Câu Chuyện Thầy Lang

Trẻ Em Bắt Nạt Trẻ Em

Bác sĩ Nguyễn Ư-Đức

 

Nhớ lại sáu bẩy chục năm về trước khi c̣n mài đũng quần ở Trường Tiểu học Hải Dương…

Có một trự cùng lớp lớn hơn vài tuổi đồng thời cũng to con, ngang tàng. Cả trường có một cái bàn ping pong, ai ghi danh trước được ưu tiên. Nhưng tên to xác th́ bất chấp luật lệ. Khi nào đương sự muốn chơi th́ cứ ngang nhiên đuổi mấy chú oắt con ra ŕa rồi tỉnh bơ cùng bạn múa vợt, giao banh. Mấy nhóc t́ hậm hực lủi thủi lảng xa…Đương sự c̣n thường xuyên chế giễu, quấy phá các nữ sinh nhỏ bé trong trường khiến cho nhiều em sợ hăi đến nỗi không dám đi học…

Đó phải chăng là t́nh trạng mà ngày nay xă hội cũng như gia đ́nh, học đường đều hết sức lưu tâm: Con Trẻ Bắt Nạt, Hiếp đáp Trẻ Con mà tiếng anh gọi là Bullying. T́nh trạng này đang là vấn đề gây ra nhiều thảo luận, ngày một gia tăng, quá phổ biến, quá thường xuyên tại mọi quốc gia trên thế giới với hậu quả khôn lường.

Bullying được nhà tâm lư học Gia Nă Đại Debra Pepler định nghĩa là thái độ cố ư, đă được tính toán trước, có ác ư của một hoặc nhiều người với mục đích là thường xuyên gây thiệt hại cho người khác. Thái độ này có liên quan tới sự bất tương xứng về quyền uy và sức mạnh.

Trong khi đó, tác giả có nhiều kinh nghiệm về các vấn đề học đường Barbara Coloroso nhận định rằng bullying không phải là về sự tức giận hoặc bất đồng cần giải quyết mà là một sự khinh miệt mạnh mẽ đối với một người bị coi là vô giá trị, hèn hạ, không đáng tôn trọng. Kẻ chủ mưu tự cho ḿnh có quyền làm tổn thương và kiểm soát kẻ yếu thế; không dung thứ sự khác biệt và có quyền tự do khai trừ, cấm cản, cô lập và tách riêng cá nhân đó với người khác. Do đó, học sinh nam nữ đồng tính thường chịu nhiều phá phách hơn.

Bullying có thể là bằng lời nói hoặc hành động như thượng cẳng chân hạ cẳng tay, đấm đá, xô đẩy, nói móc, nhục mạ, châm biếm, chế diễu, nói xấu sau lưng, chiếm đoạt vật dụng tiền bạc, loại ra khỏi nhóm. Mới đây lai c̣n xuất hiện tệ nạn nhắn tin vu khống có ác ư qua email hoặc điện thoại di động, internet thậm chí có cả bullying tại sở làm…

Hành động ác ư này thường nhắc đi nhắc lại nhiều lần trong thời gian lâu khiến cho nạn nhân rơi vào tâm trạng hoang mang sợ hăi, ảnh hưởng tới học vấn, đời sống và tương quan xă hội. Trầm trọng hơn nữa là đă có rất nhiều trường hợp, nạn nhân không chịu đựng được với áp lực, đă kết liễu đời ḿnh.

Chẳng hạn như trường hợp một bé trai 13 tuổi tại thành phố Houston đă tự sát bằng cách bắn vào đầu hồi tháng 9 năm 2010. Theo cha mẹ cháu, trong suốt thời gian hơn 2 năm trước đó, cháu liên tục bị vài người bạn bắt nạt, chọc ghẹo chế diễu về tôn giáo, về thân h́nh nhỏ bé, về khuynh hướng tính dục, quần áo giày dép của cháu. Cha mẹ đă thông báo cho nhà trường nhưng không có biện pháp nào được đưa ra để giải quyết sự hiếp đáp này. Nhà trường phủ nhận lời buộc tội. Tuy nhiên ngay sau sự việc đáng tiếc, ban giám đốc đă đưa ra kế hoạch pḥng tránh trường hợp tương tự trong tương lai. Và các vị dân cử quốc hội tiểu bang Texas cũng lên tiếng thảo luận khả năng ban hành luật để đối phó với hành động xấu quá phổ biến này.

Một vài con số thống kê

Theo Hiệp hội Y khoa Hoa Kỳ th́ hàng năm có 3.7 triệu trẻ em là tác giả hiếp đáp và 3.2 triệu trẻ em là nạn nhân.

Tonja R. Nansel và đồng sự cho hay là tại Hoa Kỳ có từ 15-20% học sinh là nạn nhân và 15-20% là tác giả.

Tiến sĩ Debra Pepler thấy rằng cứ mỗi 7 phút là một cháu bé tiểu học bị bạn chọc ghẹo hà hiếp tại sân trường.

Hiệp Hội Giáo Dục Hoa Kỳ cho biết mỗi ngày có 160.000 trẻ em tại quốc gia này không đi học v́ sợ bị hăm dọa, tấn công bởi các học sinh khác.

Vài nét chung

Thường thường th́ trẻ nam có hành động ngang ngược hiếp đáp người khác hơn là nữ;

-Nam thường bị nam hiếp đáp nhiều hơn c̣n nữ th́ bị cả nam lẫn nữ phá phách;

-Hiếp đáp ở nam th́ rơ ràng bằng sức mạnh; với nữ th́ kín đáo nhưng thâm độc, thường hay bị rỉ tai nói xấu, chọc quê, “xí nó ra, đừng chơi với nó” hoặc nam giới cợt nhả chọc ghẹo “sao em dễ thương, đáng yêu, sexy…”

-Bắt nạt bằng thượng cẳng chân hạ cẳng tay (nam) hoặc lời nói (nữ).

-Trẻ em tật nguyền, khó khăn dễ trở thành nạn nhân hơn là các em khỏe mạnh, b́nh thường;

-Bắt nạt thể xác nhiều nhất ở tiểu học, tăng trên trung học rồi giảm khi vào đại học.

-Bullying thường xảy ra ở trường học hoặc quanh trường, nhất là chỗ vắng bóng người lớn như sân chơi, hành lang, nhà ăn, trong lớp trước giờ học.

-Bắt nạt bằng lời nói th́ đều đều xảy ra …có khi tới già

Lưu ư là nếu hai người thân mật khích bác nhau hoặc cùng có sức mạnh mà gây lộn uưnh nhau th́ không phải là bullying.

Chân dung Hung nhân

Tác giả của bullying có một số đặc tính như sau:

- Luôn luôn muốn kiềm chế kẻ khác;

- Tự cho ḿnh mạnh, có bản lănh, dễ dàng có chân tay vây cánh;

- To con, tự đắc ngang tàng; coi đối tượng như yếu đuối và ḿnh có quyền quấy phá, kiềm chế;

- Thường hay có hành động cứng ngắc, ám ảnh;

- Đă từng bị bắt nạt;

- Bất măn buồn bực về chuyện ǵ đó ở trường;

- Có những hành động bốc đồng, dễ bực ḿnh, hay gây gổ;

- Vô cảm đối với kẻ nhỏ bé, yếu thế;

- Bướng bỉnh, có khó khăn tuân theo cương kỷ;

- Coi bạo lực là hành động tích cực để bảo vệ uy tín, h́nh ảnh của ḿnh;

- Xuất thân từ gia đ́nh có vài đặc tính khác thường như thiếu thương yêu, cha mẹ quá buông thả không biết con cái làm ǵ, ở đâu hoặc quá cứng rắn, nhiều bạo lực.

- Hung nhân thường bào chữa hành động của ḿnh với một số lư do như v́ thấy người khác làm vậy th́ làm theo; rằng đó là cách để gia nhập phe nhóm mà ḿnh thích hoặc cảm thấy oai mạnh hơn khi hiếp đáp kẻ khác.

Với thời gian, các cháu này sẽ trở nên các phần tử bất hảo trong xă hội, học hành dở dang, luôn luôn gây gổ, đánh nhau, nghiện rượu, hút thuốc, trộm cắp vặt

Và Nạn nhân

-Các cháu thường nhỏ con, ít tuổi;

-Không có bạn thân ở trường;

-Nếu là nam thường hay yếu sức không tự vệ được;

-Rụt rè nhút nhát; nhạy cảm, thu ḿnh;

-Mất dần bạn bè v́ bị cho là kém cỏi, không đối phó được với kẻ ác hoặc tránh xa để không bị phá phách lây

Lớn lên dễ bị trẩm cảm, bất an, không vui, đôi khi chán sống, nghĩ tới tự kết liễu đời ḿnh. Các cháu cũng cảm thấy thoải mái hơn với người lớn tuổi so với bạn cùng lứa.

Nét chung: cả hai đều bỏ học và đều có những hành vi phạm pháp.

Bàng nhân (bystander)

Trẻ em ngoài cuộc chứng kiến cảnh hiếp đáp cũng bị ảnh hưởng bởi bullying với cảm giác sợ hăi, không thoải mái, bất lực, không dám bênh vực nạn nhân, không dám tố cáo thủ phạm sợ bị gán cho là chó săn, chỉ điểm, bẻm mép. Nếu có ư định hỗ trợ kẻ yếu th́ chờ sau khi kẻ mạnh khuất mặt

Dấu hiệu báo động:

-Trẻ đi học về với quần áo xốc xếch, nhàu nát, mất khuy; kéo lê cặp sách, mất vật dụng cá nhân…

-Thương tích bầm trầy da chẩy máu mà không giải thích tại sao;

-Tỏ vẻ không muốn đi học, không muốn đi xe chuyên chở học sinh của trường,

- Xa lánh nhóm họp bạn bè, tránh đi học trên con đường thường lệ;

-Bất ngờ học kém, điểm thấp, chểnh mảng bài vở,

-Buồn khóc lóc khi đi học về;

-Hay than phiền nhức đầu đau bụng mệt mỏi vu vơ để khỏi phải đến trường;

-Ngủ khó khăn kèm theo ác mộng;

-Ít ăn kém khẩu vị.

Đối phó

-Đừng phản ứng bằng sức mạnh v́ ḿnh thường kém sức đối phương, có thể đưa tới thương tích trầm trọng.

-Đừng tỏ vẻ giận dữ v́ đó là chủ đích của đối phương để tiếp tục chọc tức, kiểm soát tâm trạng của ḿnh.

-B́nh tĩnh cương quyết làm chủ t́nh h́nh nói vào mặt đối phương là hăy chấm dứt hành động côn đồ, tôi không chấp nhận hành vi của anh/chị.

-Không nên nghĩ là ḿnh tự giải quyết được khó khăn mà nên t́m kiếm giúp đỡ.

-Kể rơ sự t́nh cho thầy cô, bạn bè, cha mẹ;

-Nhớ là khi có người lớn can thiệp th́ bullying chấm dứt;

-Tạo thêm bạn tốt để được hỗ trợ ở trường;

-Tránh văng lai nơi vắng bóng người lớn;

-Không mạng vật quư giá tới trường.

Vai tṛ cha mẹ

-Chăm chú nghe khi con kể lại nội vụ. Hỏi thêm chi tiết

-Khi thấy dấu hiệu con bị phá phách, cần lưu ư giải quyết ngay. Nhiều người vô t́nh bỏ qua, cho là chuyện chọc ghẹo giữa con nít với nhau, lớn lên sẽ hết.

-Nếu chỉ là chọc ghẹo nhỏ, để nhà trường giải quyết

-Nếu trầm trọng, cần cho cảnh sát hay ngay. Nên ghi rơ chi tiết với nhân chứng, h́nh ảnh. Viết thư tŕnh bầy sự việc với ban giám đốc nhà trường, hội đồng giáo dục, đại diện dân cử, truyền thông báo chí, nếu cần cho luật sư riêng hay tự sự.

-Giúp con tạo thêm bạn mới;

-Khuyến khích con tập thể dục thể thao để tăng tự tin, quả cảm;

-Hàng ngày thăm hỏi con xem có ǵ lạ trong các sinh hoạt của chúng ở trường.

Đôi lời về Cyberbullying

Hiếp đáp nhau qua internet cũng đang quá phổ biến trên mạng truyền thông điện tử. Đó là Cyber Bullying.

Số người lớn trẻ em xử dụng máy vi tính ngày một gia tăng. Để học hỏi, để làm việc kiếm kế sinh nhai cũng như để giao thiệp thân hữu, mở rộng kiến thức. Nhưng internet cũng là nơi mà sự ức hiếp, xàm ngôn thường xảy ra.

Được coi như Cyberbullying khi một người hoặc nhóm người dùng internet để gửi các messages thô bỉ, tục tằn, đe dọa người khác; phát tán các tin tức nhậy cảm, riêng tư; mạo danh một người nào đó để nhục mạ cá nhân…

Một thống kê bên Canada cho hay là 58% học sinh đă dùng internet để hiếp đáp các em khác và 53% các cháu cho biết đă từng là nạn nhân của hiếp đáp qua kỹ thuật truyền thông.

Sự hiếp đáp này c̣n nguy hại hơn hiếp đáp đối diện, trực tiếp. Người với người chỉ khi nào gặp nhau, c̣n qua internet th́ bất cứ lúc nào, ngày cũng như đêm. Chỉ cần gơ vào bàn phím một lúc là ra một mớ những lời có thể sưởi ấm ḷng nhau nhưng cũng có những ḍng chữ có thể gây tổn thương mọi mặt cho nhau.

Kết luận

Nhà tâm lư học Dan Olweus có ư kiến là “Bullying đầu độc môi trường học vấn và ảnh hưởng tới sự học hỏi của tất cả trẻ em”.

Bullying cần được coi như vấn đề quan trọng của xă hội. Đă có vô số cháu bé bị tổn thương cả về thế chất lẫn tinh thần thậm chí sinh mạng, chỉ v́ bullying.

Xin mọi người cùng chung sức giải quyết.

Kế cả bullying lẫn nhau trên internet, email, cell phone.

Bác sĩ Nguyễn Ư Đức M.D.
Texas-Hoa Kỳ.
www.bsnguyenyduc.com