẩm Trung K & Thi Bnh K quyển 25)

Kanykyuu 咸陽宮 (Lớp 4) (Soạn giả: Khng r): Kinh Kha đến cung điện Hm Dương (Kan.ykyuu) để m st Tần Thủy Hong nhưng bị tiếng đn cầm của Hoa Dương phu nhn m hoặc đm ra buồn ngủ v để Thủy Hong thot thn... (Xuất xứ: Truyện Heike chương 5).

Kamo Monogurui 加茂物狂 (Lớp 4) (Soạn giả: khng r): Người chồng đi chơi vắng nh 3 năm khi trở về qu thấy một người con gi đin ma ht ở đền thần Kamo m khng nhận ra l vợ mnh. Đền Thượng Kamo l nơi thờ Fujiwara no Sanekata v đền Hạ Kamo thờ Ariwara no Narihira (cả hai đều l khch phong lưu, đa tnh)

Kanawa 鉄輪 (Lớp 4) (Soạn giả: khng r) Truyện người đn b thường dn v ghen tung đ nổi cơn đin loạn, xin thần đền Kibune cho mnh biến thnh c quỷ để tr ếm tnh địch. Kanawa l ci vng đội đầu bằng nhnh tng m ở đầu mỗi nhnh đều được đốt bằng lửa. Nng đ giết được chồng v người yu của anh ta rồi về nh họ thanh ton hết những người cn lại. (Xuất xứ: Truyện Heike)

Kanehira 兼平 (Lớp 2) (Soạn giả: khng r): Hồn ma của mnh tướng Kanehira kể cho nh sư vn du ci chết trng liệt của Minamoto Yoshinaka, chủ tướng của mnh, ở cnh rừng Awazu, khi bị qun đồng minh l Yoshitsune tiu diệt. Kanehira đ chết theo chủ trong trận ấy. (Xuất xứ:Truyện Heike).

Kashiwazaki 柏崎 (Lớp 4) (Soạn giả: Zeami cải bin Enami Zaemon Gor): Người mẹ của Hanawaka buồn như đin dại, đến cha Zenkji để tm con v sau khi bố chết v chủ nhn (ngi Kashiwazaki) mất, anh ta đ xuất gia v bỏ mẹ bơ vơ một mnh..

Kasuga Ryuujin 春日竜神 (Lớp 1) (Soạn giả: Khng r): Thần đền Kasuga ngăn cản việc cao tăng Myun (Minh Vn) muốn sang nh Đường cầu đạo v cho rằng ở Nhật đ c sẵn mọi thứ, đi xa lm chi cho mất cng. (Xuất xứ: Kokin Chmonjuu = Cổ Kim Trứ Văn Tập)

Kapp 合浦 (Lớp 5) (Soạn giả: Khng r) Tinh con c qu được người dn lng ở Kappo (Hợp Phố) cứu khỏi tay người cu v phng sinh đ đem ngọc trai đến biếu để đền ơn.Sau đ l mn vũ của giao nhn tặng ngọc qu ht mừng đời thịnh trị.

Kayoi Komachi 通小町 (Lớp 4) (Soạn giả: Kan.ami cải bin) Nh sư ở Yase mỗi ngy chứng kiến một người con gi gnh củi đi qua đi lại. Sau ng được cho biết nng l vong hồn của mỹ nhn kim nh thơ nữ đời xưa l Ono no Komachi, người đ bắt một kẻ say m mnh (vũ quan Fukakusa) phải đi qua đi lại trước nh mnh đủ 100 lần (momoyo-kayoi) mới cho gặp. (Xuất xứ: Kojitan = Cổ Sự Đm)

Kazuraki 葛城 (Lớp 3) (Soạn giả: khng r) Người con gi sống trn ni gặp gỡ nhm sơn tăng vo một ngy trời tuyết. Nng ta cho biết mnh l nữ thần ni Kasuraki v phạm tội nn bị bắt giam trong động đ, phải về đ trước khi trời sng. (Xuất xứ: Gempei Jsuiki)

Kikaigashima 鬼界島 (xem Shunkan)

Kikujid 菊慈童 (Lớp 4) (Soạn giả: Khng r): Đặc sứ vua nước Ngụy bn Tu gặp được người tn Jid (Từ Đồng) trong ni, tự xưng l thần hạ của Mục vương nh Chu, sống trước đ 700 năm, nhờ uống thuốc bằng sương rơi trn hoa cc (Kiku) m được trường sinh.(Xuất xứ: Thi Bnh K = Taiheiki)

Kiso 木曽 (Lớp 4) (Soạn giả: Khng r): Đại tướng họ Genji l Yoshinaka (tức Kiso v lớn ln v luyện tập v nghệ trong vng ni non Kiso) nhờ bộ hạ đến đền thần Hachiman (nơi thờ tổ tin mnh) để tặng lễ vật v cầu xin chiến thắng.

Kinuta 砧 (Lớp 4) (Soạn giả: Zeami): Họ Mỗ ở Ashiya cng thị nữ Yuugiri ln kinh đ lo việc tố tụng để vợ ở lại qu nh suốt 3 năm. Một hm Mỗ mới sai Yuugiri trở về xem tin nh, th gặp được người vợ ra đn v kể chuyện đập o chờ chồng (thực ra nng v qu mỏi mn đ chết rồi) (Xuất xứ: Hn Thư, Mng Cầu, Ha Hn Lng Vịnh Tập).

Koch 胡蝶 (Lớp 3) (Soạn giả: Nobumitsu): Nh sư vn du gặp một c gi xưng l tinh con bướm (koch) ngy xưa c duyn nợ với một cy mai đẹp trong vng, nhn đ cũng ni về con bướm của Trang Tử v điệu hồ điệp vũ của chng Genji.

Kosode Soga 小袖曽我 (Lớp 4) (Soạn giả: Miyamasu): Anh em Soga (Ngũ Lang v Thập Lang) từ gi mẹ để đi đến chỗ khu vực săn bắn dưới chn ni Fuji hng trả mối th giết cha cướp mẹ họ của người ch. Cuối cng họ đ toại nguyện.

Kya Monogurui 高野物狂 (Lớp 4) (Soạn giả: Zeami): Cu chuyện người đầy tớ ha đin đi lang thang tm chủ trong khung cảnh Kyasan, một thnh địa Mật Tng thanh tĩnh, nơi đại sư Kuukai (Khng Hải) lập cha.

Kiyotsune 清経 (Lớp 2) (Soạn giả: Zeami): Đầy tớ của Kiyotsune vin tướng Taira đ trầm mnh tự st sau khi chiến bại đem mn tc, kỷ vật của ng - về cho vợ ng ở qu nh. Trong giấc mộng, b gặp lại linh hồn Kiyotsune về bn giường dỗ dnh an ủi.(Xuất xứ: Truyện Heike & Gempei Jsuiki)

Kog 小督 (Lớp 4) (Soạn giả: Khng r): Nng Kog (Tiểu Đốc), thiếp yu của Thin hong Takakura v sợ bị hong hậu họ Taira (b Tokuko, con gi quyền thần Kiyomori) đnh ghen nn sợ hi, phải trốn vo vng Sagano. Thin Hong sai Minamoto no Nakakuni cận thần tm phc - đi tm để chuyển bức tm thư của ng. (Xuất xứ: Truyện Heike chương 6)

Koi no omoni 恋の重荷 (Lớp 4) (Soạn giả: Zeami): ng gi lm vườn chuyn chăm lo mấy luống cc trong cung Thi thượng hong Toba một hm dm trộm b hong phi v sinh lng yu, bị b ta bắt phải đeo một hn đ nặng như gnh nặng của tnh yu nhưng cũng tạo cho ng cơ hội nui hy vọng được nhn thấy b một lần nữa. ng vui lng lm theo nhưng sau lao lực v khổ muộn m chết.

Kokaji 小鍛冶 (Lớp 5) (Soạn giả: Khng r): Thi thượng hong Ichij được thần bo mộng bn cho người đi tm một người rn kiếm (kokaji) ti giỏi l Munechika nhờ ng ta rn cho mnh một thanh bảo kiếm. Munechika phải cầu chư thần ging trần để gip mnh lm trn phận sự

Ktei 皇帝 (Lớp 5) (Soạn giả: Nobumitsu) Một ng thần hiện ra dưới dạng cụ gi, ni mnh từng chịu ơn của nh vua, dng ci knh gọi l Minh Vương Knh soi quỷ gip Đường Huyền Tng chữa bệnh cho Dương Qu Phi đang bị bệnh quỷ m ảnh.

Ku 項羽 (Lớp 5) (Soạn giả: Khng r) Vong hồn Hạng Vũ (Ku) )hiện ra bn bờ sng Giang, kể cho người cắt cỏ v ng li đ nghe về chuyện tranh thin hạ với Hn Cao Tổ. Vong hồn Ngu Cơ lại xuất hiện trong y trang đệp đẽ, than thở cảnh khổ của mnh trong ci Tu La. (Xuất xứ: Thi Bnh K, quyển 28),

Kumasaka 熊坂 (Lớp 5) (Soạn giả: Khng r): Một nh tu vng Akasaka (vong hồn Kumasaka) xin vị tăng vn du cu siu cho tướng cướp hung hn Kumasaka, người đ bị Yoshitsune (lc đ l thiếu nin anh hng Ushiwakamaru) hạ st khi hắn định đnh cướp đon người bun vng. (Xuất xứ: Gikeiki & Heiji Monogatari)

Kurama Tengu 鞍馬天狗 (Lớp 5) (Soạn giả: Khng r): Truyện về cuộc gặp gỡ giữa Yoshitsune (Ushiwakamaru ) v con qui vật Tengu (Thin cẩu) ở cha Kurama. Tengu hứa mai sau sẽ c cơ hội gip Yoshitsune khi no ng cử binh đi đnh dẹp họ Taira (Xuất xứ: Gikeiki).

Kureha 呉服 (Lớp 1) (Soạn giả: Khng r): Người con gi may đồ ta (Kurehatori) v người con gi may đồ Tu (Ayahatori) giải nghĩa về địa danh Kureha. Con tinh của bộ đồ ta xuất hiện, ht chc thọ v ca ngợi về nghề may Nhật Bản cổ xưa vốn c từ đời Thin Hong jin (Ứng Thần),

Kurozuka黒塚 (Lớp 5) (Soạn giả: Zenchiku): Một đon tăng ni gặp người con gi dn d lm nghề quay tơ độ nhật nhưng thực ra l một con quỷ ci ăn thịt người.Sau khi trổ hết php thuật, quỷ ci đ bị khuất phục bởi một tăng ni tn Yuukei (Hựu Khnh). (Xuất xứ: Shuuishuu = Thập Di Tập, bi số 559).

Kurumas 車僧 (Lớp 1) (Soạn giả: khng r): Thin Cẩu dụ Kurumas vị tăng đi vn du bằng xe - lm điều c nhưng sau khi đối đp về Thiền th bị ng tăng kia hng phục.

Kusenoto 久世戸 (Lớp 1) (Soạn giả: Nobumitsu): Đi thăm vng Kusenoto, địa danh nổi tiếng trong cổ tch, một vị quan trong triều gặp được 2 người đnh c nghe họ kể về sự tch của vng đất đ.

Kuzu 国栖 (Lớp 5) (Soạn giả: khng r): Thời Nam Bắc Triều, Thin hong Kiyomihara lc cn b lưu lạc ở Kuzu trong vng rừng ni Yoshino, nhờ một cặp vợ chồng gi cu c dấu dưới thuyền nn thot khỏi bị giặc bắt. Sau hai vợ chồng hiện ra dưới dạng hai vị thần Za Gongen, ma một điệu vũ để chc mừng thin hong. (Xuất xứ: Nguyn Bnh Thịnh Suy K quyển 14 & Vũ Trị Thập Di Vật Ngữ).

M

Makurajid: 枕慈童 (Lớp 4 ) (Soạn giả: khng r): Sứ giả nh Hn đi tm thuốc tin gặp một đồng tử tn Jid (Từ Đồng) (Xuất xứ: Taiheiki, quyển 13)

Manjuu 満仲 (Loại 4) (Soạn giả: khng r): Con của Nakamitsu chết thay cho con nh chủ l Mijomaru sau khi Mijomaru v khng chịu học hnh nn cha cậu l Tada Manjuu nhờ Nakamitsu giết bỏ. Nhưng khi Manjuu lm php sự cho con th tăng Eshin dắt Mijomaru về tới. Lc đ Manjuu mới xin con tha lỗi.

Matsukaze 松風 (Lớp 3) (Soạn giả: Zeami cải bin): Thầy tăng vn du đến vng Suma được người xứ đ kể lại truyện của hai chị em gi l Matsukaze (Tng Phong) v Murasame (Thn Vũ). Sau đ tăng mới trọ qua đm trong tp lều của người mc nước triều lm muối v biết thm về cuộc tnh duyn oan tri giữa họ v một vin quan Chuunagon tn Yukihira ngy xưa c đi qua vng.

Matsu no o 松尾 (Lớp 1) (Soạn giả: Kan.ami / Zeami?): Đnh thần của đương kim Thin Hong đi tham bi nơi thờ thần Matsuo Myjin được một ng lo kể cho nghe sự tch của đền. Sau đ, chnh thần đ hiện ra ma một vũ khc.

Matsumushi 松虫 (Lớp 4) (Soạn giả: Zenchiku): Một đm thu, c người đn ng đem một lũ bạn đến cửa hng rượu, uống rượu ngm thơ. Anh lại cho biết ngy xưa c hai người bạn thn đến chơi ở cnh đồng tng (matsu) trong vng, chợt nghe tiếng trng (mushi) ku, một người vạch cỏ đi tm nhưng rồi mất tch, anh kia khng tm ra bạn bn tự st theo...ng hng rượu đến cnh đồng đ cầu siu th thấy chnh anh ta hiện ra ma ht về chủ đề tnh bạn rượu trong cảnh cn tiếng trng ku ran trn cnh đồng.

Matsuyama Kagami 松山鏡 (Lớp 5) (Soạn giả: khng r) : C người con gi giận kế mẫu, ngồi trước tấm knh, kỷ vật của mẹ mnh, m than thở. Vừa lc đ, v khng siu sinh được, vong hồn người mẹ hiện ra...

Matsuyama Tengu 松山天狗 (Lớp 5) (Soạn giả: khng r): Tăng Saigy đi đn vng Matsuyama trn đảo Shikoku gặp vong hồn của Thi thượng hong Sutoku phẫn nộ v bị mất ngi, sau khi đảo chnh bất thnh bn bị đi đy nn đ ha thnh thin cẩu gieo tai ch

Mekari 和布刈 (Lớp 1) (Soạn giả: khng r, Zenchiku?) Thủ từ đền Hayatomo đang kể lại lịch sử của thần Mekari th c một ng gi vc cần cu v c gi xch giỏ đựng l tng bước vo, trao đổi với ng ta về chuyện nng Toyotama-hime, con gi Thần Biển, từng lấy chồng trn ci trần nhưng sau đ bất bnh bn bỏ về biển v bị chồng biết được b mật lc sinh đẻ.

Miidera 三井寺 (Lớp 4) (Soạn giả: khng r): Cậu b Senman bị bọn bun người bắt đ trở thnh ch tiểu v sum họp với được mẹ mnh. Trước đ b khổ sở đi kiếm con nn đ ha đin, cầm một b l trc v ma ht trước quả chung của cha Miidera.

Michimori 通盛 (Lớp 2) (Soạn giả: Zeami cải bin Sei.ami) Khi một thầy tu vn du đọc kinh ai điếu tập đon Heike ở bi biển Awa no Naruto (Shikoku) th một ngư ng v b thợ lặn từ ngoi khơi cho vo. Được hỏi thăm,họ cho biết mnh l tướng Taira no Michimori v b Kozaish no Tsubone, người đ tự trầm khi nghe tin chồng chết. Thầy tăng tụng kinh cầu siu, họ cảm tạ v biến mất.

Mimosuso 御裳濯 (Lớp 1) (Soạn giả: Zeami): Đnh thần của Thin Hong Yuuryaku (Hng Lược) - một vị vua thời cổ - trn đường viếng thăm đền Ise th đến một chỗ l Mimosuso cảnh vật thin nhin giống như quả chung đ nằm trn sng Isuzugawa - th gặp được lo gi ha thn của thần Okitama giảng giải cho nghe sự tn nghim của bu vật chư thần

Minase 水無瀬 (Lớp 4) (Soạn giả: khng r) Tăng ở ni Kyasan về qu ở Minase th gặp 2 người con của mnh xuất hiện, đi phải cầu siu cho linh hồn mẹ chng. Sau đ th người mẹ cũng hiện ra, tm sự mọi nỗi niềm với chồng con rồi nhớ lời tụng niệm của chồng m vng sanh.

Minazukibarae 水無月祓 (Lớp 4) (Soạn giả: Kan.ami & Zeami) Người đn ng ở kinh đ được đưa đến đền Mioya th gặp một người đn b đin loạn, đang ma may quay cuồng. Anh ta biết l người vợ ngy xưa đ quẫn tr bỏ nh ra đi bn dắt về.

Minobu 身延 (Lớp 3) (Soạn giả: khng r): Tăng Nhật Lin lc đang ở trn ni Minobu, c b sư gi đến hỏi đạo rồi để cảm tạ, ma một vũ khc ca ngợi kinh Php Hoa v tn dương ni Minobu như nơi linh địa.

Mitsuyama 三山 (Lớp 4) (Soạn giả: khng r): Tăng Rynin (Lương Nhẫn) đến Yamato, được người dn sở tại kể về thin tnh sử thần thoại của 3 hn ni thing vng đ gọi l Đại Ha Tam Sơn. Hai mỹ nhn trong cu chuyện tương tự nơi ci người l Sakurako v Keiko (người đ tự trầm v thất tnh) lại hiện ra, ginh giật tnh yu của người họ cng yu l chng Kiminari.(Xuất xứ: Man.yshuu = Vạn Diệp Tập).

Miwa 三輪 (Lớp 4) (Soạn giả: khng r): kể sự tch nữ thần ni Miwa (Tam Lun Sơn) hiện ra v xin nh sư Genpin (Huyền Tn) một chiếc o để mặc khi trời trở lạnh. (Vo thời Kojiki th đ l một nam thần nhưng đến cuối đời Heian khng hiểu sao lại trở thnh một nữ thần). Được biết vị thần ny snh cc ngn văn nghệ như thơ Waka v Thần Nhạc (Kagura).

Mochizuki 望月 (Lớp 4) (Soạn giả: khng r) Một gia thần tn Tomofusa nương nu chờ thời để trả th cho chủ l Mochizuki Akinaga, người đ bị Yasuda no Tomoharu giết. Một hm Tomoharu v phc đến lữ qun m ng mở ra, Tomofusa cng với vợ ga con ci của cố chủ lập kế mở một bữa tiệc c ca vũ, tạo dịp trả th v đạt được mục đch.

Momijigari 紅葉狩 (Lớp 1) (Soạn giả: Nobumitsu): Tướng nh Taira l Koremochi (Duy Mậu) dẫn ty tng săn nai trong ni gặp một nữ qu tộc v đm thị nữ của b đang mở tiệc rượu mừng l hồng nhưng khổ thay, những kẻ đ chỉ l c quỷ đội lốt người...

Morihisa 盛久 (Lớp 4) Soạn giả: Motomasa): Tướng Taira l Morihisa (Thịnh Cửu) bị cầm t được kẻ th cho php đi niệm Phật Quan m cha Kiyomizu trước ngy bị xử trảm. Hm hnh hnh, lưỡi kiếm của đao phủ bỗng nhin bị gy v cuốn kinh Morihisa mang trn người pht ra ho quang. Shgun Yoritomo đnh phải n x cho chng. (Xuất xứ: Truyện Heike).

Motomezuka 求塚 (Lớp 4) (Soạn giả: Kan.ami) Mấy nng con gi hi rau cạnh bờ sng Ikutagawa kể lại một cu chuyện cầu hn (motome) ngy xưa đ đưa đến kết quả bi đt cho thầy tăng trn đường vn du nghe. Một người trong bọn chỉ cho ng g đất (tsuka) nơi nng trinh nữ Unai, chng Sasada v Chinu, ba nhn vật của mối tnh tay ba oan tri, được chn sau khi họ lần lượt tự st. (Xuất xứ: Vạn Diệp Tập & Đại Ha Vật Ngữ).

Mutsura 六浦 (Lớp 3) (Soạn giả: khng r): Giữa ma l đỏ, cy phong gần cha Shmyji ở Mutsura vẫn giữ được mu xanh đ gy ngạc nhin cho thầy tăng vn du. C người con gi (tinh cy phong) cho thầy biết ngy xưa cy ấy khi ma thu tới th đổi sang sắc đỏ đầu tin nhưng về sau n khng hề đổi mu nữa từ khi được nghe một bi thơ của chức Chuunagon ở Kamakura l Tamesuke ni rằng lng khim tốn l đạo l của trời đất.

Murogimi 室君 (Lớp 4) (Soạn giả: khng r) Vng Muro trong xứ Harima xưa mở hội cng thần, c lệ l cc nng kỹ nữ đến cho thuyền trước đền v ht những bi trạo ca (ht lc cho thuyền). Năm đ, khi ng từ vừa nhắc đến tch xưa chuyện cũ th một mi thơm huyền ảo tỏa ra rồi hnh bng phu nhn Idaike một vị nữ thần của vng - xuất hiện v ma khiến khch thập phương cảm động nhỏ lệ.

N

Nakamitsu 仲光 (xem Manjuu)

Naniwa 難波 (Lớp 1) (Soạn giả: Zeami): Đnh thần tham bi đề Kumano về qua vng Naniwa (saka by giờ) th gặp một ng lo (hồn ma của học giả thời cổ l Vương Nhn người nước Bch Tế) v một chng trai (tinh của một cy mai) hiện ra, kể lại chnh trị đạo đức thời đ của Thin hong Nintoku (Nhn Đức) rồi ma ht...

Nara Mde 奈良詣 (xem Daibutsu Kuy)

Nishikido 錦戸 (Lớp 4) (Soạn giả: Miyamasu): Con cả của Fujiwara Hidehira - chủ nhn tiểu quốc hong kim Hiraizumi - l Nishikido Kunihira khng nghe lời trối trăn của cha m vng lệnh Shgun Yoritomo để hm hại Yoshitsune - người đồng minh của gia đnh - đang tị nạn trong vng ng cai quản. V cậu em thứ 3 l Izumi Sabur khng chịu lm việc bất nghĩa nn anh cả (Kunihira) v anh hai (Yasuhira) tnh kế diệt lun em mnh.

Nishikigi 錦木 (Lớp 4) (Soạn giả: Zeami): Thầy tăng ln vng Mutsu gặp người con trai c một thn cy trang tr lộng lẫy như gấm (nishikigi) v một người con gi khoc trn tay một tấm vải. Anh chng cho biết đ đem cy ny (tượng trưng cho tnh yu đẹp đẽ của mnh) tới trước nh nng mỗi ngy suốt 3 năm m khng được nng nhận nn cứ phải đứng chờ.

Ninin Gi 二人祇王 (Gi) (xem Gi)

Nonomiya 野宮 (Lớp 3) (Soạn giả: Zeami?): Khi đến cung Nonomiya ở vng Saga, thầy tăng vn du gặp vong hồn một người đn b tự xưng l nng Rokuj, xưa kia l tnh nhn của chng Hikaru Genji. Nng kể lại chuyện hai xe tranh nhau lấn đường đi trong ngy hội Kamo giữa mnh v vương phi Aoi, vợ chnh của Genji.

Nomori 野守 (Lớp 5) (Soạn giả: Zeami): Thầy tăng ni (yamabushi) gặp ng gi trong đất Yamato lm nghề canh gc khu vực săn bắn (Nomori) cho biết mnh c tấm knh với năng lực soi chiếu thấy hết trời đất vạn vật, thấu tới địa ngục.

Nue 鵺 (Lớp 5) (Soạn giả: Zeami): Một người cho thuyền ở vng Ashiya cho thầy tăng vn du biết mnh l con qui điểu Nue xưa v quấy ph trong cung cấm nn đ bị tướng Gensammi tức Yorimasa bắn hạ. Sau khi lm được cng việc đ, Yorimasa đ được nh vua ban một thanh bảo kiếm.Tăng bn đọc kinh siu độ cho qui điểu. (Xuất xứ: Truyện Heike, chương 4)

Nezame 寝覚 (Lớp 1) (Soạn giả: khng r): Đặc sứ triều đnh đi điều tra về tin vng Nezame no Toko ở Shinano l nơi c thuốc trường sinh. ng đ gặp được một lo gi tự xưng l Mikaeri no Okina,người nắm được b mật ấy.

O

Obasute 姨捨 (Lớp 3) (Soạn giả: Zeami): Người con trai kinh đ qua ni Obasute (Ni Vứt B Gi) th gặp b lo, hnh như xưa l một người đ từng bị bỏ rơi như thế. Dưới nh trăng, b kể lại lai lịch của ngọn ni, đồng thời than thở cho cuộc đời v thường. Trời sng ra, lữ khch ln đường, chỉ cn b gi một mnh ở lại.

Ochiba 落葉 (Lớp 3) (Soạn giả: Zeami) Người con gi qu chỉ cho nh sư vn du xem dấu tch của cung điện Ochiba. Tối đến tăng nằm mộng thấy hồn ma nng Ochiba hiện ra v kể cho nghe tnh yu đối với đại tướng Yuugiri

hara Gok 大原御幸 (Lớp 3) (Soạn giả: Zeami?): Sau khi tập đon Taira bị đnh tan tc ngoi biển, Thi thượng hong Go Shirakawa, người đ xuất gia, tm đến nơi ẩn cư của Cựu hong hậu Kenreimon.in (tức b Taira no Tokushi) nay về hara (vng ni non Kyto) sống nốt những ngy cn lại . Một cuộc trao đổi giữa hai kẻ đ mệt mỏi với cuộc sống. (Xuất xứ: Truyện Heike)

Okina 翁 (Lớp 1) (Soạn giả: khng r) N để chc tụng, thnh phần ln sn khấu thay đổi thay triều đại nhưng lc no ở trung tm cũng c một ng gi (Okina). Vai Okina c thể được xem như ha thn của vị thần sở tại.Tuồng Okina c tnh chất thần ch hơn l văn nghệ.

Oimatsu 老松 (Lớp 1) (Soạn giả: Zeami) Người ở kinh đ tn Umezu tn thờ Kitano Tenjin (thi ho Sugawara no Michizane) xuống cha Anrakuji ở Kyuushuu giữa ma hoa mai nở, gặp một chng thanh nin (hồn cy mai) đi với ng gi (hồn cy tng gi) cho biết ngy xưa Tenjin rất yu tng v mai.

Ojio 小塩 (Lớp 3 hay 4) (Soạn giả: Zenchiku):ng gi kết hoa trn đầu mời khch viễn phương đi ngắm hoa anh đo hy đến ni Oijo chơi. ng gi l ha thn của vương tử ti hoa v đa tnh Narihira, ngy xưa c lần đến Ojio thưởng hoa với hong hậu (lc đ cn con gi v l người yu của chng),

Ominameshi 女郎花 (Lớp 4) (Soạn giả: khng r): Hoa nữ lang (ominameshi) l loi hoa mọc trn phần mộ của một nng con gi quyn sinh v tnh (nhn v chng trai c một thời xao lng việc viếng thăm, nng mới sinh lng on hận).Khi người tnh xưa trở lại, định tiến đến gần bn phần mộ th thấy hoa kia bỗng ho a lm chng đau khổ khng km nn tự st theo. Thầy tăng vn du được người kể chuyện xin ng cầu siu để họ khỏi mang tiếng l những kẻ bất chnh. Đồng chủ đề với Kayoi Komachi, Teika, Nishikigi v Funabashi.

mu Komachi 鸚鵡小町 (Lớp 3) (Soạn giả: khng r): Người đẹp Ono no Komachi ngy no giờ đ l một b lo trăm tuổi sống cạnh cha Sekidera.Thi thượng hong Yzei gửi cận thần đem đến tặng nng một bi thơ nhưng nng chỉ thm vo đ 1 chữ zo (để nhấn mạnh) thi, kỳ dư lập lại như kt (mu) bi thơ gốc của ng trong bi thơ họa lại.

eyama 大江山 (Lớp 5) (Soạn giả: Miyamasu) Minamoto no Raik v Yamamasa nhận chiếu chỉ đem 50 đồng đội giả dạng thầy tu ni (yamabushi) đi tiểu trừ con quỷ trn ni eyama tn l Shuuten Dji (Tửu Thn Đồng Tử), lập kế cho đồng tử uống rượu đến say v cuối cng dẹp được.

Orochi 大蛇 (Lớp 1) (Soạn giả: Nobumitsu): Thần Susanoo no Mikoto (em trai Nữ thần Thi Dương) lập kế phục rượu con mng x tm thn v giết n, rốt cuộc giải cứu được nng Inadahime đang bị bắt lm vật cng tế (rồi sau lấy nng lm vợ).

yashiro 大社 (Lớp 1) (Soạn giả: Nagatoshi): Đnh thần đi viếng đền Izumo Taisha gặp được hai người (gi v trẻ) kể cho nghe sự tch của đền. Sau đ c Tiểu La St Nữ, Long Thần v chư thần cng hiện ra ma ht

R

Raiden 雷電 (Lớp 1) (Soạn giả: khng r): Một đm đầu ma thu, chức tăng chnh l Hossh (Php Tnh) ở ni Hiei đang mở php hội bỗng đến nửa đm th hồn ma oan ức của đại thần v văn nhn Sugawara no Michizane xuất hiện. Sau khi cảm tạ cng ơn của Hossh, người từng dạy dỗ mnh, ng cho biết sẽ trở thnh li thần để gieo tai ch cho đm cng khanh trong triều v họ đ hm hại ng. Oi oăm thay, tăng Hossh chnh l người được Thin Hong ra lệnh khống chế li thần.

Rashmon 羅生門 (Lớp 1) (Soạn giả: Nobumitsu): Minamoto no Raik, người đ trị được quỷ sứ ở eyama, mở tiệc rượu đm trong phủ. Bộ hạ của ng c người tn Tsuna nghe ni ở cổng Rashmon lại đang c quỷ đến quấy nhiễu bn xin chủ cho đi đnh dẹp. ng đ gặp con quỷ ấy v chặt được tay n nn nổi tiếng l trang dũng sĩ. (Xuất xứ: Truyện Heike).

Rdaiko 籠太鼓 (Lớp 4) (Soạn giả: khng r) Seki no Seiji đấu khẩu đến mang tội giết người, bị giam nhưng vượt ngục. Vợ v khng khai nơi chốn chồng đang trốn nn bị quan bắt bỏ t thay. Nhn bn nh ngục c đặt ci trống canh, b ta thừa lc khng thấy ai bn đnh trống v ma như đin cuồng, k thc tm sự thương nhớ chồng vo trong tiếng trống lm cho vị quan mũi lng chịu xt lại n.

Ryko 龍虎 (Lớp 1) (Soạn giả: Nobumitsu): ng tăng du học bn nh Đường vo ni, gặp hai người tiều phu, do tinh của long thần v hổ thần ha ra.

Rinz 輪蔵 (Lớp 1) (Soạn giả: Nagatoshi): Lữ khch đến đền Kitano Tenmangu nơi thờ thần văn học Sugawara no Michizane th gặp hồn ma của thiền gia Ph Đại Sĩ giảng cho mnh nghe về cng phu thu thập v giữ gn kinh điển nh Phật. Rinz l vật để chứa cc tạng kinh.

S

Saigyzakura 西行桜 (Lớp 4) (Soạn giả: Zeami): Một đm nọ, nh thơ v cũng l cao tăng Saigy (Ty Hnh) gặp con tinh một cy anh đo (sakura) gi chỉ cho ng những nơi xem hoa anh đo nổi tiếng nhất trong kinh đ v khẳng định rằng thảo mộc cũng c thể thnh Phật.

Sakahoko 逆矛 (Lớp 1) (Soạn giả: Zeami? Miyamasu?): Đnh thần đi thăm đền Tatsuta gặp một ng lo, ha thn của vị thần được giao ph việc gn giữ cy mu thing trn thượng giới (ama no sakahoko) m chư thần đ khuấy biển để thnh lập đất nước Nhật Bản.

Saoyama 佐保山 (Lớp 1) (Soạn giả: Zeami): Truyện Fujiwara no Toshiie khi đi ngắm cảnh sắc ngy xun bỗng gặp nữ thần ni Saoyama l nng Saoyama-hime phơi o (lm bằng sương xun) trn ni. Saoyama l một địa danh đ nổi tiếng từ thời Vạn Diệp.

Sagi 鷺 (Lớp 4) (Soạn giả: khng r): Thin Hong cng cc đnh thần viếng vườn ngư uyển Shinsen (Thần Tuyền). Một con c (sagi) hiện ra trn cy tng gi, ma vũ khc Sagi no Midare (Lộ Loạn) cho ng xem v được nh vua đẹp lng, phong chức quan ngũ phẩm.

Sakurai no eki 桜井駅 (Lớp 4) (Soạn giả: khng r): Cuộc gặp gỡ v chia tay giữa hai cha con người bầy ti trung nghĩa Kusunoki Masashige v Masatsura ở nh trạm Sakurai no eki. Hai người đều muốn dẹp trừ Mạc phủ để trung hưng vương thất nhưng bất thnh

Sakuragawa 桜川 (Lớp 4) (Soạn giả: Zeami?): Sakurako bn mnh cho bọn bun người, sau ha cuồng đi nhặt những cnh hoa anh đo rơi rụng trn bờ sng Sakuragawa. Nhận được tin, mẹ c ra đi tm con.

Sanemori 実盛 (Lớp 2) (Soạn giả: Zeami) Hồn ma tướng Taira l Sanemori đến nghe Du Hnh thượng nhn (Yugy shnin) thuyết php. Xưa kia, d tuổi gi Sanemori đ nhuộm tc cho đen để đối đầu với cc tướng trẻ Genji trong trận Shinohara (nếu khng th bị ch gi v chẳng ai chịu đnh nhau với ng). Sau khi chết, thủ cấp bị chặt của ng được đem ra rửa ngoi ao. Lc ấy, địch qun mới thấy mi tc bạc trắng của vin lo tướng.

Sansh 三笑 (Lớp 4) (Soạn giả: khng r): Sansh hay Tam Tiếu l ba người hiền đời xưa gồm cao tăng Huệ Viễn (gio chủ Bạch Lin Gio), Đo Uyn Minh v Lục Tu Tĩnh. Họ gặp nhau, ngắm cảnh thin nhin, ngm thơ uống rượu v bn luận thế sự. Kịch khng thấy c sự kiện, chỉ l bức tranh phong nh của ba cụ gi đậm mu Thiền.

Seib 西王母 (Lớp 1) (Soạn giả: khng r) Nh vua nghe một người con gi (tin nữ ha thn) kể rằng cy đo trn thượng giới nghn năm mới ra tri một một lần v nay l đng dịp nn rất ho hức. Chẳng bao lu sau, Ty Vương Mẫu (Seib) ging lm cng với thị nữ, tặng đo tin cho nh vua, ma một điệu vũ rồi thăng thin. (Trch Kara Monogatari = Đường vật ngữ).

Seiganji 誓願時 (Lớp 3) (Soạn giả: khng r) Ippen (Nhất Biến) thượng nhn muốn cứu độ t nhất 60 vạn người vng sinh bn tới cha Seiganji (Thệ Nguyện Tự) để bắt đầu mọi việc. Ban đm, khi thượng nhn niệm Phật th c người con gi trong lng cho biết gần bn cha c ngi mộ của Izumi Shikibu, một nh thơ nữ nổi tiếng thời Heian...

Sekidera Komachi 関寺小町 (Lớp 3) (Soạn giả: Zeami): Một đm Thất Tịch, cc ch tiểu trong cha Sekidera đến nghe một b lo gi yếu kết am cạnh cha giảng nghĩa về thơ Waka. Đ l hồn ma của nng Ono no Komachi ngy xưa nổi tiếng một thời nay đ trăm tuổi (Tham khảo thm cc vở Obasute, Higaki. Ba vở ny được gọi l Tam Lo Nữ)

Semimaru 蝉丸 (Lớp 4) (Soạn giả: Zeami): Nh thơ m Semimaru thời Vạn Diệp vốn l một hong tử của Thin hong Daig. Nh vua cho rằng sở dĩ Seninaru bị m l v quả bo của tội lỗi kiếp trước nn ra lệnh cho thần hạ đem vứt ng ta ở con dốc saka nhưng họ khng nỡ, mới cạo đầu, sắm non l v cy trượng để ng xuất gia rồi bỏ ra về. Trong cảnh khổ như vậy, ng lại tnh cờ gặp người một con gi đin v cũng bị cha bỏ rơi l cng cha Sakagami, em gi của mnh, một người c mi tc ngược dị tướng.

Senju千手 (Lớp 3) (Soạn giả: Zenchiku): Tướng nh Taira l Shigehira, con trai thứ 5 của Kiyomori, sau khi thua trận bị giải về Kamakura. Nơi đ c b Senju no Mae đến thăm, cho biết b khng nghe ni ng c xin n x. Tất cả l v Shigehira sm hối việc mnh đ tn ph thnh phố Nara v đnh chịu chết. Sau đm hội ngộ giữa hai người, Shigehira bị đem ra hnh hnh. (Xuất xứ: Truyện Heike chương 10).

Sesshseki 殺生石 (Lớp 5) (Soạn giả: Hiyoshi Zya) Nh tu vng Oku đến Shimotsuke nghe chuyện ở đ c hn đ st sinh, chim trời bay qua đều bị rớt xuống. Đ l linh hồn của nng Tamao (hồ tinh) ngy xưa đ theo t đạo để m hoặc v hm hại Thi thượng hong Toba, về sau d bị vũ sĩ Kamakura bắn chết nhưng lng cố chấp đ khiến b ha thnh hn đ.

Settai 摂待 (Lớp 4) (Soạn giả: Miyamasu): Cuộc gặp gỡ trn bước bn đo giữa Yoshitsune v đn b con nt thuộc gia đnh anh em họ Sat, nổi tiếng trung nghĩa, từng c nhiều người theo ph t ng nhưng nay đều tử trận cả. Sau buổi gặp gỡ, họ bịn rịn chia tay (Xuất xứ: Gikeiki = Nghĩa Kinh K, chương 8)

Shari 舎利 (Lớp 5) (Soạn giả: khng r): C vị tăng từ Izumo ln kinh đ để bi kiến ngọc x lợi (shari) của Đức Phật v 16 vị La Hn.C người dn địa phương cũng đến xem v tỏ ra cảm kch nhưng giữa khi ấy th sấm chớp nổi ln v khun mặt người lng biến thnh mặt quỷ. L do l ngy xưa ng ta c lng tham muốn đoạt lấy ngọc x lợi. (Xuất xứ: Thi Bnh K, quyển 8).

Shakky 石橋 (Lớp 1) (Soạn giả: khng r): Nh sư Tịch Chiu trn đường vn du đến tỉnh Sơn Ty (TQ) gặp một cy cầu đ. Một đồng tử hiện ra cho biết đ l cy cầu bắc trn con đường về ci Ty Thin nơi c Bồ tt Văn Th nhưng n lại trơn trợt kh đi, nếu sẩy chn sẽ rơi xuống vực thẳm.

Shiga 志賀 (Lớp 1) (Soạn giả: khng r): Một vị quan trn đường đến vng Shiga, gặp được hồn ma của nh thơ đời xưa l tomo no Kuronushi ha thn thnh một lo tiều đang nghỉ chn dưới bng cy. Vng Shiga lc ấy đang đầy những hoa anh đo ni. tomo cho biết ngy nay ng đ trở thnh sơn thần trong vng. (Xuất xứ: Bi tựa của Ki no Tsurayuki viết cho Kokinshuu (Cổ Kim Tập), đoạn ni về Kuronushi)

Shichikiochi 七騎落 (Lớp 4) (Soạn giả: khng r): Sự tch hai cha con Doi no Sanehira theo ph Shgun Yoritomo trong lc ng cn bị họ Taira đnh đuổi v lưu lạc ở vng Chiba. Khi ấy đ xảy ra sự cố lạ lng l để trnh con số 8 xui xẻo, những người đang đo tẩu cần đuổi bớt một người khỏi thuyền để chỉ cn c 7. Vậy ai l người sẽ chịu hy sinh?

Shirahige 白髭 (Lớp 1) (Soạn giả: khng r) Được bo mộng, đặc sứ Thin hong bn đi tham bi Thần Ru Bạc (Shirahige).Tnh cờ ng ta gặp một ng lo đi cu về cho biết Thần Ru Bạc l người của đất ny trước đy đ từ chối Phật Thch Ca nhưng sau đ nhận lời Phật Dược Sư Như Lai v cho php Phật gio được rao truyền.

Shironushi 代主 (Lớp 1) (Soạn giả: Zeami? Zenchiku?) Một ng lo cho quan giữ đền thần hay l sau hn ni Katsuragi, ni Kong l nơi linh địa thứ hai đối với cả ba nước Nhật Bản, Trung Quốc v Ấn Độ. Ni xong rồi biến mất về pha ni Kong. Đm đ c trăng sng, thần Kotoshironushi của ni Kong hiện ra v ma một điệu vũ chc thọ.

Shun.ei 春栄 (Lớp 4) (Soạn giả: Zeami): Trong trận Uji, tướng Takahashi Gon no kami bắt được thiếu nin Shun.ei nhưng khng chịu theo lệnh của Mạc phủ Kamakura giết bỏ. Sau Shun.ei được Kamakura miễn cho tội chết v trở thnh dưỡng tử của Gon no kami.

Shunkan 俊寛 (Lớp 4) (Soạn giả: khng r): Nh sư Shunkan m mưu đảo chnh họ Taira nhưng thất bại bị đy ra Kikaigashima (Quỷ Giới Đảo), một vng hoang vu. Sau khi cc bạn cộng mưu đều được tha, mỗi Shunkan l khng ai đoi tới.Th ra khi ở kinh đ, v hận th su sắc của họ Taira đối với c nhn Shunkan, sứ giả đ khng thấy c tn của nh sư trong danh sch được n x...

Shunzei Tadanori 俊成忠度 (Lớp 2) (Soạn giả: Nait Zaemon?) Sau khi Okabe Tadasumi giết được tướng Taira l Tadanori trong tận Ichinotani rồi, ng đ đem về cho thi ho Fujiwara Shunzei - người dạy Tadanori lm thơ - một kỷ vật của người chết tức bi thơ ngắn ni về hoa anh đo. Khi Shunzei khấn nguyện cho linh hồn học tr mnh siu thăng th hồn ma của Tadanori hiện ra nguyn hnh v trnh by nguyện vọng c được một bi thơ in trong Senzaishuu (Thin Tải Tập) m thầy mnh đang bin tập. (Xuất xứ: Truyện Heike)

Shki 鐘馗 (Lớp 5) (Soạn giả: Zenchiku): C người ở ni Chung Nam (Trung Quốc ) vo kinh lo việc tố tụng th gặp linh hồn của Chung Quỳ (Shki). Ngy xưa họ Chung tuy ti cao nhưng khi thi Tiến sĩ bị đnh trượt đ đập đầu vo thềm điện định tự st nn được nh vua cấp o bo xanh v cho trng tuyển. Tuy nhin từ đ Chung hối hận cho ci tnh cố chấp bm theo danh lợi của mnh, nguyện lm con quỷ bảo hộ nước nh.

Shkun 昭君 (Lớp 5) (Soạn giả: Komparu Konmori): V kế ha thn, nng Chiu Qun (Shkun) bị vua Hn Nguyn Đế gả cho Thiền Vu Hung N. Người ln cận mới đến thăm cha mẹ nng để an ủi. Cha nng thường mang tấm knh c chiếu hnh ảnh nng ra xem để đỡ nhớ con.

Shj 猩々(Lớp 5) (Soạn giả: khng r): Người đn ng tn Kfuu (Cao Phong) sống dưới chn ni Kim Sơn bn sng Dương Tử (TQ) bn rượu nui cha mẹ, thường gặp một ng khch trẻ uống rượu rất giỏi. Đ l ha thn của một con tinh tinh (shj) sống dưới biển vốn thch vui đa, ham bạn b v m rượu.

Shzon 正尊 (Lớp 4) (Soạn giả: Nagatoshi) Shzon nhận mật lệnh của Shgun Yoritomo đi trừ khử người em l Yoshitsune. Yoshitsune khng biết anh ta dối tr vẫn tiếp đi chu đo. Tuy nhin tng giả của Yoshitsune l Benkei cho người rnh m nn khm ph m mưu v tm cch bắt sống được Shzon (Xuất xứ: Truyện Heike, chương 12).

Sshiarai 草紙洗 (Lớp 3) (Soạn giả: khng r) tomo Kuronushi biết khng thắng nổi Ono no Komachi ở hội bnh thơ sng hm sau bn lẻn vo nh nng nghe ln xem nng đang chuẩn bị ci g vo đm hm trước trận đấu. Một giai thoại văn chương giữa hai nhn vật trong Lục Ca Tin (tức su nh thơ lớn thời Heian)

Sotoba Komachi 卒塔婆小町 (Lớp 4) (Soạn giả: Kan.ami): Tăng ni Kyasan trn đường về kinh đ đến vng Toba th gặp nữ thi nhn danh tiếng đời xưa l nng Ono no Komachi giờ đy xấu x v gi yếu, hổ thẹn v vc dng như người ăn xin của mnh, đang ngồi trước một ci thp cng dường (sotoba, stupa)...

Suma Genji 須磨源氏 (Lớp 4 & 5) (Soạn giả: Zeami?): ng từ đền thần tn ở Hyuuga tn l Fujiwara Okinori đi tham bi đền Ise, dọc đường khi tới bi Suma th gặp một lo tiều đang ngắm hoa anh đo. Khi hỏi lai lịch cy hoa, ng ta bảo đ l một cy hoa nổi tiếng v mnh l nhn vật chnh trong Truyện Genji rồi biến mất. Đm ấy, trời thanh vắng, hồn ma của hong tử Genji hiện xuống v ma vũ khc Seigaiha (Thanh Hải Ba) cho đến hừng sng.

Sumizomezakura 墨染桜 (Lớp 3) (Soạn giả:khng r): Ueno Mieno, sau khi xuất gia, đi thăm mộ Thin Hong Ninmy (Nhn Minh) ở Fukukusa v gặp một đi nam nữ, nhắc lại bi thơ trong Kokinshuu (tức Cổ Kim Ha Ca Tập) , ni đừng để cho cnh hoa bị nhuộm đen (sumizome) v biến mất trong sương đm.

Sumidagawa 隅田川 (Lớp 4) (Soạn giả: Motomasa): C người con gi vng Kyto đi về miền Đng, lấy đ qua sng Sumida để tm đứa con thất lạc. Nng đ đin loạn v con mnh bị bọn bun người bắt đi. Nhn ng li cho biết c lẽ con b m ng từng gặp đ bị bệnh chết từ năm ngoi nn nng khc than vật v. Được đưa đến bn nấm mộ, nng thấy hnh bng đứa con hiện ra bảng lảng nhưng khi m chong n th chỉ c khng kh.

Sumiyoshi Mde 住吉詣 (Lớp 3) (Soạn giả: khng r): Hữu đại thần Hikaru Genji bị tả thin tới thăm đền thần Sumiyoshi cầu khẩn, mong sao chng về lại kinh đ.Tnh cờ chng gặp lại nng Akashi no Ue l người mnh đ hứa hn trong lc lưu đy. Hai bn nhớ lại lời ước cũ v vui vẻ uống rượu, ma ht, mừng cuộc ti hợp. (Xuất xứ: Truyện Genji, chương Miotsukushi = Phao tri nổi)

T

Tadanobu 忠信 (Lớp 4) (Soạn giả: Zeami): Khi Yoshitsune cn đang lẫn trốn trong vng rừng ni Yoshino v bị qun của anh mnh vy bắt th ty tướng trung nghĩa của ng l Sat Tadanobu vẫn chiến đấu chống bọn tăng binh đang đuổi theo chủ mnh.

Tadanori 忠度 (Lớp 2) (Soạn giả: Zeami): Tăng xưa kia hầu cận nh thơ Shunzei nay đi tu vn du đến bi biển Suma chợt thấy một cội cy anh đo. C ng gi lm ruộng muối hiện ra giải thch đ l ci cy đ từng cho tướng Taira no Tadanori ngủ đỗ. Tăng bn đọc kinh cầu siu cho vin tướng ti hoa bạc mệnh th ng lo bn cho biết mnh l hồn ma của Tadanori rồi biến mất. Đm đ, trong giấc mơ, tăng lại thấy Tadanori hiện về (Xuất xứ: Truyện Heike chương 9)

Taema 当麻 (Lớp 1) (Soạn giả: Zeami): Tn đồ phi Niệm Phật gặp một ni c lớn tuổi v người con gi trẻ ở cha Taemadera ở vng Yamato, sau mới biết l hồn ma của b Chuujhime, một nhn vật truyền thuyết, con gi đại thần họ Fujiwara, đ bỏ nh để vo ni tu.

Takasago 高砂 (Lớp 1) (Soạn giả: Zeami): Thần quan Tomonari ở đền Aso ln kinh đ gh bi biển Takasago thuộc vng Harima th gặp lo ng v lo b (hiện thn của thần linh) đang qut dọn dưới bng cy tng. Họ kể cho ng ta nghe đ l cy tng Takasago vốn c php lạ gip cc cặp vợ chồng d xa cch chn trời gc biển vẫn c thể lin lạc v thng cảm với nhau.

Take no yuki 竹雪 (Lớp 4) (Soạn giả: Zeami): Naoi Zaemon đi vắng, để con trai l Tsukiwaka ở nh với mẹ kế. Cậu bị đối xử tn tệ, bắt phải cởi quần o đi gạt tuyết trong lm trc, đến nỗi chết cng. Sau được Trc Lm Thất Hiền cứu sống lại. (Nội dung giống cc vở Tanik, Matsuyama kagami)

Tamakazura 玉鬘 (Lớp 4) (Soạn giả: Zenchiku):Tăng vn du gặp một nng con gi đang cho thuyền gần đền Quan m ở Hatsuse. Sau mới biết đ l vong linh nng Tamakazura, con gi của nng Yuugao. Mẹ c vốn l một người tnh cũ của hong tử Genji v chnh ng tuy ở cương vị bố nui cũng c lc muốn tiến đến với c lm c phải lẫn trnh.

Tamanoi 玉井 (Lớp 1) (Soạn giả: Nobumitsu): Thần Hikohoho bị người anh đoạt mất lưỡi cu khng trả nn đi khắp biển để tm. Chợt đến Long cung gặp nng con gi đẹp l nng Tamanoi đứng dưới gốc cy quế. Vừa lc ấy hai người con gi của Long vương l Toyotama-hime v Tamayori-hime cũng đi mc nước về. Long vương by tiệc khoản đi. Thấm thot 3 năm tri qua v chng muốn về lại trần gian.

Tamura 田村 (Lớp 2) (Soạn giả: Zeami): Thầy tăng vn du từ miền Đng ln kinh đ đến cha Kiyomizu giữa ma hoa anh đo đ gặp vong hồn tướng danh tướng Sakanoue Tamura-maro (Tamura), người đ lập được đại cng diệt giặc nhờ sự gia hộ của Đức Phật Quan m ngn tay. (Xuất xứ: Sự tch cha Kiyomizu) (Nội dung tương tự hai vở Ebira v Yashima)

Tanik 谷行 (Lớp 4 &5) (Soạn giả: Zenchiku?): Thy tu ni tn l Sotsu no Ajari đến cho gia đnh một đệ tử, cậu b Matsuwaka, để vo tu luyện trong ni su. Cậu b muốn đi theo, ban đầu người mẹ khng muốn nhưng sau cũng cam đnh. Sau khi cậu ln đường th bỗng lm bệnh, Để chữa trị, thầy v bạn đồng hnh hối thc cậu phải lm php Tanik nghĩa l để người ta vứt xuống vực su rồi phủ đất ct ln trn...

Tatsuta 竜田 (Lớp 4) (Soạn giả: Zenchiku): Thầy tăng vn du đến vừng Tatsuta - nơi nổi tiếng vo ma thu c cảnh l phong đỏ (momiji ) rất đẹp v đ gợi hứng cho nhiều nh thơ nổi tiếng gặp được Tatsutahime, vị nữ thần của vng hiện ra dưới dạng trinh nữ đền thần (miko), v nghe nng kể lại sự tch của vng cũng như của ngi đền.

Taizanpukun 泰山府君 (Lớp 5) (Soạn giả: Zeami): Con trai của nh sư Shinzei l quan Chuunagon Sakuramachi tiếc xun nn lm lễ xin Taizanpukun (thần thổ địa ở Nhật tương ứng với thần ni Thi Sơn bn Trung Quốc) ko di mạng sống của hoa anh đo. Sau đ Phủ qun v cng tin nữ cầm những nhnh hoa ging trần ma ht gip cho hoa anh đo nở rộ trở lại thm t lu,

Taihei Shj 太平猩々(Lớp 5) (Soạn giả: khng r): Một cải bin của Shj ni về hai con tinh tinh ở sng Tầm Dương thch uống rượu.

Teika 定家 (Lớp 3) (Soạn giả: Zenchiku): Một ngy mưa ro, thầy tăng vn du gặp một người con gi vốn l hồn ma của Cng cha Shokushi đưa ng đến thăm ngi mộ của mnh. Nng kể cho hay l thi ho Fujiwara no Teika sau khi chết, v qu yu nng nn đ ha thnh giy sắn leo bọc quanh mộ nn nng bị tiếng đời ch l người khng đoan chnh.Tăng bn đọc kinh cầu siu để giải oan cho nng.

Tenko 天鼓 (Lớp 4) (Soạn giả: Zeami?) Thin Cổ (Tenko) l một cậu b thời Hậu Hn, lc xuống trần c đem theo một ci trống con (tsutsumi). Hong đế nghe ni muốn chiếm lấy nhưng cậu b m trống vo trốn ở trong ni rồi trầm mnh dưới sng Lữ Thủy. Từ đ d c ai đnh, trống cũng khng ra tiếng. Duy c cha chng l Vương B l c thể đnh ln được những thanh m bi trng v lc đnh, ng bộc lộ lng nhớ thương con.

Tsen 唐船 (Lớp 4) (Soạn giả: Toyama Yoshihiro ?) Thương nhn Trung Quốc tn l Tổ Khnh v tranh chấp việc bun bn trn đất Nhật nn bị người Nhật bắt giam, sau được tự do bn ở lại nước ny, lấy vợ v c hai con. Mười ba năm sau, hai con trai lớn của ng từ bn đ qua thăm, xin rước bố v cc em về. Mới đầu chnh quyền Nhật khng chịu nhưng sau đ chấp thuận cho Tổ Khnh v 4 người cn cng về nước.Trn thuyền, Tổ Khnh vui mừng ma một điệu vũ.

Tbsaku 東方朔 (Lớp 1) (Soạn giả: Zemp) Hồn của nh hoạt k Đng Phương Sc (Tbsaku) dưới dạng một lo ng kể lại chuyện về Ty Vương Mẫu, hội bn đo v những việc xảy ra vo đm Thất Tịch trong điện Thừa Hoa dưới thời Hn Vũ Đế (Xuất xứ: Đường vật ngữ = Kara Monogatari).

Tboku 東北 (Lớp 3) (Soạn giả: Zeami): Cc thầy tăng từ miền Đng lai kinh đang ngắm hoa mơ ở Tbokuin (Đng Bắc Viện). Trước cửa viện lại c cy mơ bn hin (nokiba no ume) c tn l Izumi Shikibu (như tn nh thơ nữ thời Heian). Cc nh sư đang ngắm th c người con gi hiện ra cho biết đ l cy do Izumi Shikibu trồng. Đm đến khi chư tăng đang đọc kinh Php Hoa cầu siu cho nng th hồn ma Izumi Shikibu hiện ra cảm tạ.

Tei 藤永 (Lớp 4) (Soạn giả: khng r) Ngi Saimyji (một lnh đạo Mạc Phủ Kamakura) trong lc giả lm nh sư vi hnh ở vng Ashiya (gần Kobe) đ bắt một người ch (tức Tei) nhn khi anh mnh chết đ mưu toan đoạt của của chu phải trả lại ấp phong cho đứa b.

Tokusa木賊 (Lớp 4) (Soạn giả: Zeami): Một ton nh sư dắt theo ch tiểu Matsuwaka để ch ta đi tm cha. Khi đến gần qu hương ch, họ thấy c ng lo v mấy người đn ng đang chặt cy. Cả đon về nh ng lo qua đm. T ra ch tiểu l đứa con thch ca vũ m ng đ thất lạc.

Tomoakira知章 (Lớp 2) (Soạn giả: Zeami). Thầy tăng ln kinh đ qua bi biển Suma thấy c ci thp đề tn Taira no Tomoakira (Bnh Tri Chương), gặp người dn lng cho hay hm nay l ngy giỗ của Tomoakira, con trai Tomomori, đ chết trong trận Ichinotani. Ni xong th đi xuống biển v mất dạng. Tăng bn tụng kinh cầu siu cho chng th vong linh Tomoakira hiện ra v cảm tạ, cho biết mnh vẫn bị khốn khổ trong địa ngục tu-la.

Tru 融 (Lớp 5) (Soạn giả: Zeami): Đm trung thu, một lo nh qu xuất hiện trước mặt thầy tăng từ miền Đng đến kinh đ xem phong cảnh ngi dinh thự Kawara-no-in ở phường Rokuj. ng ta xưng mnh l đại thầnTru, khi xưa từng sống ở miền Đng Bắc, rồi biến mất. Lo tăng cầu siu cho ng v đm đến, Tru đ hiện ra trong dng dấp trẻ trung, phong nh lc sinh tiền để cảm ơn. (Xuất xứ: Truyện Ise)

Tgan Koji 東岸居士 (Lớp 4) (Soạn giả: Zeami?): Lữ khch đến kinh đ thăm cha Kiyomizu. Đến trước cửa th gặp Tgan Koji (Đng Ngạn cư sĩ) đang thuyết gio v quyn gp, cũng như giao lưu với khch thập phương.(Tuồng ny m tả sinh hoạt đầu đường của cc tu sĩ phi Th Tng như đ thấy trong Jinen Koji hay Kagetsu).

Tomoe 巴 (Lớp 2) (Soạn giả: khng r): Nh sư đất Kiso ln kinh đ gh ngang vng Awazu-no-hara chợt gặp một người con gi đang đi cng dường vong hồn tướng Genji l Yoshinaka. C khc lc v xin tăng hy đọc kinh hồi hướng cho chng. Sau khi tăng lm php sự th nng Tomoe Gozen (tướng cận vệ v cũng l thiếp yu của Yoshinaka) hiện ra với chiến bo v vũ kh l cy gio di trn vai để kể lại ci chết anh dũng của chồng. (Xuất xứ: Truyện Heike, chương 9).

Tomonaga 朝長 (Lớp 2) (Soạn giả: Zeami?): Người chăm sc Tomonaga hồi nhỏ nay đ đi tu, đến vng Mino tm lại dấu vết của chng. ng gặp người chủ qun trong vng kể lại chuyện Tomonaga cng Yoshitomo của nh Genji sau khi thất bại trong cuộc binh biến năm Heiji nguyn nin (1159) đ phải đo vong thế no v tự st ra sao. (Xuất xứ: Truyện Heiji).

Torioibune 鳥追船 (Lớp 4) (Soạn giả: khng r) Người đn b c chồng ln kinh đ khiếu kiện 10 năm vẫn chưa về. Kẻ hầu hạ l Ukon đến nh, bắt hai mẹ con phải ln chiếc thuyền dng để đi đuổi những loi chim ph hoại ma mng (torioibune). Chồng về thấy thế muốn giết kẻ hầu cận nhưng vợ cho rằng ng chồng, người đ bỏ vợ con 10 năm khng ng ngng tới, mới l kẻ quấy.

Tsuchigumo 土蜘蛛 (Lớp 1) (Soạn giả: khng r): Raik, kẻ chuyn trị quỷ, lm bệnh. Thị nữ Koch đem thuốc đến cho uống v an ủi. Sau khi nng đi khuất, một tăng nhn khng biết l ai tm tới phng ra một sợi tơ lm thnh ci mng nhện. Raik rt kiếm chm th kẻ đ biến mất. ng đem kể mọi chuyện cho một kiếm sĩ th người ấy bn theo vết mu tm tới được một ci g đất v tm thấy tinh con nhện đất (tsuchigumo) bn đnh nhau v diệt được n (Xuất xứ: Truyện Heike)

Tsuchiguruma 土車 (Lớp 4) (Soạn giả: Zeami): Vũ quan Fukakusa sau khi vợ chết bn chn đời, bỏ con ở lại, tm đến cha Zenkji, qua đm trong Như Lai Đường. ng chợt thấy lo bộc Kojir trong dng điệu một kẻ mất tr chở con mnh trn chiếc xe tm tới gặp cha...

Tsunemasa 経正 (Lớp 2) (Soạn giả: Zeami?): Tăng Gykei (Hnh Khnh) cha Ninna lm php sự cầu siu cho tướng Taira no Tsunemasa (Kinh Chnh), người đ chết trong trận đnh trn biển miền Ty. V muốn cảm tạ nh sư, giữa khi hnh lễ, hồn ma của Tsunemasa hiện ra với cy đn t b ngy xưa chng vẫn hay dng. Thế nhưng đn v ma chẳng được bao lu, chng bị gọi về địa ngục tu-la để tiếp tục chuyện chm giết. (Xuất xứ: Truyện Heike, chương 7).

Tsurukame鶴亀 (Lớp 1) (Soạn giả: khng r): Đnh thần kể lại chuyện Đường Minh Hong du nguyệt điện. Sau đ, hạc (tsuru) v ra (kame) cũng xuất hiện v ma để chc thọ. Nh vua cũng ma theo rồi sau đ lui về Trường Sinh Điện.

U

Uchito Mde 内外詣 (Lớp 1) (Soạn giả: Kong Matab Nagayori): Đặc sứ Thin Hong nhận mệnh tham bi Đại thần cung Ise, nơi thờ Nữ thần Thi Dương. Chức quan đền thần v miko (người phụng sự trong đền) bước ra trnh by sự tch của đền v uy quang của chư thần. Uchi = bn trong, To (bn ngoi), Mde ( = hnh hương).

Ukai 鵜飼 (Lớp 5) (Soạn giả: Enami Zaemon, Zeami cải bin): Tăng người xứ Kai cng ty tng đến bờ sng Isawa xin người địa phương cho ngủ nhờ nhưng bị từ chối v c lệnh cấm. Họ khuyn nn ra ci đnh bn sng m ngủ. Ở đy hai thầy tr gặp một ng gi lm nghề đnh c bằng cch sử dụng chim cng cọc (commorant) bắt c thế cho mnh, tăng bn khuyn ng bỏ nghề chứ đừng phạm tội st sinh như thế nữa.

Ugetsu 雨月(Lớp 4) (Soạn giả: Zenchiku): Truyện tăng Saigy đến vng Sagano xin ngủ lại trong tp lều của một cặp vợ chồng gi. Hai người ny (rất lng mạn) đang lưỡng lự xem c nn lợp mi (để che mưa) hay bỏ mi (để ngắm trăng) v thch của họ khc nhau. Nh sư dựa vo ci đ để kết thc một bi thơ Waka của ng đang lm dang dở để ni ln đạo tm của mnh

Ukifune 浮舟 (Lớp 3 &4) (Soạn giả: Yokoo Mitsuhisa v Zeami): Thầy tăng vn du đến vng Uji th gặp một người con gi kể về giao ước giữa chng Kaoru v nng Ukifune (Ph Chu) vốn l hai nhn vật xuất hiện trong phần sau của Truyện Genji. Thế nhưng nhn nng cn đi lại một người thứ ba nữa nn tm hồn bị dằn vặt đến nỗi tự trầm dưới sng Uji.(Xuất xứ: Truyện Genji, 10 chương viết về vng Uji)

Ume梅 (Lớp 3) (Soạn giả: Kanze Motoakira): Người họ Fujiwara ở kinh đ viếng cảnh ma xun vng Namba. C người con gi ngm một cu thơ do tomo no Yakamochi, người bin soạn thi tập Man.yshuu sng tc rồi giải thch về nghĩa v đạo l của thơ Waka. Nng cũng ca tụng hương sắc, dng dấp đẹp đẽ v cng dụng dược thảo của cy mơ. Fujiwara mới biết nng l tinh linh của cy mơ.

Umegae 梅枝 (Lớp 4) (Soạn giả: Zeami): Tăng vn du đến một ci am ngho nn vng Sumiyoshi được nữ chủ nhn cho nghe cu chuyện tranh ti đnh trống giữa trong cung giữa hai nh m nhạc đền thần l Asama v Fuji, khiến cho một người (Fuji) bị giết chết. Vợ ng ta mới đnh ci trống -vật kỷ niệm của chồng cho đỡ buồn. Hồn ma của b hiện ra cảm tạ sau khi được tăng đọc kinh Php Hoa để an ủi.

Uneme 采女 (Lớp 3) (Soạn giả: Zeami?): Một đm xun, c nh sư vn du đến viếng đền Kasuga th gặp được một c con gi đang trồng cy trong sn, bảo mnh đang cầu cho nguyện ước được thnh tựu. Sau đ c hướng dẫn tăng ra thăm ci ao m xưa kia c nng cung nữ (uneme) quyn sinh v nh vua đổi lng, khng yu nng nữa. Tăng biết rằng nng l vong linh người cung nữ đ, nay muốn kiếp sau sinh lm con trai để sống cuộc đời thanh tĩnh ở ni Phổ Đ. (Xuất điển: Kokin shuu).

Ukon 右近 (Lớp 1) (Soạn giả: Zeami. Nobumitsu cải bin): Chức quan đền thần Kashima đi ngắm hoa bất chợt ngm nga cu thơ của Ariwara no Narihira ni về hoa anh đo, bn gặp được nữ thần của hoa hiện ra trong đm trăng mờ v ma cho xem nhiều vũ khc.

Unrin.in 雲林院 (Lớp 3 &4) (Soạn giả: Zeami?): Chng Kinmitsu, người hay đọc Truyện Ise, được bo mộng nn đến thăm đền Unrin.in (Vn Lm Viện). Trong giấc mộng, Kinmitsu thấy vương tử Narihira, người đ từng hẹn h với hong hậu Nij (giai thoại m Truyện Ise c chp) ở Unrin.in hiện ra, ma v kể lại chuyện tnh ngy xưa của mnh. (Xuất xứ: Truyện Ise & Truyện Genji chương Hana-utage)

Uno Matsuri 鵜祭 (Lớp 1) (Soạn giả: khng r): Đnh thần bi mệnh đến tham bi đền Kita. Chợt thấy một đm con gi c vẻ khả nghi. Cc c cho biết mnh l ha thn của thần rồi biến mất. Cuối cần th vị thần Yahiro của đền v con chim cng cọc (uno, cormorant) chuyn bắt c dng vo việc cng tế cũng đ hiện ra.

Urokogata 鱗形 (Lớp 1) (Soạn giả: khng r): Hj Tokimasa nhn vật quyền lực của Mạc phủ Kamakura - cng ty từng tới Enoshima tham bi nữ thần Benzaiten (vị thần ti năng v phc lộc) th gặp một nng con gi hiện ra đp lại lời cầu xin.Tokimasa cn đang ngạc nhin th chẳng bao lu, chnh nữ thần Benzaiten hiện ra với tất cả uy quang với l cờ hnh th như 3 vảy c (Mitsu.urokogata).

Utou 善知烏 (Lớp 4) (Soạn giả: Zeami?): Tăng vn du đến ni Tateyama nghe ni trn ni ấy c địa ngục bn muốn xem nhưng sau qu khiếp đảm phải hạ sơn. Dưới chn ni, ng gặp người thợ săn nhờ trao kỷ vật cho vợ mnh. Chnh ra ng l một hồn ma v nghề nghiệp đ phạm v số tội st sinh, từng giết cả những con chim non (utou) trước mắt cha mẹ chng nn đang khổ sở trong địa ngục v bị hnh hạ bởi mỏ sắt v mng đồng của chim. (Nội dung tương tự cc vở Ukai, Akgi)

Utaura 歌占 (Lớp 4) (Soạn giả: Motomasa?) Người dn lng dưới chn ni Hakusan nghe một chng miko nam cho biết việc bi ton bằng thơ (utaura) rất linh nghiệm nn đi theo để hỏi thăm về bệnh tnh của cha mnh... (Xuất điển: Taiheiki =Thi Bnh K, quyển 10).

Y

Yashima 八島 (Lớp 2) (Soạn giả: Zeami) Nh sư từ kinh đ đến Yashima trn đảo Shikoku, gh vo căn lều bỏ hoang của dn lm muối th gặp một ngư ng v một chng trẻ tuổi từ bi biển vừa về tới. Lo gi nghẹn ngo kể cho tăng nghe về cuộc tranh hng giữa hai họ Taira v Genji trong trận Yashima v nhắc lại nhiều kỷ niệm bi trng về sự dũng cảm của cc chiến sĩ hai bn. Tăng chợt hiểu lo gi l hồn ma của đại tướng Yoshitsune (Xuất xứ: Truyện Heike, chương 11).

Yamamba 山姥 (Lớp 1) (Soạn giả: Zeami?): Hyakuma Yamanbal biệt hiệu của nng con ht ở kinh đ nổi tiếng v diễn vai b chằng tinh trong ni tức Yamamba (Yama-uba), tnh cờ gặp được chnh nhn vật của vở tuồng ở vng ranh giới xứ Echigo. V lỡ độ đường, nng v ty tng phải qua đm trong tp lều của một b gi tự xưng l Yamamba. Sau khi bảo nng con ht ma ht cho mnh xem bn hiện nguyn hnh dưới nh trăng, ma xong rồi biến mất.

Ykihi 楊貴妃 (Lớp 3) (Soạn giả: Zenchiku): Theo lệnh Đường Minh Hong, người phương sĩ bn đến g M Ngi chiu hồn người đẹp Dương Qu Phi (Ykihi).Được hướng dẫn đến Thi Chn Điện trong Bồng Lai Cung, phương sĩ by tỏ lng nhớ nhung của nh vua lm nng cảm động, bn nhờ phương sĩ đem về tặng nh vua cnh thoa lm kỷ vật v ma khc Ngh Thường Vũ Y như hồi cn ở cung Ly Sơn. Cng lc nng cho biết mnh khng cn thể no trở lại ci ph thế nữa v ngậm ngi tiễn chn phương sĩ. (Xuất xứ: Trường Hận Ca v Truyện Genji chương Kiritsubo).

Yoshino Shizuka 吉野静 (Lớp 3) (Soạn giả: Kan.ami): Nng Shizuka Gozen, một con ht giỏi nghề ca vũ, thiếp yu của tướng Yoshitsune, lập mưu với ty tướng trung thnh l Sat Tadanobu tm cch cứu chng thot khỏi tay bọn tăng binh đang bủa vy trong vng rừng ni Yoshino. Nhờ mưu kế của hai người cầm chn được họ m Yoshitsune tạm thời thot hiểm.

Yoshino Tennin 吉野天人 (Lớp 3) (Soạn giả: Nobumitsu) Người ở kinh đ đến vng Yoshino xem hoa th tnh cờ gặp một thiếu nữ lời ăn tiếng ni khc người thường (m sau ny anh mới biết l một nng tin). Nng hẹn anh đi dạo dưới trăng, rồi hiện ra v ma điệu vũ Gosetsu (Ngũ Tiết) cổ knh. (Nội dung giống vở Hagoromo)

Yorimasa 頼政 (Lớp 2) (Soạn giả: Zeami): Du tăng từ Kyto đi Nara giữa đường gh lng Uji th gặp một ng lo giới thiệu cho nghe về những thắng cảnh địa phương rồi đưa ng tới Bydin (Bnh Đẳng Viện), một cng trnh kiến trc nguy nga, chỉ cho xem bi cỏ nơi ngy xưa v tướng v nh thơ Gensammi Yorimasa đ tự st sau khi nổi loạn bất thnh.Thế rồi, ng lo bn cho biết mnh l hồn ma của Yorimasa v biến mất...(Trận cầu Uji l một trận đnh nổi tiếng của Yorimasa). (Xuất xứ: Truyện Heike)

Yoroboshi 弱法師 (Lớp 4) (Soạn giả: Motomasa): Michitoshi, một vị quan, v lời vu oan của người khc m đuổi con trai l Shuntokumaru ra khỏi nh. Sau đ, khi ng đến cha Tennji để lm phật sự để giải oan cho con th gặp một ch tiểu m đang chống gậy ăn xin cạnh cổng cha. Sau đ, ng mới biết ch tiểu m c tn l Yoroboshi ny chnh l đứa con m mnh cất cng đi tm bấy lu.

Youchi Soga 夜討曽我 (Lớp 4) (Soạn giả: Miyamasu): Hai anh em Soga l Gor v Juur lập kế đang đm tấn cng (youchi) kẻ th l Kud Suketsune người đ giết cha họ. Thế nhưng sau đ, Juur bị chm chết tại chỗ trong khi Gor bị bắt sống giải về Kamakura. Shgun tuy khen ngợi anh l người con hiếu thảo (biết trả th nh như chnh mnh ngy xưa) nhưng để giữ gn trật tự v quyền lực của Mạc phủ nn khng thể tha tội chết.

Yr 養老 (Lớp 1) (Soạn giả: Zeami): Thin Hong Yuuryaku nghe ni c ngọn suối thing bn cho sứ giả đi thăm d. ng đ gặp hai cha con người tiều phu. Họ cho biết tn suối l Yr (Dưỡng Lo) vốn c cng hiệu tuyệt vời. Sứ giả bn về triều ngay để bo tin. (Xuất xứ: Thập Huấn Sao = Jikkunsh)

Yuugao 夕顔 (Lớp 3) (Soạn giả: Zeami?): Tăng vn du đến vng Goj (ở Kyto) chợt nghe tiếng ngm thơ của một nng con gi từ bn hng hin. Người trong vng cho ng biết nng l kẻ từng được nhắc đến trong Truyện Genji. Tăng mới biết đ l nng Yuugao (Tịch Nhan), ngy xưa c một mối tnh ngắn ngủi với hong tử Hikaru Genji. Tăng bn ai điếu vong linh v Yuugao no Ue đ hiện ra với vẻ vui mừng v đ gic ngộ Phật đạo.

Yuugyyanagi 遊行柳 (Lớp 3) (Soạn giả: Nobumitsu): Du Hnh thượng nhn vn du tới vng Shirakawa ở shuu th gặp một ng lo hướng dẫn tới một cy liễu mục v cho biết xưa kia cao tăng Saigy c lần nghỉ chn dưới gốc liễu ny. Chnh ra lo gi l tinh của cy liễu gi, đang muốn nhờ thượng nhn cầu kinh siu độ cho mnh. Sau khi được thỏa nguyện, mới hiện hnh người trong trang phục đẹp đẽ để kể lại sự tch của cy liễu trong văn chương Ha Hn thay cho lời cảm ơn (Xuất xứ: Shin Kokin Wakashuu = Tn Cổ Kim Ha Ca Tập).

Yumiyawata 弓八幡 (Lớp 1) (Soạn giả: Zeami): Đnh thần của Thi thượng hong Uda đến viếng đền Yawata trn ni Otokoyama, gặp một ng gi trn vai mang một ci bọc đựng cung (yumi) v tn (ya), ca ngợi cng đức của thần Yawata v chc thọ.Thần Yawata chnh l vị thần v nghệ (cung tn) của Nhật Bản đ gip họ trong cc cuộc chinh phạt v bnh định đất nước.

Yuki 雪 (Lớp 3) (Soạn giả: khng r): Thầy tăng vn du giữa đường qua xứ Settsu, gặp lc trời đổ tuyết lớn, phải chờ cho ngớt. C nng con gi (tinh của tuyết) hiện ra nhờ tăng đọc kinh cho mnh sở dĩ gy ra bo tuyết v đang mắc phải m lầm. Sau khi lng đ trong sng ra, nng vung tay o cuốn tuyết v trời lại quang đng.

Yuya 熊野 (Lớp 3) (Soạn giả: khng r): Thứ nam của quyền thần Taira no Kiyomori l Munemori.ng c người thiếp yu l nng Yuya. Thế nhưng khi biết mẹ gi của nng lm bệnh, ng lại tm nhiều cch ngăn cản khng cho nng về qu thăm b lm nng rất sầu khổ. Ngay cả khi c tin bo mẹ nng đang hấp hối ng vẫn cn bắt nng thp tng mnh đi xem hoa. May thay, rốt cuộc ng cũng hiểu tm sự nng v cho php đi thăm mẹ.

Z

Zegai 是界 (Lớp 5) (Soạn giả: Takeda Hin Sadamori): Thủ lnh qui vật thin cẩu của Trung Quốc tn l Zegaib chuyn mn dụ dỗ những kẻ ngạo mạn về b. Lần ny hắn muốn ngăn trở việc truyền b Phật php ở Nhật nn giả lm nh sư ni (yamabushi), chiu dụ người tn Tarb để cng nhau ph phch cha Hiei. Thế nhưng chức tăng chnh ca Hiei với sự trợ lực của chư thần v chư thin đ đnh đuổi được Zegaib.

Zenji Soga 禅師曽我 (Lớp 4) (Soạn giả: khng r): Sau khi hai anh em Soga (Gor v Juur) diệt xong kẻ th l Suketsune v chnh họ cũng bị Shgun Yoritomo giết hại, hai anh em người ty tng l Danzabur v Oni bn đem cc di vật của chủ mnh về qu cho b mẹ gi. Mẹ than khc con xong bn bảo họ phải cấp tốc đến ngi cha nơi cậu em t nh Soga l Kugami Zenji (thiền sư Kugami) đang tu hnh. Thế nhưng lc đ Shgun đ phi người tấn cng cha v bắt sống Kugami giải về Kamakura. (Xuất xứ: Truyện Soga = Soga Monogatari)

Phn tch cc vở tuồng theo chủ đề

Bn trn chng ta đ ni đến việc chuyn gia tuồng N phn chia cc vở tuồng ra lm 5 loại (Thần, Nam, Nữ, Cuồng, Quỷ) để tiện bề tổ chức cc buổi diễn. Việc đ giống như anh đầu bếp kho muốn soạn một mm đủ cc mn để mời cỗ. Tuy nhin cũng c cch phn loại khc, dựa theo nội dung của vở v rất c ch cho việc nghin cứu văn bản tuồng. C thể ni đy khng phải l ci nhn từ pha người đầu bếp nhưng l từ pha thực khch. Hnh như tất cả cc vở N đều năm trong 20 hạng mục sau đy:

1) Loại tuồng tn dương thần đức của Trời,Phật, thần tin v cc vua chu cổ đại (v dụ Takasago, Saoyama, Tatsuta, Yr...).

2) Loại tuổng ca ngợi cc thần linh, qu nhn, thi nhn v cc nh m nhạc cũng như cuộc sống th vị của họ (v dụ Tru, Ojio, Ugetsu, mu Komachi...)

3) Loại tuồng giải thch gio nghĩa v tn dương chư Phật (v dụ Eguchi, Yamamba, Bash, Sotoba Komachi ...)

4) Loại tuồng miu tả cc php lạ v sự linh ứng của Thần Phật (v dụ Tanik, Kuzu, Kiso, Shakky, Kumano Mde...)

5) Loại tuồng ni về lun l, đạo đức v kh tiết của cc v sĩ thời Trung Cổ (v dụ Hachi-no-ki, Manjuu, Shichikiochi, Zettai...)

6) Loại tuồng miu tả sự dũng cảm v ti tr của cc v tướng (V dụ Uji Yorimasa, Sanemori, Tadanori, Atsumori...)

7) Loại tuồng m tả sự bi thảm v v ch của chiến tranh (V dụ Shunkan tức Kikaigashima, Fujito, Shigehira, Tsunemori...)

8) Loại tuồng ni về tnh cha mẹ đối với con ci (V dụ Ama, Take no yuki, Kagekiyo, Tsuchiguruma...)

9) Loại tuồng ni về tnh yu nam nữ (V dụ Funabashi, Nishikigi, Kayoi Komachi, Hanjo...)

10) Loại tuồng ni về tnh yu thuần khiết, đam m hay ghen tung của phụ nữ (V dụ Izutsu, Aoi no Ue, Teika, Matsukaze...)

11) Loại tuồng ni về ci đẹp, sự c độc, sự nuối tiếc, lng hoi cựu trong lc tuổi gi (V dụ Obasute, Sekidera Komachi, Saigyzakura, Yuugyyanagi...)

12) Loại tuồng ni về nam sắc, tnh yu đồng phi (V dụ Matsumushi, Kurama Tengu)

13) Loại tuồng m tả sự ngho tng v cuộc đời lao động (V dụ Torioibune)

14) Loại tuồng m tả việc bn người v mua người (V dụ Jinen Koji, Sakuragawa, Sumidagawa, Nobuo...)

15) Loại tuồng m tả việc phạm tội st sanh để lm kế sinh nhai (V dụ Ukai, Akogi...)

16) Loại tuồng ni về sự hoi nghi v khổ no khi đứng trước cuộc đời (V dụ Yoroboshi, Seminaru, Kantan, Morihisa...)

17) Loại tuồng than thở cho cảnh sống hẩm hiu (V dụ Nue)

18) Loại tuồng ni về ci hay đẹp của những hnh thức nghệ thuật như Monogurui, Shiraboshi, Miko, Monouri. V dụ cc vở Hyakuman, Ashigari, Miidera, Hanagatami...

19) Loại tuồng kịch ha cc thần thoại v truyền thuyết bản địa. V dụ Tamanoi, Hagoromo, Djji, Raiden...

20) Loại tuồng kịch ha cc giai thoại ở Trung Quốc (Đường thổ) v Ấn Độ (Thin Trc). V dụ Seib, Shkun, Ykihi, Kanykyuu...

Đ c tuồng thời phải c tch. Trước tin tch ấy nằm trong vở. Sch vở Ấn Độ (cc bộ kinh Phật) Trung Hoa (Sử K, Hn Thư, Đường thi) cũng như Nhật Bản (Cổ Sự K, Phong Thổ K, Vạn Diệp Tập, Truyện Ise, Truyện Genji, Truyện Yamato v nhất l Truyện Heike). Ngoi ra trong loại tuồng Genzai N, đề ti thường phản nh thực tế x hội trong con mắt của soạn giả, từ chuyện gia đnh ly tn đi tm nhau, từ sự honh hnh của cc nhm cướp v bun người, từ chuyện trả th phục hận (vendetta) cho đến những kh khăn gặp phải trong mậu dịch quốc tế Trung Nhật đương thời.

Chng ta cũng nhận thấy rằng tuy ngưỡng mộ văn ha Trung Hoa (trong Ykihi, Kanykyuu, Chry, Tbsaku, Tsurukame) nhưng qua cc vở N như Hakurakuten (thần Nhật Bản buộc Bạch Cư Dị phải về nước), Zegai (thần Nhật Bản ph tan m mưu qui vật đến từ Trung Quốc), hay hai vở Genj v Katsuga Ryuujin (long thần ngăn cản cc nh sư đừng qua Trung Quốc du học v cho biết ở Nhật đ c đủ cả), vở Kureha (đồ ta ch đồ Tu)...., ta thấy rằng người Nhật rất coi trọng sự độc lập tự chủ của giống ni mnh.

Trong cc vở tuồng thuộc lớp 2, hầu hết nội dung pht xuất từ Truyện Heike. Đặc biệt vai chnh cc vở đều l cc chiến sĩ Taira, pha thua cuộc (Atsumori, Kagekiyo, Sanemori, Shigehira, Munemori, Tsunemasa...). Ngay cả vai chnh đến từ binh đon Genji cũng l những kẻ mang số phận hẩm hiu (Yoshitsune, Yoshinaka, Tadanobu, Tomoe). Điều ny phản nh tm l phục tng người thắng nhưng thương cảm kẻ thua thường thấy nơi người Nhật.

Về văn bản, chng ta thấy N c tiến ha bởi v c sự gia bt hay cải bin của người đời sau. Phần lớn việc ny lm cho vở tuồng hay hơn nhưng vẫn c vi khuyết điểm như thiếu thống nhất hay lệch hướng v khi thm bớt, khng phải người no cũng mt tay.

Cũng phải ni thm l ngoi những vở thực diễn c một số vở gọi l haikyoku 廃曲 (phế khc) v một l do no đ. hiện nay khng cn được đưa ln sn khấu hay đ được cải bin để trở thnh một vở mới.

 

 

Xem : Sn Khấu No

 


* Nguyễn Nam Trn :

Một trong những bt hiệu của Đo Hữu Dũng, sinh năm 1945 gần Đ Lạt. Nguyn qun Hương Sơn, H Tĩnh. Theo học Chu Văn An (1960~1963) v Đại Học Sư Phạm Si Gn trước khi đến Nhật năm 1965. Tốt nghiệp Đại Học Đng Kinh (University of Tokyo) v Đại Học Paris (Pantheon-Sorbonne). Tiến sĩ khoa học truyền thng. Gio sư đại học. Hiện sống ở Tokyo v Paris. E-mail: dhdungjp@yahoo.com

.........................

"Khi pht hnh lại bi viết của trang ny cần phải c sự đồng của tc giả (dhdungjp@yahoo.com)
v ghi r nguồn lấy từ www.erct.com