Câu Chuyện Thầy Lang

Để Có Một Nếp Sống Lành Mạnh

Bác sĩ Nguyễn Ư-Đức  

 

Mỗi khía cạnh của đời sống đều có ảnh hưởng tới sức khỏe tinh thần và thể chất của con người.

Chẳng hạn, ngôi nhà đang ở mà đột nhiên giông băo làm tung mái. Một người bạn đang thân thiết đột nhiên gây gổ căi lộn với ḿnh. Chiếc xe đang dùng quen thuộc bị đụng hư hoàn toàn. Tất cả đều làm ta cảm thấy dao động bất b́nh, không vui. Và sau đó, các tâm trạng chán chường, trầm cảm, lo sợ có thể sảy ra nếu ta không biết cách đối phó hoặc thay đổi các hậu quả không tốt này.

  Sau đây là một số góp ư để thực hiện sự thay đổi.

 

I-Muốn thay đổi, cần phải hành động

Trước hết, muốn thay đổi những khó khăn trong đời sống để cảm thấy dễ chịu, khỏe mạnh hơn, ta cần phải hành động.

Và nên nhớ rằng:

-Mọi thay đổi đều cần thời gian và có thể rất khó khăn.

-Ta phải can đảm, kiên nhẫn, bắt đẩu bằng những bước đi ngắn nhưng quyết liệt.

-Ta phải chủ động lănh trách nhiệm làm công việc thay đổi v́ không ai làm thế cho ta. Chính ḿnh là người hưởng lợi ích sau khi đă hoàn tất các thay đổi đó.

-Nếu làm chủ được cuộc đời là ta đă vượt qua một chặng đường để thay đổi những hoàn cảnh ngang trái có thể xảy ra.

 

II-Hăy chủ động-Tái kiểm soát đời sống.

 

Nếu cảm thấy có thể kiểm soát được cuộc đời của ḿnh, là ta đă vượt qua được trở ngại đầu tiên để tạo ra các thay đổi trong các hoàn cảnh xấu.

Trái lại, nếu cảm thấy chưa tự kiểm soát được, th́ phải dành lại quyền tự quyết đó v́ không thể nào có thoải mái khi mà ḿnh phải phụ thuộc vào hoàn cảnh bên ngoài.

Sau đây là một số câu hỏi và vài gợi ư trả lời để giúp ta lấy lại sự tự chủ:

1-Quư vị có có cảm thấy ḿnh làm chủ đời ḿnh không?

                        Có         Không

2-Quư vị có cảm thấy rằng có người nào đó kiểm soát đời sống của ḿnh và ḿnh không quyết định được ǵ cả?

                        Có         Không

3-Xin ghi rơ những yếu tố nào kiểm soát đời sống của quư vị. Chẳng hạn như con cái, công việc, người bạn đường, bệnh tật, thiếu hụt tài chánh

 

______________________________________________________

 

4-Ghi rơ những điều quư vị có thể làm để lấy lại quyền kiểm soát đời sống, như là:

-Thảo luận với người bạn đường về sự kiểm soát. Nếu cần, cả hai người cùng đi tư vấn để xin ư kiến giải quyết khác biệt.

-Nói với con cái tự lo liệu một phần nhu cầu của họ để giảm áp lực lên ḿnh

-Tham dự một hội thảo về quản trị tiền bạc

-Làm thêm một việc bán thời gian để giảm thiếu hụt tài chánh.

 

5-Ghi những hoàn cảnh cản trở không cho quư vị lấy lại quyền tự chủ. Thí dụ:

 

-Không có động cơ thúc đẩy

-Kém tinh thần tự trọng

-Cảm thấy như là quá rắc rối để lấy lại quyền tự chủ

-Cảm thấy sợ hăi, không dám hành động

-Không muốn làm cho người khác bực ḿnh

-Muốn tránh sự giận dữ của thân nhân.

 

6- Ghi tất cà các lợi điểm khi lấy lại được sự tự chủ:

 

-Cảm thấy thoải mái cả về thể chất lẫn tinh thần;

-Giảm bớt căng thẳng trong đời sống hàng ngày;

-Có nhiều th́ giờ làm công việc ḿnh ưa thích;

-Có th́ giờ chăm sóc cơ thể của ḿnh;

-Cảm thấy ḿnh làm được nhiều điều có ích;

-Cải thiện rất nhiều cho nếp sống...

 

Tự lănh trách nhiệm đời sống thường diễn ra từ từ và ta có thể nhờ bạn bè thay ḿnh làm một số việc để ḿnh có th́ giờ hoàn tất sự thay đổi.

Nên ghi rơ các giai đoạn mà ḿnh định làm để lấy lại quyền tự chủ đời sống.

 

III-Có sự chăm sóc sức khỏe tốt

Mỗi người đều cần phải có một chương tŕnh chăm sóc sức khỏe tốt, hoặc qua bảo hiểm hoặc qua trợ cấp của chính phủ.Trong mọi xă hội, người dân đều có quyền hưởng một số nhu cầu tối thiểu về chăm sóc chữa trị mà chính quyền phải đáp ứng.

-Quư vị có chương tŕnh chăm sóc sức khỏe không?

                        Có        Không

-Quư vị có một bác sĩ tổng quát hiểu rơ t́nh trạng bệnh tật, sức khỏe của ḿnh và có thể góp ư, cung cấp điều trị hoặc giới thiệu ḿnh tới một nhà chuyên môn y tế khác, khi cần.

                        Có         Không

Nếu không có, tại sao?

        _______________________________________

       

-Quư vị có tới bác sĩ để được khám tổng quát hàng năm?

                        Có        Không

Nếu không, phải làm ǵ để được khám sức khỏe?

        _______________________________________

 

Khám sức khỏe tổng quát giúp sớm t́m ra những bệnh tiềm ẩn trong cơ thể, cũng như hiểu rơ t́nh trạng sức khỏe của ḿnh ra sao.

Khi đi bác sĩ, xin mang theo tất cả các loại thuốc đang dùng để bác sĩ biết mà thay đổi thuốc, nếu cần.

Nên cặn kẽ hỏi bác sĩ tất cả những điều mà ḿnh muốn biết về sức khỏe, bệnh tật của ḿnh. Yêu cầu bác sĩ giải thích rơ về các kết quả thử nghiệm máu, nước tiểu, h́nh chụp X-quang.

Khi nhận toa thuốc, hỏi rơ cách dùng, liều lượng, uống bao lâu, tác dụng phụ của thuốc...

Về nhà, uống thuốc đều đặn theo hướng dẫn và nhớ giữ hẹn để tái khám.

 

IV-Nếp sống

 

-Trong đời sống hàng ngày, ḿnh có làm việc quá nhiều không?

                        Có          Không

-Quư vị có làm nhiều hơn khả năng của ḿnh?

                        Có          Không

-Có bao giờ quư vị cảm thấy nhẩy từ công việc này sang công việc khác và không cảm thấy thích thú chút nào?

                        Có          Không

-Nếu quư vị trả lời cho một hoặc tất cà các câu hỏi trên đây, xin cho biết tại sao quư vị lại sống như vậy?

 

-Quư vị có thể làm ǵ để cuộc đời của ḿnh nhẹ nhàng, b́nh an hơn?

 

       

-Quư vị có quá bận rộn chăm sóc người khác mà lơ là trong việc chăm sóc bản thân?

                     Có            Không

-Nếu có, xin cho biết tại sao?

        _________________________________________

 

-Quư vị phải làm ǵ để có thể tự chăm sóc sức khỏe?

        ________________________________________

 

-Có quá nhiều thứ trong đời sống đôi khi cùng gây ra khó khăn cho ḿnh. Chẳng hạn nhiều đồ đạc bàn ghế th́ nhà cửa sẽ chật chội, vướng víu, nhiều quần áo quá th́ bối rối, chẳng biết mặc bộ nào.Trong trường hợp như vậy, quư vị sẽ giải quyết ra sao? Vứt bớt đi hoặc:

        _______________________________________

 

-Tại sở làm, ở nhà hoặc trong cộng đồng, thế nào chẳng có người làm quư vị bực bôi. Xin nói rơ người đó là ai:

        _______________________________________

        

-Quư vị đă làm ǵ để thay đổi hoàn cảnh đó?

        ________________________________________

 

-Cũng như mọi người, quư vị cần có một khoảng thời gian để làm điều ưa thích, theo ư muốn của ḿnh. Quư vị có thời gian như vậy không?

                        Có          Không

-Nếu không có, quư vị phải làm ǵ để có thời gian riêng tư đó?

        _________________________________________

       

-Làm điều mà ḿnh thích thú và sáng tạo sẽ cải thiện nếp sống của ḿnh. Quư vị có những thích thú đó không ( chẳng hạn như đọc sách, đi câu cá...)? Xin kể ra:

        _________________________________________

       

-Quư vị có dành riêng một số thời gian để làm công việc thích thú này không?

                        Có             Không

-Nếu không, xin cho biết tại sao?

        __________________________________________

 

        -Mọi người đều cần có thời gian để thư giăn, giải ṭa căng thẳng. Nếu không làm vậy th́ ta sẽ cảm thấy rất khó chịu. Tuy nhiên, đôi khi hoàn cảnh không cho ḿnh có th́ giờ để thư giăn.

Quư vị có dành th́ giờ để thư giăn không?

                        Có                Không

-Nếu KHÔNG, quư vị phải làm ǵ để cảm thấy thoải mái (chẳng hạn như nghe nhạc êm dịu, tập yoga....) Xin nêu ra vài thí dụ:

        __________________________________________

       

V-Nhà ở

Nhà ở thường là nơi an toàn để trú ngụ. Nhưng đôi khi chính căn nhà đó cũng gây ra vài khó khăn cho nếp sống mà ta cần thay đổi để cảm thấy thoải mái.

Sau đây là mấy câu hỏi có thể giúp ta coi xem có cần thay đổi ǵ ở nhà hay không:

-Quư vị có cảm thấy háo hức trở về nhà và cảm thấy thích thú sống trong căn nhà đó ?

                                Có              Không

-Nếu không, xin nói rơ lư do (chẳng hạn nhà quá chật hẹp, khu phố ồn ào...) :

        __________________________________________

       

-Cần phải thay đổi ǵ để ḿnh cảm thấy thoải mái khi sống trong căn nhà đó ?

                __________________________________________

               

        -Quư vị có cảm thấy an toàn sống trong căn nhà của ḿnh ?

                                Có                Không

        -Nếu Không, xin nói rơ tại sao ?

                __________________________________________

       

        -Cần phải làm ǵ để căn nhà trở nên an toàn ?

                __________________________________________

               

        -Quư vị cần một khoảng không gian trong căn nhà để khỏi bị quấy rầy. Quư vị có nơi riêng rẽ đó không ?

                                Có             Không

        -Nếu không, xin cho biết tại sao ?

                __________________________________________

               

        -Cần phải làm ǵ để có khu riêng biệt đó (Chẳng hạn ngăn riêng một góc với miếng vải lớn, cái tủ...)

                __________________________________________

               

        -Sống trong một nhà, mọi người phải đối xử tốt với nhau. Mấy người sống chung có đối xử tốt và giúp đỡ quư vị không ?

                                Có             Không

        -Nếu không, xin nêu rơ lư do :

                ___________________________________________

               

        -Cần phải làm ǵ để họ giúp đỡ và đối xử tốt với ḿnh (chẳng hạn như thông cảm với họ, nói cho họ hay nên đối xử với nhau ra sao...):

                ___________________________________________

       

VI-Nghề nghiệp

 

        Sống trong xă hội, mỗi người đều phải có một công việc để làm, một nghề nghiệp để có lợi tức nuôi thân và gia đ́nh.

Trên nguyên tắc, việc làm phải an toàn và thích thú cho mỗi người. Tuy nhiên, việc làm cũng có thể gây ra vui buồn, dù là việc toàn thời gian hay bán thời gian.

        Mấy câu hỏi sau đây giúp ta coi xem có cần thay đổi một chút trong việc làm.

 

        -Công việc hoặc nghề nghiệp có nâng cao đời sống và sự thoải mái của quư vị không ?

                                Có                   Không

        -Nếu không th́ phải làm ǵ để công việc đó trở thành tốt ?

                _________________________________________

               

        -Nếu quư vị không có việc, liệu quư vị muốn có hay không ?

                                Có               Không

        -Nếu muốn, phải làm ǵ để có công việc ?

                __________________________________________

               

        -Quư vị muốn làm cho người khác hoặc cho chính ḿnh ?

                _________________________________________

               

        -Quư vị có đủ khả năng để khởi sự một công việc cho ḿnh không ?

                                Có            Không

                -Nếu có, xin kể các khả năng đó

                ___________________________________

 

        Tại mỗi địa phương, có nhiều cơ quan công hoặc tư có thể giúp ta học nghề hoặc kiếm việc. Quư vị có thể liên lạc với cơ quan xă hội, trung tâm dạy nghề, sở an sinh xă hội, trung tâm tâm thần, các trường học để được hướng dẫn. 

Xin t́m địa chỉ và số điện thoại các cơ quan này tại sổ danh bạ điện thoại tại mỗi địa phương.

 

          VII-Dinh Dưỡng

       

        Thực phẩm nước uống đều ảnh hưởng tới sức khỏe. Nếu ta thấy một món ăn gây khó chịu cho cơ thể th́ không dùng món ăn đó.

Nên có một chế độ dinh dưỡng hợp lư, cân bằng các chất dinh dưỡng và tiêu thụ vừa đủ với nhu cầu của cơ thể. Ăn nhiều quá hoặc ít quá đều không tốt cho sức khỏe.

Ta cũng nên tiêu thụ nhiều thực phẩm thiên nhiên hơn là thực phẩm chế biến và tránh thực phẩm không có giá trị dinh dưỡng, giảm tiêu thụ muối đường, chất béo có hại, không lạm dụng rượu, hút thuốc lá.

 

-Quư vị có theo một chế dộ dinh dưỡng hợp lư không ?

                        Có              Không

-Nếu không, xin cho biết làm cách nào để ăn uống hợp lư ?

 

        ________________________________________

 

-Có bao giờ quư vị bỏ ăn hoặc ăn quá nhiều ?                   

                        Có                Không

Ăn quá nhiều hoặc quá ít đều không tốt cho sức khỏe.

Nên tạo thói quen ăn ba bữa cơm mỗi ngày. Không nên bỏ qua một bữa ăn nào, để cơ thể có đủ năng lượng làm việc và nuôi dưỡng các cơ quan bộ phận trong người.

 

VIII-Vận động cơ thể

 

Vận động cơ thể đều đặn đưa tới các ích lợi như sau :

-Cảm thấy khỏe mạnh cả thể xác lẫn tinh thần

-Ngủ ngon hơn ;

-Tăng trí nhớ và sự tập trung tư tưởng vào mọi công việc ;

-Giảm lo âu, nóng tính ;

-Tăng tự tin, tự trọng ;

-Giảm mập ph́, cao huyết áp ;

-Tăng cường sức chịu đựng, sự nhanh nhẹn của cơ thể.

 

-Quư vị có vận động cơ thể không ?

 

                        Có         Không

 

-Nếu không, xin nêu rơ lư do :

        _______________________________________

       

Nếu vận động làm quư vị mệt mỏi, khó chịu, xin đến bác sĩ để khám nghiệm và t́m nguyên nhân.

 

VIII-Giấc ngủ

Ngủ đầy đủ giúp ta cảm thấy khỏe mạnh tỉnh táo hơn, v́ cơ thể cần được nghỉ ngơi để bồi dưỡng sức lực, hàn gắn tổn thương.

Nếu quư vị có khó khăn rơi vào giấc ngủ, ngủ không ngon giấc, xin áp dụng các gợi ư sau đây:

-Đi ngủ đúng giờ mỗi buổi tối và thức dậy cùng giờ vào buổi sáng. Không nên « ngủ nướng », ngủ thêm.

-Tạo thói quen làm một công việc nào đó vài giờ trước khi đi ngủ, như đọc sánh, coi TV...rồi ngủ.

-Tránh rượu, cà phê, thuốc lá ;

-Không ăn quá no trước khi đi ngủ ;

-Vận động mỗi ngày nhưng tránh tập quá mạnh trước khi đi ngủ ;

-Nghe nhạc êm dịu để thư giăn tâm hồn ;

-Uống một ly sữa ấm hoặc ăn một ít trái cây, rau xanh trước khi đi ngủ ;

-Tắm nước ấm trước khi lên giường.

 

Cần đi bác sĩ khám bệnh nếu :

-Khó ngủ vẫn diễn ra mặc dù đă áp dụng các điều kể trên ;

-Thức giấc giữa đêm, khó thở ;

-Ngáy quá to;

-Ngủ nhiều vào ban ngày...

 

Kết luận

Qua các phần đă tŕnh bầy ở trên, chúng ta thấy có nhiều điều mà ta có thể làm để phục hồi và có một đời sống lành mạnh hơn.

Xin quư vị hăy đọc lại, lấy ra một số điều mà quư vị muốn áp dụng ngay. Khi thấy đă có kết quả thỏa đáng, coi lại và áp dụng một số điều khác.

Xin tiếp tục làm như vậy cho tới khi thấy trong người khỏe khoắn, tinh thần sảng khoái, minh mẫn.

Xin cứ từ từ thực hiện và xin nhớ rằng, “vạn sự khởi đầu nan”. Nhưng xin kiên nhẫn, tiến bước.

        Bác sĩ Nguyễn Ư-Đức

(Phỏng theo tài liệu của SAMHSA/Bộ Y tế Hoa Kỳ)

Nguyenyduc.com

Texas-Hoa kỳ   - http://www.nguyenyduc.com