VÔ MÔN QUAN  -  無門関

Chữ Vô của Phương Đông

Nguyên tác Vô Môn Quan: Vô Môn Huệ Khai
Dẫn nhập và chú giải: Nishimura Eshin
B́nh luận: Giáo sư Akizuki Ryômin

Biên dịch: Nguyễn Nam Trân

 

Tắc số 29: Không phải gió không phải phướn (Phi phong phi phan)[1].

非風非幡

Bản tắc:

Nhân một hôm cây sát phan (cây cờ hiệu) ở ngôi chùa nơi Lục Tổ[2] dự pháp ṭa (nghe giảng kinh) bay tung trong gió, có hai vị tăng thấy thế, một người mới bảo:

-Phướn động.

Người kia căi:

-Gió động chứ!

Llời qua tiếng lại, không ai chịu ai. Thấy thế, Lục Tổ mới bảo:

-Xem ḱa, không phải gió động, Cũng không phải phướn động. Chỉ có con tâm của hai thầy (nhân giả)[3] động mà thôi.

Nghe thế, hai tăng run sợ, da nổi gai ốc[4].

 

B́nh Xướng:

Vô môn nói rằng:

Không phải gió động, không phải phướn động. Ngay cả cái tâm (của Lục Tổvà những ai ngộ đạo, LND) cũng chẳng động nốt. Thế th́, Lục Tổ nh́n ở đâu vậy? (Phải nh́n ở đâu để rơ diện mục của Lục Tổ?) Nếu có người nào nghĩ được thấu suốt điểm này, hợp nhất với ư kiến của Lục Tổ, th́ có lẽ sẽ hiểu rằng hai vị tăng như người đi mua sắt mà bắt được vàng. Dù vậy v́ Lục Tổ (quá tử tế nên) không nhịn cười được[5] làm ông thành ra một kẻ đang diễn màn kịch vụng về [6].

 

Tụng:

Bèn có bài tụng:

Phong phan tâm động,
Nhất trạng[7] lănh quá,
Chỉ tri khai khẩu,
Bất giác thoại đọa.

風 幡 心 動 
領 過 
只 知 開 口 
不 覺 話 墮

(Gió, phướn, tâm đều động,
Tội ấy của cả bầy.
Lục Tổ nói chi vậy?
Bỗng dưng bị lộ tẩy!).

 

Lược dịch lời bàn của Giáo sư Akizuki Ryômin:

Lục Tổ Huệ Năng sau khi dạy dỗ Huệ Minh ở Đại Dữu Lĩnh bèn trở về nam, sống một thời gian gọi là “thánh thai trường dưỡng”, nói cách khác nghĩa là tu hành sau khi đă ngộ đạo. Đến khi nghĩ rằng thiền cơ của ḿnh đă chín chắn, nhân ở chỗ của Ấn Tông Pháp Sư gần đó có mở giảng ṭa về Niết Bàn Kinh, Tổ bèn tham gia.

Lúc đó có hai tăng sĩ tranh căi về gió hay lá phướn trên cây sát can, xem cái nào mới lay động. Khi Lục Tổ xen vào câu chuyện, hai tăng sợ hăi đến ớn lạnh chỉ v́ thấy một tục nhân mà nói năng cao siêu như vậy. Câu chuyện đó sau đến tai Ấn Tông Pháp Sư, ông mới truyền giới để Lục Tổ trở thành tăng và từ đó Tổ hoằng dương Phật Pháp.

Hai vị tăng tranh căi những chuyện không đâu (giống như đi mua sắt) mà t́m thấy được Pháp (chân lư) qua câu nói của Lục Tổ (th́ có khác nào bắt được vàng). Thế nhưng cũng v́ câu nói đầy ḷng từ bi ấy mà Lục Tổ đă lộ chân tướng trước mặt Ân Tông chẳng khác chi người đóng một màn kịch vụng về. Chỉ v́ ông không nhịn cười được trước cuộc tranh căi giữa hai tăng sĩ kia! Rốt cục, theo Vô Môn, cả ba đều đáng xấu hổ.

Tuy nhiên, lời b́nh ấy cũng là cách Vô Môn dùng để bày tỏ ḷng biết ơn với Lục Tổ. Khi Lục Tổ bảo “tâm động” (tâm động đậy) và Vô Môn lại bảo “bất thị tâm động” (không phải tâm động đậy) th́ thực ra, họ nói về hai chữ Tâm khác nhau. Cái tâm thứ hai (trong câu nói của Vô Môn) là “sự phân biệt của tự ngă”. Nó hăy c̣n đặt tương quan đối lập giữa gió và phướn. Cái Tâm thứ nhất (trong câu nói của Lục Tổ và cũng là cái Tâm của ông) là cái tâm lay động cùng gió phướn, cái tâm “vật ngă nhất như”. Tâm đă biến ngay thành gió phướn và khi gió phướn động th́ tâm cũng động theo.


 

[1] Thoại này có chép trong Tào Khê Đại Sư Truyện, Lục Tổ Đàn Kinh cũng như Cảnh Đức Truyền Đăng Lục quyển 5, Ngũ Đăng Hội Nguyên quyển 1 chương Lục Tổ Huệ Năng. Sau khi Lục Tổ nhận pháp tự của Ngũ Tổ Hoằng Nhẫn, về cố hương ở miền nam, 5 năm trời náu ḿnh trong phường săn. Câu chuyện trên đây tương truyền xăy ra khi Lục Tổ đến giảng kinh Niết Bàn ở Pháp Tính Tự tỉnh Quảng Châu. Theo Tào Khê Đại Sư Truyện th́ chùa ấy là Chế Chỉ Tự. Tào Khê Đại Sư Truyện kể rằng có đến 4 vị tăng tranh luận.

[2] Xem chú thích của tắc 23.

[3] Nhân giả: tiếng gọi tôn kính dùng cho ngôi thứ hai.

[4] Nguyên văn: tủng nhiên = sợ hăi, rỡn tóc gáy, nỗi da gà (hàn mao trác thụ)

[5] Nguyên văn: nhẫn tuấn bất cấm = bất giác mĩm cười.

[6] Nguyên văn: lậu đậu = để lộ sự thất bại. Lục Tổ diễn một màn kịch diễn vụng về v́ là người đạo pháp cao siêu như vậy mà đi đóng vai tục nhân để cho ư kiến (LND).

[7] Lệnh trạng. Ba chủ trương (phong, phướn, tâm) cùng là bị cáo.

 

 

 

.........................

< Bản bổ sung mới nhất : Feb 24th 2009 >

® "Khi phát hành lại bài viết của trang này cần phải có sự đồng ư của dịch giả (dhdungjp@yahoo.com)
và ghi rơ nguồn lấy từ www.erct.com