Câu Chuyện Thầy Lang

Truy t́m Ung Thư Ruột Già

Bác sĩ Nguyễn Ư Đức

Từ năm 2000, tháng Ba mỗi năm đă được các tổ chức pḥng chống ung thư tại Hoa Kỳ chọn là thời gian để nhắc nhở bà con ”đề cao cảnh giác” với nan bệnh ung thư Ruột Già và nhớ yêu cầu bác sĩ làm các xét nghiệm để sớm t́m ra bệnh.

Thống kê cho biết, năm 2008, có 139,000 người lớn tại Hoa Kỳ được xác định bị ung thư ruột già với hơn 50.000 tử vong.

Theo Hội Ung Thư Hoa Kỳ, phân nửa số tử vong này có thể được cứu sống nếu mọi người hiểu rơ bề bệnh, biết cách pḥng tránh các nguy cơ gây ra bệnh và làm các thử nghiệm truy t́m bệnh. Theo bác sĩ Durado D. Brooks, Giám đốc khoa ung thư nhiếp tuyến và ruột già thuộc Hội Ung Thư Hoa Kỳ th́ “Ung thư ruột già là một trong những ung thư duy nhất có thể pḥng tránh qua khám nghiệm đều đặn”.

Ngoài ra nghiên cứu cho hay, 90% người được sớm khám phá ra ung thư ruột già có tỷ lệ sống sót 5 năm, trong khi đó nếu t́m ra trễ th́ số người sống sót c̣n có 10%.

Vậy th́ những thử nghiệm đó là ǵ và được thực hiện như thế nào, xin bà con ta cùng t́m hiểu.

1-Khám hậu môn với ngón tay

Thử nghiệm đầu tiên mà thầy thuốc sẽ làm là khám hậu môn.

Nói tới khám xét là ta cứ ngượng ngùng “em chă ”. V́ khi không lại phải “vạch mông” cho người coi cái ”cửa sau”, phần thầm kín của con người, th́ cũng lạnh ḿnh, đỏ mặt. Nhưng khi cần th́ vẫn phải làm.

Chổng mông để lương y thọc ngón tay chuối mắn - ngọc ngà vào, ngoáy qua ngoáy lại từ trước ra sau, từ trên xuống dưới. Để coi mặt trong ruột có trơn tru, có cái u cái mụn nào không; rút ngón tay ra có chút máu dính vào bao cao su. Với chiêu thức ngoáy tay, thầy thuốc cũng kiểm tra coi cái tuyến tiền liệt của các ông xem có sưng, có gồ ghề. Chẳng là ung thư ruột cũng “ nhân nghĩa bà Tú Đễ ” thường tới thăm chú tuyến tinh dịch này của quư lăo ông lắm đấy.

Với vài giọt hóa chất, thầy thuốc thử phân coi có vết máu.

Thử nghiệm này rất giản dị, không đau đớn mà lại rẻ tiền nhưng hữu ích th́ “thần sầu”. Thần sầu v́ có thể giúp ta sớm t́m ra những10% nan bệnh, sớm điều trị, nâng cao kết quả, nhiều hy vọng lành bệnh. Do đó, ta nên làm mỗi năm.

Nếu thử nghiệm thấy có máu th́ thầy thuốc sẽ t́m cách trực tiếp nh́n vào trong ruột.

2-T́m máu ẩn trong phân

Trong điều kiện b́nh thường, phẩn không có máu và đàm. Phẩn có máu là dấu hiệu của một bệnh nào đó của ống tiêu hóa.

Máu có thề đỏ tươi, bầm đen hoặc nâu sẫm tùy theo vị trí bệnh xa hay gần hậu môn.

Máu đỏ tươi thường là do trĩ hậu môn, trĩ mạch lươn dưới da chung quanh hậu môn, bướu thịt hoặc ung thư ruột già, trực tràng.

Máu bầm đen trong các bệnh loét dạ dày, đứt mạch máu ở ruột già, dùng quá nhiều aspirin hoặc rượu, uống thuốc chống đông máu.

Số lượng máu có thể nhiều hoặc ít như trong trường hợp máu ẩn (occult blood).

Máu ẩn có rất ít trong phẩn mà mắt thường không thấy và chỉ t́m ra được khi nh́n qua kính hiển vi hoặc thử nghiệm hóa học.

Nguồn gốc máu ẩn có thể từ loét viêm dạ dày, viêm đường ruột, trĩ, ung thư hoặc polyp trong ruột già.

Để thử nghiệm, phẩn được lấy trong ba ngày liên tiếp và đựng trong hộp đặc biệt do pḥng thí nghiệm cung cấp. Giao hộp phẩn cho pḥng thí nghiệm để họ t́m máu.

Ba ngày trước và trong thời gian lấy phẩn, bệnh nhân cần theo hướng dẫn như sau:

-Tránh dùng vitamin C hoặc tiêu thụ quá nhiều thực phẩm chứa sinh tố này như chanh, cam v́ sinh tố này cho kết quả dương tính sai.

-Tránh ăn nhiều thịt đỏ có nhiều heme, thực phẩm có nhiều enzym peroxidase như nấm, broccoli, giá đậu, cauliflower,táo,cam, chuối, dưa canteloup, nho. Các chất này có thể làm cho kết quả thử nghiệm dương tính sai

-Nên ăn thực phẩm có nhiều chất xơ như đậu, rau để khối phẩn mềm lớn.

-Tránh thuốc kích thích dạ dày, ruột gây ra xuất huyết như thuốc chống acit, thuốc có chất steroid, thuốc chống viêm đau có chất aspirin, rượu.

-Tránh uống sinh tố có chất sắt.

Kiếm máu ẩn trong phẩn có khả năng t́m ra polyp và ung thư ruột già khá sớm. Tuy nhiên, kết quả dương tính không có nghĩa là đă bị ung thư v́ có nhiều nguyên do khác gây ra xuất huyết đường ruột. Thí dụ khi dùng thuốc aspirin, ibuprofen, trong bệnh loét dạ dày, viêm ruột…Do đó, bệnh nhân có máu ẩn trong phân cần được xác định với phương pháp nội soi, quan sát đường ruột.

3-Nội soi ruột già

Có người ví Nội soi Ruột già (Colonoscopy) là tiêu chuẩn vàng (golden standard) để truy t́m ung thự ruột già-trực tràng.

Đây là phương pháp khảo sát mặt trong của toàn thể trực tràng với một ống dây quang học bằng nhựa mềm dễ uốn, có đèn sáng dẫn đường và máy chụp h́nh. Đưa ống sâu vào hậu môn, điều chỉnh máy, bác sĩ có thể làm một ṿng thám hiểm bất cứ góc cạnh nào của ruột và mao tôn cương: qua đèn, nh́n ruột rơ như ban ngày, nào là gồ ghề bướu thịt, loét lở thành ruột, bê bết máu tươi đều thấy hết, ngoại trừ bầy vi sinh vật lúc nhúc cộng sinh. Nhắc lại là trong trường hợp b́nh thường, ḷng ruột già chơn mềm như mặt trong của má. H́nh ảnh ruột được chiếu trên màn h́nh TV để phân tích và có thể lưu trữ.

a-Cần làm ǵ trước khi nội soi?

Nội soi được làm tại bệnh viện hoặc pḥng nội soi ngoại chẩn, trung b́nh kéo dài từ 30-60 phút và do bác sĩ chuyên ruột-bao tử thực hiện. Bệnh nhân được cho dùng liều thuốc an thần để giảm lo âu, khó chịu, do đó cần người lái xe đưa về nhà sau khám nghiệm.

Trước khi làm nội soi, bệnh nhân được cho thuốc tẩy rửa ruột sạch sẽ để bác sĩ dễ quan sát. Đây là điểm mà nhiều người e ngại v́ phải uống một lọ thuốc xổ cộng thêm cả lít nước để rồi tiêu chẩy soèn soẹt. Hiện nay có thuốc tẩy rửa dạng viên cho nên việc sửa soạn ít khó chịu hơn.

Một ngày trước thử nghiệm, bệnh nhân không ăn thực phẩm mà chỉ uống nước trong không bă.

Nếu thử nghiệm vào buổi sáng, không ăn uống ǵ sau nửa đêm. Nếu là buổi chiều th́ uống thuốc tẩy xổ theo đúng hướng dẫn.

Không nên uống aspirin hoặc thuốc chống viêm 5 ngày trước thử nghiệm để tránh nguy cơ xuất huyết khi polyp được cắt bỏ.

Cho bác sĩ hay nếu có vấn đề dị ứng, uống thuốc loăng máu, đang bị bệnh tiểu đường, có thai, cho con bú sữa mẹ hoặc khó khăn chích tĩnh mạch.

Sau thử nghiệm, bệnh nhân cảm thấy tưng tức ở bụng, nhưng hết sau vài giờ. Dăm giờ sau thử nghiệm, bệnh nhân có thể ăn lại như thường lệ.

b-Mục đích của nội soi gồm có:

-Đánh giá các u bướu, loét lở, thu hẹp ḷng ruột già khi chụp h́nh X-quang ruột;

-Chẩn đoán viêm ruột;

-T́m nguyên nhân gây ra tiêu chảy khi các thử nghiệm thông thường không thành công;

-T́m nguyên nhân xuất huyết đường tiêu hóa, đặc biệt trong bệnh thiếu máu do thiếu sắt;

-Chẩn đoán ung thư ở người có thân nhân bị ung thư hoặc bướu thịt;

-Cắt bỏ bướu thịt, chữa xuất huyết ruột hoặc lấy vật lạ trong ruột.

Nội soi được áp dụng khi có một trong các bất thường như thay đổi thói quen đại tiện, máu trong phẩn, đau bụng liên tục, người từ 50 tuổi trở lên.

Hội Ung Thư đề nghị những ai trên 50 tuổi nên làm nội soi ruột già mỗi 7-10 năm. Người có rủi ro ung thư ruột già cần thực hiện sàng lọc này gần hơn, tùy theo ư kiến của bác sĩ điều trị.

B́nh thường, phương pháp rất an toàn, hăn hữu lắm mới có khó khăn như lủng ruột.

Nếu có u bướu, bác sĩ sẽ thực hiện sinh thiết (biopsy) để xác định tế bào ung thư, chụp x-quang xương, CT scan…rồi điều trị.

Mặc dù nội soi ruột là phương thức t́m bệnh hữu hiệu, nhưng số người thực hiện cũng khá khiêm nhường. Lư do là nhiều người ngại đau, ngại phải uống thuốc tẩy sổ để làm sạch ruột và lư do quan trọng hơn là chi phí nội soi khá cao. Nếu bảo hiểm không đài thọ th́ bệnh nhân phải bỏ tiền túi ra trang trải.

Ngoài ra c̣n một số phương pháp khác như sau.

a-Chụp X-quang ruột với chất cản quang

Dung dịch cản quang được bơm vào ruột để h́nh ảnh ruột hiện rỏ ràng trên phim X-quang. Quan sát h́nh chụp, bác sĩ có thể t́m ra u bướu hoặc bất thường trong ruột. Nếu thấy bướu thịt, bác sĩ sẽ đề nghị làm nội soi.

b-Nội soi trực tràng (Sigmoidoscopy) quan sát phần dưới của ruột già.

c-Thử phân t́m tế bào ung thư (Stool DNA test)

Đây là thử nghiệm tương đối mới.

Bác sĩ đưa cho bệnh nhân một hộp thử nghiệm với hướng dẫn cách thức lấy phân rồi chuyển cho pḥng thí nghiệm để t́m tế bào ung thư tách ra từ u bướu của ruột.

d-Virtual Colonoscopy

Đây là phương pháp để chụp h́nh hiện trạng thực sự của ruột với máy CT scan ( computerized tomography). Một loại gas được bơm vào để ruột già phồng lên rồi làm CT scan t́m polyp. Những h́nh ảnh này nom giống như khi nh́n trực tiếp ruột già.

Các nhà chuyên môn y học đề nghị là nam nữ từ 50 tuổi trở lên cần bắt đầu làm các xét nghiệm truy t́m ung thư ruột già.

-Nội soi ruột già mỗi 10 năm
-Kiếm máu ẩn trong phân mỗi năm
-Nội soi trực tràng mỗi 5-10 năm

Kết luận

Thưa đó là chuyện y học bên Mỹ của tháng Ba dương lịch.

Tháng 3 dương c̣n có ngày mồng 8 là ngày Phụ Nữ Thế Giới, ngày mà quư bà quư cô đă tranh đấu măi mới được sự nam nữ b́nh quyền sau nhiều thế kỷ cảm thấy ḿnh thiệt tḥi, thua kém.

Riêng tháng Ba âm lịch ḿnh cũng có nhiều việc đáng ghi nhớ.

Đây là tháng mà người Việt Nam ta “Dù ai đi ngược về xuôi, Nhớ ngày Giỗ Tổ mồng Mười tháng Ba”. Vâng Quốc Tổ Hùng Vương 18 đời dựng nước, t́nh nghĩa Vua-Tôi sâu đậm, con dân sống trong ḥa b́nh, thịnh vượng, thái ḥa.

Rồi “Tháng 3 trồng cà” là nông vụ truyền thống của người ḿnh. Trồng cà tháng 3, làm tương tháng 6.

Cà dầm tương vẫn là món ăn nhiều dân tộc tính của ta, v́ thế cho nên mới có “Anh đi anh nhớ quê nhà; Nhớ canh rau muống, nhớ cà dầm tương.”

Tương cà rau muống có khi cũng giúp ta giảm thiểu rủi ro đưa tới ung thư Ruột Già đấy, thưa bà con cô bác.

V́ tương cà rau muống không có chất béo động vật, không có cholesterol mà lại nhiều chất xơ thiên nhiên giúp gạt bỏ chất có hại có thể gây ung thư đại tràng.

Bác sĩ Nguyễn Ư-Đức
www.bsnguyenyduc.com