VÔ MÔN QUAN  -  無門関

Chữ Vô của Phương Đông

Nguyên tác Vô Môn Quan: Vô Môn Huệ Khai
Dẫn nhập và chú giải: Nishimura Eshin
B́nh luận: Giáo sư Akizuki Ryômin

Biên dịch: Nguyễn Nam Trân

 

Tắc số 33: Chẳng tâm chẳng Phật (Phi tâm phi Phật)[1].

非心非仏

Bản tắc:

Một hôm, Ḥa Thượng Mă Tổ[2] nhân tăng hỏi:

-Phật là ǵ?

mới đáp rằng:

-Chẳng phải tâm, chẳng phải Phật.

 

B́nh Xướng:

Vô Môn nói rằng:

Nếu hiểu thấu suốt được điểm này th́ công việc tu thiền xem như đă hoàn tất.

 

Tụng:

Bèn có bài tụng:

Lộ phùng kiếm khách tu tŕnh....
Bất ngộ thi nhân mạc hiến....[3]
Phùng nhân thả thuyết tam phân,
Vị khả toàn thi nhất phiến[4].

路 逢 劍 客 須 呈 
不 遇 詩 人 莫 獻 
逢 人 且 三 分 
未 可 全 施 一 片 

(Gặp trang kiếm khách nên tŕnh (kiếm),
Chẳng phải thi nhân chớ tặng (thi).
Với người cứ nói sơ là đủ,
Đừng đem gan ruột tỏ làm chi.)

 

Lược dịch lời bàn của Giáo sư Akizuki Ryômin:

Tắc “Phi Tâm Phi Phật” này liên quan mật thiết với tắc 30 “Tức Tâm Tức Phật”.

Chữ “phi” có nghĩa “không phải là”, theo sau nó nhất định phải là một danh từ (thể ngôn). Như thế, Phi Tâm Phi Phật nghĩa là “Không phải là tâm, không phải là Phật”, nói khác đi, là sự phủ định hai danh từ Tâm và Phật. Phi khác với “bất” v́ sau “bất” phải là động từ hay h́nh dung từ (tính từ), ghép với nhau để trở thành một trạng từ (phó từ) hàm ư phủ định. Phi là chữ đối nghịch với Thị, trong khi Thị có nghĩa khẳng định “là” th́ Phi có nghĩa phủ định “không phải là”. Phi có thể viết là “bất thị”, nhưng nếu “phi” hay được dùng trong văn viết, “bất thị” thường thấy trong văn nói.

Thế th́, về mặt ngữ nghĩa, rơ ràng cụm từ “Phi Tâm Phi Phật” là cách diễn tả đối nghịch của “Tức Tâm Tức Phật”. Một bên th́ bảo “Tâm, ấy tức là Phật”, bên kia lại nói: “Không phải là Tâm, không phải là Phật”. Chả lẽ lúc đầu Mă Tổ nói một câu, sau lại nói một câu khác trong tư thế phủ định câu trước hay sao?

Nhân đây, thấy cần nhắc lại một cuộc vấn đáp khác của Thiền sư Mă Tổ với đồ đệ, chép trong Truyền Đăng Lục, chương Mă Tổ:

Tăng: V́ cớ ǵ thầy lại dạy “Tức Tâm Tức Phật”?

Sư: V́ ta muốn dỗ trẻ con nín khóc!

Tăng: Khi nó đă nín rồi th́ làm sao?

Sư: Dạy “Phi Tâm Phi Phật”.

Tăng: Nếu có một nhân vật nào không nằm trong hai trường hợp ấy, thầy dạy điều chi?

Sư: Lúc đó, ta sẽ nói với ông ta: “Bất thị Vật!”

“Bất thị Vật” có nghĩa: “Không phải là chúng sinh!”. Về ư nghĩa của câu này, xin tham khảo tắc 27 Bất Thị Tâm Phật đă nói ở trên. C̣n nơi đây, ta chỉ giới hạn sự suy ngẫm của ḿnh trong sự so sánh diễn biến thấy trong hai câu đầu tiên, như tôi cũng đă thử làm chuyện đó trong lời bàn về tắc 30 Tức Tâm Tức Phật.


 

[1] Thoại có chép trong Mă Tổ Ngữ Lục quyển 1, như là công án liên hệ đến tắc 30 Tức Tâm Tức Phật.

[2] Xem chú của tắc 30.

[3] Hai câu đầu lược thơ cổ. Bỏ mất chữ “kiếm” và “thi” ở cuối câu. Ư muốn nói không cần trọn câu 7 chữ (thất ngôn) người ta cũng hiểu.

[4] Hai câu này diễn ư lời của Trần Khổng Chương nói với Ngụy Văn Đế, chép trong sách Lăng Già Hợp Triệt quyển 2, rằng khi có việc binh, cho dù với người đồng minh, chỉ nên thổ lộ một phần tư kế hoạch của ḿnh.

 

 

 

.........................

< Bản bổ sung mới nhất : Feb 24th 2009 >

® "Khi phát hành lại bài viết của trang này cần phải có sự đồng ư của dịch giả (dhdungjp@yahoo.com)
và ghi rơ nguồn lấy từ www.erct.com