VÔ MÔN QUAN  -  無門関

Chữ Vô của Phương Đông

Nguyên tác Vô Môn Quan: Vô Môn Huệ Khai
Dẫn nhập và chú giải: Nishimura Eshin
B́nh luận: Giáo sư Akizuki Ryômin

Biên dịch: Nguyễn Nam Trân

 

Tắc số 14: Nam Tuyền chém mèo (Nam Tuyền trảm miêu)[1].

南泉斬猫

Bản tắc:

Ḥa thượng Nam Tuyền[2] nhân việc các học tăng ở đông đường và tây đường cứ tranh căi nhau v́ một con mèo, mới nắm ngay nó tại chỗ và giơ lên, nói:  

-Nếu có ai trong các ngươi nói được một câu nào, ta sẽ tha mạng con mèo. Bằng không, ta sẽ chém nó cho coi.

Chư tăng không ai đáp lại được. Rốt cục, không c̣n cách nào, Nam Tuyền chém con mèo.

Tôi hôm đó, đại đệ tử của ông là Triệu Châu ở ngoài về. Nam Tuyền đem chuyện vừa xăy ra kể lại. Lúc đó, Triệu Châu mới tháo đôi dép cỏ mang dưới chân đội lên đầu và ra khỏi pḥng.

Nam Tuyền thấy thế mới bảo:

-Nếu ngươi lúc đó có mặt th́ nhất định con mèo không đến nổi chết.

 

B́nh Xướng:

Vô Môn nói rằng:

Này, nói thử xem! Triệu Châu nghĩ ǵ mà tháo giày cỏ đội lên đầu như vậy nhỉ? Nếu thốt ra được một lời chính đáng để chuyển mê khai ngộ tại chỗ, có lẽ mới biết hành động (tàn nhẫn) của Nam Tuyền chẳng phải hoàn toàn vô ích. Ví bằng không làm được như thế th́ ông sẽ nguy lắm.

 

Tụng:

Bèn có bài tụng:

Triệu Châu nhược tại,
Đảo hành[3] thử lệnh.
Đoạt khước đao tử,
Nam Tuyền khất mệnh.

趙 州  若   
倒 行  此   
奪 卻  刀 
南 泉  乞 

(Nếu Châu có đó,
Làm ngược lệnh thầy.
Cướp mũi đao lại,
Mạng Tuyền sao đây?)

 

Lược dịch lời bàn của Giáo sư Akizuki Ryômin:

Tắc này ư nói các thầy trong Nam Tuyền tăng đường tranh căi với nhau xem con mèo có Phật tính hay không cho nên ḥa thượng Nam Tuyền Phổ Nguyện nhân đó dùng con mèo như một dụng cụ giáo khoa tốt để đặt vấn đề. Cụ muốn bảo: “Nếu các ngươi nói được câu nào chân thực để làm sáng tỏ ư nghĩa của thiền th́ các ngươi sẽ cứu được sinh mạng con mèo này!”

Nh́n vào công án mà chỉ thấy việc Nam Tuyền chém mèo là phạm giới sát sinh th́ chưa hiểu ǵ về truyện thiền. Truyện không dính dáng ǵ tới con mèo cả. Nhớ nhé, thiền là “tức kim, thử xứ, tự kỷ, kỷ sự cứu minh” (bây giờ, ở đây, chính ḿnh, xét rơ việc ḿnh) kia đấy!

“Rốt cuộc, Nam Tuyền bèn chém mèo” có nghĩa là chỉ cần một nhát dao của Nam Tuyền mà người tu thiền ngồi trên bồ đoàn giết phứt được cái tự ngă nhỏ nhoi của ḿnh. Thiền sư Hakuin có nói: “Này các bạn trẻ! Nếu sợ chết th́ chết ngay bây giờ đi. Đă chết một lần rồi, sau sẽ khỏi chết nữa!”. Thật vậy, sau một cái chết lớn (đại tử nhất ban) trên tấm bồ đoàn, ta sẽ phủ định trọn vẹn hai đầu quăng đời từ tiếng khóc oe oe đến hơi thở cuối cùng. Thế rồi ta sẽ thấy được từ trong cội nguồn của thế giới, hiện ra một sinh mệnh mới mà ta không chờ đợi tới. Đó là “thể nghiệm giác ngộ” của thiền.

Jesus Christ từng nói: “Kẻ nào không sinh lại th́ không có thể vào nước của Đức Chúa Trời”. Chết và phục sinh là một bí mật của sinh hoạt tôn giáo bất luận đông tây cổ kim. Thánh Phao-Lồ (Paolo) cũng dạy: “Hăy vác thập tự giá của ḿnh theo Chúa và cùng chúa phục sinh” hay “Không c̣n sống với cái ta nữa mà phải sống với Đấng Christ trong ta”. “Cái sống sau cái chết, đó là đường lối của Thiền” nhưng cũng là sinh mệnh chân thực của mọi tôn giáo.

Lúc nghe thầy ḿnh kể lại câu chuyện, Triệu Châu gỡ đôi dép dưới chân, đội trên đầu đi ra ngoài. Việc làm này không có ư nghĩa ǵ đặc biệt, hoàn toàn “vô tâm diệu dụng”. Hoặc chỉ là cách thức để chứng minh rằng một người đă thấy cái tự ngă chân thực th́ cho dù muốn chém cũng không chém được, v́ đă chết một lần rồi nên không c̣n có thể chết thêm. Cách bộc lộ ra bên ngoài của Triệu Châu ở đây, có lẽ phải gọi là thiền theo lối dă hồ.

Tóm lại, trên bồ đoàn, phải một lần triệt để làm cho tự ngă chết đi. Lúc ấy, không ngờ, ta sẽ sống lại cùng với tự kỷ vô tướng, hợp nhất với vũ trụ (vũ trụ nhất bôi). Đó là kinh nghiệm kiến tính (nh́n thấu suốt bản tính của ḿnh). Tôi có làm một bài kệ đầu cơ với nội dung như sau: “Như một cái thùng gỗ giữ ǵn hai mươi mấy năm, một sáng thủng đáy không giữ được nước nữa. Thế nhưng không ngờ lại thấy xuất hiện một cái “đáy không đáy” (để vô để) và từ nơi đó, nguồn nước pháp tự nhiên (pháp di) bắn vọt lên” Đưa cho thầy Suzuki Daisetsu tôi xem th́ người nói: “ Nước trào lên, nếu không biết giữ th́ sẽ khô cạn chẳng c̣n ǵ. Cái khó nằm ở chỗ đó!”.


 

[1] Thoại này có chép trong Triệu Châu Lục quyển thượng và Cảnh Đức Truyền Đăng Lục quyển 8. Thoại này nổi tiếng v́ đă dạy về việc “Nam Tuyền nhấn mạnh rằng người ta có thể tự để cho ḿnh rơi vào súc sinh đạo khi làm một hành động để biểu hiện Phật đạo” (dị loại trung hành)”

[2] Nam Tuyền Phổ Nguyện (748-834), thiền tăng đời Đường, nhận pháp tự của Mă Tổ Đạo Nhất (709-788). Cùng với Bách Trượng Hoài Hải và Tây Đường Trí Tạng, ông là một trong 3 học tṛ giỏi của Mă Tổ. Thầy của Triệu Châu. Tiểu sử thấy chép trong Tổ Đường Lục quyển 14 và Cảnh Đức Truyền Đăng Lục quyển 6.

[3] Hay “đảo hành nghịch thí” nghĩa bóng là đáp đúng bằng cách khác.

 

 

.........................

< Bản bổ sung mới nhất : Feb 24th 2009 >

® "Khi phát hành lại bài viết của trang này cần phải có sự đồng ư của dịch giả (dhdungjp@yahoo.com)
và ghi rơ nguồn lấy từ www.erct.com