Cu Chuyện Thầy Lang

Chuột Rt

Bc sĩ Nguyễn -Đức

 

ang đắm mnh trong giấc ngủ say, đột nhin ng Vn thấy bắp chn co giựt lin hồi rồi đau nhức từ gt chn ln đầu gối, đau chịu khng nổi, như cắt thịt đứt da.ng nhăn nh m chn la lng. B Vn nằm bn cạnh vội vng nhổm dậy, kiếm hộp dầu c l thoa thoa, bp bp, an ủi.

Mấy pht sau, cơn đau giảm dần nhưng bắp chuối cn mỏi. ng b Vn khng ngủ trở lại được, bn rủ nhau dậy nấu nước si pha tr Thi Nguyn uống, nhắc lại chuyện đời xưa

Sng hm sau lật đật đi bc sĩ để tm hiểu nguyn do, điều trị. Từ mấy tuần lễ nay, chn ng cứ bị đau thắt như vậy nhiều lần.

Thưa đ l ng Vn đ bị chứng chuột rt ở bắp thịt dưới chn.

ng Vn chẳng phải l người duy nhất với nửa đm thức giấc đau chn như vậy. Cng lc đ c cả triệu người khc cũng đang m chn nhăn nh. Con chuột n rt cơ bắp chuối của qu thn hữu v n khng chịu nhả ra, cơ lin tục co cứng, gy đau.

Tiếng Hồng Mao gọi l leg cramp, tiếng lng Charley horse người mnh gọi giản dị l Chuột Rt hoặc Vọp bẻ.

Vậy Chuột Rt l g?

Chuột rt l sự co đột ngột, ngoi muốn v gy đau ở một bắp thịt lm cho cử động kh khăn.

Chuột rt c thể xẩy ra ở bất cứ bắp thịt no, nhưng thường thấy ở bắp chuối giữa đầu gối v cổ chn, bắp thịt đi v hng (cơ đi trước v đi sau giữa đầu gối v hng), dọc theo bn tay, bn chn v cơ bụng. Cơ co c thể chỉ lu vi giy đồng hồ tới vi pht nhưng cũng c thể hết đi rồi co trở lại.

Bệnh thường xẩy ra vo ban đm khi đang ngủ hoặc mới thức giấc; sau khi vận động, sử dụng cơ bắp lu di.

Bệnh thấy ở mọi giới mọi tuổi nhưng nhiều hơn ở trẻ em v lo nin trn 65 tuổi, người mập ph , vận động vin thể dục thể thao, nam nhiều hơn nữ.

Nguyn Nhn

Nguyn nhn của chuột rt chưa được biết r, c thể l l do vận động qu mức hoặc trong tnh trạng tĩnh tại qu lu như khi ngủ ban đm, khi ngồi lu cng vị tr.

a-Chuột rt ban đm c thể v:

-Ban ngy đứng lu trn mặt bằng cứng, cơ bắp khng hoạt động, cứng nhắc

-C tật ở bn chn, như trường hợp khng c độ cong của mu bn chn, gt chn nằm phẳng trn mặt đất (flat-foot) khiến cho bắp thịt lun lun căng

-Thiếu nước trong cơ thể

-Người hơi mập, chn chịu sức nặng lin tục

-Mang giầy qu chật, gt qu cao

-Mất cn bằng chất điện giải trong mu

-Tc dụng của một số dược phẩm như thuốc statin, prednisone, thuốc lợi tiểu chữa cao huyết p lm giảm K v magnesium trong mu,

-Thiếu K, Na. v i mửa, tiu chẩy, đổ nhiều mồ hi

-Chuột rt trong cc bệnh tiểu đường, Parkinson, đường huyết thấp, thiếu hồng cầu, bệnh tuyến gip hoặc nội tiết, bệnh thận đang lọc mu...

-Rối loạn tuần hon, bệnh mạch mu chi dưới khi đi lại nhiều

b-Chuột rt sau khi vận động thường thấy ở cc bắp thịt lớn, ko di tới vi chục giy đồng hồ. Nguyn do c thể v:

-Cơ bắp mệt mỏi

-Vận động qu lu, qu mạnh

-Vận động khi thời tiết qu nng hoặc qu lạnh

-Mất chất điện giải trong cơ thể như K, magnesium, muối natri, calcium.

-Tch tụ acid lactic trong bắp thịt sau khi vận động lu di.

- Mới đy c giải thch cho rằng, rối loạn dẫn chuyền tn hiệu giữa cơ bắp v dy thần kinh bị rối loạn, cho nn d no bộ muốn cơ thư gin sau khi co nhưng cơ vẫn tiếp tục co, gy ra đau. Theo giải thch ny, người ngồi lm việc lu, ngồi khng ngay ngắn đng vị thế cũng hay bị chứng co cứng cơ đau nhức ny.

c-Sch Danh Từ Y Học do bc sĩ L Khắc Quyến soạn c ghi nhiều chứng chuột rt lin quan tới một số nghề nghiệp khc nhau như chuột rt thợ cạo, chuột rt người đnh my, chuột rt văn sĩ, chuột rt người hầu bn, chuột rt điện bo vin, chuột rt người vắt sữa b, chuột rt diễn giả...y l những cng việc m người thực hiện phải dng đi dng lại một số bắp thịt. Ring trường hợp chuột rt nh diễn giả, chắc l hăng say, miệng dnh chặt vo micro, ni thao thao bất tuyệt, nn con chuột trong bắp thịt lưỡi mệt mỏi, co cứng.

iều trị

Thường thường chuột rt khng ko di lu v khng gy ra hậu quả trầm trọng. Tuy nhin, khi đang li xe, điều khiển my mc hoặc đang bơi lội th tai nạn c thể xảy ra. Sau đy l một số phương thức nn p dụng để giải tỏa cơn đau:

-Nhẹ nhng thoa bp bắp thịt bị co

-Khi chuột rt ở bắp chuối, nh nhẹ vươn duỗi cơ theo chiều đối ngược: ko đầu ngn chn v bn ln pha trần nh, hướng về đầu gối.

-Khi co cơ bắp đi, nhờ người ko thẳng chn ra, nng cao gt chn đồng thời ấn đầu gối xuống.

-Khi co cơ xương sườn, nn ht thở su để thư gin cơ honh đồng thời xoa bp nhẹ cc bắp thịt quanh ngực

-Tắm nước nng để thư gin bắp thịt

-Thong thả đạp xe đạp chừng dăm pht trước khi đi ngủ

-ặt một ci chăn ở cuối chn giường để cc ngn v bn chn khỏi chi xuống trong khi ngủ. Bn chn chi xuống lm căng thẳng bắp chuối.

-Mang giy thch hợp, khng b chặt bn chn, gt giy khng qu cao.

-Bơi lội cũng gip nhả duỗi cơ bắp, giảm co cứng cơ.

-Mang tất đn hồi hơi p vo mạch mu để trnh mu ứ đọng ở tĩnh mạch hạ chi.

C người ni để một cục x bng dưới khăn phủ giường để trnh chuột rt. Xin qu thn hữu p dụng thử coi v cng bố kết quả cho b con biết m lm theo.

Thuốc Quinine sulfate được coi như kh cng hiệu để điều trị chuột rt, nhưng c nhiều tc dụng ngoại khng tốt ( tai, rối loạn thị gic, chng mặt, buồn nn, giảm tiểu cầu, rối loạn nhịp tim), cho nn cần được sự hướng dẫn v theo di của bc sĩ khi dng. V lẽ đ, từ năm 1995, Cơ quan Thực Dược Phẩm Hoa Kỳ cấm bn tự do cc loại thuốc bổ (tonic) c chất quinine. ang c thai, bệnh thận, bệnh tim khng được dng quinine.

Dược phẩm c hoạt chất diphenhydramine hydrochloride (benadryl), sinh tố E, thuốc thư gin cơ (equanil, miltown), veramil hydrochloride (Calan, Isoptin, Verelan), chloroquine phosphate (Aralen Phosphate) v hydroxychloroquine sulfate (Plaquemil sulfate) cũng c đi cht cng hiệu.

Phng ngừa

Phng bệnh hơn chữa bệnh, cho nn xin hiến vi mẹo vặt để phng trnh:

-Uống nước đầy đủ. Lin hệ nhn quả giữa thiếu nước v chuột rt chưa được biết r, nhưng khi cơ thể thiếu nước th chuột rt xẩy ra. V thế, cần uống nước đầy đủ trước, trong khi v sau khi tập luyện cơ thể v trước khi đi ngủ buổi tối.

-Thư gin cơ bắp trước v sau mỗi lần vận động cơ thể.

-Tập vươn duỗi chn mỗi buổi sng, trước khi ăn v trước khi đi ngủ vo buổi tối:

a-ứng thẳng cch xa tường 15 cm, gt chn chạm đất

b-Giữ gt chn chạm mặt đất, ngả mnh về pha trước, hai bn tay chống ln tường

c-ẩy hai bn tay ln trn, giống như lau tường, cng cao cng tốt

d-Giữ nguyn vị tr trong 30 giy, rồi bung tay xuống, thư gin.

Nhắc lại cc động tc trn năm lần.

-Khi ngồi, co bn chn về pha đầu gối cng cao cng tốt. Lm như vậy để mu dễ dng lưu thng ở bắp chuối

Trước khi vận động cơ thể, nn dnh mươi pht hm nng ton thn v vươn duỗi cơ bắp để trnh chuột rt.

Chuột rt bắp chn khi c thai

Phụ nữ c thai thường hay bị chuột rt vo thng thứ su của thai kỳ v ko di khi bụng ngy cng lớn. Kh khăn thường xảy ra vo ban đm.

Nguyn nhn chưa được biết r. C kiến cho l v :

-Thiếu calcium, phospho, magnesium,

- Do cc cơ ở dưới chn phải mang sức nặng qu lu của dạ con, thai nhi nn mệt mỏi hoặc

-Thai nhi v tử cung lớn dần, cơ v dy chằng tử cung căng gin

- Sức nặng v độ lớn của tử cung ảnh hưởng ln cc mạch mu ở hạ chi.

ể trnh kh khăn ny:

-Khng nn đứng hoặc ngồi tro chn qu lu

-Vươn duỗi bắp thịt cẳng chn (bụng chn, bắp chuối) nhiều lần trong ngy v trước khi đi ngủ.

-Cử động khớp cổ chn, cc ngn chn trong khi ngồi, ăn cơm, đọc sch bo hoặc coi TV

-Chậm ri đi bộ nếu bc sĩ khng cấm

-Trnh lm việc qu mệt mỏi, nằm nghỉ khi cần

-Uống nước đầy đủ.

-Tắm nước ấm trước khi đi ngủ để thư gin bắp thịt

Nếu đang bị chuột rt, c thể thoa bp bắp thịt hoặc chườm với bnh nước nng; vươn duỗi bắp chuối, ko bn chn v ngn chn về pha ống quyển, nhẹ nhng đi lại để bắp thịt thoải mi, trnh chi đầu ngn chn khi thả lỏng bắp thịt...

C kiến cho l dng thm calcium hoặc magnesium cũng gip giảm thiểu chuột rt, nhưng nn hỏi kiến bc sĩ trước khi dng.

Nếu chuột rt ko di, xảy ra nhiều lần th nn đi bc sĩ để tm ra căn nguyn v điều trị, v đi khi c thể l do cục mu hạ chi.

Bc sĩ Nguyễn Đức

www.bsnguyenyduc.com