Huyền Ảo Nhật Bản (I)

Dịch v trnh by: Nguyễn Nam Trn

 

Tiếng chim thần b

Nguyn tc: Bupps

Tc giả: Ueda Akinari (1734-1809)

 

 

Ueda Akinari sinh ngy 25/07/1734 tại saka trong một xm lng chơi, tương truyền l con rơi một c gi giang hồ. Năm 1737, về lm dưỡng tử Ueda Mosuke, một nh bun dầu v giấy tốt bụng, được cho ăn học. Tuy nối nghiệp nh một khoảng thời gian nhưng bun bn khng mấy thnh cng, chỉ yu thch hưởng lạc, lm thơ, viết truyện. Am tường cổ điển Trung Hoa v Nhật Bản, giỏi cả thi ca m luật, đ trở thnh một bậc đại sư thể loại tiểu thuyết bnh dn yomihon đương thời. Đặc biệt xuất sắc trong lnh vực truyện kinh dị, ma qui. Thuở nhỏ bị ln đậu, sau thm bệnh liệt, ngn tay co quắp, v lc gi hầu như m la. Tiệm bun lại bị hỏa hoạn chy rụi, tan tnh cơ nghiệp. Tuy cuộc sống đầy nghịch cảnh nhưng đ cố gắng để đạt được thnh cng trn đường nghệ thuật. Đ để lại nhiều sng tc nhưng nổi tiếng nhất l tc phẩm kinh điển Truyện tối trăng mưa (Ugetsu Monogatari, 1776) cũng như Truyện mưa phn xun (Harusame Monogatari, 1807) ra đời 30 năm sau n. Akinari được xem như cy bt hng đầu của thời Edo trung kỳ khi m vng saka-Kyto cn l trung tm của văn chương nghệ thuật. ng mất ngy 08/08/1809 tại Kyto.    

Tiếng chim thần b (Bupps)[1] trch quyển 3 của Truyện tối trăng mưa (Ugetsu Monogatari), m tả bi kịch cuộc đời Toyotomi Hidetsugu (1568-1595), một nhn vật lịch sử Nhật Bản nổi tiếng. Về phương php diễn tả, theo hai học giả Takada Mamoru v Inada Atsunobu th Akinari chịu ảnh hưởng của cch viết cc thin Long đường linh hội lục, Thin thai phỏng ẩn lục, Ph qu pht tch tư ch trong Tiễn Đăng Tn Thoại (khoảng 1378) của C Hựu đời Minh. Tuy vậy, chất liệu của truyện hon ton bắt nguồn từ truyền thuyết dn gian Nhật Bản đương thời lưu hnh ở vng saka về sự xuất hiện của Hidetsugu sau khi chết cũng như sự tch c người đ gặp gỡ oan hồn của qun triều đnh giữa đm khuya vo thời Ashikaga (thế kỷ 14đến 16). Chuyện trước thấy trong Kaidan tonoi-bukuro (Tập truyện kinh dị, 1768) chương 4 ni về Đon qun ma ở Fushimi Momoyama. Chuyện sau đ được ghi lại trong quyển 25 của tc phẩm chiến k Taiheiki (Thi Bnh K, 1368?-1379?).

Điều th vị l tc phẩm ny lin kết được với sn khấu N, trong thể loại Shuramono tức tuồng tch về địa ngục chm giết Ashura (A-Tu-La) với mục đch giải oan cc vong hồn. Theo Ren Sieffert, c lẽ Ueda đ viết nn n sau một chuyến hnh hương ở thnh địa Kyasan của Phật gio Chn ngn Mật tng.

Toyotomi Hidetsugu

Đất nước Đại Ha vẫn tiếp tục ko di cuộc sống thanh bnh. Người người chăm lo việc đồng ng, lc c thời giờ nhn rỗi, ma xun họ nghỉ ngơi thư thả dưới cội anh đo, ma thu dạo chơi ngắm l hồng trong ni. Kẻ chưa một lần gối mi cho[2], rong thuyền về miền Ty để biết được đảo Kyuushuu xa xi với nh lửa chi huyền ảo[3] th cũng c thể cho lng mnh li cuốn bởi vẻ đẹp của ni Fuji hay ni Tsukuba[4] bn cạnh[5].

Trong ngi lng ka ở vng Ise, c người họ Hiyashi[6], cơ nghiệp đ sớm nhường lại cho con chu trng coi. Tuy chưa hề gặp điều g bất hạnh trong cuộc sống nhưng cũng đ xuống tc lnh đời, đổi tn lấy php danh l Muzen (Mộng Nhin). Được ci trời cho khng đau ốm thương tật nn mới lấy việc du lịch đ đy lm niềm vui lc tuổi gi. Lng lo lắng mỗi việc Sanoji, đứa con t của mnh, chưa từng trải việc đời, cn hay cu chấp nn muốn đưa cậu ta ln Kyto một lần cho biết lối sống thanh lịch kinh đ. Hết thng ging, tết nhất xong xui, ng bn cng con trai ln đường, trước tạm tr ở gia trang của mnh trong khu phố Nij[7], mi đến cuối thng ba, bố con mới cng nhau đi thưởng ngoạn anh đo vng thm sơn Yoshino, lưu lại ngi cha một nh sư quen biết, đm đạo suốt cả tuần[8]. Sau ng tự nhủ mnh chưa từng viếng cảnh ni Kya, phải đến xem một lần cho biết. V vậy, hai bố con mới vẹt cỏ đầu hạ xum xu, vượt qua vng Ten no kawa[9] v leo ln tới đỉnh ni Mani [10]. Đường đất cheo leo nguy hiểm, bố con đi đứng hết sức cực nhọc. Tri với dự đon, họ đ bị mất qu nhiều thời giờ m cũng khng hay ngy ngả bng tự lc no. Hai người bn đi hỏi thăm mọi nơi, khng chừa bất cứ điện, cha, thp, miễu [11] no trong thnh địa [12] xin ngủ đỗ một đm nhưng đến đu cũng bị người ta thoi thc.

Nhn bắt gặp một kẻ qua đường, hỏi thăm về phong tục vng Kyasan mới biết rằng những ai khng phải l chỗ quen biết với tự viện tăng phng đều phải xuống dưới chn ni tm chỗ qua đm chứ trn ngọn ni ny, khng đu cho php người ta ngủ trọ.Hai bố con chẳng biết lm sao. Đặc biệt ng lo vừa mới khổ cực theo đường ni hiểm ngho leo ln được tới đy, nghe kể qua sự tnh th tỏ ra hết sức chn nản.

Sanoji mới thưa với bố: Trời đ tối, chn lại đau, thế th lm sao lại vượt nổi đường đất xa xi xuống tận chn ni cho được nhỉ! Thn con cn trẻ, dẫu phải ngủ bờ ngủ bụi cũng cam đnh, chứ như bố đy, nhỡ ra v đ m sinh bệnh th con thật tnh khng biết ni sao. Muzen trả lời: Khng đu con ạ. Đi du lịch m gặp chuyện kh khăn khng lường trước được cũng c ci th của n. Hơn nữa, đm nay chn phồng dp rch, người đ kiệt sức, d c xuống đến chn ni cũng chẳng nơi đu đủ tiện nghi như lc ở cố hương. Cn ngy mai khng biết phải tiếp tục ln đường bằng cch no nữa chứ! Ngọn ni ny vốn l mảnh đất thing số một của nước Ph Tang, cng đức khai sơn của ngi Hoằng Php đại sư [13] bao la trời biển, kể sao cho xiết.Nay cha con ta đ cất cng đến được nơi đy, lẽ no khng dnh trọn một đm tụng kinh trong ngi điện của ngi để cầu phc lnh cho những kiếp sau. Vừa vặn c cơ hội tốt, vậy chng ta hy đến linh miếu thờ ngi v suốt đm niệm Phật[14] cng dường đi con! Trong bng tối, bố con mới nương theo con đường c hng cy tuyết tng m tiến tới rồi tro ln sn tre ven hng hin của ta Trd (Đăng Lung Đường)[15] đằng trước lối vo linh miếu của Đại sư. Thế rồi bố con mới trải o tơi l lm chỗ ngồi, vừa lm rm niệm Phật m trong lng vẫn khng nn được nỗi lo u giữa khi trời đm lc cng khuya khoắt.

Chung quanh chỗ họ ngồi l một vng đất bằng phẳng bốn bề rộng đến năm mươi ch[16], khng c cụm rừng no chắn mắt.Thnh địa m mỗi vin đ hn sỏi đều như được tẩy sạch bụi trần ny yn ắng đến nổi khng nghe thấy cả những tiếng tụng kinh đ-la-ni[17], tiếng chung hay tiếng tch trượng từ những ngi cha xa vọng lại. Chỉ c hng cy tuyết tng xanh tốt, cao vt, tưởng chừng như muốn vượt cả những tầng my v tiếng rc rch trong vắt của dng suối nhỏ chảy bn bờ đường[18] nghe buồn buồn. Hai cha con vẫn cn thao thức. Muzen mới quay qua bảo Sanoji: Xưa kia, đức Hoằng Php đại sư l người đạo đức cao vời cho nn đ ban cho tất cả đất đ cy cỏ một sinh mệnh v gip cho chng gic ngộ lẽ đạo. Tm trăm năm qua rồi m đến by giờ thần lực đ chẳng những cn như mới m cn mạnh mẽ thm ln nữa. Những di tch về cng đức nơi đại sư từng đi qua thật l nhiều nhưng trong đ khng c nơi no snh bằng thnh địa Kyasan ny. Xưa kia, lc sinh tiền, ngi đ từng vượt biển qua bn nh Đường v đ được cảm ha về đạo l khi sống ở đ. V thế ngi mới bảo: Cy đinh ba[19] ny, hễ n rơi xuống ở đu th ta sẽ xy dựng một linh địa trn phần đất ấy để lm nơi rao giảng gio l của ta!. Thế rồi hướng ln trời cao, ngi mới phng cy đinh ba ra mi thật xa. Người ta kể rằng rốt cuộc, cy đinh ba ấy rơi xuống ngay ngọn ni ny. By giờ cy tng c tn l Sanko no matsu (Cy tng hnh chĩa ba) trước Mieid (Ngự ảnh đường) trong thnh địa l ci cy mọc đng chỗ cy đinh ba trong truyền thuyết của ngi rơi xuống. Họ bn bảo rằng trong tất cả cy cỏ suối đ ở nơi ny đều c ngụ một sức mạnh thần linh[20]. Đm nay, ci duyn may đưa đẩy bố con mnh đến t tc nơi đy khng phải l nhn duyn của một kiếp ny thi đu nh. My tuy hy cn trẻ tuổi nhưng khng được lơi l lng tin vo lẽ đạo, nghe con!. Khe khẻ bảo Sanoji như vậy m trong lng ng lo, nỗi lo lắng vẫn dng ln cng với bng đm.

 

Hoằng Php đại sư Khng Hải 

Bỗng vẳng lại bn tai họ tiếng chim ku buppan buppan, hnh như từ pha cnh rừng đằng sau linh miếu của Đại sư. Muzen như bừng tỉnh, mới ln tiếng: i chao, chuyện lạ chưa ka! C lẽ đ l tiếng ht của con chim bupps. Trước đy từng nghe người ta ni giống chim ấy sống trong khu rừng ny nhưng khng ai c dịp nghe được r rng tiếng ht của n. Đm nay nhờ ngủ lại m nghe được tiếng ht, c khi đấy l dấu hiệu mnh đ rửa sạch tội lỗi của kiếp ny để mai sau c thể sống một cuộc đời trong sng hơn chăng? Giống chim kia xưa nay vẫn chọn những nơi thanh tĩnh như cc vng ni như Kayzan ở Kandzuke, ni Futara ở Shimodzuke, ngọn Daig trong xứ Yamashiro, ni Shinaga ở Kawachi[21] để sống kia m! Thế nhưng, ni chung, chuyện giống chim đ sống trn ni ny th người đời chỉ biết qua bi thi kệ của ngi Hoằng Php đại sư thi:

 

 

Hn lm độc tọa thảo đường hiểu,
Tam bảo chi thanh văn nhất điểu.
Nhất điểu hữu thanh, nhn hữu tm.
Tnh tm vn thủy cu liễu liễu.

Am cỏ rừng đm lạnh gối thiền,
Mới hay tam bảo mượn lời chim.
Người c tấm lng, chim, tiếng ht,
Xin cng my nước, sạch trần duyn.

     

Ngoi ra cổ nhn cn c một bi thơ như sau:

 

Matsu no o no mine
Shidzuka naru
Akebono ni
gite kikeba
Bupps naku

Cao trn đỉnhTng Vĩ ,
Ngy sắp rạng ra rồi.
Lắng tai trong vắng vẻ,
Tam bảo, chim khuyn mời.

     

Theo truyền thuyết, ngy xưa ở cha Saifukuji (Tối Phc Tự)[22] c ngi php sư Enr (Din Lng)[23] l một nh tu rất coi trọng kinh Php Hoa. Thần linh trn ni Matsu no o (Tng Vĩ Sơn) bn cho giống chim bupps đến để hầu hạ ngi. Do đ m biết được giống chim ấy cũng sống trong khu vực đền thần Matsu no o. Đm nay, chng ta đ c ci may chim đến ht cho nghe, thử hỏi khng phải l một giy pht đng cảm động hay sao?. Thế rồi nhn v thường ngy vẫn c th vui l lm thơ haikai, Muzen mới suy nghĩ một đỗi rồi hạ bt thnh mấy vần như sau:

 

Tori no ne mo
Himitsu no yama no
Shigemi kana

Phải chăng trong tiếng chim,
L linh thing thần ch,
[24]
Lẫn m u ni rừng.
[25]

     

Muzen mới lấy nghin mực nhỏ mang theo người v chp lại bi thơ dưi nh đn thờ. Cn đang muốn lắng tai để nghe tiếng chim ku thm một lần nữa nhưng khng ngờ, từ pha những ngi cha đằng xa đ c tiếng qut tho như ai đ đang dẹp đường. Tiếng động cng ngy nghe cng r mồn một.

Kyasan giữa mn sương 

Bố con lấy lm qui lạ v lo ngại: Chẳng hiểu giữa đm hm khuya khoắt thế ny, cn c vị qu nhn no cn muốn đi vng cảnh cha ka! Hai người đưa mắt nhn nhau m tưởng chừng nghẹn thở, mắt đăm đăm khng rời hướng c tiếng động. Chẳng mấy chốc, những g samurai trẻ tuổi đi trước dẹp đường hung hăng dậm ầm ầm trn cầu vn đ tiến tới bn cạnh.

Kinh hi qu, bố con bn nấp vo pha bn phải của Trd. Đm samurai cn nhanh hơn một bậc, nhận ngay ra họ:

-         Bọn bay l ai? Điện hạ[26] đang sắp tới đy đ. Liệu hồn m xuống mau đi!

Hai người vội vng bỏ hng hin lt tre bước xuống, qu gối phủ phục, mặt dn st đất. Chẳng bao lu đ nghe tiếng chn rầm rộ của một đon qun đến nơi.Trong số đ, c tiếng hi gỗ[27] của một bậc vương hầu đầu đội mũ ebshi cao, mặc o naoshi kiểu qu tộc l nghe to hơn cả. Người ấy vừa ln đến Trd xong th đ c một ton bốn năm samurai ty tng dn ra ngồi xuống hai bn tả hữu.  

Bậc vương hầu ấy quay qua hỏi những người bn cạnh:

-         Cn mấy tn kia tại sao chưa thấy tới, hử?

Bọn samurai bn thưa:

-         Bẩm điện hạ, họ cũng sắp tới ngay thi.

Lại nghe tiếng chn của một đon người khc, trong đm đ c những v sĩ oai nghim lẫn mấy nh tu hnh với ci đầu cạo nhẵn. Sau khi thi lễ với vị ấy, họ bước ln trn điện. Lc đ bậc vương hầu kia mới hỏi một người samurai vừa tới nơi:

-         Ny Hitachi no suke[28], sao nh ngươi lại chậm trễ như thế hả?

Người ấy bn thưa:

-         Hiện nay Shirae v Kumagae[29] đang đốc thc sửa soạn rượu ngon dng ln điện hạ cn kẻ tiểu thần th cố kiếm c thật tươi lm thức nhắm cho người. Chnh v vậy cả ba đều khng kịp đến hầu.

Sau khi họ by rượu v thức nhắm để dng ln, bậc vương hầu đ bn ni:

-         Ny Mansaku[30], chuốc rượu cho chng ta no!

Tiểu đồng thị tng đẹp trai[31] c tn l Mansaku vng lệnh, vừa qu vừa lết đến bn cạnh chủ qun, v nghing v rt rượu. Thế rồi họ chuyền nhau những chn rượu, trng c vẻ vui vẻ mn nguyện.

Bậc vương hầu đ lc đ mới phn:

-         Mấy lc sau ny ta khng c dịp nghe Jha[32] ni chuyện. Gọi hắn đến!

Lệnh vừa truyền được đm ty tng thay nhau chuyển đến đm người đang ở pha sau hai kẻ đang qu mọp. Thế rồi từ trong đm ấy, một nh sư tướng người to lớn, khun mặt phương phi, đường nt mắt mũi rạch ri, vừa đưa tay sửa lại bộ o thầy tu cho tề chỉnh vừa bước đến ngồi vo chỗ dưới cng trong hng người hầu cận. Bậc vương hầu ấy mới đem chuyện xưa tch cũ, thơ ph đời trước ra hỏi, hết chuyện ny đến chuyện khc. Bất cứ điều chi nh sư đều đối đp tri chảy. Vị ấy ra vẻ hi lng v hạ lệnh: Hy ban thưởng cho hắn!.   

Một người trong đm v sĩ mới cất tiếng hỏi nh sư:

-         Ta nghe ngọn ni ny l do một vị danh tăng đạo đức cao dy đến khai sơn, cho nn cả đến cỏ cy đất đ, khng một vật no m khng c linh hồn. Vậy cớ sao con sng Tamagawa chảy qua đy lại mang chất độc, người no uống phải th tnh mệnh kh bảo ton. Ngi Hoằng Php đại sư vị danh tăng ấy - c vịnh cu thơ như sau:

 

Wasurete mo
Kumi yashi suran
Tabibito no
Takano no oku no
Tamagawa no mizu  

Lữ khch trn đường xa,
Khi qun biết đu l.
Nhưng xin đừng dại dột,
Trn đầu nguồn Cao D
Uống ngụm nước Tama.

     

Đ l những điều ta nghe đời truyền lại. Nếu ngi đng l một vị cao tăng đạo đức th tại sao khng ra tay trừ khử chất độc đ cho dn nhờ. Ta khng cch no hiểu nổi. Nh ngươi nghĩ thế no về chuyện ấy?

Một nụ cười thong nở trn mi, nh sư mới trả lời:

-         Bi thơ ngi vừa ni đ được thu thập v chọn đăng trong Fugashuu (Phong Nh Tập)[33]. Lời kotobagaki giải thch về n c đoạn: Trn con đường vo ngi cha su trong vng Takano (Kya) c một con sng tn l Tamagawa.Bởi v pha thượng nguồn c nhiều độc trng nn khi vịnh cu thơ ny, tc giả c dặn d mọi người phải ch , khng nn uống nước của dng sng. V c lời giải thch như thế nn nội dung bi thơ hon ton ăn khớp với những g ngi vừa pht biểu. Cn điều ngi hiện nay hồ nghi cũng chẳng c g gọi l sai. Nhưng xin thưa l Hoằng Php đại sư với sức thần thng của mnh th muốn lm g m chẳng lm được dễ dng. Đại sư c thể sai bảo những vị thần mắt phm khng thấy, mở ra đường ở những nơi chưa c lối đi, xẻ đi đ ni cn dễ dng hơn người ta đo đất. Cn giam cầm cả mng x, hng phục cả qui điểu. Khi nghĩ đến chuyện đại sư c khả năng thực hiện những cng đức m người đời thảy đều tn knh như thế th mới thấy lời giải thch của ai kia về bi thơ ni trn thật chẳng đng sự thật cht no.

-         Huống chi từ xưa ci tn Tamagawa (Ngọc xuyn) vốn được đem ra đặt cho biết bao nhiu l con sng của cc vng [34].Nhắc đến Tamagawa th bi thơ no lin quan đến n cũng ca tụng đ l một dng nước trong lnh. Như vậy con sng Tamagawa vng ny cũng khng thể no để cho nước bị nhiễm độc. Nội dung bi thơ ngi vừa ni chứng tỏ rằng v con sng qu nổi tiếng lại chảy qua ngọn ni thing như thế nn khch hnh hương khi thấy n bn qun bẳng mọi sự, cứ thế vục nước ln m uống. Người đời sau mới nhầm lẫn đưa ra thuyết nước độc v ghp với lời giải thch như trn.

-         Điều cn c thể ngờ vực hơn nữa l bi thơ kia khng c giai điệu giống như ca phong của thời Heian sơ kỳ (lc Đại sư Kuukai cn sinh tiền). Hầu như trong ngn ngữ cổ xưa của nước ta, chữ tama (ngọc) được đem ra dng nhiều lần lắm. No l tamakazura (ngọc mạn, mi tc đẹp), tamadare (ngọc lim, rm đẹp), tamaginu (o đẹp). Chng đều l tiếng dng để chỉ những g tốt lnh đẹp đẽ. Muốn ca tụng một dng nước trong lnh th người ta dng chữ tamamizu (ngọc thủy, nước mt), tamai (ngọc tỉnh, giếng ngọt), tamagawa (ngọc xuyn, sng trong). Chưa hề thấy c dng nuớc nhiễm no m lại được đem chữ tama (ngọc) đặt ln trn đầu. Kẻ tn sng nh Phật qu trớn, lại khng nắm được hồn thơ waka m xử sự sai lầm kiểu đ th đếm sao cho xiết. Ngi tuy khng phải l một nh thơ nhưng đ c nghi ngờ điều ấy v nu ln thắc mắc th ti xin đnh gi ngi l kẻ tinh tường v su sắc lắm chứ khng phải người thường.

Jha khen ngợi người v sĩ một cch nồng nhiệt như thế[35]. Từ bậc vương hầu kia cho đến tất cả mọi người chung quanh khi nghe lời nghị luận[36] đều c vẻ hiểu ra, gật g tấm tắc.    

Ngay lc đ, từ pha sau Trd vẳng lại đến bn tai họ tiếng chim ku buppan, buppan nn bậc vương hầu kia mới nng chn ln, ra lệnh:

-         Lu lắm mới nghe lại tiếng ht của con chim kia. Tiệc rượu chng ta như thế cng thm phần ho hứng. No Jha, vịnh một cu xem no! 

Nh sư cung knh thưa:

-         Những cu hokku mở đầu của thần th điện hạ nghe chắc đ chn ngấy. Hm nay nhn c một người khch qua đường ngủ đỗ nơi đy, tuy lời lẽ của hắn vụng về nhưng l phong cch gọi l thơ haikai mới mẻ đương thời[37], đối với điện hạ c thể  khc lạ. Vậy xin ngi nghe qua cho biết!

Bậc vương hầu mới phn:

-         Thế th gọi tn đ đến!

Một v sĩ trẻ tuổi bn hướng về pha Muzen v bảo:

-         Điện hạ cho gọi. Mi hy đến đy!

Muzen khng biết l mộng hay thực, run như cầy sấy v bước ra trước mặt vị đ.

Nh sư quay lại ni với Muzen:

-         Ngươi hy đọc hầu điện hạ bi thơ ngươi vừa mới chp ra đi!

Muzen qunh qung thưa:

-         Dạ kẻ hn khng biết phải thưa gửi đức ngi lm sao. Hiện giờ đầu c trống rỗng, c cn nhớ g nữa đu. Ci xin ngi tha tội cho.

Nh sư giục gi thm:

-         Người chả vừa ngm Ni linh thing thần b... kia nọ l g? Điện hạ đang chờ ngươi đấy. Mau đọc ln cho ngi nghe.

Muzen cng lc cng kinh hi:

-         Vậy chẳng hay điện hạ ở đy l bậc qu nhn no thế ạ ? V cớ sao giữa đm hm lại tổ chức dạ yến[38] ở chốn ni su. Kẻ hn thật khng hiểu g cả.

Nh sư bn giải thch:

-         Điện hạ của chng ta đy l ngi Toyotomi Hidetsugu, giữ chức kanpaku [39]. Cc vị ty tng của ngi l Kimura Hitachi-no-suke, Sasabe Awaji[40], Shirae Bingo, Kumagae Daizen, Awano Moku[41], Hibino Shimotsuke[42], Yamaguchi Shun[43], Marumo Fushin[44], tăng Ryuusai[45], Yamamoto Tonomo, Yamada Sanjuur[46], Fuwa Mansaku. Cn ta tn l Jha, lnh chức hokky [47].  

Hai cha con mi đ c duyn may được diện kiến ngi tối nay. Vậy th hy đọc nhanh ln cho ngi nghe những g ngươi vừa mới chp ra đi no!

Trn đầu Muzen lc ấy nếu cn c một nhm tc th chắc n phải phồng to v dựng đứng ln mất [48]. Hồn va gan mật thiếu điều tan biến trn chn từng my, ng ta mới run rẩy mở ci ti vải thầy tăng vn du lấy ra một mẩu giấy trn đ nguệch ngoạc mấy dng thơ đ chp khi ny. Yamamoto Tonomo cầm lấy tấm giấy ln, cao giọng ngm nga:

 

Tori no ne mo
Himitsu no yama no
Shigemi kana

Phải chăng trong tiếng chim,
L linh thing thần ch,
Lẫn m u ni rừng.

     

Bậc vương hầu kia nghe qua, mới phn: 

-         Ừ, cũng kh đấy. Vậy c đứa no nối thm cu cuối [49] cho hắn khng?

Lc ấy, Yamada Sanjuur mới từ chỗ ngồi của mnh bước ra thưa:

-         Xin php điện hạ cho tiểu thần được tiếp lời.

Sau khi suy nghĩ một chốc, Yamada chp nốt hai cu cuối:

 

Keshi taki akasu
Mijika yo no yuka

Đốt hương[50] xua bớt mịt mng
Đn chay đm ngắn, sắp hừng đng thi.
[51]

     

Xong đưa cho Jha v hỏi:

-         Viết thế ny c được khng no?

-         Hay qu đi thi chứ ạ.

Jha trả lời xong bn tiền tới dng bi thơ ln cho bậc vương hầu. Điện hạ bn phn:

-         Chẳng vụng về t no!

Ni xong, c vẻ khoi ch, nng chn v cho chuốc rượu cử tọa một vng nữa.

Ngay khi ấy, bỗng người tn (Sasabe) Awaji tự nhin[52] biến sắc mặt v ku ln:

-Chắc đ đến giờ của địa ngục Tu-La[53] rồi. Bọn quỉ sứ A-Tu-La chng đang đến đn chng ta đấy! Mọi người hy đứng dậy ngay đi!

Nghe xong, cả bọn mặt mũi đều đỏ rực như vừa được ai đem mu tưới ln người. Họ hung hăng h ht:

-Đm nay thế no chng ta cũng phải qut sạch đồ đảng Ishida v Masuda[54] th mới hả lng.

Khi ấy ngi Hidetsugu mới quay lại bảo Kimura Hitachi-no-suke:

-         Chng ta đ lỡ để lộ mặt cho hai thằng nhi ny thấy được. Thế th phải li cổ chng cng xuống A-Tu-La theo ta!

Bọn lo thần vội v rẽ lối xng vo can ngăn:

-Thưa điện hạ, bọn chng l những kẻ cn chưa tới số. Dm xin điện hạ đừng lm những hnh vi thất đức[55] như từ trước đến nay nữa.

Thế rồi lời ni của họ cũng như hnh bng cả bọn dần dần mờ nhạt đi, tan long vo trong khng gian xa thẳm[56].

 

Akugyakudzuka (c ngược trủng) ngy nay

Hai cha con Muzen bất tĩnh nhn sự, nằm như chết cả một đỗi.Sau đ, khi trời bắt đầu tờ mờ sng th nhờ c những giọt sương mai mt lạnh thấm vo người, họ mới hon hồn. Tuy vậy, v hy cn chưa sng r nn lng vẫn kinh hi, cứ lun miệng niệm Nam m đại sư biến chiếu kim cương tức gọi tn Hoằng Php đại sư. Rồi khi nh mặt trời bắt đầu le li, bố con liền vội v xuống ni. Về đến Kyto rồi, họ cn phải uống thuốc, chm kim v tĩnh dưỡng một thời gian. C hm, Muzen tnh cờ đi ngang qua phố Sanj-Kobashi, nhớ lại nơi đy c ngi mộ hợp tng Akugyakudzuka (c ngược trủng)[57], tự nhin đưa mắt nhn về ngi cha. ng ta bảo: Giữa ban ngy ban mặt m ti hy cn rợn tc gy!. Những g ng ta thuật cho người hng phố ở Kyto, ta nghe được, cứ thế m chp nguyn văn ra đy.

 

(Dịch xong ngy 28 thng 2 năm 2013) 

Tham khảo:

1)      Ueda Akinari viết, Takada Mamoru v Inada Atsunobu hiệu ch, 1997, Ugetsu Monogatari (Truyện tối trăng mưa), Chikuma Shb xuất bản, bản in lần thứ 9, 2007, Tky.

2)      Ueda Akinari viết, Ren Sieffert dịch ch Ugetsu Monogatari, 1956, Contes de pluie et de lune, tủ sch Folio, Gallimard xuất bản (Collection UNESCO), Paris.

3)      Hnh ảnh trn Wikipedia Nhật, Internet .
 


[1] Nguyn nhan đề của cu chuyện l Bupps, phin m Nhật ngữ của chữ Phật php tăng. Đ l tn  một loi chim sống ở vng ni Kya (gần saka). Tiếng ku Buppan!Buppan! nghe như Phật php! Phật php! trong tr tưởng tượng của người dn sở tại.Hai nh ch thch Nhật Bản Takada v Inada cho rằng chim ny c thể cng một loại với chim c komohazuku (screech owl). Điều ni trn đ được Học hội nghin cứu về điểu loại của Nhật Bản xc nhận trong thập nin 1930. Ring Gio sư Php Ren Sieffert nghĩ rằng n l một loại chim sả rừng (rollier).Tuy nhin, theo văn mạch, c lẽ nn hiểu đ l một giống chim thần b v t xuất hiện cho người ta thấy. Trong bi kệ của Đại sư Kuukai, n cn được gọi l Sanbch (Tam bảo điểu).

[2] Đi đường bộ th gối cỏ (kusamakura), đi đường thủy th gối mi cho (kajimakura).

[3] Shiranui (shiranu-hi) trong nguyn văn vừa c nghĩa l khng biết (shiranu) vừa c nghĩa l lửa (hi) của thuyền chi hay nh sng ln tinh huyền ảo như lửa ma trơi trn mặt biển.

[4] Đối chiếu sơn (Fuji, Tsukuba) với thủy (biển Tsukushi, nay l Kyuushuu).

[5] Phần nhập đề ở đy c nhiều từ hoa lin kết với thơ waka theo qui ước trong một thể văn đặc biệt Nhật Bản gọi l văn tả cảnh đi đường (michiyukibun). Đoạn ny c tnh cch khun so, nhằm ca tụng cảnh thi bnh thịnh trị dưới thời chnh quyền Tokugawa.

[6] Hayashi m Hn l Bi Ch. Trong ngữ cảnh ở đy, c ni: knh trọng ci ch lớn của Đại sư Khng Hải.

[7] Nij, đường số hai. Thnh phố Kyto vốn sắp xếp vung vức như bn cờ với 9 con đường lớn.

[8] Trong nguyn văn, nếu tinh sẽ thấy trong đoạn ny c cch chơi chữ số của tc giả từ 1(thng ging), 3 (thng ba) đến 7 (một tuần). Nij l 2, Yoshino l 4 vv...

[9] Tn một ngi lng ở Yoshino (Nara).

[10] m tiếng Phạn, c nghĩa l chu ngọc qu bu.Mani l một ngọn ni trong rặng Kyasan (Cao D sơn)

[11] ni ngi miếu thờ hương linh của Hoằng php đại sư Khng Hải.

[12] Ni Kyasan thời xưa vẫn được xem như l một nơi tối linh thing. C chữ thất l kết giới nghĩa l nơi khng cho ma vương bước vo. Trn thực tế cấm đn b, cn đn ng nếu l người trần tục cũng khng được ln. Đến đời Edo mới c phong tro quần chng đi hnh hương ở Kyasan. Theo thng tin thời đ, từ ni xuống chỗ trọ gần nhất cũng phải đến 3 ri (12km).

[13] Hoằng Php đại sư Khng Hải (Kb daishi Kuukai, 774-835), người vng Sanuki trn đảo Shikoku, l một cao tăng phi Shingon (Chn Ngn) sống vo đầu đời Heian. ng từng du học bn nh Đường, sau về nước mở cha ở Ni Kya (Cao D sơn). Rất được trọng vọng v đạo đức cao vời v đa năng đa ti (thư php, ngữ học, văn chương thi ph), cuộc đời đầy dật sự, huyền thoại. Nhờ ng, Chn Ngn Mật Tng đ xc định vị tr như quốc gio của Nhật Bản thời đ.

[14] Nguyn văn l tsuuya (thng dạ), tập tục cầu kinh suốt đm bn cạnh người chết vẫn cn được giữ khi c đm tang ở Nhật.

[15] Ở bi điện, nơi khch thập phương vi cho trước khi vo chnh điện, su bn trong. Ngy xưa thường c đặt những ngọn đn khng bao giờ để cho tắt.

[16] Theo cch tnh đời ny th khoảng 5,4km2.

[17] Kinh đ la ni c nghĩa l niệm thần ch theo phi Shingon (Chn ngn).

[18] Lối diễn tả về dng suối từng thấy trong Thin đi phỏng ẩn lục của Tiễn Đăng Tn Thoại.

[19] Đinh ba l một php cụ của phi Shingon. Giống như một ci chy chĩa ra thnh 3 nhnh (tam dịch), thường chế bằng đồng.Tương truyền đinh ba l một trong ba bảo bối m Văn Th bồ tt đ ban cho Khng Hải.

[20] Trong tuồng N Yuugy yanagi (Du hnh liễu) cho thấy thảo mộc cũng c thể c ci duyn thnh Phật.

[21] Kandzuke hiện nay l Gunma, Shimoduke l Tochigi, Yamashiro thuộc Kyto, Kawachi thuộc saka.

[22] Tn một ngi cha cổ thuộc gio phi Thin Thai ở Kyto.

[23] m chỉ Din Lng thượng nhn, một cao tăng phi Thin Thai, mất năm 1208, thọ 79 tuổi.

[24] Kyasan, bản sơn Chn ngn Mật tng của Đại sư Khng Hải, một gio phi sử dụng thần ch như phương tiện hnh đạo

[25] Bi haikai ny, theo Ren Sieffert, l tc phẩm của chnh Ueda Akinari. C thể nhn vật Muzen cũng l hnh ảnh một Akinari về gi.

[26] Denka (điện hạ) l cch để gọi một cch tn knh cỡ chức Kanpaku (Quan bạch), vai tr một ng quan đầu triều thay nh vua xem tấu sớ.

[27] Nguyn văn kutsu, tiếng xưa l hi lm bằng gỗ ng đồng, đi nghe lộp cộp.

[28] Tn của Kimura chức suke vng Hitachi. Bầy ti thn tn của Hidetsugu, sau tự mổ bụng ở cha Daimonji trong xứ Settsu.

[29] Shirae v Kumagae đều l gia thần của Hidetsugu. Sau khi chủ chết đều tự mổ bụng theo trong hai ngi cha ở vng Kyto.

[30] Tức Fuwa Mansaku, thị đồng yu của Hidetsugu, nổi tiếng đẹp trai. Tự vẫn chết trước chủ.

[31] Xưa cc tiểu đồng đi trong qun đều c những lin hệ đồng tnh luyến i với chủ nhn của mnh (xem tc phẩm của Tanizaki Jun.ichir như Bushuuk hiwa = Vũ Chu cng b thoại, th r)

[32] Satomura Jha (L Thn, Thiệu Ba 1525-1602), người Nara, hiệu Lm Giang Trai, nh thơ renga (lin ca, một biến thể của waka do nhiều người ngm lin tiếp v cũng l nguồn cội của haikai lẫn haiku về sau). ng nổi tiếng số một về thơ renga dưới thời Muromachi v cũng l tăng lữ dưới trướng Hidetsugu, được ưu đi nhờ c học thức, biết bn luận cổ kim. Được phong chức hokky (php kiều), thuộc hng thứ ba trong chư tăng. Năm 1595, khi Hidetsugu tự vẫn, ng bị giam lỏng một thời gian trong cha Miidera. Năm 1596, Hideyoshi tha tội. Mất năm 1602, lc 79 tuổi. Dưới thời Edo, con chu ng vẫn hnh nghề dạy renga v phục vụ mạc phủ. Jha c tc phẩm Hyakuin senku (Bch vận thin c).

[33] Fugashuu (Phong Nh Tập) l tập thơ do Thi thượng hong Kgon (Quang Nghim) bin soạn v Thi thượng hong Kazan (Hoa Sơn) gim tu. Đ l tập thơ Waka thứ 17 được soạn theo sắc chiếu. Ra đời năm 1349 (Jwa 5), gồm c 20 tập. Khi đưa ra tn tập thơ ny, Jha muốn cho biết l bi thơ người samurai vừa nhắc đến kh c sc xuất l do Đại sư Kuukai sng tc v ng sống trước đ những 5 thế kỷ.

[34] C thể kể đến 6 con sng cng tn gọi l mutamagawa (lục ngọc xuyn) ở Kyto, saka, Shiga, Wakayama (Kyasan), Tky v Miyagi.

[35] Xin mở một du ngoặc ở đy l Ueda Akinari chỉ mượn miệng Jha để khoe khoang sở học của mnh trong lnh vực bnh luận thơ ca. Truyền thống ca phong học đ c từ đời Keichuu v luận đề về người đời sau ngụy tạo thơ đời trước đ được Motoori Norinaga - người đồng thời với Akinari - nhắc đến trong tc phẩm Tamakatsuma (Ngọc thắng gian = Giữa những răng lược dy, lược ra ci đẹp), quyển 11. Ueda Akinari cn sử dụng cuộc nghị luận về Tamagawa ny một lần nữa như chất liệu trong một tc phẩm lc cuối đời.

[36] Xin nhớ cho l việc lồng khung nghị luận, giảng nghĩa vv... vo bn trong cu chuyện cũng l một thủ php viết tiểu thuyết vo thời Edo, nhất l thể loại tsuuya monogatari (thng dạ vật ngữ = tiểu thuyết kể về những chuyện xảy ra thu đm).N đ được Tsuga Teish, một trong những vị thầy của Akinari p dụng trong Hanabusa Sshi. Ngoi ra cc đồng nghiệp khc như Chzan, Shinksei, ngay chnh ng nhiều lần (xem Shiramine) cũng vậy.

[37] Dĩ nhin đối với một người lm thơ renga như Jha th haikai l một thể loại văn nghệ của thời đại đến sau.

[38] Việc Hidetsugu tổ chức yến tiệc trong đm giữa rừng su, bn luận thơ ph, c lẽ đ lấy cảm hứng từ Otogibko (Gi t tử, 1666), tập hợp truyện giải buồn của Asai Ryi. Trong quyển 5, tc giả c kể lại cu chuyện gặp được hồn ma dũng sĩ Tsuruse Yazaemon trong rừng su một đm Vu Lan v cả hai phẩm bnh ci hay ci dở của 4 vị tướng đ chết l Tada Awaji no kami, Naoe Yamashiro no kami, Yamamoto Kansuke v Hj Saemon no suke. Xa hơn nữa, n cũng c thể đ bắt nguồn từ tiểu thuyết Trung Quốc l Tiễn Đăng Tn Thoại, quyển 4 (truyện Long đường linh hội lục). Thế nhưng m tp người chết bn luận văn chương v ko cả người sống cng tham dự th kh phổ biến mọi nơi mọi thời v khng chỉ giới hạn ở chừng ấy v dụ.

[39] Toyotomi Hidetsugu l chu gọi Hideyoshi bằng cậu ruột. Trước được cậu nhận lm dưỡng tử (1591),  sủng i, giao cho nhiều trch vụ quan trọng như Kanpaku (Quan bạch) l người thay mặt thin hong nhận tấu sớ của cc quan, dự tnh chọn lm kẻ nối nghiệp. Đến khi Hideyori l con ruột ra đời (1593), Hideyoshi bn đổi . Lại bị cc bề ti thn tn của Hideyoshi d siểm nn bị Hideyoshi nghi ngờ v ght bỏ. Chẳng bao lu, Hidetsugu bị cậu mnh kết vo tội mưu phản, trước giam lỏng sau bắt phải tự st, đầu đem bu ở Kyto. Ueda Akinari trước đ khng ni r bậc vương hầu ny l ai nhưng đ phục bt bằng cch giới thiệu đm ty tng: những v sĩ oai nghim như Kimura, Shirae v Kumagae. Chnh người chủ qun của họ sau ny vo năm 1595 (Bunroku 4) đ nhận lệnh phải mổ bụng ở Seiganji (Thanh Nham Tự) trn ni Kyasan. Gim st để kiểm tử l tướng Fukushima Masanori. Ton gia hơn 30 người đều bị tru diệt.

[40] Sasabe, chức kami vng Awaji, cận thần của Hidetsugu. Đ chặt đầu (kaishaku) gip chủ bớt đau đớn trước khi mổ bụng theo.

[41] Awano, cận thần của Hidetsugu, mổ bụng chết theo chủ ở vng Yoshimizu gần Kyto.

[42] Hibino, chức kami vng Shimotsuke. L cha một người thiếp của Hidetsugu. Mổ bụng ở Kitano gần Kyto.

[43] Yamaguchi, cận thần v cũng l cha một người thiếp khc của Hidetsugu. Mổ bụng tự st ở Kitano gần Kyto.

[44] Fushin l một cận thần của Hidetsugu, khi xung đột trước cửa cha Shkokuji, bị chm bay đầu.

[45] Ryuusai l một tục nhn đ xuất gia, cận thần của Hidetsugu. Đ hn hạnh được chủ chặt đầu cho khi tự mổ bụng ở Kyasan.

[46] Cả Yamamoto v Yamada đều l tiểu đồng của Hidetsugu, đ tự vẫn trước chủ trn Kyasan.

[47] Cch nu tn từng người nhằm nhấn mạnh tnh bi kịch của tập đon Hidetsugu m dn chng đều biết r. C thể tham khảo thm chi tiết trong tiểu thuyết d sử Taikki (Thi Cp K, 1625). Vo thời Duy Tn, người dn Kyto cũng nhớ rnh mạch tn họ những ch sĩ bị thiệt mạng lc đ cũng như cch người saka thời Akinari nhớ đến những người v sĩ bạc phước ny.

[48] Đy l cch v von mượn từ Truyện Genji v Truyện Konjaku.

[49] V Muzen đ lm 3 cu hokku (pht c) 5-7-5 theo thể haikai, nay Hidetsugu đi bộ hạ viết thm 2 cậu tsuiku (đối c) 7-7, cũng gọi l mạt c, phụ thm vo cho đủ 31 m của thể waka.

[50] Keshi l một loại hương (poppy) dng để xng trn trai đn, trong thơ haikai l chữ dng để chỉ ma hạ. Mijika no yo (đm ngắn) cũng vậy.

[51] Trn trai đn (hộ ma đn), xng hương vừa c tnh cch an ủi vong linh cc chiến hữu vừa c tr ếm kẻ th.

[52] Trong truyện chp ở Otogibko (Gi T Tử) của Asai Ryi th khng tự nhin như thế m c tiếng t v bằng vỏ ốc loa v tiếng trống lớn bo tin trận chiến dưới địa ngục đ mở mn.

[53] Tu La, theo tiếng Phạn Ashura, một ci trong lục đạo, địa ngục của chm giết, nơi đy cc chiến sĩ phải đnh nhau với những kẻ địch chết rồi lại ti sinh như họ nn khng bao giờ c thể ngừng. nghĩa lối hnh phạt của địa ngục ny l nếu cc ngươi đ thch đnh nhau th cho php đnh nhau thỏa thch, muốn ngừng cũng khng cho.

[54] ni đến Ishida Mitsunari (1560-1600 ) v Masuda Nagamori, bộ hạ tn cẩn của Hideyoshi. Những vong hồn ny đổ lỗi cho hai người ấy đ dm pha với Hideyoshi l Hidetsugu muốn tạo phản, khiến chủ họ phải rơi vo tử tội. Sau ny Ishida Mitsunari thua trận Sekigahara (1600) v bị Tokugawa Ieyasu xử trm.

[55] Tương truyền Hidetsugu rất bạo ngược nn c danh l Kanpaku st sanh. V dụ như ng ta cho lấy cung nhắm khch bộ hnh v tội bắn chết mua vui hay mổ bụng đn b mc bo thai ra xem.

[56] C một điểm m cc nh ph bnh cho l khng thỏa đng. Tại sao một nơi gọi l thnh địa như Kyasan của Hoằng Php đại sư m ma quỉ c thể lộng hnh đến mức ấy.

[57] Akugyakudzuka (G nghịch đảng, vừa c nghĩa l mồ chn nghịch thần, vừa c nghĩa l nơi chn kẻ bạo ngược c n). Nơi đy, một vị tăng tn l Keijun (Khnh Thuận) đ thu thập thủ cấp Hidetsugu v th thiếp, thn tộc của ng tất cả trn 30 người, đem chn chung. Cả nh Hidetsugu như thế đ bị Hideyoshi tru di để trừ hậu hoạn.G nằm bn Zuisenji (Thụy Tuyền Tự) phố Sanj ở Kyto.

 

 


* Nguyễn Nam Trn :

Một trong những bt hiệu của Đo Hữu Dũng, sinh năm 1945 gần Đ Lạt. Nguyn qun Hương Sơn, H Tĩnh. Theo học Chu Văn An (1960~1963) v Đại Học Sư Phạm Si Gn trước khi đến Nhật năm 1965. Tốt nghiệp Đại Học Đng Kinh (University of Tokyo) v Đại Học Paris (Pantheon-Sorbonne). Tiến sĩ khoa học truyền thng. Gio sư đại học. Hiện sống ở Tokyo v Paris. E-mail: dhdungjp@yahoo.com

.........................

"Khi pht hnh lại bi viết của trang ny cần phải c sự đồng của tc giả (dhdungjp@yahoo.com)
v ghi r nguồn lấy từ www.erct.com