VÔ MÔN QUAN  -  無門関

Chữ Vô của Phương Đông

Nguyên tác Vô Môn Quan: Vô Môn Huệ Khai
Dẫn nhập và chú giải: Nishimura Eshin
B́nh luận: Giáo sư Akizuki Ryômin

Biên dịch: Nguyễn Nam Trân

 

Tắc số 31: Triệu Châu ḍ ư lăo bà (Triệu Châu khám bà)[1].

趙州勘婆

Bản tắc:

Có hôm, Ḥa Thượng Triệu Châu[2] nghe một tăng sĩ kể rằng khi ông hỏi bà lăo nọ:

-Lên Đài Sơn[3] phải đi bằng cách nào?

th́ được đáp:

-Cứ thẳng đằng trước mà đi!

Vừa mới bước lên năm ba bước, bà ta lại nói:

-Ông sư này coi được đấy chứ (hảo cá sư tăng). Nhưng rồi cũng đi theo lối đó!

Nhân thế, Triệu Châu bảo:

-Thôi, lần này cho ta thử một chuyến. Để ḍ xem bà ấy là người thế nào?

Hôm sau, ông lên đường ngay, đến nơi và cũng hỏi đường. Bà ta vẫn trả lời in như  trước. Triệu Châu lúc đó mới trở về, triệu tập tăng chúng môn hạ lại, kể với họ:

-Ta v́ các ngươi đă khám phá ra được bà già trên Ngũ Đài Sơn (là người như thế nào rồi)!

 

B́nh Xướng:

Vô Môn nói rằng:

Bà lăo này h́nh như biết cách thức bày binh bố trận trong màn trướng nhưng không dè ải hiểm của ḿnh lại bị giặc đánh phá[4]. C̣n về phần Ḥa Thượng Triệu Châu th́ đă đột nhập vào bản doanh bà lăo và có máy động biết tấn công cửa ải quan trọng của địch nhưng vẫn không xứng danh một đấng trượng phu. Nếu nghiền ngẫm kỹ càng th́ thấy cả hai đều đáng bị lọt sổ. Tuy nhiên, Triệu Châu tự cho ḿnh đă khám phá được bà lăo, thế th́ thử hỏi ông ta đă khám phá được ở chỗ nào. Nói nghe xem!  

 

Tụng:

Bèn có bài tụng: 

Vấn kư nhất ban,
Đáp diệc tương tự.
Phạn lư hữu sa,
Nê trung hữu thứ (thích)[5].

問 既 一 般 
答 亦 相 似 
飯 裡 有 砂 
泥 中 有 刺

(Bởi hỏi cùng một câu,
Lời đáp mới giống nhau.
Không dè cơm có sạn,
Trong bùn gai chích đau).

 

Lược dịch lời bàn của Giáo sư Akizuki Ryômin:

H́nh như câu chuyện đă xảy ra trong một quán nước chè trên đường lên Ngũ Đài Sơn. Người du tăng lạc hướng có thể chỉ đặt câu hỏi t́m đường và bà già cũng chỉ trả lời một cách thông thường thôi. Nhưng tại sao ông sư kia vùa mới bước đi dăm ba bước, bà đă nói một câu ra vẻ tiếc cho ông.

Bị bà ta than như vậy, ông sư có lúc phải giật ḿnh. Cho đến lúc ấy, ông ta cứ thẳng đường ta ta đi, không bị vướng mắc, thế mà bây giờ lại không thể đi thêm nữa. Điều đáng quí là ở chỗ này. Ở Trung Quốc cũng như Nhật Bản, có lúc chợt thấy xuất hiện một bà lăo hay làm khốn khó người tu hành như vậy. Bà lăo này cũng giống bà hàng nước đă làm khốn khó Ḥa Thượng Đức Sơn lúc ông ta c̣n là một nhà tu trẻ tuổi trên đường ngang qua Lễ Châu (xem tắc 28 Cửu hương Long Đàm).

Khi được nghe kể, Triệu Châu đă xung phong đi thăm ḍ để hiểu ư nghĩa hành động và về con người của bà lăo.Bản thân ông đă thể nghiệm câu hỏi và câu trả lời tương tự như các vị tăng sĩ khác. Khi trở lại chùa, ông đă triệu tập mọi người để cho họ biết ông đă khám phá ra bí mật của bà lăo.

Ông khám phá được điều ǵ, đó là điểm quan trọng của công án.

Theo chỗ hiểu của tôi, công án muốn bàn về “gánh nặng của truyền thống[6]”. Và nó cũng đề cập về “ḷng từ bi” nữa. Bà lăo kéo được Triệu Châu vào trong quân doanh nhưng lại để cho ông ta khám phá được tâm cảnh của ḿnh. Triệu Châu tự t́m cách đi đến gặp bà ta để ḍm ngó bà, th́ hành động của ông không xứng dáng để được gọi là bậc chính nhân. Do đó, Vô Môn mới chê cả hai, tuy rằng lời của ông chỉ là đùa bỡn họ (niêm lộng). Ông thật ra muốn ngă mũ chào cái “nhất điểm vô duyên đại bi tâm” (tấm ḷng vô cớ thương người) chiếu ra từ nhân cách của Triệu Châu lẫn bà lăo. Cho nên ông mới đặt câu hỏi cho các bạn để xem có biết Triệu Châu đă khám phá được bà lăo chỗ nào không. Cố Shibayama Zenkei (Sài Sơn Toàn Khánh) lăo sư có dạy: “Hỏi thử Triệu Châu lăo sư đă khám phá được lăo bà hay chỉ mới khám phá ra một chút xíu ánh sáng không thấy được (bất truyền ta tử quang) của bà ấy thôi? Khi đọc những công án như thế này, phải t́m hiểu cái gọi là “gốc lớn” (đại bản) từ trong lời nói và hành động (ngôn hành) của các thiền gia (bà lăo và Triệu Châu). “Ta tử” (chút xíu xiu) đó c̣n là ánh sáng của cái tâm đại từ bi nơi ông thầy dạy thiền khi soạn ra công án. Ma kha bát nhă ba la mật đa!


 

[1] Thoại này có chép trong Triệu Châu Lục cũng như các sách khác như Tổ Đường Tập quyển 18, Cảnh Đức Truyền Đăng Lục quyển 10 chương nói về Triệu Châu.

[2] Xem chú của tắc 1.

[3] Ư nói Ngũ Đài Sơn. Đỉnh núi thiêng trong tỉnh Sơn Tây, nổi tiếng v́ là nơi thờ Văn Thù Bồ Tát, tượng trưng cho trí tuệ. Kinh Hoa Nghiêm có viết: “Phía đông bắc là nơi Văn Thù Bồ Tát ngự, tên chỗ đó là núi Thanh Lương”. Người ta tin rằng đây là đạo trường của Văn Thù. 

[4] Chữ dùng trong Sử Kư: “Trù liệu kế sách trong màn trướng mà thắng được việc binh ngoài ngàn dăm”.

[5] Có thể hiểu lời lăo bà không đơn thuần nhưng có nội dung thức tỉnh? (LND)

[6] Con đường lên Ngũ Đài Sơn là một lối ṃn. Bà già (một thiền gia) thương tiếc cho những ông tăng tốt mà không có tính tự lập, chỉ biết theo lối ṃn mà người xưa đă đi măi. Có thể hiểu câu nói của lăo bà có nội dung thức tỉnh các nhà tu (LND).

 

 

 

.........................

< Bản bổ sung mới nhất : Feb 24th 2009 >

® "Khi phát hành lại bài viết của trang này cần phải có sự đồng ư của dịch giả (dhdungjp@yahoo.com)
và ghi rơ nguồn lấy từ www.erct.com