VÔ MÔN QUAN  -  無門関

Chữ Vô của Phương Đông

Nguyên tác Vô Môn Quan: Vô Môn Huệ Khai
Dẫn nhập và chú giải: Nishimura Eshin
B́nh luận: Giáo sư Akizuki Ryômin

Biên dịch: Nguyễn Nam Trân

 

Tắc số 5: Hương Nghiêm leo cây (Hương Nghiêm thượng thụ)[1].

香厳上樹

Bản tắc:

Ḥa thượng Hương Nghiêm nói (với môn đệ) như sau:

“Cái quan trọng của thiền vốn giống người leo cây. Miệng ngoặm lấy cành cây, thân treo lủng lẳng, tay không bám tới cành, chân không đạp được cành. Lúc đó nếu có người đứng bên dưới cây đặt câu hỏi:

-Lúc Đạt Ma ở Thiên Trúc qua th́ bản tâm[2] của ngài như thế nào?

Người đó không mở miệng trả lời th́ phụ ḷng kẻ hỏi, nhưng nếu trả lời sẽ rơi từ trên cây xuống mất mạng. Giữa lúc như thế, thử hỏi phải đáp làm sao?”

 

B́nh Xướng:

Vô Môn nói rằng:

Kể cả người biết đối đáp thao thao bất tuyệt[3], trong trường hợp này đành để uổng tài.Hơn nữa, có sức giảng được cả một pho Đại Tạng[4] đi chăng, cũng chả đem đến kết quả nào. T́m được lối giải quyết phù hợp với hoàn cảnh này là có thể làm sống lại người đă chết và giết được kẻ hiện đang sống. C̣n như không t́m ra giải đáp th́ (sau khi Thích Ca nhập diệt, phải đợi thêm 56 ức 7 thiên vạn niên nữa mà) hỏi thẳng Bồ Tát Di Lặc[5] vậy.  

Tụng:

Bèn có bài tụng:

Hương Nghiêm chân Đỗ[6] soạn,
Ác độc vô tận hạn.
Á khước nạp tăng khẩu,
Thông thân b́nh quỉ nhăn[7].

香 嚴     
惡 毒     
啞 卻       
通 身     

(Hương Nghiêm nói ẩu thiệt,
Tâm ác độc khôn cùng.
Đă bịt miệng thầy tăng,
C̣n bóc mắt người chết).

 

Lược dịch lời bàn của Giáo sư Akizuki Ryômin:

Công án này là lời thị chúng (lời dạy các môn đồ theo học) của thiền sư Hương Nghiêm Trí Nhàn (?- 898)[8]. Ông là cao đồ của ḥa thượng Quy Sơn Linh Hựu (người thừa kế Bách Trượng Hoài Hải). Ông từng được biết đến với công án nổi danh Văn thanh ngộ đạo. Ông cho rằng dù người nào có tài hùng biện, ăn nói thư thác đổ hay tri thức nhiều hiểu được hết kinh kệ nhưng có khi đứng truớc một hoàn cảnh nào đó, tài năng ấy chỉ bằng thừa. Nếu t́m ra được lối giải quyết phù hợp với hoàn cảnh, sẽ có thể làm sống lại người đă chết và giết được kẻ đang sống[9]. Như thế là khỏi lệ thuộc vào sự giáo huấn. C̣n như không làm được th́ đành đợi vị Phật tương lai trả lời hộ v́ khả năng con người chỉ có thế.

T́m cách thoát ra khỏi nguy cơ sinh tử không phải mục đích của người tu thiền. Không trốn thoát, không tránh né, mà phải xông vào bắt lấy và đương đầu với nó. Trước t́nh huống nào cũng vậy, không trốn thoát, không tránh né, không vờ vĩn mà phải tập trung tinh thần để đối phó. Nếu tích cực như thế th́ sẽ tự nhiên khai thông lẽ đạo, t́m ra giải pháp, “khổ trung sinh lạc”.

Ḥa thượng Ryôkan (Lương Khoan)[10] từng viết: “Khi gặp tai nạn th́ coi tai nạn là điều thường gặp, đứng trước cái chết th́ xem cái chết là chuyện vẫn xảy ra. Đó là phương pháp linh diệu để vượt qua”.

Nói sạch chẳng bùn vương? Sao c̣n cứ khoe sương!

(Ư thơ thi tăng Nhật Bản Henjô, 816-890)


 

[1] Có chép trong Ngũ Đăng Hội Nguyên, quyển 9, chương về Hương Nghiêm Trí Nhàn.

[2] Nguyên văn “Tây lai ư”. Nói cách khác, đó là câu hỏi: Mục đích của thiền là ǵ? Cho nên, hiểu được “Tây lai ư” là nắm được cốt lơi của Thiền tông.

[3] “Huyền hà tả thủy”. Chữ trong Tấn Thư để nói về tài hùng biện của Quách Tượng.

[4] Chỉ ba tạng Kinh, Luật, Luận. Ư nói những lời thuyết pháp của Thích Ca.

[5] Nguyên văn Maitreya trong Phạn ngữ. Vị này thuyết pháp cho thần tiên trên cơi trời Đâu Suất, trong tương lai xa sẽ hạ thế và thành Phật dưới bóng cây Long Hoa.

[6] Thi nhân đời Tống tên Đỗ Mặc, soạn thơ không đúng niêm luật nên những việc ǵ làm cẩu thả thường gọi là Đỗ soạn.

[7] Quỉ ở đây có nghĩa là người chết.

[8] Tiểu truyện của ông xin xem Cảnh Đức Truyền Đăng Lục, quyển 11, Ngũ Đăng Hội Nguyên, quyển 9 và Tống Cao Tăng Truyện, quyển 13.

[9] Nghĩa là “sát hoạt tự tại”. Làm sống lại người đang mê lầm trong địa ngục đạo hay giết chết được người mang ảo vọng tưởng ḿnh đang sống.

[10] Ryôkan (Lương Khoan, 1758-1831), hiệu Đại Ngu, thi tăng Nhật Bản thời Edo. Sống đời thoát tục, thích chơi đùa với trẻ con. Về già t́m thấy t́nh yêu bên nữ đệ tử là ni sư Teishin. Giỏi cả Hán thi lẫn Ḥa ca.

 

 

 

.........................

< Bản bổ sung mới nhất : Feb 24th 2009 >

® "Khi phát hành lại bài viết của trang này cần phải có sự đồng ư của dịch giả (dhdungjp@yahoo.com)
và ghi rơ nguồn lấy từ www.erct.com