THUYỀN GIẢI TÙ    (Takasebune)

Nguyên tác của Mori Ogai  
Người dịch : Nguyễn Nam Trân 

Một con lạch chảy vào sông Takase ở Kyôto

(ảnh người dịch chụp ngày 15/03/2006)

Takasebune là tên một chiếc thuyền con xuôi ngược ḍng sông Takase ở Kyôto. Vào thời Tokugawa, mỗi khi tội nhân ở Kyôto lănh án lưu đày biệt xứ th́ họ hàng được gọi tới đề lao, cho phép giă từ nhau. Thế xong, người ta sẽ đưa tội nhân lên Takasebune để giải về phía Ôsaka. Người đi giải tù là một bộ hạ của quan cai trị vùng Kyôto. Theo thông lệ, lúc nào cũng có một người được chọn ra từ đám bà con gần gũi nhất của tội nhân để đi theo thuyền cho đến Ôsaka. Đây không phải điều mà quan trên chính thức cho phép, thật ra chỉ là một tập quán nhà đương cục rộng lượng làm ngơ.

Thời ấy, tội nhân bị đày biệt xứ, đúng là có nhiều kẻ phạm vào tội trọng nhưng đa số không phải là loại hung đồ giết người, cướp của, đốt nhà. Quá phân nửa số tội nhân bị giải đi bằng Takasebune thuộc diện những người do lỡ lầm dại dột đâm ra mang tội vào thân. Ví dụ thông thường nhất có lẽ là trường hợp một cặp mưu toan chết chung v́ t́nh, anh con trai giết xong cô con gái rồi lại cứ sống sót một ḿnh.

Như thế, Takasebune bắt đầu chống sào đi về hướng Đông trong hồi chuông thu không. Con thuyền đưa tù cắt ngang ḍng Kamogawa xuôi về hạ lưu, để lại phố phường Kyôto ch́m dần trong bóng tối đang dâng lên hai bên bờ. Trong thuyền, người tù và kẻ thân thích theo tiễn chân, trắng đêm tâm t́nh về cảnh ngộ của ḿnh. Lúc nào họ cũng chỉ nói đi nói lại về những điều mà bây giờ dù có hối th́ cũng không kéo lại. Người giải tù ngồi bên cạnh lắng nghe, hiểu được cặn kẽ cảnh ngộ bi đát của gia đ́nh, họ hàng nơi kẻ phạm tội xuất thân. Tóm lại, những sự thực nghe ở đây là những ǵ mà ông quan án khi nghe tội nhân trần t́nh trước pháp đ́nh hay người nha lại ngồi trên ghế trong công thự đọc bản khẩu cung, dù có tưởng tượng chăng nữa cũng không sao h́nh dung nổi. Tính t́nh người đi giải tù không hẳn ai giống ai nên vào những lúc này, có kẻ cho là tù lắm lời, bịt tai quay mặt lạnh lùng nhưng cũng có kẻ lắng nghe nỗi ai oán ấy với niềm thương cảm, đă không tỏ vẻ ḿnh là người ở cửa công mà c̣n im lặng tiếp nhận tâm sự đau đớn của tù nhân vào tận đáy ḷng. Có trường hợp khi cảnh ngộ trong câu chuyện giữa tội nhân và người bà con theo tháp tùng vô cùng bi đát, lại gặp anh giải tù quá ư t́nh cảm th́ không tránh khỏi cái cảnh người giải tù cũng bất giác mủi ḷng sa nước mắt.

Do đó, cái công việc giải tù bằng con thuyền Takasebune bị bọn sai nha ở công thự Kyôto ghét bỏ, xem như công việc chẳng đem lại cho họ hứng thú ǵ.

                                *

Không biết câu chuyện sau đây xảy ra lúc nào. Có lẽ vào năm Kansei thời Edo nhằm lúc ngài Shirakawa Rakuô  đang nắm chính quyền. Một buổi chiều xuân, khi hoa anh đào chùa Chion.in  bay lả tả trong hồi chuông thu không, có một người tù khác thường, đến nay chưa thấy ai như thế, được giải xuống thuyền Takasebune.

Anh ta tên Kisuke, mới ba mươi tuổi đầu, quê quán không rơ. V́ chẳng có thân thích họ hàng để gọi đến đề lao đi theo, anh xuống thuyền mỗi một ḿnh.Haneda Shôbê, người nhận lệnh giải tù, theo thuyền hộ tống anh, không biết điều ǵ về Kisuke ngoài việc anh ta bị kết tội sát hại cậu em mà thôi. Trong lúc giải tù từ nhà lao ra tận cầu tàu, nh́n cái con người gầy g̣ xanh xao này, Shôbê thấy nơi anh ta tất cả sự nhẫn nhục, hiền lành, như thể sẳn sàng phục tùng oai quyền của ḿnh, người đại diện nhà nước, cam chịu mà không dám phản kháng ǵ cho dù bị bắt nạt như thế nào.Tuy nhiên, cái vẻ cam chịu ấy nó không giống như sự cung kính bề ngoài để làm vui ḷng người nắm quyền lực, vẫn thường thấy nơi các tù nhân khác. 

Shôbê lấy làm lạ như thế nên chi từ khi xuống thuyền, ông không chỉ ḍm chừng người tù trong phạm vi bổn phận của một người giải tù thông thường mà c̣n theo dơi từng ly từng tư mọi hành vi của Kisuke.

Ngày hôm ấy, ngọn gió thổi từ buổi chiều đă lặng, mây mỏng đang giăng suốt cả bầu trời làm lu mờ cả đường nét của vầng trăng. Đó là một đêm mà ta có cảm tưởng cái nóng của mùa hạ mới về đă dựng lên một lớp sương mù từ hai bên bờ đến cả giữa ḷng sông. Sau khi thuyền qua hết mấy xóm phía nam kinh thành và cắt ngang ḍng sông Kamogawa, khung cảnh trở nên u tịch. Chỉ c̣n nghe mỗi tiếng mũi thuyền êm đềm xé nước.

Tuy tội nhân đi thuyền về đêm được phép ngủ nhưng Kisuke vẫn không chịu ngă lưng; Anh ta không nói một lời, cứ măi nh́n lên mảnh trăng treo trên bầu trời đêm, tùy lúc qua mảng mây dày hay thưa mà lúc sáng lúc tối. Vầng trán anh rộng thanh thản và đôi mắt lấp lánh sáng.

Shôbê không nh́n anh ta chăm chú nhưng trước sau cũng không rời mắt khỏi Kisuke và trong ḷng không ngớt cảm thấy lạ lùng. Lư do là dầu nh́n thẳng hay nh́n nghiêng, Shôbê đều thấy khuôn mặt Kisuke toát ra một niềm vui thỏa, làm như thể nếu không kiêng nễ người giải tù đi theo bên cạnh th́ anh ta đă mở mồm huưt sáo hay lên giọng mũi cất tiếng ca rồi cũng nên.

Shôbê nghĩ bụng từ trước tới nay ḿnh đă đi giải tù bằng Takasebune biết bao nhiêu bận rồi.Thế nhưng tù nhân ḿnh áp giải lúc nào cũng giống nhau, nghĩa là thê thảm tội nghiệp đến độ ḿnh chẳng đành nh́n.Nhưng cái gă đàn ông này th́ sao lại thế? Vẻ mặt thấy giống như người đang ngồi du thuyền xem phong cảnh không bằng! H́nh như anh chàng mang tội giết đứa em. Nếu thằng em kia là đứa gian ác th́ đă đành, nhưng trường hợp mà anh này c̣n có chút t́nh người th́ dù sự thể đưa đến chuyên phải giết nó, cũng không thể có thái độ an nhiên như thế được.Chả lẽ cái anh chàng gầy g̣ xanh mét kia là một loại người gian ác hiếm có ở trên cơi đời này v́ không c̣n chút nhân tính? Nhưng không hiểu tại sao Shôbê thấy khó ḷng xét đoán anh ta kiểu đó. Hay anh ta phạm tội v́ chợt phát cuồng trong chốc lát ? Không đâu, không đâu! Làm ǵ điên cuồng cho được khi mà cử chỉ, ngôn ngữ của anh ta chẳng có ǵ là không ăn khớp với nhau. Anh chàng này là loại người nào đây? Càng suy nghĩ về thái độ của Kisuke, Shôbê càng thêm thắc mắc.

Được một lúc, không nhịn được nữa, Shôbê mới lên tiếng gọi:

-Này, Kisuke, mày nghĩ ngợi ǵ thế?

-Dạ!

Kisuke vừa đáp lời vừa dáo dác nh́n chung quanh như lo lắng ḿnh đă thất thố điều ǵ để bị công sai quở trách. Anh ta sửa lại kiểu ngồi cho ngay ngắn rồi nh́n người giải tù như ḍ hỏi.

Shôbê chợt cảm thấy phải t́m ra lư do để biện minh tại sao tự dưng ông ta lại đặt ra câu hỏi vốn chẳng dính líu ǵ đến phận sự của một người giải tù. Lúc ấy ông mới lên tiếng:

-Không, câu tao vừa hỏi chẳng có ư nghĩa ǵ đặc biệt đâu.Tao chỉ muốn biết tâm trạng của một đứa bị đày ra ngoài đảo như mày thôi.Thuở giờ, tao đă giải ra đảo không biết bao nhiêu là tù rồi.Mỗi đứa là mỗi hoàn cảnh thân thế khác nhau nhưng hễ bị ra đảo là chẳng có ai vui. Tụi nó đứa nào cũng than khóc thâu đêm với người bà con đi theo thuyền để tiễn chân. Thế nhưng cứ ḍm bộ điệu của mày th́ thấy chuyện đày ra đảo chẳng làm mày buồn khổ ǵ cả! Cho nên tao mới muốn hỏi thăm coi trong bụng mày đang nghỉ ngợi ǵ thôi.        

Kisuke mỉm cười đáp:

-Thầy lại có ḷng quí hoá hỏi thăm, em xin cám ơn. Nghe thầy nói, em biết được những người khác khi đi đày ra đảo ai nấy đều buồn khổ. Nỗi niềm đó th́ em đây cũng thông cảm được với họ. Thế nhưng trường hợp của họ là những kẻ từng hưởng một cuộc đời sung sướng. Đất Kyôto rộng bao la, mà trên dải đất bao la như thế, cho đến nay, dù có đi đến đâu chắc không thể thấy một người thứ hai đă nếm đủ mùi tân khổ như em. Nhờ bề trên có từ tâm mà em thoát tử tội, chỉ bị đày đi biệt xứ. Dù cuộc sống ở ngoài đảo có cơ cực đến đâu th́ vẫn chưa phải là chốn địa ngục.Cho đến hôm nay, em có đi đâu vẫn chưa t́m ra nơi nào để cuộc đời ḿnh được thoải mái. Lần này bề trên bảo phải ra đảo mà sống. Chỗ ngài ra lệnh phải đến là nơi em có thể sống thanh thản, đó là điều làm em biết ơn ngài hơn cả. Hơn nữa, tuy thân xác nom bạc nhược thế này nhưng em chưa hề ốm đau. Ra ngoài đảo, dù công việc gian khổ đến thế nào, thân em đều có thể chịu đựng được. Với lại nhân chuyến ra đảo lần này, em lại được cấp cho hai trăm đồng kẽm  hiện vẫn mang theo bên ḿnh.

Vừa nói, Kisuke đặt bàn tay lên ngực. Theo luật lệ thời đó, kẻ bị lưu đày ra đảo xa thường được nhà nước cấp cho hai trăm đồng kẽm.

Kisuke lại nói tiếp:

- Em hết sức xấu hổ phải thưa thật với thầy là cả đời, em chưa bao có trong hầu bao một món tiền hai trăm đồng kẽm. Cả đời cứ phải lo chạy khắp nơi xem ở đâu có công ăn việc làm. T́m ra được việc th́ lăn ra làm không hề quản ngại.Thế nhưng có kiếm được đồng nào cũng không hề giữ được cho ḿnh. Lúc cầm được tiền trong tay để mua lấy cái ăn th́ thường phải lo toan trả nợ cũ, để rồi lại vay thêm nợ mới. Từ khi vào tù, em  mới được hưởng cảnh ngồi không rỗi việc mà vẫn có cơm ăn.Chỉ riêng điều đó thôi cũng làm em đội ơn trên khôn xiết. Hơn thế khi ra khỏi nhà giam lại được cấp cho hai trăm đồng kẽm. Như thế, nếu vẫn tiếp tục ăn cơm nhà nước th́ em vẫn giữ nguyên món tiền này cho ḿnh. Có của để dành đem theo người như thế này, từ hồi cha sinh mẹ đẻ, với em mới là lần đầu. Cho đến khi tới đảo, em chưa h́nh dung được ḿnh sẽ làm ăn sinh sống thế nào nhưng nghĩ đến việc có hai trăm đồng kẽm lận lưng làm vốn đă cảm thấy vui vui.

Nói đến đây, Kisuke không thêm câu nào nữa.

Shôbê bảo “À, ra thế!” nhưng v́ câu ông ta muốn hỏi đă được trả lời quá đầy đủ nên chẳng có ǵ để hỏi thêm, đến lượt ḿnh cũng trầm tư, không lên tiếng nữa.

Shôbê năm nay cũng tṛm trèm bốn mươi rồi. Vợ nhà đă đẻ cho được bốn mụn con. V́ bà mẹ hăy c̣n khoẻ nên gia đ́nh cộng tất cả là bảy người sống chung với nhau.Ngày thường Shôbê vẫn bị mang tiếng là người hà tiện. Không hề thấy ông ta tiêu hoang, quần áo mang theo ngoài đồ mặc đi làm th́ chỉ độc một manh áo ngủ. Khốn nỗi vợ ông lại xuất thân từ gia đ́nh nhà buôn có của. Bà cũng có thiện chí thu vén cuộc sống trong nhà với đồng lương của Shôbê nhưng v́ đă quen với lối sống thoải mái về vật chất hồi c̣n con gái nên không thể sống tiện tặn đúng như ư ông.Phóng tay một chút là cuối tháng thâm thủng ngay. Chính v́ Shôbê sợ chuyện vay mượn y như đỉa phải vôi, bà vợ phải dấu chồng xin bên nhà cha mẹ viện trợ để bù đắp vào chỗ thiếu hụt trong nhà.Chuyện đó rốt cục cũng lọt vào mắt người chồng. Vào dịp tết nhất lễ lạc nhà cha mẹ vợ thường cho quà hay gặp lễ Sichigosan  th́ mua sắm quần áo cho chúng là những điều gây khổ tâm cho Shôbê không ít. Việc phải sống nhờ vả để khỏi phải thiếu hụt làm mặt mày ông ta lúc nào cũng dàu dàu. Gia đ́nh Haneda này bên ngoài mới nh́n th́ thấy có vẻ yên ổn nhưng nhiều khi đất bằng cũng dậy sóng v́ lư lo trên.  

Nghe chuyện Kisuke kể về hoàn cảnh anh ta, Shôbê bỗng đem chuyện đó so sánh với nhà ḿnh. Kisuke nói anh ta dầu có công ăn việc làm nhưng phải bù đắp đằng này đằng nọ nên đồng lương cũng cạn. Nghĩ t́nh cảnh thật đáng thương. Thế nhưng ngẫm lại phận ḿnh, th́ giữa ḿnh và anh ta rốt cuộc nào có khác chi đâu. Cơm gạo nhà nước cấp cho ḿnh để sinh sống cũng phải chuyển sang tay thiên hạ cả. Cái khác nhau giữa anh ta và ḿnh là con số không thêm vào hàng số trên bàn toán chứ hai trăm đồng kẽm mà Kisuke có để lận lưng th́ ḿnh nào đă có trong tay. 

Nếu thử nghĩ về cái khác nhau về con số không trên hàng số, việc chỉ cần dành dụm được hai trăm đồng kẽm mà Kisuke đă vui sướng đến thế, ở cương vị ḿnh mà nh́n, thấy nó chẳng có ǵ vô lư. Tuy rằng có khác nhau như hai con số trên bàn toán, cái điều làm ḿnh ngạc nhiên là Kisuke là kẻ không có ḷng ham muốn, chỉ bằng ḷng với cái ḿnh hiện có.

Kisuke chật vật kiếm công việc. Kiếm được việc rồi th́ xả thân làm lụng, có được chút cháo quết miệng là đă thỏa măn.Bây giờ ngồi trong nhà ngục, ngạc nhiên thấy cái miếng cơm mong măi không có, nay không cần làm ǵ mà được ông trời ban cho, làm sao chẳng măn nguyện như lần đầu tiên từ thuở cha sinh mẹ đẻ. 

Shôbê mải miết nghĩ về cái khác nhau về con số không trên hàng số và nhận ra cái khoảng cách to lớn giữa ḿnh với Kisuke.Về phần ḿnh, tuy tiền gạo nhà nước cấp để  sống thường thiếu hụt thật đấy nhưng đắp đổi rồi cũng xong, đâu lại vào đó.Thế mà hầu như chẳng bao giờ ḿnh cảm thấy thỏa măn. Thường thường ḿnh sống mà không phân biệt lúc sung sướng hay khi khổ sở. Thế nhưng trong tận đáy ḷng vẫn thầm nghĩ nếu cứ sống như thế này, bất chợt mai kia phải thôi việc th́ không biết xoay sở ra sao. Ḷng vẫn thầm lo ngộ nhỡ ngă bệnh th́ cuộc sống sẽ ra thế nào. Đôi khi biết vợ ḿnh có xin nhà cha mẹ trợ giúp để khỏi thâm thủng th́ sự lo sợ lại từ bên dưới trồi đầu lên trên trong đầu.

Thế th́ cái khoảng cách giữa hai người là ở chỗ nào? Chắc chỉ có cách tóm tắt Kisuke là kẻ không có ǵ ràng buộc mà ḿnh th́ quá nhiều hệ lụy. Nhưng đó là dối ḷng. Cho dầu ḿnh có một thân như Kisuke th́ coi bộ khó có được cái tâm t́nh của anh ta.Lư do ắt phải sâu xa hơn nữa.

Shôbê chỉ thấy mơ hồ như thể nó giống như chuyện đời con người. Khi người ta lâm bệnh th́ nghĩ phải chi ḿnh đừng mắc bệnh.Mỗi ngày lo miếng ăn không đủ th́ lại nghĩ phải chi ḿnh có được miếng ăn. Khi phải cần đến tiền nong th́ lại nghĩ phải chi ḿnh dành dụm được chút đỉnh. Nếu đă dành dụm bao nhiêu rồi th́ lại nghĩ phải chỉ ḿnh có nhiều hơn chút nữa. Đứng núi này trông núi nọ như thế măi, con người ta không biết phải ngừng lại chỗ nào. Shôbê chợt thấy rằng hôm nay chính Kisuke là kẻ đă chỉ cho ḿnh biết cái chỗ phải dừng lại.

Shôbê mở đôi mắt nh́n dán lấy vào Kisuke như một người chưa từng gặp. Chung quanh cái đầu của người tù lúc này đang ngước mắt nh́n trời, Shôbê cảm thấy có một vầng hào quang tỏa sáng.

                             *

Shôbê mắt vẫn không rời khuôn mặt Kisuke, lại lên tiếng gọi:

-Này ông Kisuke!

Lần này, ông ta gọi Kisuke là “ông” một cách tử tế nhưng không hoàn toàn ư thức về sự thay đổi lối xưng hô của ḿnh. Giữa khi cái tiếng gọi người tù vừa phát ra từ cửa miệng và chưa đi vào lỗ tai của chính ḿnh, Shôbê tuy thấy có cái ǵ không b́nh thường trong lối xưng hô nhưng cái chữ vừa dùng đă vuột ra khỏi miệng ông ta, không thể nào níu lại được nữa.

-Dạ!

Vừa đáp lại, Kisuke cũng hơi chưng hửng khi nghe ḿnh được gọi là “ông” nên đưa cặp mắt lo sợ nh́n Shôbê với vẻ ḍ xét.

Shôbê hơi ngại ngùng một chút nhưng rồi cũng hỏi:

-Tôi đă nghe chuyện về ông, biết được ông bị đày ra đảo lần này là v́ phạm tội giết người. Thế ông có thể nào cho tôi nghe đầu đuôi vụ đó được không?

Kisuke ra vẻ hết sức khiếp sợ, th́ thầm trả lời:

-Xin vâng! Thưa thầy, em chỉ v́ lỡ suy nghĩ dại dột nên thành ra mang tội tày đ́nh.Về sau, khi ngẫm lại v́ sao phải ra nông nỗi này, em cũng thấy lạ lùng.Mọi việc hoàn toàn như đă xảy ra trong một giấc mơ. Khi em c̣n nhỏ, cha mẹ v́ bệnh dịch chết sớm, bỏ lại hai đứa con là em với thằng em trai.Lúc đầu th́ hai đứa sống nhờ sự thương hại của người lối xóm coi chúng em như chó con đẻ dưới hiên nhà, sai chạy việc vặt cho họ nên nhờ đó cũng qua cơn đói lạnh mà lớn lên. Dần dà có sức vóc mới đi kiếm ăn. Đi đâu hai đứa cũng cố gắng không rời nhau, giúp đỡ nhau làm lụng. Mới mùa thu năm ngoái đây thôi, em và thằng em cùng nhau đi kéo sợi cho mấy nhà dệt cửi ở xóm Nishijin. Lúc đó,  nó bỗng lâm bệnh nên không lao động nổi. Hai đứa đang tạm trú trong một túp lều ở Kitayama, mỗi ngày em phải qua cầu vượt sông Kamiya để đi đến xưởng. Chiều đi làm về, em mua ít thức ăn, chú nó ra đón, luôn miệng xin lỗi đă bắt em đi làm một ḿnh.Có một hôm khi em vô tư lự trở về nhà như mọi lần th́ chợt thấy chú nó đang phục sấp trên mặt tấm nệm ngủ, chung quanh máu me bê bết.Em hốt hoảng vứt vội cái bọc quấn lá tre không biết đựng thứ ǵ mang về qua một bên, đến bên cạnh, luôn miệng gọi: “Sao vậy em, sao vậy?” Lúc đó mới thấy chú nó ngước khuôn mặt xanh mét, máu chảy đầm đ́a từ hai bên má xuống đến cằm, nh́n em nhưng không nói được lời nào. Chỉ có tiếng như gió th́ thào từ miệng vết thương mỗi lần nó thở. Em không biết chuyện ǵ xăy ra nên chỉ biết hỏi: “Sao vậy chú? Thổ huyết hả?” rồi khi em định đến sát bên cạnh th́ chú nó mới chống cánh tay mặt lên trên sàn nhà nhón người lên một chút. Tay trái của nó bịt chặt lấy phía dưới cằm nhưng từ giữa kẻ ngón tay của nó, em thấy rịn ra một mảng máu đen. Con mắt của nó như muốn bảo thầm em hăy ghé sát lại gần.Dần dần miệng nó mới bắt đầu phát ra tiếng. Nó bảo: “Anh ơi, em xin anh tha thứ cho. Em nghĩ bề ǵ bệnh em dù có chữa trị cũng không lành nên muốn chết quách đi cho anh nhẹ gánh phần nào.Em tưởng cứ cắt cuống họng th́ sẽ chết ngay nhưng chẳng ngờ chỉ làm hơi thở từ đó thoát ra chứ không sao chết được. Em lấy hết sức nhấn để chọc vào sâu hơn nữa th́ lại trượt mất qua một bên. Lưỡi dao h́nh như không đâm thủng cổ họng.Nếu khéo rút nó ra th́ em mới có thể nhắm mắt được.Em không c̣n đủ sức tŕnh bày nữa, xin anh hăy giúp em”. Khi bàn tay trái của chú nó vừa buông lỏng yết hầu th́ từ chỗ đó, hơi thở lại bắt đầu vo ve. Em muốn nói mà không thành lời, chỉ biết im lặng nh́n chăm chú vào vết thương trên cổ của nó, chỗ đó có một con dao cạo ngập thật sâu. Chắc nó đă dùng bàn tay mặt nắm lấy con dao này để cắt ngang cuống họng nhưng vết thương không đủ làm nó chết được. Cán dao hăy c̣n ḷi ra ngoài vết thương độ sáu bảy phân. Em chỉ biết nh́n khuôn mặt của chú nó và quang cảnh đó mà không nghĩ ra phương cách ǵ. Nó cũng đăm đăm nh́n em.Cuối cùng em mới lên tiếng: “Chờ anh một chút nghe. Anh sẽ gọi thầy thuốc tới”. Cặp mắt ánh lên vẻ oán hận, chú ấy mới đưa bàn tay trái lên bịt chặt lấy cổ họng, nói với em: “Kêu thầy thuốc chi cho mất công. Khổ qua anh ơi, mau mau rút lưỡi dao ra cho em nhờ.” Em thấy ḿnh hết giải pháp và chỉ biết nh́n mặt đứa em. Lạ lùng thay, lúc này mắt có thể nói thay lời. Đôi mắt của chú nó lộ vẻ oán trách em và như thầm bảo: “Mau lên! Mau lên anh!” Đầu óc em quay cuồng, có cái ǵ như bánh xe cứ lăn quanh nhưng cặp mắt đáng sợ của nó vẫn không chịu ngừng thôi thúc. Thế rồi ánh mắt oán hận đó dần dần trở nên dữ tợn, trừng trừng nh́n em như người thù địch. Rốt cuộc, em nghĩ chắc ḿnh bắt buộc làm theo ư nguyện của nó mất thôi.Em mới bảo: “Không c̣n cách nào khác. Anh sẽ rút nó ra cho em!” Nói xong, chợt thấy cặp mắt của nó rạng rỡ, thanh thản hẳn ra như thể có ǵ vui sướng. Em mới chập hai đầu gối lại vươn người ra phía trước như sắp sửa phải dùng hết sức để làm một việc ǵ. Chú ấy nhấc cánh tay phải đang chống, tựa khuỷu bàn tay trái tự năy giờ vẫn bịt cổ họng trên sàn rồi nằm dài ra. Em nắm chặt lấy cán dao cạo, rút phăng ra. Vừa lúc đó, bà già hàng xóm bổng mở cánh cửa trước nhà mà em vẫn khép và bước vào pḥng. Đó là bà lăo ngày thường em vẫn nhờ đến để cho chú nó uống thuốc lúc ḿnh đi vắng. Khi ấy trời đă tối mịt nên em không biết bà lăo kia đă thấy được những ǵ, chỉ thấy bà ta kêu hoảng lên, để cánh cửa mở toang hoang và bỏ chạy ra ngoài. Khi rút con dao ra, em nghĩ phải rút nhanh nên đă chuẩn bị rút cho thật thẳng nhưng chẳng hiểu sao lúc rút ra cứ bị cấn thành thử có cảm tưởng đă cắt phạm luôn những chỗ chưa bị đứt. Chắc khi kéo lưỡi dao ra bên ngoài đă cắt đi cũng nên. Em cứ cầm nguyên con dao cạo, ngơ ngác nh́n bà lăo từ lúc bước vào pḥng cho đến lúc chạy ra ngoài. Khi bà lăo chạy mất rồi em mới hoàn hồn nh́n lại th́ chú nó đă tắt thở.Máu từ vết thương tuôn ra lai láng.Thế rồi, sau khi buông con dao qua một bên, em cứ thừ người nh́n đôi mắt nửa khép của đứa em đang nằm chết cho đến khi nha lại kéo tới giải ḿnh về công thự”.

Kisuke hơi cúi gầm mặt và chỉ ngước nhẹ lên nh́n Shôbê suốt lúc kể chuyện. Kể xong, hai mắt của anh ta lại nh́n xuống phía đầu gối.

Câu chuyện Kisuke vừa kể nghe ra hợp lư.Có thể nói hầu như quá hợp lư nữa. Đó là v́ trong suốt nửa năm nay, những sự việc xăy ra lúc đó không ngừng trở lại trong đầu anh, thế rồi bao nhiêu lần bị hỏi cung ở công thự cũng như bị thẩm vấn bởi quan án tỉnh, anh ta có thể đă chú ư để loại hết những chỗ có thể sơ hở.

Nghe chuyện, Shôbê có cảm tưởng cảnh tượng lúc đó đang hiện ra trước mắt ông. Tuy nhiên, sự thắc mắc không biết đây có phải là một vụ giết em, một cái án giết người hay không mà ông có trong đầu từ khi mới nghe phân nửa câu chuyện, nay vẫn không sao t́m ra lời giải dù đă nghe trọn cả rồi. 

Người em bảo anh ḿnh hăy rút con dao ra bởi v́ có rút lưỡi dao ra th́ ḿnh mới có thể chết được.Thế nhưng hể rút dao ra th́ người ấy chết, ông anh tất sẽ bị thiên hạ kết tội giết em.C̣n cứ để nguyên con dao th́ có lẽ người em trước sau ǵ cũng chết.Sở dĩ người em muốn chóng chết v́ anh ta không chịu nổi sự đau đớn nữa. Kisuke không nỡ ḷng nào tiếp tục nh́n sự khổ sở của em nên mới cứu em ra khỏi cảnh đó bằng cách kết liễu tính mạng. Thế là tội hay sao? Giết người dĩ nhiên là phạm tội. Tuy nhiên khi nghĩ rằng động cơ của việc làm là để cứu ai khỏi cảnh khổ th́ từ đấy nẫy lại ra thắc mắc, một thắc mắc không sao giải đáp.

Shôbê nghĩ đi nghĩ lại trong đầu bao nhiêu điều, cuối cùng ông nghĩ rằng không cách ǵ hơn là phó mặc cho bề trên, theo quyết định của nhà cầm quyền . Shôbê muốn xem phán quyết của quan án như là phán quyết của chính ông. Dù nghĩ như vậy nhưng mối ngờ vực trong ḷng vẫn chưa tan, ông hăy c̣n có điều thắc mắc muốn ngỏ với quan án.

Đêm trăng mờ mỗi lúc càng vào khuya, chiếc thuyền Takasebune với bóng hai con người trầm mặc, vẫn lướt đi trên mặt nước đen.

(Dịch xong ngày 23/01/2006)

Tham Khảo:

1) Ivan Morris, Modern Japanese Stories, An Anthology, Under Reconstruction, trang 34 đến 44, ( Ivan Morris dịch Fushinchuu ) Charles Tuttle Co, Tokyo, 1962, bản in lần thứ ba, 1997.

2) Tanizaki Jun.ichiro chủ biên, Nihon no Bungaku, quyển 24 và 25 nói về Mori Ôgai, Chuô Kôron, Tokyo, 1966.

3) Donald Keene, Dawn to the West, A Histostory of Japanese Literature, Volume 3, Japanese Literature of the Modern Area, Fiction. Columbia University, New York, 1984.

 


Cảm tưởng về thơ văn của Nguyễn Nam Trân xin gởi về  nntran@erct.com