Câu Chuyện Thầy Lang

Pḥng Tránh Bệnh Trong Tháng Ba

Bác sĩ Nguyễn Ư-Đức

Tại Hoa Kỳ, mỗi tháng là có những ngày được các trổ chức y tế chỉ định để nhắc nhở người dân lưu tâm t́m hiểu về rủi ro, cách pḥng ngừa, điều trị một số bệnh.

Sự nhắc nhở này xét ra rất cần thiết. Lư do là v́ bận rộn với công việc cho nên nhiều người cũng lơ là với chăm sóc sức khỏe. Chỉ khi nào bệnh đă xảy ra th́ mới cuống cuồng t́m kiếm chữa trị.

Trong tháng Ba, những bệnh sau đây được nhắc nhở suốt thời gian 31 ngày. Đó là tháng của Ung thư Ruột già-Trực tràng; Dinh dưỡng ăn uống; bệnh Tiểu đường; Cứu Vớt Thị Lực, An toàn Cặp Mắt tại sở làm.

-Từ 4-10 tháng 3 là tuần lễ An Toàn Người Bệnh;

-Từ 5-9 là tuần lễ Bữa Ăn sáng cho Học sinh;

-Ngày 5-11 dành cho Đa Xơ Cứng;

-Lưu tâm tới Năo bộ là từ ngày 5-11;

-Để ư tới Trúng hóa chất Độc từ 18-24

-và suốt ngày 23 tháng 3 dành riêng cho Bệnh Tiểu Đường.

Xin cùng t́m hiểu những điểm đáng ghi nhớ về các bệnh này. Để cùng nhau “Pḥng bệnh hơn chữa bệnh”.

Bệnh Đa Xơ Cứng là bệnh tổn thương màng bọc dây thần kinh trung ương đưa tới dáng đi không vững, run tay chân, rung giật nhăn cầu, phát ngôn khó khăn.

Bệnh xảy ra ở mọi người nhưng thấy nhiều ở nữ giới hơn là nam giới.

Nguyên nhân gây bệnh chưa được biết rơ. Có giả thuyết cho rẳng bệnh là hậu quả của rối loạn tự miễn, nhiễm bệnh với virus, vi khuẩn hoặc do di truyền.

Hiện nay chưa có phương thức trị dứt bệnh nhưng có nhiều dược phẩm giúp họ giảm thiểu triệu chứng khó khăn, giúp người bệnh sinh hoạt thoải mái.

Hiệp hội các Bác sĩ Kính Mắt American Optometric Association bảo trợ Tháng Cứu Vớt Thị lực để nhắc nhở dân chúng nên đi khám mắt theo định kỳ để sớm t́m ra các rối loạn nh́n sự vật của “Hai mắt là Ngọc.

Tháng Cứu Vớt Thị Lực đă đều đặn diễn ra trong 80 năm qua.

Khám mắt có thể t́m ra các biến chứng của bệnh tiểu đường lên vơng mạc, dấu hiệu của tăng áp nhăn (glaucoma). Các bệnh này có thể gây ra mù ḷa, khiếm thị nếu để quá trễ.

Tổ chức Prevent Blindness America là tổ chức thiện nguyện lâu đời tại Hoa Kỳ đă đề xướng tháng 3 là tháng “An toàn Cặp Mắt Nơi Làm Việc”, với mục đích phổ biến tới chủ và thợ các kiến thức bảo vệ thị lực cho công nhân.

Việc làm lớn nhỏ đều có rủi ro gây rối loạn cho cặp mắt nếu mắt không được chăm sóc đúng cách. Dùng máy vi tính liên tục làm mắt khô căng khó chịu. Một hạt bụi kim loại khi mài dũa thanh sắt cũng có thể bắn vào mắt nếu người thợ không mang kính che mắt. Một tia lửa chói chang cũng khiến mắt bị chóe.

Giảm thiểu rủi ro cho mắt giúp tránh khiếm khuyết thị giác, cắt giảm chi phí điều trị, nâng cao khả năng làm việc của công nhân và tăng sản xuất cho công ty.

Tháng Dinh Dưỡng cổ vơ lựa chọn thực phẩm đa dạng, hợp lư và đầy đủ đồng thời cũng nhấn mạnh tới thói quen vận động cơ thể đều đặn.

Một trong những tiêu đề được nhiều người áp dụng là “Ăn Cầu Vồng”- "Eating the Rainbow", ngụ ư nên gia tăng tiêu thụ nhiều rau trái cây có các mầu sắc như chiếc cầu vồng ở chân trời.Các thực phẩm này chứa nhiều chất chống oxy hóa, giúp bảo vệ cơ thể với bệnh tật và có thể góp phần tŕ hoăn sự lăo hóa.

Tuần Lễ về bữa Điểm Tâm tại Học Đường National School Breakfast Week được khởi xướng từ năm 1989 để thông báo cho học sinh là đă có chương tŕnh ăn điểm tâm tại trường học. Sau đó, cứ từ ngày 5-9 tháng Ba là dịp để nhắc lại, nhấn mạnh cho học sinh hay là ăn sáng đầy đủ giúp các cháu làm việc không biết mệt suốt ngày, giúp năo bộ thu nhận kiến thức hữu hiệu hơn và nhắc nhở các cháu nên dinh dưỡng hợp lư và năng thể dục thể thao.

Ăn sáng cũng cung cấp cho tế bào thần kinh một số nhiên liệu cần thiết là glucose. Không có glucose, năo như tŕ trệ, kém tinh nhanh.

Tại Hoa Kỳ, mỗi năm có tới 2 triệu trường hợp trúng chất độc mà 90% xảy ra tại nhà với đa số nạn nhân là các cháu bé dưới 6 tuổi. Tử vong ở người lớn v́ rủi ro này cũng là một trong những tử vong nhiều nhất tại Mỹ.

Ư thức được sự trầm trọng của vấn đề, vào ngày 16 tháng 9 năm 1961, Quốc hội Hoa Kỳ đă quyết định thiết lập Tuần Lễ Pḥng tránh Ngộ Độc -National Poison Prevention Week vào tuần lễ thứ ba mỗi tháng Ba. Trong tuần lễ này, công chúng sẽ được hướng dẫn về sự nguy hiểm của các chất độc hại và làm sao pḥng tránh chúng. Chất độc hại có thể là dầu săng, chất tẩy rửa, thuốc diệt sâu bọ, phân bón hóa học, ch́ trong sơn nhà…và ngay cả một số dược phẩm.

Hăy khóa chặt chất độc hại- "Locked Up Poisons" - là khẩu hiệu cần được phổ biến tới mọi gia đ́nh, mọi cơ sở.

Ngày 11 tháng 3 được dành đặc biệt cho Ngày Thế giới về Thận- World Kidney Day, trong đó có Hoa Kỳ.

Thận là bộ phận sinh tử của cơ thể. Không có thận, con người sẽ thiệt mạng v́ các chất thải trong cơ thể không được loại ra ngoài và gây ra các bệnh trầm trọng.

Theo hội Thận Hoa Kỳ, có khoảng 29 triệu người bị bệnh thận măn tính tại cường quốc này mà đa số đều không biết.

Ngày “cảnh báo” có mục đích nhắc nhở bà con t́m hiểu những rủi ro gây ra bệnh thận, sớm t́m ra bệnh rồi điều trị để tránh bị suy thận.

Muốn tránh bệnh thận, cần duy tŕ đường huyết, huyết áp, sức nặng cơ thể ở mức b́nh thường, không hút thuốc lá.

Ngày 17 tháng 2, 2010, nguyên Tổng Thống Bill Clinton tiết lộ trong một buổi nói chuyện với giới trẻ rằng trong hơn một tháng vừa qua, ông đă không ngủ đầy đủ v́ công việc cứu trợ nạn nhân động đất ở Haiti. Do đó, sức khỏe ông có suy giảm và phải nhập viện điều trị.

Nêu ra câu chuyện thời sự này là để nhắc nhở bà con về sự quan trọng của giấc ngủ đầy đủ. Và đó cũng là mục đích của Tuần Lễ Ư Thức về Giấc Ngủ- National Sleep Awareness Week từ 7-13 tháng Ba.

Suốt ngày, cơ thể làm việc liên tục, thần kinh mệt mỏi. Ngủ là lúc để cơ thể phục hồi, loại bỏ các chất phế thải có hại.

Nhu cầu ngủ thay đổi tùy từng người. Điều quan trọng là ngủ làm sao để cho ngày hôm sau ta cảm thấy có nhiệt huyết làm việc chứ không bải hoải, ngáp lên ngáp xuống, muốn kiếm chỗ để ngủ.

Sau đây là vài mẹo để có giấc ngủ tốt ban đêm: vận động cơ thể đều đặn nhưng nên hoàn tất 3 giờ trước khi đi ngủ; tạo thói quen đi ngủ vào giờ nhất định; pḥng ngủ yên tĩnh, mát mẻ, thoải mái, hơi tối.

Ư Thức vể Cờ Bạc- National Problem Gambling Awareness Week- được dành một tuần lễ từ ngày 7-13 tháng Ba để nhắc nhở bà con có máu đỏ đen về hậu quả tai hại của tệ đoan xă hội này.

Các cụ ta vẫn nói “Cờ bạc là bác thằng Bần; Cửa nhà bán hết, cho chân vào cùm”.

Theo thống kê, từ 2-3% dân chúng Mỹ có máu mê cờ bạc. Tỷ lệ bà con đổ bác ở bên nhà chắc là cao hơn nhiều.

Đam mê cờ bạc đă được coi là một bệnh tâm thần, với lo âu, trầm cảm, nghiện rượu thuốc, tự tử, cao huyết áp, bệnh tim mạch. Bệnh nhân cũng có những hành vi đưa tới bạo động gia đ́nh, xă hội.

Ấy vậy mà rất ít bệnh nhân chịu t́m kiếm điều trị mặc dù có nhiều cơ quan sẵn sàng tư vấn, giúp đỡ.

Ngày Thế giới Bệnh Lao vào 24 tháng Ba để lưu ư là hiện nay bệnh vẫn c̣n hoành hành trên thế giới, nhất là tại các quốc gia đang phát triển. Mỗi năm có 1,6 triệu tử vong v́ vi khuẩn lao. Đây cũng là ngày để kỷ niệm thời gian mà bác sĩ Robert Koch tuyên bố t́m ra vi trùng lao, vào năm 1882. Sự khám phá này đă mở đường cho việc chẩn đoán bệnh và t́m ra thuốc đặc trị.

Tuy nhiên, một vấn đề khó khăn trong việc điều trị bệnh lao là hiện nay có nhiều trường hợp lao kháng thuốc, khó trị dứt được.

Tuần Lễ An Toàn Bệnh Nhận Patient Safety Awareness Week là chiến dịch cổ vơ các bệnh viện, cơ sở y tế cải thiện lề lối làm việc để bảo đảm sự an toàn cho bệnh nhân và thân nhân người bệnh. Bệnh nhân cũng được mời tham dự với nhân viên y tế vào việc chăm sóc sức khỏe của ḿnh.

Một trong những đề tài của chiến dịch là “Hăy cùng cởi mở tâm sự! Đối thoại lành mạnh để Chăm sóc sức khỏe an toàn hơn”-Let’s Talk! Healthy Conversations for Safer Healthcare.

Sau đây xin nhấn mạnh ở hai bệnh Tiểu Đường và Ung thư Ruột già-Trực tràng.

Ung thư ruột già-trực tràng là một trong những ung thư thường xảy ra nhất tại Hoa Kỳ và đứng hàng thứ nh́ (sau ung thư phổi) trong số những nguyên nhân gây ra tử vong v́ ung thư tại đây. Rủi ro ung thư tăng dần với tuổi cao. Hơn 90% nạn nhân ung thư ruột già ở tuổi từ 60 trở lên.

Tháng ư thức Ung thư Ruột già được khởi xướng vào năm 2000, để nhấn mạnh tới sự quan trọng của xét nghiệm sàng lọc, sớm t́m ra dấu hiệu bệnh, điều trị tức th́, giảm thiểu tử vong.

Trong đa số các trường hợp, ung thư ruột già xuất phát từ các cục thịt non (polyp) mọc ra ở ruột. Cắt bỏ chúng sẽ giảm thiểu rủi ro ung thư.

Theo ước lượng, 60% tử vong v́ ung thư ruột già có thể tránh được nếu quư vị trên 50 chịu khó thực hiện sự truy t́m này.

Các nhà chuyên môn y khoa đề nghị quư vị nam nữ từ 50 tuổi trở lên:

-Làm nội soi ruột già (colonoscopy) mỗi 10 năm.

-Xét nghiệm t́m máu trong phẩn mỗi năm.

-Nội soi trực tràng và đại tràng sigma (sigmoidoscopy) mỗi 5 năm.

Ngày 23 tháng Ba dành riêng cho ư thức tới Bệnh Tiểu Đường.

Theo thống kê, hiện nay có trên 23 triệu người lớn nhỏ tại Hoa Kỳ đang bị bệnh tiểu đường, trong đó, có tới ¼ không biết là ḿnh đang có bệnh. Tại Việt Nam, bệnh đái tháo đường cũng gia tăng khá nhanh, hậu quả của không chú tâm ăn uống đúng cách.

Với nhiều người, việc xác định bệnh thường rất trễ, có khi cả mươi năm sau khi bệnh manh nha.

Nhiều người có mức độ đường huyết trên mức trung b́nh, nhưng chưa hội đủ chẩn đoán bệnh tiểu đường. Họ ở trong t́nh trạng Tiền-Tiểu đường (Pre-diabetes). Nếu chịu khó dinh dưỡng hợp lư, tránh béo ph́, vận động đều đặn th́ có thể tŕ hoăn hoặc tránh tiểu đường loại 2.

Chẩn đoán sớm, điều trị ngay có thể tránh được các biến chứng trầm trọng v́ đường huyết cao ảnh hưởng tới tim, thận, mắt, thần kinh ngoại vi.

Bác sĩ Nguyễn Ư-Đức M.D.

Texas- Hoa Kỳ.