VÔ MÔN QUAN  -  無門関

Chữ Vô của Phương Đông

Nguyên tác Vô Môn Quan: Vô Môn Huệ Khai
Dẫn nhập và chú giải: Nishimura Eshin
B́nh luận: Giáo sư Akizuki Ryômin

Biên dịch: Nguyễn Nam Trân

 

Tắc số 34: Trí không phải là đạo (Trí bất thị đạo)[1].

智不是道

Bản tắc:

Ḥa Thượng Nam Tuyền[2] nói rằng:

-Tâm không phải là Phật, trí không phải là đạo.

 

B́nh Xướng:

Vô Môn nói rằng:

Cái ông Nam Tuyền này, v́ già nua lẩm cẩm thành ra hết c̣n biết hổ thẹn hay sao chứ? Tưởng mở cái mồm thối hoăng ra tán được một câu ǵ, té ra chỉ làm cho người ta thấy cái sỉ nhục trong nhà ḿnh[3]. Nói là nói vậy chứ cái bọn biết ḿnh chịu ơn Nam Tuyền không được mấy ai đâu!

 

Tụng:

Bèn có bài tụng:

Thiên tinh nhật đầu[4] xuất,
Vũ hạ địa thượng thấp.
Tận t́nh đô thuyết liễu,
Chỉ khủng tín bất cập[5].

天 睛 日 頭 出 
雨 下 地 上 濕 
盡 情 都  
只 恐 信 不 及

(Trời quang mặt nhật lộ,
Mưa xuống đất đượm nhuần.
Giăi bày, ḷng đă cạn,
Chỉ sợ người phân vân).

 

Lược dịch lời bàn của Giáo sư Akizuki Ryômin:

Thông thường, phải nói Tâm, ấy là Phật, trí, ấy là đạo. Trí hiểu ở đây là trí tuệ, bát nhă. Thế nhưng Thiền sư Nam Tuyền Phổ Nguyện đă phủ định cả hai. Và đó là trọng điểm của công án.

Mă Tổ dạy “Tức tâm tức Phật” và cùng lúc, “B́nh thường tâm thị đạo”. Nam Tuyền muốn răn dạy học tṛ chớ hiểu lầm về lời dạy này nên mới phát ngôn như thế. Cả hai câu nói của Mă Tổ vốn được truyền tụng sâu rộng như hai thiền ngữ có giá trị cao. Đạt được tâm cảnh thấy trong nội dung câu nói là một điều hết sức hay, tuy nhiên, phần đông mọi người đều chỉ bắt chước lặp đi lặp lại lời nói của bậc đại sư mà không chịu thực hành ǵ cả v́ hiểu lầm rằng: “cứ để y nguyên như thế này là tốt”. Do đó, câu nói của Nam Tuyền cảnh giác họ về thái độ đó. Thiền sư Nyoe (Như Hội) ở chùa Tôji (Đông Tự, Kyôto) có lần nói: “Tâm không phải là Phật. Trí không phải là đạo. Kiếm mất đă lâu rồi.C̣n khắc dấu thuyền sao?”. Người đi thuyền để rơi mất kiếm dưới nước, nghĩ rằng nếu đánh dấu ngay trên mạn thuyền th́ sau có thể t́m lại kiếm dễ dàng. Nào ngờ thuyền cứ tiếp tục trôi đi chứ nào đứng một chỗ...”. Và ông dặn chớ có bao giờ nhầm lẫn như người đi thuyền. 

Tóm lại, phải chăng công án có thể được giải thích theo cách sau đây:

Lăo sư Suzuki Daisetsu (Linh Mộc Đại Chuyết, 1870-1966) có đưa ra cách hiểu “tức phi” bằng mệnh đề “A tức phi A thị danh A” (A là phi A, do đó có tên là A. “Tâm” cũng như “trí” không là một khẳng định đơn thuần, nó là một khẳng định qua trung gian của phủ định. Do đó “tâm” không phải là “Phật tâm” đối với “chúng sinh tâm”, “trí” không phải là “phân biệt trí” so với “vô phân biệt trí”. Tâm tâm bất dị (Phật tâm và chúng sinh tâm vốn không khác nhau). Phân biệt và vô phân biệt cùng có trong một hơi thở (nhất tức). Nhưng không chỉ có tư trưởng như thế mà đủ, c̣n phải đem công án ra thể nghiệm lấy mới được.


 

[1] Thoại này có chép trong Nam Tuyền Ngữ Lục và Tổ Đường Lục quyển 16 chương nói về Nam Tuyền.

[2] Xem chú của tắc 14.

[3] Chỉ muốn nói là nhà tu thiền đă bày tỏ bản lănh của ḿnh chứ không hẳn có ư miệt thị.

[4] Nhật: mặt trời. “Đầu” là tiếng trợ từ.

[5] Tín bất cập, phản nghĩa của “Tín đắc cập”.

 

 

 

.........................

< Bản bổ sung mới nhất : Feb 24th 2009 >

® "Khi phát hành lại bài viết của trang này cần phải có sự đồng ư của dịch giả (dhdungjp@yahoo.com)
và ghi rơ nguồn lấy từ www.erct.com