VÔ MÔN QUAN  -  無門関

Chữ Vô của Phương Đông

Nguyên tác Vô Môn Quan: Vô Môn Huệ Khai
Dẫn nhập và chú giải: Nishimura Eshin
B́nh luận: Giáo sư Akizuki Ryômin

Biên dịch: Nguyễn Nam Trân

 

Tắc số 41: Đạt Ma làm yên ḷng (Đạt Ma an tâm)[1].

達磨安心

Bản tắc:

Đạt Ma[2] quay mặt vào vách tọa thiền. Nhị Tổ Huệ Khả[3] cứ đứng măi trong tuyết. Tự chặt rụng cánh tay ḿnh và nói:

-Tâm đệ tử hăy c̣n bất an. Xin thầy giúp cho được yên.

Đạt Ma mới bảo:

-Được, đem cái tâm đến đây cho ta. Ta sẽ v́ ngươi giúp cho nó được yên.

Nhị Tổ Huệ Khả trả lời:

-Thưa đă cố t́m khắp mọi nơi nhưng chẳng thấy cái tâm của ḿnh ở đâu cả.

Đạt Ma đáp:

-Như thế ta đă làm cho tâm ngươi yên xong rồi đấy.

 

B́nh Xướng:

Vô Môn nói rằng:

Cái lăo Hồ móm mém (khuyết xỉ lăo Hồ)[4] vượt vạn dặm đường biển lặn lội[5] đến đây, đúng là đă gây ra điều phiền phức như lúc không có gió mà lại dậy sóng. Đến khi sắp chết rốt cuộc mới có được một mống đệ tử để truyền nghề mà xem ra hắn là dân chưa có đủ căn cơ. Hỡi ôi, sao giống như cái anh Tạ Tam Lang, đúng là dân mù chữ[6].

 

Tụng:

Bèn có bài tụng:

Tây lai trực chỉ,
Sự nhân chúc [7] khỉ.
Nạo quát [8] tùng lâm,
Nguyên lai thị nhĩ.

西 來 直 指 
事 因 囑 起 
聒 叢 林 
原 來 是 你 

(Đi thẳng về Đông từ phương Tây,
Dặn ḍ? Chỉ vẽ chuyện như ngây!
Giờ c̣n làm nhặng inh thiền tự,
Trăm sự đều do một chú mầy!)

 

Lược dịch lời bàn của Giáo sư Akizuki Ryômin:

Tổ sư Đạt Ma chín năm trời quay vào vách tọa thiền. Lúc đă về già, ông mới từ bên Thiên Trúc xa xôi đến Trung Quốc để t́m người có đủ căn cơ mà truyền đạo pháp. Có lúc, Thần Quang, sau này sẽ là Nhị Tổ Huệ Khả, đứng chờ trong tuyết mà Đạt Ma vẫn không thèm quay lại. Cho đến khi người học tṛ kiên quyết đi t́m lẽ đạo đến nổi tự chặt cả tay ḿnh th́ ông mới chịu quay lại đối đáp về cái Tâm.

Câu trả lời của Nhị Tổ nguyên văn: Mịch tâm liễu, bất khẳ đắc. Dịch thử: “Đă t́m cái Tâm xong, nhưng hoàn toàn không lấy được”. “Liễu bất...” ở đây có nghĩa là “rồi mà không...”, “rốt cục không...”. Thâu lượm một chữ “liễu” này, Thần Quang đă tinh tiến để đủ sức thấy được sự an tâm, điều mà từ bao lâu nay, ông vẫn chờ đợi. Các bậc tiền bối ở nước ta đă có người giải thích như vậy.

Ngoài ra “bất khả đắc” dịch “không lấy được” hàm ư “không nắm bắt được với tính cách một đối tượng”. Cái gọi là Tâm, khi ở tư thế chủ thể th́ tác động, rồi chính nó lại máy động để thử trở thành cái nó muốn là, cho nên không thể nào coi như một khách thể để nắm bắt. Cho nên phải nói rằng đặc tính “không thể nắm bắt được” (bất khả đắc) chẳng qua là bản chất của Tâm mà thôi. Cụm từ này về sau sẽ được Phật giáo Đại Thừa cô đọng lại trong một chữ thôi, đó là chữ “Không”, nó đồng nghĩa với “phi thực thể”, “vô tự tính” và được xem như là thực tướng của “chân như”.

Nhị Tổ bộc bạch: “Tâm đệ tử chưa yên” và ông “muốn Tâm được yên”, đi cầu sự an tâm. Đạt Ma mới đ̣i đưa cho ḿnh xem “Cái Tâm chưa được yên” đó. Dĩ nhiên đào đâu ra một cái Tâm như thế. Có lẽ lúc đó phải là lúc phải nỗ lực “làm yên” “cái Tâm chưa được yên” đó.

Thế nhưng việc “thử làm sao cho Tâm ḿnh yên” tự thể đă “làm cho Tâm ḿnh bất an” chứ không có ǵ khác. Nỗ lực “đừng làm động Tâm” ngược lại đă là nguyên nhân “động cái Tâm”. Nói cách khác, nó giống như dùng máu để rửa vết máu. Cho dù vệt máu trước có sạch nhưng vẫn bị ố v́ vệt máu sau. 

Tuy hăy c̣n có thể giải quyết bằng cách nhắm vào mục đích nào đó, đề ra một lư tưởng, rồi t́m cách thực hiện lư tưởng đó. Ấy là một phương sách có tính cách lư tưởng chủ nghĩa, nhưng nó lại đi ngược với con đường tu hành của nhà Phật. Muốn có “an tâm”, muốn có “bất động tâm”, muốn có “vô tâm” ư ? Tất cả tự thể là những lầm lẫn. Chỉ đến khi nói lên được câu: “Đă cố t́m khắp mọi nơi nhưng chẳng thấy cái tâm của ḿnh ở đâu cả”, Nhị Tổ mới tự nhiên đạt đến cảnh địa của sự vô tâm chân thực hay đạt cái đạo gọi là “bất nghĩ chi đạo” (không mô phỏng, không nhắm tới mà thành tựu). Lúc ấy, cả đại sư lẫn nhị tổ đều có cùng một tâm cảnh “diệu tâm” hay “tâm vô tâm” như nhau. Không c̣n cần ngôn ngữ hay văn tự để thuyết minh, tâm của cả hai đă hợp thành một. Đồng kính tương đối, trung tâm vô ảnh tượng (Đặt hai cái kính đối xứng với nhau, ở giữa sẽ không có h́nh ảnh). Câu nói cuối cùng của đại sư (Ta đă làm cho tâm ngươi yên xong rồi đấy!) có nghĩa là: “Tâm cảnh ấy đấy!” Đúng nó rồi!” và chứng minh được việc các thầy thiền đă “dĩ tâm truyền tâm” cho học tṛ như thế nào.

Những lời dè bĩu trong lời b́nh xướng và tụng của Vô Môn (ông thầy khuyết răng, học tṛ tự chặt tay không đủ lục căn, anh chàng mù chữ, kẻ làm nhặng inh chùa chiền...) chỉ là cách ăn nói quặt quẹo của ông để tán thán công đức và tỏ ḷng ngưỡng mộ đối với tổ sư chứ không ǵ khác.


 

[1] Thoại này có chép trong Cảnh Đức Truyền Đăng Lục quyển 3 và Ngũ Đăng Hội Nguyên quyển 1 chương noi về Đạt Ma Tổ Sư.

[2] Dịch âm Bồ Đề Đạt Ma từ Phạn ngữ Bodhidharma, từ xưa vẫn viết gọn là Đạt Ma. Không rơ năm sinh năm mất v́ có nhiều thuyết (? - 495 hay ? - 436 hay ? - 528). Được coi như tổ thứ nhất của ḍng thiền Trung Quốc nhưng điều này chưa hội đủ chứng cứ lịch sử. Có thuyết cho rằng tập sách dài “Nhị nhập tứ hàng” đào lên được ở Đôn Hoàng Sơn là sách chép lời của ông và dựa đó, có thể hiểu phần nào tư tưởng của ông. Tiểu sử có chép trong Lạc Dương Già Lam Kư, Tục Cao Tăng Truyện và nhiều sử thư khác.

[3] Huệ Khả Đại Tổ Thiền Sư (487-593) tên là Thần Quang, người đời Tùy, nắm được tinh túy của Thiền Tông của Đạt Ma và trở thành tổ thứ hai. Tiểu sử có chép trong Tổ Đường Tập quyển 2, Tục Cao Tăng Truyện quyển 16 và Cảnh Đức Truyền Đăng Lục quyển 3..

[4] Tương truyền Đạt Ma bị các học giả các giáo phái như Bồ Đề Lưu Chi căm ghét, đánh thuốc độc, tuy thoát chết nhưng rụng hết răng. Do đó có dị danh “khuyết xỉ lăo Hồ”.

[5] Đặc đặc (hiểu như đắc đắc trong tắc 28), có nghĩa là “cố t́nh”.

[6] Nhiều người dịch là “không biết chữ Tứ” nhưng Eshin dẫn tích tăng Huyền Sa Sư Bị (835-908) nguyên là con thứ ba nhà họ Tạ, vốn mù chữ, ngay cả 4 chữ (tứ tự) viết trên đồng tiền cũng không ṃ ra. Ở đây hàm ư chê bai (giả vờ) Đạt Ma để nâng lên (áp hạ thác thượng).

[7] Chúc: giao phó, dặn ḍ (như trong chữ di chúc)

[8] Nạo quát: quấy nhiễu (nạo), làm om ṣm (quát).Nói lăi nhăi, làm kinh động.

 

 

 

.........................

< Bản bổ sung mới nhất : Feb 24th 2009 >

® "Khi phát hành lại bài viết của trang này cần phải có sự đồng ư của dịch giả (dhdungjp@yahoo.com)
và ghi rơ nguồn lấy từ www.erct.com