VÔ MÔN QUAN  -  無門関

Chữ Vô của Phương Đông

Nguyên tác Vô Môn Quan: Vô Môn Huệ Khai
Dẫn nhập và chú giải: Nishimura Eshin
B́nh luận: Giáo sư Akizuki Ryômin

Biên dịch: Nguyễn Nam Trân

 

Tắc số 35: Người đẹp ĺa hồn (Thanh (Thiến) nữ ly hồn)[1].

倩女離魂

Bản tắc:

Ngũ Tổ[2] nhân tăng hỏi:

-Có truyện nói cô Thanh (Thiến)[3] kia thoát hồn ra khỏi xác, vậy thế cô Thanh (Thiến) thực sự là cô nào?

 

B́nh Xướng:

Vô Môn nói rằng:

Nếu nắm bắt được điểm quan trọng của câu chuyện này (biết được cô Thanh thật là cô Thanh nào), có lẽ đă hiểu hồn thoát ra khỏi xác rồi lại nhập vào (ṿng sinh tử) có khác nào việc (một người) đến trọ trong lữ quán (rồi đi). Thế nhưng, khi chưa biết được điều đó th́ hăy cẩn thận chớ có chạy lung tung (đi t́m những lối giải quyết ngoài tự kỷ bản thân) trên con đường đời. Khi cái chết bất chợt đến và thân thể tan ră (địa thủy hỏa phong[4] nhất tán), th́ sẽ không khác ǵ con cua lọt vào trong nồi nước sôi, khua que khua càng loạn lên. Lúc đó đừng khóc v́ hối hận đă không nghe lời (phải tự kỷ cứu minh mà ta) dặn bảo.

 

Tụng:

Bèn có bài tụng:

Vân nguyệt thị đồng,
Khê sơn các dị.[5]
Vạn phúc vạn phúc,
Thị nhất thị nhị. 

雲 月 是 同 
溪 山 各 異 
萬 福 萬 福 
是 一 是 二

(Mây trăng th́ giống nhau,
Chiếu núi khe lại khác.
Xin chúc lành tất cả,
Hai, một, nhằm chi đâu!).

 

Lược dịch lời bàn của Giáo sư Akizuki Ryômin:

Ngũ Tổ Pháp Diễn là một đại sư thiền thời Bắc Tống. V́ ngày xưa vào đời Đường, Ngũ Tổ Hoằng Nhẫn (601-674) trụ tŕ ở Hoàng Mai Sơn, núi này mới có tên gọi là Ngũ Tổ Sơn. Thiền sư Pháp Diễn, người vốn có công đưa Thiền tông lên một địa vị cao, cũng tu ở núi ấy cho nên người đời gọi ông là Ngũ Tổ Sơn Pháp Diễn.Chính ông là người đă đại thành công án thiền , ḍng Lâm Tế đánh giá công lao ấy, xưng tụng ông bằng danh hiệu cao quí: Trung Hưng Thiền Sư.

Riêng về sự tích Thanh (Thiến) nữ ly hồn th́ đă thấy chép trong Ly Hồn Kư, một tập truyền kỳ đời Đường do Trần Huyền Hựu soạn. Truyện ấy kể vào năm Thiên Thụ thứ 3 (671) đời Tắc Thiên Vũ Hậu, đất Hành Châu (nay là Hành Dương, Hồ Nam) có một người tên Trương Giám sinh được hai con gái nhưng cô chị đă mất sớm chỉ c̣n cô em, ấy là Thanh nữ (cô Thanh). Cô này nhan sắc xinh đẹp nên người cha định kén rễ quí, danh vọng đỗ đạt. Thế nhưng từ bé cô đă khắng khít và ngầm đính ước với người anh em cô cậu là thư sinh Vương Trụ. Khi họ Vương biết chủ tâm của Trương Giám muốn gă con cho một người khác, ôm hận lẳng lặng bỏ ra đi. Chẳng ngờ dọc đường thấy Thanh nữ chạy đuổi theo thuyền, rồi cả hai trốn nhà đưa nhau vào đất Thục sinh sống. Năm năm sau, khi họ có hai con trai, Thanh nữ động t́nh quê, xin chồng cùng theo về thăm bố mẹ để tạ lỗi. Khi chồng lên bờ, vợ ở dưới thuyền. Chẳng ngờ khi Vương Trụ đến nhà kể chuyện cô Thanh trốn nhà theo ḿnh th́ Trương Giám tỏ ra ngạc nhiên v́ con gái ḿnh từ mấy năm nay vẫn nằm bệnh trong buồng. Như thế là có hai cô Thanh, hay đúng hơn một cô Thanh mà hồn đă thoát xác để theo Vương Trụ năm năm về trước. Sau khi cô Thanh về tới nhà gặp cô Thanh kia th́ rơ ràng là hai người hoàn toàn giống nhau từ vóc dáng đến y phục. Hồn cô Thanh này bèn bèn nhập vào xác cô Thanh nọ và rốt cuộc, chỉ c̣n một cô Thanh duy nhất. Cô ta bèn kể rằng trong lúc ngủ ḿnh đă nằm mộng bỏ nhà ra đi (thuyền trung Thanh nữ) chứ thật ra vẫn ở suốt trong pḥng (khuê trung Thanh nữ).

Câu chuyện trên đă được bọn các ông Lư Phưởng mười hai học giả đời Tống, sưu tập trong Thái B́nh Quảng Kư. Đương thời truyện Thanh (Thiến) nữ ly hồn được truyền bá rộng răi trong dân chúng cho nên các thiền sư mới lấy ra làm tài liệu để cùng với tín đồ trao đổi ư kiến về Phật Pháp (Phật Pháp thương lượng). Công án đặt câu hỏi: Trong hai cô, một người trong thuyền, một người trong pḥng khuê, ai mới là cô Thanh thật?

Ngày thường, trong một thân xác, chúng ta thường có hai cái tâm. Giữa ta và cái tâm của ta đă xảy ra bao nhiêu chuyện lầm lạc. Sứ đồ Phao Lô (Paolo) trong Kinh Thánh (sách Rô-Ma, Thư gửi cho các giáo hữu ở Roma, chương 7) cũng có nói đại ư: “Chúng ta có một cái tâm biết vui với sự tuân thủ giới luật nhưng có khi tay chân ta lại nghe theo một pháp luật khác. Nó chiến đấu chống lại cái tâm biết giữ giới của ta và giam hăm, bắt ép ta làm theo cái pháp luật có sẵn nơi chân tay. Loài người thật là tội nghiệp. Ai có thể kéo ta ra khỏi cái thân xác hữu tử này?”

Thực ra, ư nghĩa sâu xa của công án nằm trong nghi vấn : “Cái tự kỷ bản lai chân thực là ǵ?”.

Không giống như Ki-Tô Giáo, vấn đề cơ bản của Phật Giáo không phải là thần thánh cũng như người chết. Nó phải là sự xét rơ về con người của ḿnh hiện sống tại đây bây giờ (cứu minh tự kỷ, tức kim, thử xứ). Trong Phật Pháp có tên gọi” kỷ sự cứu minh”. Thiền sư Dôgen (Đạo Nguyên) gọi nó là “Phật Pháp là sự học tập về bản thân”, c̣n ngài Viên Ngộ Khắc Cần, đệ tử của Ngũ Tổ Pháp Diễn, th́ bảo: “ Hầu hết việc tham thiền vấn đáp phải nằm ở chỗ tự soi xét rơ về ḿnh” (tự kỷ cứu minh).

 

Bồ Tát Văn Thù mượn dạng gái làng chơi khai ngộ tăng Saigyô (1118-1190)


 

[1] Thoại này không thấy chép trong Truyền Đăng Lục, Ngũ Đăng Hội Nguyên, phần truyện về Ngũ Tổ Pháp Diễn. Tuy nhiên, trong Chính Đăng Lục quyển 6, chương về Ngũ Tổ th́ có đề cập đến chuyện t́nh kỳ lạ giữa cô Thanh nhà họ Trương và thư sinh Vương Trụ. Thái B́nh Quảng Kư quyển 358 cũng có chép, dẫn điển từ Ly Hồn Kư của Trần Huyền Hựu.  

[2] Tức Ngũ Tổ Pháp Diễn (?- 1104), thiền sư thời Bắc Tống. Thuộc phái Lâm Tế ḍng Dương Kỳ, nhận pháp tự của Bạch Vân Thủ Đoan (1025-1072). Tiểu sử có trong Ngũ Đăng Hội Nguyên quyển 19, Tục Truyền Đăng Lục quyển 20. Sách để lại có Ngũ Tổ Pháp Diễn Thiền Sư Ngữ Lục 4 quyển.  

[3] Chữ Thanh (bộ nhân đứng bên cạnh chữ thanh là xanh), vốn có nhiều âm: “thanh”, “thiến”. “sai”. Ư nói “người dáng tươi đẹp, sinh động”, c̣n động từ có nghĩa “nhờ ai thay thế”, nghĩa giống như chữ thỉnh trong thỉnh (nhờ) đại (thay thế).

[4] Theo triết học cổ Ấn Độ, đây là 4 nguyên tố chính (tứ đại) của thế giới.Nói “tứ đại phân tán” có thể hiểu là trạng thái khi người ta chết đi.

[5] Ryômin giải thích rằng “Cùng chung một vầng trăng giữa khoảng mây trời nhưng tùy theo h́nh thế của khe hay núi mà phản chiếu ánh sáng khác nhau thiên sai vạn biệt”. Eshin th́ đơn thuần hơn, chỉ xem : “Mây giống trăng, khe khác núi, hai vật cùng bản chất nhưng cách thể hiện khi giống, khi khác nhau”.

 

 

 

.........................

< Bản bổ sung mới nhất : Feb 24th 2009 >

® "Khi phát hành lại bài viết của trang này cần phải có sự đồng ư của dịch giả (dhdungjp@yahoo.com)
và ghi rơ nguồn lấy từ www.erct.com