CI TC L GỐC CON NGƯỜI 

Bs Nguyễn Đức

Mi tc l nguồn cảm hứng của thi nhn, họa sĩ hng bao  thế kỷ. N đ lm ngy ngất người trai học sinh mười tm,  ngồi sau, nh́n ln mớ tc thề người yu bn trước; đ lm  ngẩn ngơ lng anh nng phu chất phc trước cảnh giữa trưa  H, cḥi Lụa hong tc thoảng hương bồ kết nơi đầu hin. Đaơ  thấy trong ca dao c lả lơi, cợt nhả: Cḥi kia bới tc đui  g, nắm đui cḥi lại hỏi nh cḥi đu, hay đứng đắn, trang  nghim: C tươi th ́ xem lấy mang, Người khn xem lấy hai  hng tc mai.
Con người đ bỏ th́ giờ chăm sc, nghĩ tới, v tốn tiền  cho mi tc nhiều hơn l bất cứ bộ phận no trong cơ thể.  V́ ci tc cng với ci răng, l cả một gc con người. Ta  chải tc, bi tc, uốn tc, nhuộm tc, cấy tc, cắt tc,  gội tc, bi dầu, xức thuốc thơm ln tc. Tc l mn  trang tr, tăng nt duyn dng cho con người, nn khi n ngả  mầu tro th́ ta hốt hoảng như thấy hoa sắp tn, m khi n  rụng th́ nghĩ tới cuộc đời sng gi thuở trung nin.  Vi điều về tc
Tc c trn ton cơ thể trừ ở lng bn tay, bn chn.  Khng kể ở trn đầu, cc nơi khc tc được gọi l lng.  Khoa học cho tc ci nhiệm vụ che chở cho đầu khỏi sức  nng của nắng rọi vo no bộ, lng mi mắt ngăn vật lạ  bay v. Nhưng với dn gian th́ qun tử lng chn, tiểu nhn  lng bu.ng. M một thanh nin cường trng đầy lng ngực th́  lại kch thch, gợi t́nh.
Nom mượt như vậy m tc chỉ gồm một nhm tế bo chết từ  chn tc dưới da nh ln, với 95% l chất keratin, một  loại chất đạm cứng như nhm.
Nh́n dưới knh hiển vi, sợi tc cắt ngang c ba lớp: lớp  ngoi tế bo xếp chồng ln nhau như mi ngi, lớp giữa l  những sợi tế bo di nhỏ c chất phẩm lm tc c mầu,  lớp trong cng gồm những tế bo kh chắc lm cho tc bền  bỉ. Dưới chn tc c mạch mu nhỏ để nui dưỡng tc v  nhiều tuyến nhờn tiết ra một lớp chất dầu, mỡ bo v  muối với độ acid pH 4.5-5.5 để che chở tc v lm tc ng  mướt. Từ chn tc c vi thớ cơ tḥịt m khi co v́ lạnh, v́  cảm gic sợ hi... lm tc dựng đứng ln (ma n đ lm  ti sợ dựng tc gy ln). 
Ty theo h́nh dạng của chn tc m tc ta thẳng (chn tc  trn) hay quăn (chn tc bầu dục hay dẹp).Trung b́nh, mỗi  người c khoảng 115.000 sợi tc. Anh no tc đỏ th́ thưa,  cn cḥị tc hung th́ r.m.
Tc đ được sắp xếp để thay phin nhau tăng trưởng v  rụng rơi: khoảng 85% tc pht triển, di ra; 15% tc ngưng  di khoảng ba bốn thng rồi ru.ng. Mỗi thng tc di ra  khoảng gi nửa phn, mau di vo ma H hơn ma Đng,  ngy hơn đm. Tc tồn tại được 2 tới 6 năm rồi ru.ng. Mỗi  thng, theo nḥịp độ sinh học b́nh thường, chừng trn một  trăm sợi tc lin tục từ gi ra đi nhưng đều được thay  thế.

Thăng trầm của tc

Trải qua thời gian, nin tuế, tc thay đổi v bo hiệu sự  chuyển tiếp từ tuổi ngọc, tuổi trung trng nin sang tuổi  hạc của con người.
Tc sẽ kh, nhỏ sợi đi, đổi sang mầu bạc; sẽ rụng nhiều  hơn, đi khi ngược đời lại lại mọc nhiều ở những nơi b́nh  thường c t như lỗ mũi, vnh tai, my ngi. Những tuyến  nhờn dưới chn tc km hoạt động, tc thnh kh, cứng,  dễ gẫy hoặc chẻ đi.
Với tuổi cao, sự nui dưỡng, nhất l đạm chất, giảm bớt,  khiến tc cũng cḥịu chung số phận thiếu dinh dưỡng nn sợi  nhỏ, km vẻ mầu mỡ tươi tốt. Tc một lo nhn 70 tuổi sẽ  trở về vẻ mảnh mai như khi mới sanh.
Khi tế bo mầu trong tc giảm, tc thnh khng mầu m ta  gọi l tc ba.c. Cng t mầu, tc cng bạc hơn. Sự bạc  tc l chuyện b́nh thường, sớm muộn ǵ cũng xẩy ra ở con  người. Tc khởi sự bạc ở hai bn thi dương bạc ln. Khoa  học chưa giải thch được tại sao tc bạc, m chỉ đon l v́  thiếu chất dinh dươơng, sinh tố B, hoặc l do căng thẳng tm  tr, do gene xấu. Ngũ Tử Tư qua một đm suy nghĩ trầm kha,  sng ra tc bạc phơ. Anh em cựu t nhn cải tạo ḿnh thiếu  ǵ người bạc tc chỉ sau vi thng, vi năm nhập trại, xa  gia đ́nh, vợ con.
Chưa c cch no để lật ngược hiện tượng bạc tc, m chỉ  v́ nhiều người qu quan tm, u lo tới n, nn đ lm  giầu cho đm con bun cả tỷ bạc mỗi năm với những mỹ  phẩm, thuốc nhu.m. Ta c thể để n bạc tự nhin, nom cũng  hấp dẫn v c uy tn lắm. Hoặc nhuộm với cc loại thuốc  nặng nhẹ khc nhau, nhưng cứ dăm bẩy tuần lại phải nhuộm  lại chứ để tc chn trắng ḿnh đen coi cũng hơi kỳ. Ngoi ci lo tc bạc lại đến ưu tư về tc ru.ng. C nhiều  nguyn nhn lm rụng tc, như:

- Dng mỹ phẩm nhuộm, uốn tc khng đng chỉ dẫn, qu  nhiều, qu thường hoặc nhiều thứ cng một lc.
- Bi ko tc qu căng; chải tc với lược c răng liền  nhau, nhất l lại chải mạnh tay.
- Phụ nữ sau khi sanh, tc rụng vi thng nửa năm mới hết. 
- Một vi dược phẩm chữa cao huyết p, phong thấp, bệnh  tim, hoặc thuốc vin ngừa thai.
- Dinh dưỡng thiếu chất đạm, sắt hoặc uống nhiều sinh tố A. - Ảnh hưởng của ha chất hoặc tia phng xạ khi tṛị ung thư.
- Căng thẳng tm thần.
- Trong bệnh rụng tc Alopecia Areata.

Khi tc rụng nhiều hơn thường lệ v khng được thay thế ta  c thể thnh hi đầu, một hiện tượng chung v b́nh thường  cho cả nam (43%) lẫn nữ (8%).
Chẳng ai biết tự nhin tại sao ta hi. Xưa kia, người ta bảo  hi l v những chất độc đ đy ảnh hưởng vo tc. C  một thời kỳ, sinh vin y khoa được giảng dậy l no bộ nở  ra do tr thng minh cao khiến tc rụng nhiều, chứng cớ l  đn b v người n lệ t hi!!! C người lại bảo đội mũ  nhiều, gội tc qu thường, đầu nhiều gầu... lm ta hi.  Rồi lại cho hi l dấu hiệu của km khả năng đn ng. 
Ngy nay theo khoa học, b́nh thường hi l do di truyền,  thnh ra cứ nh́n vo tấm hnh chụp của tiền nhn ta c thể  ước đon được tương lai, số phận mi tc của ta.
Hi c nhiều kiểu, nhất l ở đn ng. Từ năm 1950, mẫu  Hamilton với 8 kiểu hi đ được dng để phn loa.i. Mẫu  thng thường l hi từ trn ln đỉnh đầu, ra pha sau chừa  một vnh tc h́nh mng ngựa trn gy. Nữ giới th́ tc  rụng từng chỗ trn khắp đầu. Quan st cho hay dn Chu Phi  rất t hi, người Chu lại cng t hơn. 
Hi đ lm nhiều người lo u, rầu rĩ. Cc bc sĩ cho rằng  tm trạng sợ hi nguy hại hơn chnh hiện trạng hi, v́  ngoại trừ khi do cc nguyn nhn kể trn gy ra, hi di  truyền chẳng c hại ǵ cho sức khỏe.
Tuy vậy, từ thuở xa xưa, con người đ t́m đủ mọi phương cch  để tṛị hi. Nữ Hong Ai Cập những thế kỷ trước dng chất  sp chế từ vỏ tri ch l v chn ch. Vi người khuyn  muốn khỏi hi th́ đn ng thiến quch n đi, v́ họ nghĩ  rằng kch thch tố Testosterone cao lm hi. Nhiều anh ḅịp bợm  đ rm beng quảng co đủ loại thuốc mọc tc, mọc lng v  bợ được khối tiền của khch dễ tin.
Cch đy vi năm, một hng bo chế dược phẩm Hoa Kỳ tung  ra tḥị trường thuốc Rogaine, gip tc mọc lại khi thoa thuốc  ln da đầu. Thuốc kh cng hiệu, nhất l ở người trẻ.  Nhưng khng phải ai cũng c kết quả tốt, nếu tốt th́ cả  năm sau mới trng thấy, v muốn c tc mọc di lu th́  phải dng lin tục v́ ngưng thuốc th́ sợi tc mới mọc sẽ  rụng đi. Một thng tốn cả 100 mỹ-kim m bảo hiểm thường  khng trả tiền thuốc. Lại cn thuốc vin Propecia uống mi  ngy, một thng cũng tốn đến trn dưới 50 mỹ-kim.
Ta cũng c thể cấy tc. Khoa cấy tc, khởi thủy từ bn  Nhật vo thập nin 1930, ngy nay kh tn tiến v rất phổ  biến v́ hiệu nghi.m. Bc sĩ sẽ cấy vo da chỗ hi một dm  chừng 10 sợi tc lấy từ phần sau hay bn cạnh đầu ḿnh. 
Vi tuần sau th́ tc cấy ny rụng nhưng chn tc đ vương  v tc mới mọc ra. Thường thường ta cần 4 lần cấy cch  nhau 4 thng. Phương php ny cũng kh tốn km, mươi ngn  trở ln l t. 
Rẻ tiền hơn c lẽ l chỉ việc phủ ln đầu một mi tc  giả ha chất, hoặc tc thật của tha nhn, vừa mau chng,  lc no cũng c v lại đủ mầu sắc, kiểu cọ rất vui mắt.  Nếu khng th́, c sao, để v.y. Người đẹp đu c ch đầu  hi khng gợi t́nh m ta phải lo. M cũng gi đời rồi,  đu cn sợ chế riễu đầu trọc long lc b́nh vi, cậu ngồi  cậu ̣, cậu bi ln đầu, như thuở th l mũi xanh.

Chăm sc tc

Ngy xưa, thiếu nữ qu ta giản ḍị chỉ gội tc bằng nước bồ  kết, vừa thơm vừa v hại, rồi xức dầu thảo mộc cho ng,  cho ṃịn, lại chẳng tốn km bao nhiu. Vậy m gặp phải anh  chồng keo kiệt cn ḅị than phiền rằng, tc di th́ tốn tiền  dầu. Chẳng b với by giờ, nam nữ tn thời người ta tiu  cả nhiều triệu mỹ-kim mỗi năm mua mỹ phẩm cuơng như trả  cng săn sc để c mi tc đẹp, cho người t́nh khen.
C điều ta cũng nn nhớ vi căn bản sinh ha học về tc  để mỹ phẩm khỏi lm hư tc. Sợi tc l tập hợp của  những tế bo đ chết, nn khng nui tc được bằng mỹ  phẩm bi, xức, m phải bồi dưỡng bằng khẩu phần ăn cn  bằng cho cơ thể. 
Mức độ pH b́nh thường của tc l 4.5-5.5, nn mỹ phẩm c  độ kiềm với pH trn 7 đều lm tc kh, hư, chẻ v ru.ng.  Tia tử ngoại của nắng l kẻ th gy tc kh ở thn v  chẻ ở đầu sợi tc. Sấy tc cho kh bằng hơi qu nng  khng những hư sợi tc m cn lm chết chn tc.  Đa số mỹ phẩm nhuộm tc, uốn p tc, shampoo... khng tốt  cho tc. Shampoo bn ngoi siu tḥị thường c ha chất  surfactants để lm sạch v lm đẹp tc, ngoi ra những  chất pha thm như lanonin, thảo mộc, trứng, tinh chế dạ con,  la de... khng ch lợi ǵ cho tc m chỉ lm lợi ti chnh  cho nh sản xuất.
Thuốc nhuộm gốc thảo mộc được dng qua nhiều thế kỷ, t  hại cho tc v́ n ngấm vo tc ty theo thuốc pha đặc,  long. Thuốc nhuộm ha học c nhiều hợp chất kiềm, khng  những c hại cho tc m cn gy ḍị ứng cho da, nn ta cần  cẩn th.n. V́ thế nn nhiều nh sản xuất đều nhắn nhủ ta  nn bi thử trn da coi c phản ứng khng trước khi nhu.m.  V khi ta khng thch mầu no th́ khng nn dng ha chất  khc để rửa, m đợi khi tc di ra th́ cắt ngọn tc đi,  trnh dng qu nhiều ha chất khc nhau trn tc.
Săn sc tc hng ngy cũng l một nghệ thuật, tốn th́  giờ, v́ tc ni vậy m mỏng manh. Chải tc nhẹ từ chn  tc ln để phn tn chất nhờn đều ln thn tc. Dng  lược thưa răng để trnh tổn thương sợi tc v khng nn  chải tc khi cn ướt v́ lược sẽ ko di tc ướt cn dnh  vo nhau. C thể dng khe ngn tay để gỡ dần tc ướt cn  dnh với nhau. 
Khi gội đầu, lm tc ướt với nước ấm, đổ shampoo vo lng  bn tay, bi ln tc, lấy đầu ngn tay (khng phải mng  tay) thoa cho đều vo tc v chn tc rồi xả nước cho sạch  hết shampoo. B́nh thường ta c thể gội tc với cục x bng  tắm l qu đủ để lm sạch bụi bậm, ha chất trong khng  kh dnh vo tc.
Lau kh tc rất nhẹ nhng bằng khăn tắm, tốt hơn cả l  hong tc kh tự nhin trong khng kh. Nếu cần sấy cho kh,  nn dng hơi nng vừa phải v giữ my sấy xa da đầu một  cht. 
Khi bi tc, chải kiểu, trnh ko tc qu căng. Cần cuốn  tc, nn quấn nhẹ vo cuộn rồi để qua đm, sng hm sau  gỡ.

Vi hng về ru

Nhn thể ni tc trn đầu, tưởng cũng nn nhắc qua tới  anh lng tc ở cằm, ở quanh mp m ta gọi l ru, kẻo anh  ta buồn, nhất bn trọng, nhất bn khinh, v́ cuơng t́nh hng  xm với nhau cả. 
Anh ny th́ c nhiều anh em b con lắm. No ru ba chm mọc  dưới cầm v hai bn mp; ru c chốt mọc trn mp, di  v cong ln; ru cứt mũi như hề Charlot; ru d, ru xồm  một chm dưới cằm; ru quai nn mọc theo hm ln tận thi  dương; ru quặp mọc trn mp di m quặp xuống như khng  dm nh́n mặt b chủ, nhất l sau khi ng chủ ăn vu.ng. C  anh lơ thơ ba sợi cuơng bầy đặt để ru. Ch kia mặt non  choẹt m cuơng ln phn vi sợi ru hai bn mp. Cn ng  ph hộ mới giầu th́ vnh vnh ci mặt với chiếc ru ti  mọc gần miệng, dưới tai...
Bộ ru l phụ tng trang tr trn mặt, lun lun lm tăng  sức hấp dẫn cho chng trai, m lại tăng vẻ điu luyện,  gi giặn cho người bạc tc. Chăm sc cho bộ ru cuơng tốn  nhiều cng phu, tỉ mỉ như chơi cy lan cảnh. Tỉa sao cho đều. 
Chải sao cho mươ.t. Một cht dầu thơm cho nụ hn của nng  thm khắng kht. 
Khi cạo th́ nn lm ướt trước cho khỏi cạo st vo da, gy  rt. Cạo tự nhin theo chiều ru mọc, đừng căng da giữa  hai ngn tay. Nước hoa bi sau khi cạo chỉ lm tăng hương thơm  chứ khng c cng dụng khử trng hay ngừa nhieăm độc ngoi  da. Dao cạo điện tiện lợi cho người c ru vừa phải chứ  ru xồm xề, rậm ṛịt th́ lại phải nhờ đến ng gi  Gillettes.
Trong ḷịch sử nhn loại, bộ ru đaơ tiu biểu cho nhiều  nhn vật thời danh. t ai m c được bộ ru đẹp bọc trong  ti gấm như ru Quan Cng. Ru đo hoa th́ phải kể ru  Clark Gable. Ru mũi của danh ti Charlot hay nh độc ti  Hitler th́ hầu như đ tŕnh ta. Một cựu sĩ quan cao cấp của  ta cũng lừng danh với cằm ru d, cn ng tướng tầu bay  được biết nhiều hơn qua biệt danh ru kẽm.  Ḿnh chẳng c ru, chẳng ai biết tới, nn đnh quanh quẩn  ở nh, cng vợ lm bt cơm nguội chan canh, Ru tm nấu  với ruột bầu, Chồng chan, vợ hp gật đầu khen ngon. V viết bi lai rai cho mấy tờ bo ba.n.

Bc sĩ Nguyễn ĐDỨC