VÔ MÔN QUAN  -  無門関

Chữ Vô của Phương Đông

Nguyên tác Vô Môn Quan: Vô Môn Huệ Khai
Dẫn nhập và chú giải: Nishimura Eshin
B́nh luận: Giáo sư Akizuki Ryômin

Biên dịch: Nguyễn Nam Trân

 

Tắc số 10: Sư Thanh Thoát nghèo khó (Thanh Thoát cô bần)[1].

清税孤貧

 

Bản tắc:

Ḥa thượng Tào Sơn[2] nhân có một tăng sĩ hỏi:

-Thanh Thoát [3]tôi nghèo khó cô đơn. Dám xin đại sư có ǵ chẩn tế cho.

Tào Sơn bèn gọi:

-Nầy thầy Thanh Thoát![4]

Thoát bèn thưa:

-Vâng!

Tào Sơn lúc đó mới bảo:

-Rượu ngon Thanh Nguyên[5] của họ Bạch, đă uống cạn ba bát lớn rồi mà thầy vẫn chưa thấy môi ḿnh ướt hay sao![6]

 

B́nh Xướng:

Vô Môn nói rằng:

Thanh Thoát thoạt nh́n ra vẻ nghiêm trang nhưng đang vụng về mánh mung thử thách chi đây. Tào Sơn lại là kẻ có con mắt soi thấu gan ruột kẻ đứng trước mặt. Đành vậy, nhưng thử hỏi Thanh Thoát đă uống được thứ mỹ tửu đó ở đâu cơ!

Tụng:

Bèn có bài tụng:

Bần tự Phạm Đan[7],
Khí như Hạng Vũ.
Hoạt kế tuy vô,
Cảm dữ đấu phú[8].

貧 似  笵  丹 
氣 如  項  羽
活 計  雖  無 
敢 與  闘  富

(Nghèo tựa Phạm Đan,
Hăng như Hạng Vơ.
Không cách kiếm ăn,
Cũng dám đọ của)

 

Lược dịch lời bàn của Giáo sư Akizuki Ryômin:

Thanh Thoát đến gặp Tào Sơn, có vẻ hết sức tự hào về cái nghèo khó của ḿnh, nghĩa là muốn khoe rằng ḷng ḿnh trống không (chân không vô tướng), mảy may không có ǵ (vô nhất vật), tự măn v́ ḿnh đă đạt được chữ Không, nghĩa là đă giác ngộ.

Tào Sơn bèn đột ngột gọi “Thoát xà-lê!” và Thanh Thoát bất chợt “Vâng!” theo phản xạ. Xà-lê xưa có nghĩa là tiên sinh, dùng để xưng hô với ḷng tôn kính các bậc cao tăng nhưng giữa người tu thiền, nó chỉ có nghĩa thường là thầy, ông, mà thôi.

Kinh Thánh Tân Ước chép rằng: “Phước thay cho người nghèo khó v́ họ sẽ được thấy mặt Chúa!”Lại có chuyện một vị giáo sư đại học nọ đến thăm Bạch Sơn đạo tràng của cụ Nan.in (Nam Ẩn), phát biểu dông dài về tôn giáo.Lăo tăng lắng nghe không nói ǵ và chỉ lên tiếng mời ông ta uống chén trà. Dầu tách trà đă tràn đầy mà nhà sư già vẫn không ngừng rót. Trà đă tràn ngập mặt chiếu, cụ không chịu thôi cho. Lúc đó, cầm ḷng không đậu, vị giáo sư kia yêu cầu cụ ngừng rót. Cụ mới cười bảo: “Th́ nó cũng giống như trường hợp của giáo sư. Bên trong đă đầy rồi th́ bên ngoài có đưa ǵ vào nữa cũng chỉ là vô ích”.   

Nơi một chén trà, cái ǵ là quan trọng? Có phải h́nh thức, kiểu cọ, cách nung, hay là v́ nó là di phẩm truyền lại từ một đại trà sư cỡ Sen no Rikyuu[9]? Không đâu, cái quan trọng nhất trong chén trà là khoảng trống không của nó. Chén không trống th́ trà, vật quan trọng hơn cả, không thể đổ vào. V́ thế kẻ có con tim thanh bần mới là kẻ hạnh phúc hơn cả.

Trong khi thiền, ta ngồi trên tấm bồ đoàn, để cho tâm thân thống nhất và an định, trước tiên phải phủ định ngoại cảm. Chăm chỉ ngồi thiền được lúc lâu th́ ngoại giới tuy không mất hẳn nhưng tan biến dần, như thể có đó mà không có đó. Chẳng khác nào khi tập trung xem một đoạn phim, ta quên cả tiếng quạt máy đang quay vù vù trên đầu. Đối với người ngồi thiền, nó tương đương với chữ Vô. Tiếp theo, ta sẽ phủ định nội cảm.Đây là chuyện khó thực hiện bởi v́ vọng tưởng muốn xóa vọng tưởng lại là một vọng tưởng cũng như “dùng máu để rửa máu” cho nên vọng tưởng sẽ không bao giờ hết tuyệt. Phải dùng “nước để rửa máu”. Nước ấy chính là Sổ Tức Quán (quán pháp đếm số hơi thở xuất nhập trong lúc ngồi thiền). Nếu tinh tiến được trong phép ấy, nội giới cũng như ngoại giới đều tan ră và người tu thiền đến gần trạng thái “thuần nhất vô tạp”. Lúc đó, trong tâm, một cái lông thỏ cũng không c̣n, sẽ nhập vào cảnh “chân không vô tướng”. Đó là tâm cảnh thanh bần, trong ḷng không có mảy may ǵ. Ḥa thượng Thanh Thoát đă mang theo tâm cảnh đó đến đứng trước Thiền sư Tào Sơn, như thể một thách thức.

Khi Tào Sơn lên tiếng hỏi và Thanh Thoát trả lời “Vâng!” th́ Tào Sơn xem như Thanh Thoát không thấy cái “diệu dụng” của “chân không” mà chỉ ràng buộc ḿnh vào với cái “đản không” (chỉ là không mà thôi). Tào Sơn mới trách đă uống được ba bát rượu ngon rồi c̣n nói không là thế nào?

Truyện trên cũng cùng ư nghĩa với câu chuyện về một tăng sĩ đến gặp Ḥa thượng Triệu Châu và hỏi:

-Khi không mang một vật (vô nhất vật) nào đến th́ phải làm sao?

Triệu Châu trả lời:

-Phải đặt nó xuống! (Phóng hạ trước!)

Rồi lúc khách hỏi:

-Không mang vật ǵ đến mà sao lại bắt hạ nó xuống?

Th́ ḥa thượng mới trả lời:

-À ra thế! Nếu vật ấy quí giá đến cỡ đó th́ vác nó đem đi đi!

Như thế, Triệu Châu đă phủ định chữ Không trong “vô nhất vật” của tăng sĩ cũng như Tào Sơn đă phủ định cái Không trong sự “cô bần” của Thanh Thoát.

Người học thiền bắt buộc phải qua giai đoạn thể nghiệm cái “cô bần” của Thanh Thoát. Tọa thiền v́ thế không dễ dàng. Thế nhưng “chân không” là “vô tướng” cũng là “diệu dụng” (cái máy động tuyệt diệu), và phải “diệu dụng” mới được. Người thầy dẫn đến chân không (ông thầy thiền) đôi lúc c̣n phải lột mất đi cái không đơn thuần (đản không) trong tâm cảnh của người học thiền.


 

[1] Thoại này chép trong Cảnh Đức Truyền Đăng Lục quyển 17, chương nói về Tào Sơn.

[2] Thiền sư đời Đường, tên gọi Tào Sơn Bản Tịch (840-901).Nhận pháp tự của Động Sơn Lương Giới, giúp ông gây dựng phái Tào Động. Có viết Phủ Châu Tào Sơn Bản Tịch Thiền Sư Ngữ Lục 2 quyển. Tiểu sử có trong Tào Sơn Lục (xem Vạn Tục Tạng), Tổ Đường Lục quyển 8 và Tống Cao Tăng Truyện quyển 13, Cảnh Đức Truyền Đăng Lục quyển 17.

[3] Không rơ là ai. Có khi viết Thanh Thoát (một cách đọc của chữ Thuế), có khi viết là Thanh Nhuệ.

[4] Thoát xà lê! Xà lê nguyên văn Phạn ngữ là A xà lê (Acarya) dịch là “chính hành” hay “qui phạm”. Tiếng xưng hô đối với các tăng lữ.

[5] Thanh Nguyên là tên đất nơi làm rượu ngon. Họ Bạch là tên người cất rượu, chú thích xưa cho biết Bạch gia c̣n có thể là Bách hiên gia (nhà trăm hiên).

[6] Đă uống xong mà cứ kêu ầm là ḿnh chưa uống.

[7] C̣n gọi là Phạm Nhiễm, tự là Tử Vân, thụy hiệu Trinh Tiết tiên sinh.Truyện có chép trong Hậu Hán Thư Liệt Truyện. Người nghèo kiết xác nhưng biết sống an nhiên tự tại. Có bài hát về ông như sau: “Trong chum bụi đóng. Trong nồi cá lội”.

[8] Thi đua xem ai giàu hơn như Vương Khải đấu của với Thạch Sùng.

[9] Thiên, Lợi Hưu (1522-1591). Trà đạo gia nổi tiếng thời Azuchi Momoyama.Được coi như một nhà văn hóa lớn.

 

 

 

.........................

< Bản bổ sung mới nhất : Feb 24th 2009 >

® "Khi phát hành lại bài viết của trang này cần phải có sự đồng ư của dịch giả (dhdungjp@yahoo.com)
và ghi rơ nguồn lấy từ www.erct.com