VÔ MÔN QUAN  -  無門関  

Chữ Vô của Phương Đông

Nguyên tác Vô Môn Quan: Vô Môn Huệ Khai
Dẫn nhập và chú giải: Nishimura Eshin
B́nh luận: Giáo sư Akizuki Ryômin

Biên dịch: Nguyễn Nam Trân

 

Tắc số 12: Thụy Nham đóng tṛ (Nham hoán chủ nhân)[1].

巌喚主人

Bản tắc:

Mỗi ngày, ḥa thượng Thụy[2] Nham Sư Ngạn[3] một ḿnh cất tiếng gọi:

-Ông chủ ơi!

Xong tự trả lời lấy:

-Thưa vâng!

Lúc đó lại nói tiếp:

-Hăy mở mắt thức tỉnh đi ông! Vâng. Từ rày cũng đừng để ai đánh lừa nhé, ông? Vâng, vâng!

 

B́nh Xướng:

Vô Môn nói rằng:

Cái lăo Thụy Nham này một ḿnh bán, một ḿnh mua. Đem đủ loại mặt nạ thần, mặt nạ quỉ kỳ quái ra đóng tṛ một ḿnh. V́ cớ ǵ vậy? Nh́n đây th́ rơ! Một kẻ gọi, một kẻ trả lời, một kẻ tỉnh giấc, một kẻ bị người lừa. Chấp nhận làm một trong những con người của lăo đă là sai lầm rồi. C̣n như bắt chước đóng tṛ như lăo th́ đâm ra chúng ta hiểu thiền theo cách của dă hồ[4] mất.

 

Tụng:

Bèn có bài tụng:

Học đạo chi nhân bất thức chân,
Chỉ vị tùng tiền nhận thức thần[5].
Vô lượng kiếp lai sinh tử bản,
Si nhân hoán tác bản lai nhân.

學 道  之  人  不  識  真 
只 為  從  前  認  識  神 
無 量  劫  來  生  死  本 
痴 人  喚  作  本  來  人
 

(Học đạo sao mà chửa nhận chân,
Khổ v́ nghiệp-thức mới trầm luân.
Trong ṿng sinh diệt bao nhiêu kiếp,
Người mụ mà nhầm chính bản thân).

 

Lược dịch lời bàn của Giáo sư Akizuki Ryômin:

Làm ǵ có chuyện nếu Thụy Nam không gọi, ông chủ ấy sẽ biến mất đâu! Cho nên, nhất định việc gọi cái ngă tức ông chủ của ḿnh không giúp cho ḿnh tự giác về ḿnh. Câu chuyện này chỉ là tṛ vui chơi đối với Pháp trong trạng thái vô tâm (du hí tam muội) của thiền sư Thụy Nham đó thôi. Ông muốn bày tỏ niềm vui đă t́m thấy lẽ đạo (dặn ḷng từ rày về sau không c̣n bị đánh lừa bởi những cái ngă giả tạo do nghiệp thức) và tự nhiên, tư thế vui đạo của ông trở thành khuôn mẫu đạo gửi đến mọi người.

Khi đến đạo tràng, thiền sinh thường thấy tấm biển viết bốn chữ “chiếu cố cước hạ” nghĩa là “xin ngoảnh lại nh́n xuống chân”. Trước hết phải xếp dày dép lại cho ngay ngắn trước khi leo lên. Tuy nhiên lời nhắn bảo ấy không chỉ có chừng đó ư nghĩa.

Khi bắt đầu tham gia vào nhiếp-tâm tức chỗ mọi người đến học tập trung tư tưởng để tọa thiền, các bậc đàn anh lại thường căn dặn “không được gây tiếng động chóp chép[6]”. Những việc “ nh́n xuống chân” hay “không nên gây tiếng động” đối với thiền sinh không phải chỉ thuần túy là lễ phép tối thiểu, nó là những sự chuẩn bị có mục đích giúp ta chế ngự được nội tâm không cho bay bổng ra ngoài.

Thiền sư Thụy Nham mỗi ngày gọi ḿnh là ông chủ rồi trả lời vâng vâng dạ dạ, vui với đạo, nhưng không phải v́ nếu ông ta không gọi, ông chủ ấy sẽ biến đi mất đâu. Khi đă giác ngộ điều đó, cái gọi là đạo sẽ không rời khỏi ta dù một khoảnh khắc. Sách Trung Dung cũng nói “Đạo không rời dù trong một tu du”. Phải hiểu là ta “không nên rời” và ta “không thể rời” đạo được. Dù vậy, cho đến khi ngộ đạo, ta phải nhẹ nhàng t́m về trạng thái “phóng tâm” (cái tâm an nhiên, thoát ra khỏi cái thân) như chữ dùng của Mạnh Tử. Nếu là bản chất của ḿnh  th́ gọi hay không gọi đến, nó cũng không hề rời ḿnh dù nó đóng vai ông chủ. Pháp là cái đă được cụ bị đầy đủ nơi mọi người, tuy nhiên nếu không tu hành th́ nó không thể hiện và không chứng đắc. Đó là lời của Dôgen. Ở điểm đó “tu chứng” là điều quan trọng.

Trích Thủy lăo sư ở Thiên Long Tự có để lại vấn nạn (hạ ngữ): “Thụy Nham tự gọi ḿnh là ông chủ vốn có ư ǵ?”. Cổ nhân khi bàn về cách hiểu công án này, có người đề ra hai câu như sau:

Sơn thâm vô quá khách,
Chung nhật văn viên thanh.

山 深 無 過 客

終 日 聞 猿 声

(Núi sâu không bóng người lai văng,
Sớm tối nghe hoài tiếng vượn kêu)

Để thành một bồ tát thực sự trong Đại Thừa, không thể nào một thân ḿnh ḿnh tự ngộ được “vô tướng b́nh đẳng” như chuyện của thầy Thanh Thoát trong tắc số 10. Từ trong chỗ “chân không vô tướng”, nhờ ở “cái tâm đại từ bi như một giọt nước không bên bờ” (nhất trích vô duyên đại bi tâm), cái diệu dụng phải khởi dậy lên được “máy động tuyệt diệu” của nó. “Trong chốn thâm sơn không bóng người, chỉ có tiếng vượn kêu suốt ngày đêm” th́ đấy là tiếng kêu ấy chứa đầy ḷng từ bi của bồ tát đang muốn t́m mọi cách để nhắc bảo cho con người điều hết sức quan trọng nghĩa là chân lư vốn nằm trong Phật pháp. Trên kia tôi vừa mới nói đây là tṛ du hí tam muội của Thiền Sư Thụy Nham nhưng nghĩ lại, nó không ǵ khác hơn là lời kêu gọi đại từ đại bi của bồ tát hướng về chúng ta. Trong lời bàn (tŕnh ngữ) về tắc này, Nam Thiên Bổng lăo sư có nói: “Năm trăm năm sau, tất có bậc vương giả dấy lên” (Ngũ bách niên hậu, tất hữu vương giả khởi”. Ư người muốn bảo là cổ nhân đă có ḷng thương mến mà gắng gổ giúp ta như thế th́ nhất định trong tương lai sẽ tạo ra được những con người giác ngộ.  


 

[1] Truyện có chép trong Ngũ Đăng Hội Nguyên, quyển 7, truyện Thụy Nham Sư Ngạn. Có dịch giả đọc là Thoại Nham.

[2] Nhiều người đọc là Thoại, không hiểu có liên quan đến việc kỵ húy hay không?

[3] Chỉ biết là thiền gia đời Đường, không rơ năm sinh năm mất. Nhận pháp tự của ḥa thượng Nham Đầu (828-887). Tiểu sử xem Tổ Đường Lục quyển 9, Truyền Đăng Lục quyển 17.

[4] Ư nói thiền kiểu chồn hoang (dă hồ thiền) tức hiểu sai về thiền hay tham thiền thiếu chân thực.

[5] Thức thần cũng là “nghiệp thức” của nhiều đời, từ quá khứ qua hiện tại đến tương lai. Người ta vướng nghiệp v́ thường lầm tưởng sự hiểu biết của ḿnh là cái ngă chân thực.

[6] Nguyên văn: không được nhai củ cải muối dưa (takuan) gây tiếng ồn.

 

 

 

.........................

< Bản bổ sung mới nhất : Feb 24th 2009 >

® "Khi phát hành lại bài viết của trang này cần phải có sự đồng ư của dịch giả (dhdungjp@yahoo.com)
và ghi rơ nguồn lấy từ www.erct.com