VÔ MÔN QUAN  -  無門関

Chữ Vô của Phương Đông

Nguyên tác Vô Môn Quan: Vô Môn Huệ Khai
Dẫn nhập và chú giải: Nishimura Eshin
B́nh luận: Giáo sư Akizuki Ryômin

Biên dịch: Nguyễn Nam Trân

 

Tắc số 45: Người đó là ai? (Tha[1] thị a[2] thùy)[3]

他是阿誰

Bản tắc:

Thiền sư Đông Sơn Pháp Diễn[4] nói:

-Dù cho Thích Ca hay Di lặc đi chăng nữa, cũng chỉ là đầy tớ cho người đó. Vậy thử hỏi tên họ người đó là chi?

 

B́nh Xướng:

Vô Môn nói rằng:

Nếu như có năng lực nh́n rơ ràng được nhân vật này là ai th́ cũng giống như nhận ra được ông bố của ḿnh giữa phố phường đông đúc vậy. Bây giờ lại c̣n đem việc bố ḿnh là ai mà hỏi thiên hạ th́ có phải chuyện cần thiết hay không?

 

Tụng:

Bèn có bài tụng:

Tha cung mạc văn,
Tha mă mạc kỵ.
Tha phi mạc biện,
Tha sự mạc tri.

他 弓 莫 挽 
他 馬 莫 騎
他 非 莫 辯 
他 事 莫 知

(Cung người đừng giương nhé,
Ngựa người chớ đ̣i phi.
Người sai đừng thèm căi,
Chuyện người biết để chi!).

 

Lược dịch lời bàn của Giáo sư Akizuki Ryômin:

“Phật giáo” là lời dạy của Phật. Đồng thời nó cũng có nghĩa là lời dạy để mỗi người trong chúng ta có thể trở thành Phật. Cho nên dù có sự phân biệt Phật trong quá khứ như Thích Ca, Phật trong tương lai như Di Lặc, tất cả các Phật đều b́nh đẳng, đều là những kẻ đă giác ngộ (giác giả). Trước nhận xét “Thích Ca Di Lặc do thị tha nô” (Thích Ca Di Lặc đều là đầy tớ của người ấy) th́ “tha” hay “người ấy” (đệ tam nhân xưng) là ai, đàn ông hay đàn bà, mà khiến cho những vị “nhất thiết thành Phật” phải làm đầy tớ vậy?

Khi thành Phật, Thích Ca có nói: “Thiên thượng địa hạ, duy ngă độc tôn” để bày tỏ tâm cảnh của ḿnh. Quư độc giả đều biết trong truyện kư, người ta chép Phật đă nói câu này sau khi ngài vừa đản sanh. Do đó Thiền sư Vân Môn mới lớn tiếng: “Nếu lúc đó có mặt tại chỗ th́ ta sẽ đập chết cái thằng nhóc con ăn nói quàng xiên đó, rồi vứt xác nó cho chó ăn!” Đối với Đại Ân Giáo Chủ Thích Ca Mâu Ni Phật, Vân Môn không dám hỗn hào như vậy đâu! Thực ra, ông chỉ muốn, qua câu nói này, chứng tỏ cái tâm cảnh “duy ngă độc tôn”, cho phép ḿnh hoàn toàn b́nh đẳng với Đức Thế Tôn. Cũng như tôi đă thưa bao lần, lời của Vân Môn ở đây chỉ qua là biểu hiện thủ pháp tu từ “niêm lộng” đặc sắc của thiền gia.

Người đă thành Phật, có được tâm cảnh “thiên thượng địa hạ duy ngă độc tôn” là kẻ đă xác định được ḿnh như một chủ thể tuyệt đối, là một “chân nhân” (con người chân thực) cho nên dầu là Thích Ca hay Di Lặc cũng chỉ đáng đóng vai đầy tớ (nô) cho họ. Người có tham thiền chút ít, đều có thể hiểu điểm này khá dễ dàng.

Hiểu th́ hiểu mà có khi chưa “thấu” được công án đấy nhé! Theo lối học hỏi của chúng tôi, đọc tắc này xong rồi, cùng một lúc, ta phải ngẫm nghĩ về tự nhăn của chữ “nô” ở đây lẫn chữ “lộ” trong Tắc 36 Lộ phùng đạt đạo nữa kia!

Riêng về lời b́nh xướng của Thiền sư Vô Môn ở trên, tôi thấy tự nó đă quá đủ, không cần phải thêm bớt. Bài tụng của ông th́ không được hay lắm, xin phép tạm hiểu nội dung là hăy quên tự ngă, cũng đừng để ư đến cái tha mà hăy nh́n xuống chân ḿnh (cước hạ chiếu cố).


 

[1] Tha: người đó, đại danh từ chỉ ngôi thứ ba cả nam lẫn nữ, cả số nhiều lẫn số ít. Cũng dùng giống như “Cừ”. Nhờ hiểu về nó mà người tu thiền được giác ngộ.

[2] A: tiếp đầu ngữ ư nghi vấn: a thùy, a ná, a ná cá. Cũng để chỉ sự thân mật: a bà, a lang, a gia.

[3] Thoại này có trong Pháp Diễn Thiền Sư Ngữ Lục, quyển trung phần Thượng Đường (xem Đại Chính Tạng, 47-657 thượng) nhắc lại một câu nói của cổ nhân.

[4] Xem chú tắc 35.

 

 

 

.........................

< Bản bổ sung mới nhất : Feb 24th 2009 >

® "Khi phát hành lại bài viết của trang này cần phải có sự đồng ư của dịch giả (dhdungjp@yahoo.com)
và ghi rơ nguồn lấy từ www.erct.com