Cu Chuyện Thầy Lang

Cholesterol c Xấu khng nhỉ?

Bc sĩ Nguyễn Đức

 

Sau tiệc tng trong dịp lễ Tết th cũng khng t b con mnh sẽ để tới vấn đề sức khỏe lin quan tới việc ăn uống. Một trong cc ưu tư đ l liệu c cần đi bc sĩ để coi xem mỡ cholesterol trong mu của mnh c ln cao sau những linh đnh lin hoan với thịt mỡ, dưa hnh, heo vịt quay bo ngậy. V cholesterol vốn đ được gn cho l gy ra nhiều bệnh cho tri tim thn yu của con người. Cholesterol c thật sự xấu như vậy khng?

Xin cng tm hiểu.

1.Cholesterol l g?

Cholesterol l một chất bo được bao bọc bởi một lớp đạm hiện diện trong cơ thể của cc loại động vật kể cả con người. Mặc d bị mang tiếng l khng tốt, nhưng cholesterol l một phần cần thiết của mng cc tế bo, được dng để sản xuất một số kch thch tố, tạo ra sinh tố D trn da bằng tia nắng cũng như tạo ra acit mật để tiu ha chất bo. Cholesterol chiếm 70% cc chất cấu tạo tế bo của no bộ.

2.C mấy loại cholesterol?

C 2 loại cholesterol:

a.Cholesterol trong mu:

Thử mu cho ta biết số lượng cholesterol lưu hnh trong mu.

85% cholesterol trong mu l do gan sản xuất, 15% cn lại l do thức ăn c cholesterol m ta tiu thụ như trứng, chất bo từ g, vịt, heo, b. V gan sản xuất nhiều cholesterol cho nn một số người d ăn thực phẩm c nhiều cholesterol m cholesterol trong mu vẫn thấp. Ngược lại một số người khc ăn t cholesterol m cholesterol vẫn cao.

V l chất ha tan trong dầu mỡ, cho nn cholesterol khng tự lưu hnh trong mu. Để lun lưu, cholesterol được một loại chất đạm l lipoprotein mang đi. C 2 loại lipoprotein: LDL (Low density lipoprotein) mang 2/3 tổng số cholesterol v HDL (high density lipoprotein) chuyn chở 1/3 cholesterol cn lại. Về kch thước LDL lớn hơn HDL.

C giải thch ni HDL được coi như phần tử hiền lnh tốt bụng v y ta vừa khng cho cholesterol bm vo thnh động mạch m cn đưa cholesterol ở mu vo gan để rồi được loại ra khỏi cơ thể qua ruột. Nhờ đ bớt mỡ lưu thng trong mu, lm giảm nguy cơ đng mỡ ở thnh động mạch, giảm nguy cơ bệnh vữa xơ động mạch.

Ngược lại c em song sinh LDL th lo lếu hơn v đương sự để cholesterol bm vo thnh động mạch, gy ra vữa xơ tắc nghẽn v tăng rủi ro bệnh tim.

Ngoi ra cn một loại thứ ba gọi l VLDL, very low density lipoprotein, chuyn trở một lượng rất t cholesterol v một chất bo khc gọi l triglyceride.

b.Cholesterol do thực phẩm c nguồn gốc động vật cung cấp.

Xin nhớ l thực phẩm Thực vật khng c cholesterol nhưng vẫn c chất bo.

3.Cholesterol trong cơ thể từ đu m ra?

Như đ ni ở trn, trong cơ thể, 85% cholesterol l do gan sản suất, khoảng 1000 mg/ ngy, vừa đủ để thỏa mn nhu cầu của cơ thể, v thế đng ra ta cũng khng cần tiu thụ thm cholesterol từ thực phẩm. Ngoi ra, khi ta tiu thụ nhiều cholesterol th gan tự động giảm sản xuất.

4.Lm sao biết c cholesterol trong mu?

Đo cholesterol trong mu cho biết số lượng cholesterol ton phần, HDL, LDL v VDRL.

Cholesterol cc loại được đo bằng đơn vị phần ngn của gram ( milligram) mg trn phần mười lt (decilitre) dl mu. Viện Sức khỏe Quốc Gia Hoa Kỳ đ đưa cc chỉ số sau đy để dng lm tiu chuẩn:

   L tưởng Tạm được  Khng tốt
Tổng số Cholesterol Dưới 200 mg/dl 200- 240 mg/dl Trn 240mg/d
HDL cholesterol Trn 45mg/dl 35- 45 mg/dl Dưới 35mg/d
LDL cholesterol Dưới 130  mg/dl 130- 160 mg/dl  Trn 160mg/dl

Sau 20 tuổi, nn đo cholesterol mỗi 5 năm một lần; đo thường hơn khi cholesterol ln cao.

Ngoi ra chất Triglyceride v VLDL cũng cần được theo di. Mặc d vai tr của chng trong nguy cơ gy bệnh tim chưa được xc định, nhưng nhiều chứng minh cho l khi chất ny ln cao th đều khng tốt cho tim.

Lượng Triglyceride dưới 200mg/ dl được coi như bnh thường. N thường ln cao trong bệnh tiểu đường, bệnh thận.

5.Cholesterol c gy nguy hại cho sức khỏe khng?

Chất bo cũng như cholesterol khng phải l chất c hại đối với cơ thể m l chất sinh tử cho mọi tế bo động vật. Cho nn thực l khng cng bằng khi gn cho mỡ bo danh vị thực phẩm xấu. Nhưng một chế độ dinh dưỡng khng cn bằng, km đa dạng, qu nhiều chất bo c thể đưa tới hậu quả bệnh tật cho con người.

Xin nhắc lại l để hoạt động hữu hiệu, cc mạch mu, cũng như cc bắp thịt, cần được tốt mạnh, uyển chuyển v giữ đn tnh. Lng mạch mu cần trơn tru để mu dễ dng lưu thng.

Trong bệnh vữa xơ động mạch, thnh động mạch c những bựa gồm c cholesterol v tế bo mu đng vo, khiến n trở nn thu hẹp gy trở ngại cho sự vận chuyển của mu.

Mu huyết tới tim giảm, tim km được nui dưỡng, giảm hoạt động rồi một lc no đ đưa đến cơn kch tim.

Những miếng bựa c thể bứt rời thnh mạch mu, ngao du khắp cơ thể theo hệ tuần hon rồi gy ra nghẽn mạch. Ln đến no n tạo ra tai biến mạch mu no, tới tim n gy ra nhồi mu cơ tim.

Ngoi ra cholesterol trong mu ln cao theo số tuổi; khi cn qu nặng nhất l bo mập ở vng bụng; khi c cc bệnh tiểu đường, cao huyết p; di truyền cao cholesterol từ bố mẹ; khi c nếp sống khng lnh mạnh như lạm dụng rượu, thuốc l, c đời sống qu tĩnh tại hoặc c nhiều mối lo u, bất mn.

6.Lm sao giảm cholesterol?

-Điểm cần để trước hết l giảm tiu thụ cholesterol khng ảnh hưởng nhiều tới lượng cholesterol trong mu bằng khi ta bớt tiu thụ thực phẩm c chất bo bo ha.

-Thứ hai l trong thực phẩm, tất cả cholesterol đều giống nhau, khng c loại xấu loại tốt. Nhưng trong mu th cholesterol trở nn tốt hay xấu l ty theo loại lipoprotein chuyn chở n.

-Thứ ba l chất bo bất bo ha đơn hoặc đa dạng từ thực vật khng gy ra sự vữa như cho của chất mỡ trong lng động mạch.

Sau đy l một số gợi để chng ta cng nhau hạ thấp cholesterol trong mu:

1-Giảm tiu thụ thực phẩm c nhiều mỡ bo như kem, bơ, sữa nguyn chất, cheese, da g, mỡ trn thịt nạc, mỡ heo.

2-Giảm thiểu thực phẩm c nhiều cholesterol như lng đỏ trứng, gan. Lng trắng trứng khng c cholesterol. Một lng đỏ trứng c tới 250mg cholesterol.

3-Giảm dầu dừa, dầu hạt cọ (palm), v c nhiều bo bo ha. Dầu ny thường c trong kẹo sc c l, bnh bch quy.

4- Dng nhiều hơn dầu bắp, safflower. dầu olive, dầu canola, tri bơ avocado, vừng, dầu đậu phọng, vi loại c v chng c tc dụng lm hạ cholesterol.

5- Giảm trans fatty acid như margarine thỏi v tc dụng lm gia tăng cholesterol trong mu. Margarine mềm t hại hơn.

6- Tăng tiu thụ omega 3 fatty acid, c nhiều trong c thu (mackerel), c chnh americain eel, c ngừ (tuna), c trch (atlantic herring), c sardines, c hồi (trout).

7-Tăng lượng chất xơ c trong ngũ cốc, rau tri, m ống m sợi v cc chất ny c rất t bo bo ha, cholesterol v cho t năng lượng.

8- Giữ sức nặng cơ thể ở mức trung bnh, trnh bị mập ph nhất l mập ở vng bụng.

9- Tập luyện cơ thể đều đặn để lm tăng cholesterol hiền lnh HDL, lm giảm cholesterol lếu lo LDL, giảm k, hạ huyết p cao.

10- Đi khi với tất cả cc đề phng kể trn, cholesterol trong mu vẫn cn cao v ảnh hưởng của gene, v vui miệng ăn nhiều mỡ bo th phải cầu cứu tới dược phẩm.

Việc dng cc dược phẩm ny cần được bc sĩ cn nhắc kỹ cng ty theo từng trường hợp, v khi đ uống th phải uống trong nhiều năm, c khi suốt cuộc đời. Thuốc lại rất đắt tiền v vi loại thuốc c những tc dung phụ mạnh, chẳng hạn l lm hại tới l gan.

Kết luận.

Cc ti liệu về chất bo-cholesterol c qu nhiều, đi khi lm ta bối rối. Sau hơn 50 năm, khoa học đ lm sng tỏ một phần no vai tr của cholesterol cao trong mu đối với bệnh vữa xơ động mạch, một nguyn nhn đưa tới tử vong v bệnh hoạn v nhồi mu cơ tim, tai biến mạch mu no. Nhưng nguyn l sinh bệnh của vữa xơ ny cn nhiều điều cần được khai sng tiếp. Khi đ, việc điều trị v ngừa bệnh ny hy vọng sẽ dễ dng v cng hiệu hơn

Hơn nữa, ta khng thể gạt bỏ chất bo khỏi khẩu phần dinh dưỡng v cơ thể cần năng lượng từ chất bo, cần sinh tố tan trong mỡ, cần chất bo để cấu tạo mng tế bo, m thần kinh, tim...

Cho nn giản dị hơn cả l khi muốn trnh bệnh tim mạch do cc chất bo ny gy ra, ta chỉ việc bớt tiu thụ thực phẩm do động vật gia sc như thịt, sữa v ph sản; tăng thực phẩm từ thực vật v vận động cơ thể.

Để bảo ton tri tim thn thương cũng như sức khỏe tổng qut.

Bc sĩ Nguyễn -ĐỨC
www.bsnguyenyduc.com