SANEMORI  (Thực Thịnh)

Nguyn tc: Zeami Motokiyo

Dịch: Nguyễn Nam Trn

Nỗi buồn của lo tướng

Lược truyện: 

Nh sư vn du tn gọi Du Hnh thượng nhn (Yugy shnin) (1) khi đi hnh cước ở địa phương c lần đến vng Shinohara trong xứ Kaga (nay l tỉnh Ishikawa, trng ra biển Nhật Bản) giảng kinh (php đm). Một hm thượng nhn nhận thấy trong đm tn hữu dự buổi thuyết php, c một lo gi ngy no cũng chăm chỉ đến nghe v lun lun knh cẩn chắp tay trước mặt mnh. C điều lạ l chỉ c thượng nhn nhn thấy lo chứ những kẻ khc th khng v lo v hnh. Do đ, khi thượng nhn tr chuyện với lo, người chung quanh lấy lm kỳ cục v tưởng như sư phụ đang lẩm bẩm một mnh (hitorigoto).Thượng nhn nhiều lần hỏi tn nhưng lo khng chịu đp. Đến khi thượng nhn thc bch qu, lo bn xin php nh sư cho mnh gặp ring để trnh by. Lc đ, lo mới kể lại cu chuyện của một samurai trong binh đon Heike l Sait no Sanemori người đất Nagai (2) đ bị kẻ địch st hại trong trận Shinohara (3) rồi đem thủ cấp đẫm mu của ng ta ra ngoi ao rửa cho mọi người xem. Sau đ, ng lo th nhận mnh chnh l vong hồn của vin tướng ấy rồi biến mất.

Du Hnh thượng nhn mới hỏi thăm một người dn lng (satobito) tin tức về tướng Sanemori v trận đnh ni trn. Xong, ng đi đến kết luận rằng người mnh vừa gặp đng l vong linh của Sanemori. ng lại nhờ người dn lng bo tin cho dn quanh vng Shinohara l mnh muốn tổ chức một buổi lễ cầu siu cho Sanemori, lc đ sẽ c cảnh tụng niệm Phật A Di Đ v ma ht (odori-nenbutsu, một đặc trưng của phi Th Tng, Jishuu).

Đm hm đ, bn bờ ao nơi xưa kia xảy ra chuyện rửa thủ cấp, khi Du Hnh thượng nhn đọc kinh v niệm Phật A Di Đ th vong hồn của Sanemori hiện ra với ru tc bạc trắng với gip trụ trn nền o hitatare (kimono bung thẳng) bằng gấm đỏ như hnh ảnh trong cuộc tỉ th giữa ng với tướng Tezuka no Tar Mitsumori của binh đon Genji. Sau khi khẩn khoản thượng nhn cầu nguyện để hồi hướng cho mnh, ng liền biến mất vo trong khng gian.   

Đặc trưng của vở tuồng: 

Vở Sanemori ny được xếp vo trong Tam Tu La (Sanshura) tức 3 vở A Tu La (Ashura) nghĩa l tuồng N c chủ đề chiến đấu với cảnh tượng chm giết như địa ngục cng 2 vở Tomonaga (Triều Trường) v Yorimasa (Lại Chnh) vốn mang tn hai vũ tướng với hai định mệnh bi đt khc. N cũng l một trong Tam Thịnh (San-Mori) tức 3 vở m nhn vật chnh c tn l Thịnh (Mori): Sanemori (Thực Thịnh),Thịnh Cửu (Morihisa) v Thng Thịnh (Michimori). Vở tuồng thuộc loại Shuramono (N chm giết) cn gọi l Rbusha-mono (N lo tướng) ny đi hỏi rất nhiều cng phu diễn xuất (v diễn vin trong khi chưa gi m phải đng vai người gi, thm vo đ, diễn vin độc diễn phải thủ nhiều vai khi kể truyện). Do đ một người chưa đủ khả năng chuyn nghiệp sẽ kh lng được chọn để đng vai Sanemori. Ngoi ra, ngy xưa, vở Sanemori ny cn biết đến bằng một hai tn khc như Shinohara hay Shinohara Sanemori.

Tuồng Sanemori do Zeami chấp bt v dựa trn một tiết trong Truyện Heike. Tuy nhin, người đời sau suy định rằng nguồn cảm hứng của Zeami (1363?-1443?) chnh ra đ đến từ một cu chuyện c thực (từ một cuốn nhật k) (4) chứ khng phải được hư cấu bởi tc giả tiểu thuyết chiến k mang tn Truyện Heike. Vo năm 1414 tức khoảng 230 năm sau ci chết của Sanemori, nhật k ấy ghi rằng c  một tin đồn khng biết từ đu đ loan truyền đến Kyto lin quan đến việc hồn ma của tướng Sanemori hiện ra ở Shinohara (thuộc Kaga) lm cho Du Hnh thượng nhn phải đọc Thập Niệm A Di Đ để cầu siu cho ng. Như vậy, thng tin trong nhật k mới l cơ sở thực sự của vở tuồng.

Hầu hết cc tuồng Shuramono đều bắt đầu với cảnh Shite tức vai chnh (= Maejite) dưới dạng người sống bước ln sn khấu v h lộ cho thin hạ (thường l thầy tăng vn du) biết mnh l một hồn ma. Trong khi đ, nơi vở tuồng ny, một việc khc thường đ xảy ra. Nhn vật chủ chốt, Sanemori, lại v hnh v ảnh. Do đ, lc đầu, khng ai nhận ra ng l một hồn ma. Ni cch khc, cấu trc của vở Sanemori khng giống như những vở Shuramono truyền thống. Một đặc điểm thứ hai l n lại bắt đầu với Kuchiake (khai khẩu), một thủ php của Kygen. Ở đy, vai Ai-Kygen khng đợi đến lc nghỉ giữa hai mn (Nakairi) m đ can thiệp ngay trong phần mở đầu tức l đảo lộn thứ tự của vở.

Chng ta sẽ ngạc nhin khi thấy Sanemori, một lo tướng, với quyết tm sắt đ đến độ nhuộm tc bạc cho đen để xung trận, đi tin phong đối đầu với đm tướng trẻ bn địch, m qu thảm thương khi diễn lớp chiến đấu cuối cng. Sanemori chỉ cho khn giả thấy được hnh ảnh của một lo tướng đ mất hết sinh lực v tn tạ như thn cy kh ho. C lẽ v thế m dịch giả Armen Godel (xem thư mục tham khảo) đ xếp Sanemori vo cng một loại với Obasute (Ni vứt b gi) như hai vở tuồng ni về chủ đề sự suy sụp thảm hại của người gi, một nam một nữ.

Trong mn thứ hai của vở ny, Shite (= Nochijite) độc diễn, kể lại cuộc chiến đấu cuối cng của mnh v lm những động tc mạnh bạo cần đến khả năng của bắp thịt d nhn vật chỉ l một lo gi. C thể xem phần kể lể (katari) về cuộc giao đấu giữa ng v Tezuka no Tar Mitsumori cũng như cảnh người ta đem thủ cấp của ng ra ao để rửa l hai cảnh kh diễn nhất. Lc ấy, ng cn phải đng thm cả vai của ba kẻ th khc nhau l Tezuka (kẻ st hại ng), Kiso Yoshinaka (xưa l người ng dưỡng dục, nay trở thnh chủ tướng bn địch) v Higuchi Jir (một đồng đội cũ đ nhận ra ng khi nhn thấy thủ cấp). Cch ng lần lượt diễn 3 nhn vật ny l một cảnh th vị của vở tuồng. 

Cc thng tin khc lin quan đến vở tuồng:                       

Lưu phi: Ngũ lưu (cả năm trường phi chnh đều diễn vở ny).

Lớp: Lớp thứ 2 tức N Shura-mono (N chm giết).

Tc giả: Zeami Motokiyo.

Xuất điển: Phn đoạn gọi l Sanemori no saigo no koto (Về ci chết của Sanemori) trong chương 7 Truyện Heike.

Ma: khng định r.( Godel dẫn ra l thng 8, giữa ma thu)

Cảnh: Cnh đồng Shinohara trong xứ Kaga vo buổi chiều (1) v giữa ban đm (2). 

Phối vai: 

Maejite; Lo gi (hồn ma của Sait no Bett Sanemori).

Nochijite: Sait no Bett Sanemori (tn v chức vụ của ng).

Waki: Yuugy Shnin (Du Hnh thượng nhn) đời thứ 14.

Wakizure: Cc nh sư ty tng của thượng nhn (2, 3 người)

Ai-Kygen: một người dn lng ở Shinohara. 

Mặt nạ: 

Maejite: Sankj, Asakuraj, Waraij vv...

Nochijite: Sankj, Asakura j, Waraij vv...

Sankj l tn mặt nạ người gi do nghệ nhn biệt hiệu Sankj (Tam Quan y), một men.uchi tức chuyn gia về mặt nạ tạc ra đầu tin. Ni chung l cc mặt nạ người gi ni trn được dng cho cả 2 mn. 

Trang phục (trnh by sơ lược)

Maejite: đội J-kami (tc mượn dnh cho người gi), mặc o mizugoromo tức kimono thng thường, di đến đầu gối. o trn ngắn tay, khng c hoa văn hay t vẽ. Tay cầm chuỗi bồ đề.

Nochijite: đội Shirotare (tc mượn bạc trắng), cht khăn bịt đầu, o kimono kiểu happi (= php bị, o ngắn nh cha), mặc quần vy hakama kiểu hangire dnh cho cc vai thần, quỉ, vũ tướng. Mang quạt v kiếm.

Waki: đội sumi-bshi hay mo nh sư c gc cạnh, mặc o kimono vải dy, quần vy hakama rộng mu trắng. Cầm quạt v chuỗi bồ đề.

Wakizure: giống như Waki.

Ai: o khoc kataginu khng ống tay, quần vy nửa vời han-hakama. Giắt theo đoản đao, tay cầm quạt. 

Cảnh (mn): 2

Thời lượng: khoảng 1h45. 

Để tiện theo di, xin chia vở tuồng thnh 8 tiểu đoạn ABCDEFGH.

Ca từ c dấu hoa thị * ở hai bn chỉ thấy trong ca từ của một số lưu phi.

 

Sanemori độc diễn trn sn khấu

 

Văn bản tuồng với lời giải thch in nghing  

Kygen Kuchiake:

Người dn lng ở Shinohara (vai Ai-Kygen) bước ra khai khẩu, cho biết nh sư Yugy Shnin (Du Hnh thượng nhn) sẽ c những buổi thuyết php rất linh ứng tại địa phương ny.

 

A-              Thượng nhn thuyết php: 

Du Hnh thượng nhn cng cc tăng nhn thp tng đi chầm chậm v giữ yn lặng khi bước vo sn khấu. Người dn lng ở Shinohara (vai Ai-Kygen) cũng vo v đến đứng cạnh cy cột, chỗ dnh cho  Shite.  

Dn lng (Ai-Kygen) (kuchiake = khai khẩu): Ti l một thường  dn ở Shinohara trong xứ Kaga ny. Hiện c vị Du Hnh thượng nhn (đời thứ 14) tn l Tawami đang gh qua đy v thuyết php mỗi ngy. Tuy vậy, lc bắt đầu buổi chiều th ngi lại cứ ni chuyện một mnh lm cho người trong lng khng hiểu tại sao. Nhn biết ti l người hay đến gặp ngi họ bn đem thắc mắc đ nhờ ti giải đp. Vậy xế trưa hm nay ti sẽ đến d la xem sự thể đ chuyển biến ra thế no. Mọi người hy gip ti giải quyết vụ ny nh (lập lại 2 lần). (Vai Ai ni xong bn vo ngồi su bn trong sn khấu) 

Thượng nhn: Ci Cực Lạc Tịnh Độ của Đức Phật A Di Đ nằm ở Ty Phương, muốn đến đ phải vượt qua thập vạn ức lnh thổ,  cuối một con đường xa tắp (5).

Thượng nhn / Cc tăng nhn: Nhưng nếu cc ngươi khai ngộ th ci Cực Lạc tức Phật quốc của Đức Phật A Di Đ Như Lai sẽ nằm ngay trong lng ngươi.

Thượng nhn: Giu, sang, ngho, hn, mặc lng, nếu cc ngươi họp nhau lại xưng danh hiệu ngi bằng cch niệmNam m A Di Đ Phật

Thượng nhn/ Cc tăng nhn: Mỗi ngy mỗi đm ở nơi đạo trng ny...

Thượng nhn: Đức Phật A Di Đ sẽ đến tiếp dẫn cc ngươi về Ty Phương Tịnh Độ.

Cc tăng nhn: Ngi sẽ khng bỏ st bất cứ ai. (6)

Thượng nhn: Cho nn d mọi người c bỏ ra về v ngươi chỉ cn  một mnh, cứ nn lại m tụng niệm danh hiệu ngi. (7)

*Cc tăng nhn: Hy tụng niệm tn ngi khng ngừng nghỉ*.

Thượng nhn / Cc tăng nhn: Tuy cc ngươi khng hiểu g về Phật php nhưng Đức Phật A Di Đ đ c lời thệ nguyện l ngi sẽ khng bỏ st một ai (nhiếp thủ bất xả ngự thệ nguyện). Tất cả mọi người đều sẽ được ngi đến rước về miền Cực Lạc. Con thuyền cứu độ (php chu) sẽ tri đi một cch nhẹ nhng v những kẻ sẽ thnh Phật như chng ta đều được đưa đi trn con thuyền đ.

 

B-               Lo gi xuất hiện: 

Lo gi bước vo sn khấu, miệng than thở về cảnh gi nua v xin Du Hnh thượng nhn thuyết php cho nghe. 

Lo gi (Maejite, hồn ma của Sanemori): Ta nghe như c tiếng snh (sh) (8) đưa m nhạc thing ling xuống tự trời cao, nhn thấy nh hong hn chiếu đến từ ci Ty phương nơi c chư Phật v Bồ Tt. i, qu ha thay! Hm nay lại c chm my tm bo hiệu một người cao qu giống như Đức Phật A Di Đ đang đến đn ta trước khi nắng tắt (9)* Tiếng tụng niệm đ vọng đến tai ta. Phải chăng mọi người đ bắt đầu hnh lễ cho buổi ban ngy (10)?* Đng rồi, bn tai ta đang văng vẳng tiếng chung v tiếng tụng niệm*. Đến nghe thuyết php vo giờ ny thật đng lc. Dạo ny, cng với thời gian, tấm thn gi của ta suy yếu, đứng ngồi đều kh khăn nn ngy ngy, ta khng lm sao đến gần chỗ thuyết php.Thi th, hm nay d chỉ được nhn từ xa, ta cũng rng đến để nghe kinh. Nếu lng thnh thực tin vo Đức Phật A Di Đ v xướng ln danh hiệu ngi th chắc chắn ngi sẽ đến tiếp dẫn ta về ci Ty Phương Cực Lạc. Thế nhưng đi mắt gi nua nay đ bị my m che phủ, kh lng nhn thấy con đường về chốn đ. D đi nhanh khng nổi nhưng nếu tiếp tục tiến ln pha trước, ta sẽ đến gần nơi thuyết php v ci Cực Lạc sẽ khng xa. Nam M A Di Đ Phật. (Maejite đến ngồi trước mặt Waki v chắp tay)
 

C-              Đối thoại giữa thượng nhn v lo gi: 

Du Hnh thượng nhn v lo gi ni chuyện với nhau. Tuy rằng lc đầu lo gi c lưỡng lự khi bị hỏi thăm danh tnh nhưng cuối cng lo đ tiết lộ rằng mnh l hồn ma của Sanemori. Đứng trước thượng nhn, Sanemori tỏ ra sm hối về sự tham luyến của mnh đối với ci đời trần tục. 

Thượng nhn: Cho lo trượng!

Lo gi: Vng, thầy đang ngỏ lời với ti đấy ư?

Thượng nhn: Ny lo trượng, nhn thấy mỗi ngy ng đều chăm chỉ đến đy tụng niệm danh hiệu Đức Phật A Di Đ nn ta biết ng c lng tin su sắc. Chỉ c mỗi mnh ta l thấy ng cho nn những người khc vẫn tự hỏi khng biết ta đang ni chuyện với ai v ni những g. ng c thể cho ta hay qu danh khng?

Lo gi: Cu hỏi của thầy thật bất ngờ. Ti chỉ l một người nh nng cho nn khng c tn tuổi g đng kể để thưa với thầy. Cn như thầy, Du Hnh thượng nhn ạ, thầy đ bỏ Kyto để đến chỗ qu ma th c khc chi Đức Phật A Di Đ đang tm cch tiếp dẫn chng ti. Sau khi đ sống thọ đến tuổi ny, ti mới thấy mnh l người may mắn v đ được nghe tiếng tụng niệm danh hiệu của Đức Phật A Di Đ. Ti giống như con ra m vớ được tấm gỗ tri giữa đại dương mnh mng hay giống như kẻ được ngắm hoa ưu đm (Udumbara), loi hoa qu hiếm phải 3 nghn năm mới nở một lần (11). Lng của ti giờ đy khng c niềm vui no lớn hơn v những giọt lệ mừng sẽ khng hề cạn. Sự hoan hỉ ti đang cảm thấy khng khc g niềm vui của một người cuối cng đ được thc sinh vo ci Cực Lạc Tịnh Độ (An Lạc Quốc). Ti khng thch ni đến ci tn m ti c hồi cn sống trong sự rng buộc của vng sinh tử lun hồi, nơi ti bị cuốn vo vực xoy của những cố chấp khng sao rứt ra. Do đ, xin thưa với thầy một lần nữa l vạn bất đắc dĩ ti mới khng chịu nu danh tnh. (Ni xong, maejite (lo gi) ci cầu st đất) 

Thượng nhn: Dĩ nhin những g ng ni hon ton đng cả nhưng nếu ng cho ta biết mnh l ai th điều đ c thể gip ng sm hối được những lỗi lầm v trở về đường ngay nẻo chnh. Cho nn chớ ngần ngại g m khng ni ta hay.

Lo gi: *Nếu thế th chắc ti khng cn dấu diếm thầy được nữa. Vng, ti sẽ cho thầy biết ti l ai!*

Thượng nhn: Phải rồi! Hy ni ta nghe!

Lo gi: Xin thầy bảo người chung quanh chịu kh lnh mặt đi một cht.*Ti sẽ tiến st lại gần thầy để ni tn ti*

Thượng nhn: Ngay từ lc đầu, chỉ một mnh ta thấy được ng. Nhưng thi, ta sẽ bảo mọi người lnh mặt đng như ng muốn. Hy gh st bn ta v ni nhỏ tn mnh.

(Maejite (lo gi) đứng ln v đến ngồi giữa sn khấu)

Lo gi: Đ lu lắm rồi, c một người tn l Sait no Bett (12)  Sanemori đất Nagai đ bị giết trong trận Shinohara. Chắc thy c nghe cu chuyện về người đ.

Thượng nhn: Ta biết ng Sanemori ấy l vị v tướng trong qun đon Heike, một người chỉ huy nổi tiếng dũng cảm (cường cung tinh binh). Thnh ra ta khng muốn ng kể thm chi những chuyện đnh nhau. Ta chỉ muốn biết tn ng m thi!

Lo gi: Vng, sau khi thủ cấp của Sanemori được đem tới nhận diện, người ta đ mang n ra ci ao ngay trước mặt thầy đy để rửa sạch ru tc. Điều đ đ gip mọi người hiểu được tại sao ng ấy khng rời được ci ao ny. Dn lng sống trong vng nhiều người quả quyết đ gặp được hồn ma của Sanemori.

Thượng nhn: *i chao! Họ từng gặp hồn ma ấy cơ ? By giờ cn c thấy nữa khng?

Lo gi: Khuất giữa lm cy trong ni su, ngọn cy ấy khng ai thấy được. Thế nhưng đến độ ma hoa nở, người ta liền biết n l cy anh đo (13). Giống như bi thơ trn ni về sự khm ph bất chợt một vật g dấu kn, xin thầy hiểu cho rằng, lo gi c khun mặt cằn cỗi như thn cy kh chnh l Sanemori.

Thượng nhn: Lạ thay!. Ta cứ tưởng chuyện xưa lơ xưa lắc về Sanemori no c g dnh lu đến ta nhưng by giờ ta đ hiểu ra l mnh c lin can đến n.Thế ng l vong linh của tướng Sanemori ư?

Lo gi: Đng vậy, thầy ơi! Ti l hồn ma của Sanemori. Tuy rằng hồn th đ đi sang thế giới khc (minh đồ) nhưng phch (14) của ti hiện vẫn lưu lại ci đời!

Thượng nhn: V lng ng cn bm vu vo thế giới hiện tại (hiện thế)?

Lo gi: Nn ti đ nn lại đy từ hơn 200 năm! Nhưng d sao...

Thượng nhn: ...ng đ khng thể thnh Phật...

Lo gi: Như những con sng lao xao trn mặt ao Shinohara, lng  ti khng phn biệt được ban đm...

Thượng nhn: với ban ngy, cũng chỉ v bng tối của v minh.

Lo gi: Ti khng biết đu l mộng. (15)..

Thượng nhn: v đu l thực, bởi v lng ng...

Lo gi: ...rất đỗi hoang mang. Từ trong nấm mộ giữa đm cỏ bn bờ ao Shinohara, một bng gi nua với mi tc bạc đ bước ra...

Hợp xướng: Từ trong nấm mộ giữa đm cỏ bn bờ ao Shinohara,  một bng gi nua với mi tc bạc đ bước ra nhưng chỉ hiện ra trong thong chốc. Cho nn đừng trch mc ti chi (16). Xin chớ ru rao tn Sanemori, người đ hiện ra trước mặt thầy như thế ny.Ti sẽ tủi hổ khi cn nghe tiếng đời đồn đại d mnh đ chết từ lu.

Xong, lo gi chợt biến mất vo trong khng gian cạnh bờ ao Shinohara. (Trn thực tế, Maejite đứng ln v đi chầm chậm ra ngoi sn khấu) 

(Đến đy l Nakairi, chỗ nghỉ giữa hai mn) 

Dn lng (vai Ai Kygen) hỏi Du Hnh thượng nhn tại sao ng ni chuyện với ai m cứ lẩm ba lẩm bẩm. Thay v trả lời, thượng nhn hỏi lại người ấy về Sanemori. Dn lng mới thuật lại cảnh chiến đấu dũng cảm của Sanemori trn chiến trường v khẩn khoản thượng nhn tổ chức một php sự để cầu siu cho vong hồn lo tướng.Thượng nhn bn nhờ dn lng bố co cho người trong vng Shinohara để họ đến tham dự, cng lc thng tin l sẽ c cảnh vừa tụng niệm danh hiệu A Di Đ vừa nhảy ma (odori-nenbutsu).

(V c rất nhiều chỗ trng hợp với nội dung bản tuồng nn xin lược bỏ đoạn Kygen, NNT)

 

D-              Thượng nhn cầu siu cho vong hồn Sanemori:

Bn bờ ao, Du Hnh thượng nhn v cc tăng nhn ty tng tụng kinh cầu siu cho Sanemori bằng cch xướng danh Đức Phật A Di Đ suốt một đm.

(Vai Waki (thượng nhn) đứng ln).

Thượng nhn:*No, chng ta hy niệm Đức Phật A Di Đ, đặc biệt để hồi hướng cho vong linh tướng Sanemori!* (Hai tăng nhn(vai Wakizure) tiến gần Waki ở giữa sn khấu)

Thượng nhn / Cc tăng nhn: Chng ta đang tổ chức một buổi lễ cầu siu bn ao Shinohara. Với lng tin su sắc v lời ca trong thanh xướng danh hiệu Đức A Di Đ, chng ta sẽ hnh lễ suốt từ đầu hm cho tới sng dưới bầu trời khng my v c vầng trăng chiếu nh sng trong vắt như ci lng thanh tịnh của chng ta. Hy gip cho vong hồn sớm về ci Ty Phương Tịnh Độ bằng cch tiếp tục đnh ching (chinh = kane) ln cho đến hết đm nay. (Waki v 2 wakizure, cả ba lm cử chỉ tụng niệm)

Thượng nhn: Nam M A Di Đ Phật. Nam M A Di Đ Phật.

 

E-               Sanemori lại xuất hiện nhưng trong trang phục v tướng:

Sanemori (Nochijite) lại bước vo sn khấu nhưng lần ny trong trang phục chiến đấu của một lo tướng. ng tỏ lng biết ơn thượng nhn v giờ đy mnh đ được vng sanh cực lạc.

(Waki vo ngồi ở Wakiza cn Wakizure trở lại ngồi cạnh Jiutai (ban hợp xướng) cn Nochijite (Sanemori) th dừng bước trn cầu)

Sanemori (vai Nochijite): Nay ti đ vng sinh về miền Cực Lạc. Ti đ vượt qua biển khổ, xa ci m lầm của kiếp lun hồi. Nỗi vui mừng ny biết mấy cho cn. Nay ti đang ở trong thế giới cực lạc, nơi sinh mệnh l vĩnh cửu. Đức Phật A Di Đ l chỗ nương tựa chắc chắn của ti. Những ai khng ngớt lời ca tụng danh hiệu ngi...

Hợp xướng: ...sẽ được siu sinh về miền Cực Lạc..

Sanemori: Khi ti ln tiếng: Nam M...

Hợp xướng: ...l ti muốn xin đến nương tựa v lm theo lời ngi dạy.

Sanemori: Khi ti xướng danh A Di Đ...

Hợp xướng: ...cũng l lc Đức Phật A Di Đ nghe được lời cầu xin v gip ti tu hnh để thc sanh về ci Tịnh Độ. V thế cho nn... (Nochijite (hồn ma Sanemori) bước ra mặt tiền sn khấu)

Sanemori: ...những ai niệm Nam M A Di Đ Phật chắc chắn sẽ được thc sanh về ci Tịnh Độ của Đức Phật A Di Đ.

Hợp xướng: Thật c hạnh phc no bằng! (Nochijite (hồn ma Sanemori) quay mặt về pha Waki (thượng nhn) v chắp tay như khấn khứa)

 

F-               Đối thoại giữa thượng nhn v Sanemori:

Sanemori ti ngộ Du Hnh thượng nhn v giữa hai người lại c một cuộc đối thoại. Sanemori đnh gi những lời dạy của Đức Phật cn c gi trị hơn tất cả những gip trụ xa hoa lộng lẫy đang mang trn người. ng xin thượng nhn hy chứng minh cho sự sm hối của mnh trước giờ được thnh Phật.

Thượng nhn: Lạ lng thay! *C bng ai đang hiện ra trn mặt ao* khi sương chiều bắt đầu bao phủ. Dường như đy l hnh dng của lo gi ta gặp hm trước. ng ta lại mặc khi gip mới kỳ lạ chứ!

Sanemori: *Cho d thn ti đ bị vi chn như một thanh gỗ mục khng kẻ đoi hoi, xin cho php ti được giải by về những thống khổ mnh phải chịu trong địa ngục Tu La trước khi đạt đến Niết Bn. i, nỗi thống khổ ấy ni sao cho cạn!*

Thượng nhn: *Cho d ti nhn thấy v nghe được tiếng ng, những người khc đều khng nghe khng thấy.*

Sanemori: *i, chỉ c mỗi Du Hnh thượng nhn...*

Thượng nhn: *...nhn được bng ng ta. ng ấy giống như một đống tuyết đang tan khi ma xun tới.*

Sanemori: *Đ l trang lo tướng với mi tc v chm ru bạc*.

Thượng nhn: * ...nhưng vẫn mang dng dấp ho hoa*.

Sanemori: *Đặc biệt l khi gip rỡ rng*

Thượng nhn: *Dưới bng trăng thanh*

Sanemori: *...nh ln cng ngọn lửa* 

Hợp xướng: *Chong ln tấm o hitatare bằng gấm, ng cn mặc chiến bo mu xanh nn (17) v mang bn hng một thanh kiếm đặt  trong bao dt vng. Nhưng đối với tấm thn ta hiện tại, thử hỏi chng c cn l vật bu hay khng? Thực vậy, ci m giờ đy ta trn qu nhất l những ta sen bn hồ trn đ những người đ vng sinh về ci Ty Phương Tịnh Độ của Đức Phật A Di Đ đang ngồi. Những lời dạy dỗ qu gi của Đức Phật, tuyệt đối khng c g để nghi ngờ, sẽ l chn l vĩnh cửu. Nếu chng ta tiếp tục xướng ln những lời chu ngọc đ, hỏi c l g khng thnh Phật được?*

Sanemori / Hợp xướng: *Một niệm A Di Đ, Sẽ tiu đi vạn tội.* (18)

Thượng nhn: * Khi nhn ng, ta thấy c ci g đang ngăn trở, khng cho php ng thot khỏi kiếp lun hồi. ng phải vứt bỏ mọi cố chấp th mới đến được bn ta sen của Đức Phật A Di Đ, nơi m mọi tội lỗi sẽ tiu tan tức khắc*.

Hợp xướng: Để c những quả bo tốt lnh, phải tch tụ được nhiều cng đức nhưng tất cả phải hướng về Đức Phật v khng được chần chờ ni ln ước vọng vng sanh.

Sanemori: Giờ đ điểm. Đm hm nay, ti vừa nhận được một lời dạy dỗ qu bu về Phật php.

Hợp xướng: Ti xin kể lại đầu đui những chuyện xảy ra v sm hối về bao tội lỗi lm ti hổ thẹn. Ti l người hy cn luyến tiếc qu khứ d vo một thời xa xưa, ti đ biến mất vo lng huyệt mộ như giọt sương rơi trn cnh đồng Shinohara. Hy nghe ti kể!

 

G-             Sanemori bắt đầu sm hối:

Sanemori bắt đầu by tỏ sự ăn năn của ng trước mặt Du Hnh thượng nhn. Trước tin, ng kể lại rằng Tezuka no Tar Mitsumori đ đem đến trnh cho chủ tướng l Kiso Yoshinaka thủ cấp một samurai kỳ lạ, người vừa chết dưới bn tay của mnh. Sau đ, Higuchi Jir (19) đến nơi v xc nhận được thủ cấp của Sanemori v đem ra ngoi ao để rửa. Ngoi ra, Sanemori cũng cho biết hm ấy ng đ mặc một tấm kimono kiểu hitatare bằng gấm đỏ khi ra trận trn mảnh đất qu hương.

Sanemori: Lc đ, qun Heike chng ti gặp thế bất lợi v vừa thua xong trận Shinohara. Tezuka no Tar Mitsumori (20) pha Genji mới đến phc trnh cho chủ tướng của mnh l Kiso Yoshinaka: Tiểu tướng vừa giao chiến với một samurai qui dị v đ lấy được thủ cấp của hắn. Trước tin, ti nghĩ hắn l một tướng lnh nhưng sao khng thấy c bộ hạ đi theo. Do đ, ti mới phỏng đon hắn ta chỉ l một samurai bnh thường. Thế nhưng lạ một ci l hắn lại mặc một tấm hitatare bằng gấm đỏ. Ti đ mấy lần giục gi hắn xưng tn  nhưng hắn khng chịu tiết lộ danh tnh ngay cả lc sắp chết. C điều l khi hắn ln tiếng, ti nhận ra m sắc của người miền Đng. Sau khi nghe bo co, Kiso liền ln tiếng khen ngợi người samurai tử trận v bảo: C lẽ l Sait no Bett Sanemorim đất Nagai đấy! Hẵn ru tc ng ta phải bạc trắng. * Hồi ta thong gặp ng ấy ở Kzuke (Thượng chu, nay l tỉnh Gunma) th n đ bạc phần no. Giờ đy chắc đ trắng như bng*. V vậy ta hơi ngờ ngợ khi thấy ru tc người samurai ny đen qu. Higuchi Jir chắc thẩm tra được người ny c phải Sanemori hay khng! Ni xong, Kiso cho gọi Higuchi Jir. Khi vừa đến nơi v đưa mắt nhn thủ cấp, Higuchi đ khng cầm được giọt lệ. Tội nghiệp chưa! Người ny đng l Sait no Bett Sanemori đấy! ng ta thường lo l nếu mnh phải ra trận khi đ qu tuổi 60 sẽ kh lng ln tuyến đầu để đối địch với cc chiến sĩ trẻ. Nhưng ng cũng khng muốn để họ ch mnh gi. ng bảo mnh sẽ nhuộm ru tc bằng mực để c thể xung trận như một thanh nin. Như vậy th chắc ng ấy đ nhuộm đen ru tc đ. Chng ta đem đi rửa thử xem. Chưa ni hết lời, Higuchi đ xch chiếc thủ cấp ra ngoi.

Hợp xướng: Trước mặt ngi Kiso v bn cạnh bờ ao ny, c những cnh liễu rủ bng trn nước biếc như đang soi gương. (Nochijite dng l quạt lm cử chỉ rt thuốc nhuộm ln tc). Giữa một ngy bnh yn với nắng đẹp, trời xanh, chỉ c cht gi hiu hiu như muốn chải đầu tơ liễu, Higuchi đ chải tc cho Sanemori. Lc đ băng mới vừa tan v những ngọn sng đ đẩy dạt rong ru cũ (21) Higuchi đ rửa chm ru của Sanemori giống như vậy. Thế rồi mực nhuộm đ lm sạch đi, để lộ hết ru tc tự nhin của ng. Lc đ, người đứng chung quanh đều cảm thn: Một chiến sĩ xứng đng với thn danh tất phải hnh động như lo gi ny!. Tất cả đều sụt si v xc động.

Hơn thế, Sanemori (22) khng mang trn người chiếc o hitatare bằng gấm đỏ chỉ v sở thch ring tư. Trước khi rời khỏi Kyto, ti (= Sanemori) đ đến gặp để thưa chủ tướng l ngi Taira no Munemori, con thứ của ngi Taira no Kiyomori (thủ lĩnh Heike) v thưa rằng: Trong sự tch ni về Chu Mại Thần (23), c đoạn cho biết ng ta đ mặc o gấm khi về qu hương. Tuy Sanemori ti sinh ra trong vng Echizen nhưng những năm gần đy lại nương nu ở trang Nagai xứ Musashi v (gia đnh) được ban cho một lnh địa. Lần ny khi (phụng mệnh chủ tướng) ln miền Bắc ( ni Echizen) ( 24) chiến đấu, ti biết chắc mnh sẽ bỏ xc nơi đy. Việc được mặc một bộ o bằng gấm đỏ, đối với ti, nếu bảo l kỷ niệm tuyệt vời nhất của một người gi khi về lại cố hương th chắc cũng khng ngoa. Vậy xin ngi cho php ti được mặc o lm bằng gấm đỏ (25) Thế rồi Sanemori đ được (chủ tướng) ban cho một chiếc o hitatare mu đỏ bằng gấm..

Sanemori: Xưa c bi thơ: Vẹt những l phong đỏ / dọn con đường ta đi / ...

Hợp xướng: ...Lm người khc nghĩ rằng / Ta về trong o gấm (26). Người lm bi thơ ny chắc cũng từng c tm sự như ta. Bao nhiu thế kỷ về trước, ở Trung Quốc, Chu Mại Thần khi về cố hương đ vẫy tay o thụng dệt bằng gấm từ Cối K (Kuaiji). Hm nay Sanemori đ tm được cng danh nơi Bắc quốc ( ni Shinohara, Echizen) v sẽ lưu lại tn tuổi đến nhiều đời sau như một trang vũ sĩ. Từ giờ ny cho đến khi trời rạng sng, hy cho php ti kể lại những điều sm hối của mnh.

 

H-             Sanemori tiếp tục sm hối rồi biến mất:

Sanemori tiếp tục by tỏ lng sm hối v kể lại những giy pht cuối cng của đời mnh khi quyết chiến với Tezuka nhưng cho nhiều chi tiết hơn. Kể xong, ng bn cầu xin Du Hnh thượng nhn hồi hướng cho mnh bằng cch tụng kinh xưng danh Đức Phật A Di Đ.

Hợp xướng: Đy đng l một cu chuyện về sự sm hối. Hy lm sao để nước trong lng ngươi cũng lắng cho đến đy (27). Đừng để một vật g bm vu vo đ nữa.

Sanemori: Những dục vọng tham luyến đ rng buộc ti với thống khổ của Địa ngục A-tu-la, trải biết bao lần m khng sao thot được. Khi ti muốn kiếm đại tướng chỉ huy bn địch l Kiso Yoshinaka để giao chiến th (tn tiểu tướng) Tezuka đ tiến ra ngng đường chận đứng được ti. Cho đến by giờ, lng ti vẫn trn đầy hối tiếc.

Hợp xướng: Nhiều v tướng đ tiến ra pha trước v lần lượt xưng danh. Kẻ đầu tin xp lại gần ti l...

Sanemori: Tezuka no Tar Mitsumori.

Hợp xướng: (Lc đ) một thủ hạ (rd) (28) của Mitsumori muốn bảo vệ chủ mnh.

Sanemori: Chen ra đứng giữa ti với hắn.

Hợp xướng: Rồi chạy bm theo một bn hng để đấu với ti.

Sanemori: Kh khen cho mi! (29) Muốn đnh nhau với ta, người dũng sĩ số một Nhật Bản ny chăng? Khi ta ni xong...

Sanemori / Hợp xướng: Bn ghm đầu tn đ xuống phần trước yn ngựa, cắt đi v vứt ra xa. (Nochijite lm cử chỉ cắt đầu kẻ địch)

Hợp xướng: Sau đ, Tezuka no Tar Mitsumori đ vng qua bn tri địch thủ. ng ta cho tay nắm lấy giải giy o gip của Sanemori, lật ngược ln v đm vo đấy hai nht kiếm. Thế nhưng Sanemori cũng chụp được Tezuka v cng nhau rơi xuống, họ lăn đng giữa hai thớt ngựa.

Sanemori: Buồn thay cho người tướng gi.. (Nochijite quỵ đầu gối) 

Hợp xướng: Như một thn cy kh bị gi lay đến gy, Sanemori sức cng lực tận, bị Tezuka đ ln người v ngay lc đ, một thủ hạ của hắn chạy đến cắt đầu ng. Sanemori đ trở thnh một nắm đất v danh trn cnh đồng Shinohara, biến mất đi khng để lại vết tch. Xin người hy niệm Nam M A Di Đ Phật để ai điếu vong hồn của Sanemori. (Nochijite ngẩng đầu ln v lm cử chỉ khấn khứa)

  

Danh tướng Kiso Yoshinaka (1154-1184, ảnh minh họa)


(Kết thc vở) 
 

Phần Ch Thch:

 1) Yugy shnin l tn chỉ chung cc tăng du hnh của Th tng, cn gọi l Du Hnh Tng, một mn phi tch ra khỏi Tịnh Độ Tng v Tịnh Độ Chn Tng. Mọi gio chủ của tng ny đều mang tn Tawami (Tha A Di). Họ bắt đầu với khai tổ Ippen (Nhẩt Biến, 1239-1289), chuyn mn du hnh để giảng đạo, niệm Phật v ma ht. Theo truyện k của phi cn lưu lại th nhn vật Du Hnh thượng nhn thấy trong vở tuồng ny l vị tổ đời thứ 14, người c lin quan đến giai thoại khai ngộ cho vong linh của Sanemori. C lẽ Tha A Di l tha lực của A Di Đ (?)

2) Sanemori l v tướng cuối đời Heian, gốc gc Heike nhưng đi ph Genji một thời, sau trở lại với Heike. Gia đnh trước kia sống trong vng Echizen (pha đng Fukui) nhưng đến đời ng nội th dời về Nagai thuộc Musashino (Tokyo-Chiba ngy nay) v c ấp phong ở đấy. Khi cng chủ tướng pha Heike l Taira no Munemori đối địch với qun Genji do Kiso Yoshinaka chỉ huy, đ nhuộm tc cho đen để by tỏ tinh thần quyết chiến. Chết về tay Tezuka Mitsumori vo năm 1183, lc đ 73, 74 tuổi.

3) Shino = một loại trc. Hara = cnh đồng. Địa danh. Những cnh đồng thường l bi chiến trường (chẳng hạn Sekigahara).

4) Nhật k của nh sư tọa chủ cha Daigoji (Đề Hồ Tự) tn l Mansai (Mn Tế), cố vần tm phc của ba đời Shgun thời Muromachi, ghi chp việc mỗi ngy từ năm 1413 đến 1422. Tn đầy đủ của n l Mansai Jug Nikki (Mn Tế Chuẩn Hậu Nhật K). Từ Jug (chuẩn hậu) l một chức vị chưa r (nếu dnh cho đn ng).

5) Lời kinh A Di Đ: Tng thị Ty Phương qu thập vạn ức Phật thổ hữu thế giới danh viết Cực Lạc.

6) Xuất pht từ lời giảng của Đức Phật cho phu nhn Vi Đề Hy (Idaikei) thấy trong Qun V Lượng Thọ Kinh (cn được gọi l Qun Kinh), một trong ba tạng kinh của phi Tịnh Độ: Tha lực bản nguyện chi ha dụng, Cực Lạc bất viễn, cấu thập vạn ức sat na chi Ty, Di Đ tại dĩ tm, hiện nhất ta hoa đi chi hnh (theo Đại Nguyn đm nghĩa văn thư sao).

7) một bi thơ của tăng Ippen (Nhất Biến), khai tổ của những tăng sĩ du hnh Th Tng:Dẫu chỉ cn một mnh sau khi những người khc đ bỏ đi, cứ đứng trong chỗ đọc kinh (Php trường) v niệm danh xưng cao qu của Đức Phật.

8) Snh (Sh), nhạc kh để thổi dng trong Nh nhạc (Gagaku) cung đnh Nhật Bản, vốn truyền vo từ Trung Quốc, cấu tạo bằng cch ghp 17 ống trc, trong đ c 2 ống v m.Giống như ci Khn cỡ nhỏ.

9) Cảnh Thnh chng lai nghnh với Đức Phật A Di Đ v chư Bồ Tt hiện ra trn chm my tm giữa tiếng snh phch nghe ro rắt. thơ (Hn thi) của tăng Jakush (Tịch Chiếu Đại Sư, ? - 1034) tức nh thơ e no Sadamoto của dng họ e danh gi, viết vo giờ ng lm chung chp trong Tục bản triều vng sinh truyện. Truyện Heike trong tiết gọi l Qun đỉnh (Tắm Phật) cũng như nhiều văn bản khc đều c miu tả cảnh ny.

10)          Ban ngy (Nhật trung). Phi Th tng tổ chức 6 lần tụng kinh trong một ngy, gọi l Lục th lễ tn. Gồm c: Thần triu, Nhật trung, Nhật một, Sơ dạ, Trung dạ, Hậu dạ)

11)          Sự tch Con ra m, Hoa ưu đm. Một thnh ngữ cổ c lin quan đến Kinh Php Hoa, xem việc nhn duyn gặp gỡ Đức Phật l một cơ hội cực kỳ hiếm hoi. Lại c thnh ngữ: Nhn thn nan thụ. Phật php nan ngộ.

12)          Bett (Biệt đương) l chức quan quản lnh một trang vin (đồn điền lớn v cũng l đơn vị kinh tế quan trọng thời trung cổ). C thể dịch: Chức Bett tn l Sait Sanemori.

13)          Thơ của Minamoto no Yorimasa (Nguyn, Lại Chnh) trong Shika Waka shuu (Từ hoa Ha ca tập), một tập thơ tuyển theo sắc chiếu.

14)           Hồn v phần dương (linh hồn), phch l phần m (thể xc) của một người sau khi chết đi. Hồn va (ba hồn bảy va).Thơ Tam thể thi: Hồ qui minh mạc, phch qui tuyền.

15)            bi thơ của một tc giả v danh nhưng rất nổi tiếng trong Kokin-shuu (Cổ Kim Tập, bi 942). Đại : Ci đời ny l mộng hay l thực? Ta no biết hiện thực hay mộng ảo v n vừa l thế m lại khng thế.

16)          đến từ một bi thơ của vương tử Ariwara no Narihira trong Truyện Ise (Ise Monogatar, bi số 114): Xin tha thứ cho vc dng gi nua của ti. Ngay cả những con hạc trn đồng la cn khc v hm nay l ngy cuối cng ti được đến thăm em trong chiếc o khoc phường săn (kariginu) ny.

17)           Gọi l moegi-iro hay mu hnh non, tượng trưng cho tuổi trẻ.

18)           Nhất niệm Di Đ Phật. Diệt v số lượng tội.Hiện thụ v tỉ lạc. Hậu sinh thanh tĩnh thổ..

19)           Higuchi Jir, ph tướng của Kiso Yoshinaka. Một trong Tứ Thin Vương (4 tướng mạnh dưới trướng Kiso).

20)          Tezuka no Tar Mitsumori: người họ Tezuka, tn Mitsumori, con trai cả trong nh (Tar), một bộ hạ bn cạnh Kiso..

21)           Đến từ thơ của Miyako no Yoshika (Đ, Lương Hương, 834-879): trong Waka Reishuu (Ha Hn lng vịnh tập)..

22)           Trong N, c khi người ta ni về mnh bằng ngi thứ ba.

23)           Chu Mại Thần (Zu Maichen), VN thường đọc l Mi, một vị quan đời Vũ Đế nh Tiền Hn, xuất thn ngho khổ, bn củi kiếm cơm, bị người chung quanh khinh rẽ nhưng rất chăm học v c ti năng. Sau được bổ nhiệm Thi th Cối K, bnh định được cuộc nổi dậy ở vng Đng Việt. Nhiều năm sau đ đ mặc o gấm về lng trong vinh quang. Lại c cu thơ cổ trong Hn Thư ni về Hạng Tịch: Ph qu bất qui cố hương. Như cẩm dạ hnh (Giu sang m khng về qu hương th như người mặc o ấm đi đm)..

24)           So với kinh đ Kyto th Shinohara v vng Echizen phải nằm ở pha Bắc.  Đất Echizen thuộc địa khu gọi l Hokuriku (Bắc Lục) bao gồm cc tỉnh Fukui, Ishikawa, Toyama v Niigata by giờ.

25)           o gấm đỏ chỉ dnh cho trang đại tướng. Lc đ Sanemori đ qu gi, khng cn được php chỉ huy nn khng quyền mặc o ấy v khng c bộ hạ theo hầu.

26)           Thơ v danh thấy trong phần thơ Thu của thi tuyển Gosen Wakashuu (Hậu Tuyển Ha Ca Tập, ra đời khoảng năm 951, soạn theo sắc chiếu của Thin hong Murakami).

27)           Để lin tưởng đến nước ở trong ao Shinohara. Lại c chữ Php thủy để v dụ tnh thanh tĩnh của đạo giống như nước, c thể rửa sạch cu bẩn của tội lỗi (Php tỉ như thủy năng tẩy cấu uế) (theo V Lượng Nghĩa Kinh v Php Hoa Huyền Nghĩa)

28)          Thủ hạ, nguyn văn l lang đảng hay lang đẳng (rd), tức l ti tớ ring từ lnh địa theo ph một samurai v khng c mu mủ với người ny, để phn biệt với ie no ko (con chu trong nh). Đy l một hnh thức tổ chức cơ sở của qun đội thời trung cổ Nhật Bản.

29)           Appare! Một lời khen tặng đến từ chữ Aware v l tiếng quen dng vo thời trung cổ.

 

Lạm bn của người dịch:

Sanemori l một vở tuồng diễn vo lớp 2. Loại tuồng ny ni về cc chiến sĩ samurai. Đối tượng của nhn vật chnh trong đ thường l một thầy tăng vn du. Lần ny, thầy tăng ấy l một nhn vật c tầm cỡ, ngi Du Hnh thượng nhn, người từng xuất hiện trong một vở N khc khng km phần quan trọng:Yugyyanagi (Du hnh liễu) của Kanze Nobumitsu.

Nhn vật Sait no Bett no Sanemori cũng đến từ một ci kho nhn vật đặc biết dnh cho lớp diễn thứ hai, đ l Truyện Heike, nhưng ở đy, đặc điểm l chủ đề ni về bi kịch của tuổi gi.

Theo b Shirasu Masako (xem thư mục tham khảo) th Sanemori vốn l dng di qu tộc Fujiwara, xuất thn vng Echizen (Fukui)   nhưng đến đời ng nội th v c thực ấp ở Nagai trong xứ Musashino (Tky-Chiba) mới đưa cả nh đến đ. Trong lng Sanemori, qu hương gốc rễ vẫn l Echizen miền Hokuriku.

Do đ, khi qun đon Heike gặp cảnh bất lợi trước sự tấn cng vũ bo của tướng Genji l Kiso Yoshinaka, ng đ xin php vị chỉ huy của mnh l Taira no Munemori cho đnh một trận cuối cng với tư cch tướng chỉ huy v xin được mặc khi gip với o gấm đỏ. Vo thời xưa, khi ra trận mạc, người ta cn giữ được nhiều tục lệ anh hng m thượng như xưng tn mnh cho địch thủ v đnh tay đi. Tướng trẻ c thể ch tướng gi l khng xứng tay v từ chối đọ sức. Sanemori lc đ v đ trn 70, phải nhuộm ru v tc cho đen để được cc tướng trẻ chấp thuận giao đấu. Như vậy,, với ru v tc nhuộm đen, trong khi gip với o gấm đỏ, ng đ xung trận với định quyết đấu tay đi với Kiso Yoshinaka, vị chỉ huy của địch qun.

o gấm đỏ được xem như o gấm mặc về lng ( cẩm qui cố hương) trong trận đnh quyết tử m ng tham dự ở qu nh Echizen. Ci o gấm đ mang hnh ảnh một Chu Mại Thần vinh qui bi tổ. Sanemori muốn l mnh d sống hay chết đều phải kết thc cho đẹp. Cn như ước mơ quyết đấu với Kiso Yoshinaka nếu c l v ngy xưa, lc Yoshinaka chỉ l một cậu b ln 2 v cả nh gặp cảnh bị tru diệt, Sanemori đ nương tay phng thch d được lệnh trn phải giết cậu  lun để trừ hậu hoạn. Nếu khng ngại người ngoi dm ng th lc đ, ng đ c thể nhận cậu lm con nui.

Giả sử Sanemori chết dưới tay Kiso Yoshinaka, ng sẽ xem như mnh c vinh dự chết dưới tay một người mnh đ gầy dựng cho v cũng l để đền ơn trả nghĩa chủ cũ Genji. Cn nếu ng giết được Yoshinaka th điều đ lại chứng tỏ l ng đ tận trung với chủ mới Heike v chiến thắng trước một nhn vật quan trọng l Kiso, chủ tướng phe địch. Theo cch hiểu của người Nhật th hnh động quyết tử của Sanemori vừa tượng trưng cho một cuộc chiến đấu chống lại sự yếu km của bản thn (tuổi gi v sự suy sụp của c nhn), vừa ni tm sự muốn trả ơn (ongaeshi) để trọn tnh trọn nghĩa với những n nhn cũ.

Armen Godel (xem tư liệu tham chiếu) th ngược lại. ng khng nghĩ như vậy. Dịch giả v nh nghin cứu u chu ny xem hnh động quyết tử của Sanemori l sự tự diệt, tự st, l bước đường cng của một người đ tro trở nhiều phen. Đầu tin, Sanemori xuất thn bộ hạ Heike, sau trở gio theo Genji v cuối cng, chết dưới danh nghĩa một chiến sĩ Heike. Godel cn xem hnh vi nhuộm ru tc cho đen của Sanemori l cố gắng để đnh lừa mọi người v chnh mnh một lần cuối.

Trong trận Shinohara (thng 5/1183), Sanemori khng xm phạm được đến người đại tướng Kiso Yoshinaka v chưa g ng đ bị tiểu tướng Tezuka no Tar Mitsimori xng ra ngng đường. Vin dũng tướng Sanemori của ngy no nay khng cn đủ sức đương cự g tướng trẻ sung sức v rốt cuộc đ bị Tezuka cắt lấy thủ cấp.

Trong phần Kygen (khng được dịch ở đy nhưng c thể tm trong bản dịch của Godel) th qua lời của vai Ai (Dn lng), Sanemori cn tệ hơn thế nữa. Khng những đ đổi chủ nhiều phen, ng cn đo tẩu trong trận đại bại ở chiến trường Kamohara vng Suruga, khi qun đon của Heike mất tinh thần đ tho chạy v hoảng sợ trước tiếng động xn xao của những ch vịt trời trn đầm (m họ tưởng l qun Genji tập kch). C lẽ v những l do đ m Sanemori mới muốn đến Shinohara để chết.

Cũng theo Armen Godel, bi kịch của Sanemori l bi kịch của một người đ đnh mất ci tn, mất cả thn danh. Nhn vật ấy khng biết mnh thực sự l người của phe no, Heike hay Genji? Ra trận ng khng dm xưng tn v sợ những vin tướng trẻ từ chối giao đấu với mnh, một kẻ đ qu ci tuổi ln ngựa cầm kiếm. Khi chết rồi, ng cũng khng dm xưng tn với Du Hnh thượng nhn v tủi hổ cho sự suy sụp về thể lực cũng như những m lầm đ dẫn ng tới cảnh thống khổ trong địa ngục A Tu La. ng như người đứng giữa ng ba đường v khng ngừng đặt cu hỏi cho mnh: Ta l ai?.

D sao, cch l luận của Godel l đem điều trung nghĩa để qui kết hnh động của cc samurai vo một thời đại chưa c khi niệm lun l nh Nho nơi cc chng dũng sĩ hoang d đất Kant. Rốt cuộc chắc chỉ c Du Hnh thượng nhn l kẻ duy nhất nhn thấy r rng nhn cch của Sanemori v tm ra phương cch giải thot cho linh hồn ng.

Như thế, Sanemori l một vở tuồng đng cho chng ta suy gẫm  nhất l giữa một thời đại m khoảng cch giữa cc thế hệ (generation gap) trở thnh một mối ưu tư lớn trong x hội. Ngoi những phức tạp tm l vừa kể, một điểm nhỏ xin được nu ln để kết thc ở đy l vở tuồng ny cn tập trung vo việc ca tụng gio phi Th Tng v sức mạnh của việc niệm Phật A Di Đ, khc với những g đ xảy ra trong vở Djji m một trong những mục đch l đề cao sức mạnh thần thng của ba ch Mật tng.

 

Tky ngy 23 thng 4 năm 2020

 

Thư mục tham khảo: 

1) Sanemori (Thực Thịnh), bản song ngữ Anh-Nhật 1.0 do The Noh.com pht hnh ngy 18/9/2019. Bản kim văn v ngoại văn  tham chiếu.

2) Sanemori (Thực Thịnh) bản cổ văn c ch thch của Ykyoku Hyakuban (Dao Khc Bch Ban / 100 vở tuồng N). Nguyn tc Nhật ngữ.

3) Armen Godel v Koichi Kano dịch Sanemori trong La lande des Mortifications. Vingt-cinq pices do N (Ci thống khổ. Hai mươi lăm vở tuồng N). Gallimard Paris xuất bản 1994. Bản ngoại văn tham chiếu.

4) Sanemori (Thực Thịnh) trong Ykyokushuu (Dao Khc Tập) quyển trung, do It Masayoshi hiệu ch, Shinch xuất bản, Tky 1988. Nguyn tc Nhật ngữ.

5) Shirasu Masako, Dao khc đến từ Truyện Heike (Heike Monogatari no Ykyoku), phần ni về Sanemori (Qui cố hương, từ trang 115). Kdansha Bungei Bunko xuất bản, 1998. Ấn bản lần thứ 9 (2005). 

 

 

 


* Nguyễn Nam Trn :

Một trong những bt hiệu của Đo Hữu Dũng, sinh năm 1945 gần Đ Lạt. Nguyn qun Hương Sơn, H Tĩnh. Theo học Chu Văn An (1960~1963) v Đại Học Sư Phạm Si Gn trước khi đến Nhật năm 1965. Tốt nghiệp Đại Học Đng Kinh (University of Tokyo) v Đại Học Paris (Pantheon-Sorbonne). Tiến sĩ khoa học truyền thng. Gio sư đại học. Hiện sống ở Tokyo v Paris. E-mail: dhdungjp@yahoo.com

.........................

"Khi pht hnh lại bi viết của trang ny cần phải c sự đồng của tc giả (dhdungjp@yahoo.com)
v ghi r nguồn lấy từ www.erct.com