Người mưu thần chước quỷ

Omura Masujiro

(Murata Zoroku)

1824 - 1869

Shiba Ryotaro

Phạm Vũ Thịnh dịch

 

Lời người dịch:

 Đây là chuyện đời của nhân vật thần kỳ Murata Zoroku (Omura Masujiro) đă  làm đến chức Thứ trưởng Bộ Hải-Lục quân thời Minh Trị, được xem là người khai sáng quân đội hiện đại Nhật Bản.

Truyện ngắn "Kibo no hito" của Shiba Ryotaro, được dịch từ nguyên tác là truyện thứ nhất trong tập truyện "Hitokiri Izo" (Sát thủ Izo), bản bỏ túi, do nhà Shincho Bunko tái bản lần thứ 67 tháng 7 năm 1997.

Shiba Ryotaro c̣n viết truyện dài "Kashin" (Thần hoa) về cuộc đời của nhân vật Omura Masujiro - Murata Zoroku này, được quay thành phim kịch tràng giang Taiga Drama chiếu trên đài TV Quốc gia Nhật Bản NHK năm 1977.

(Một bản dịch "Kibo no hito" tiếng Trung: http://famana.com/ybs/gmzr.htm)

 

-"Có nhân vật này kỳ lạ lắm!"

Katsura Kogoro [1] cũng đă nghe như thế. Nhân vật ấy tên là Murata Zoroku. Nghe đâu cũng là người phiên trấn Choshu. Thời bấy giờ, phiên trấn Choshu nôn nóng muốn cải tiến chế độ binh bị theo Tây phương nên cuống cuồng t́m người đọc được sách tiếng Hà Lan. Katsura nghĩ phiên trấn nhà có được nhân vật tài năng đến như thế mà ḿnh lại không biết th́ thật là thiếu ư tứ quá.

-"Đúng là người Choshu thật à?"

Katsura đă cho điều tra ở dinh phiên trấn trú đóng tại Edo [2]. Biết được rằng Murata Zoroku chẳng phải thuộc giới vơ sĩ. Mà cũng chẳng phải là hương sĩ (vơ sĩ về quê làm ruộng) hay hào lư ǵ. Ngay cả cấp bộ tốt cũng không phải. Thế nên bảo là điều tra xuất xứ, nhưng cũng như vói tay nắm mây, rốt cuộc chẳng hiểu được ǵ thêm. Katsura lại quá bận bịu công việc, nên chỉ nhớ được mỗi cái tên Murata Zoroku mà quên đi mọi điều ǵ khác về anh ta.

Bận bịu đến mức nào th́ chỉ cần nh́n vào sổ biên niên của Kido Takayoshi (Katsura Kogoro) trong năm đó, Ansei thứ 6 (1859), cũng hiểu được:

-Tháng 9: nhận lệnh trú đóng ở Edo, chức Đại-kiểm-sứ (lo việc kiểm soát tài chính, kho lẫm)

-Ngày 27 tháng 10: Yoshida Shoin [3] bị Mạc Phủ chém đầu ở pháp trường Kozukappara

-Ngày 13 tháng 11: nhận lệnh làm Chủ nhiệm ở Yu-bikan

Yu-bikan là trường huấn luyện quân sự của phiên trấn Choshu ở trong dinh cơ phiên trấn tại Edo trong khu Sakurada. Katsura nhậm chức Chủ nhiệm lo mọi việc điều hành ở trường này. Lúc ấy, Katsura 27 tuổi.

Vốn được phiên trấn Choshu phái lên Edo chỉ như một môn sinh học kiếm trong vơ đường của Saito Yakuro, nhưng Katsura đă nổi danh là nhà lư thuyết quân sự tiên phong của phiên trấn, được Lănh Chúa của Choshu nể trọng. Và cũng bắt đầu nổi tiếng là nhà lư luận chủ trương Nhương Di (đánh đuổi bọn man di Tây phương) xuất sắc trong giới chí sĩ ở khắp các phiên trấn.

Katsura có ư thức sứ mệnh mănh liệt, tâm nguyện nhiệt thành sẽ xây dựng phiên trấn Choshu thành phiên trấn vơ trang hùng mạnh nhất Nhật Bản, cống hiến cho sự nghiệp đánh đuổi bọn man di Tây phương. Mà lúc bấy giờ, lịch sử (Nhật Bản) chỉ mới tiến đến giai đoạn tư tưởng Nhương Di bắt đầu lưu hành mà thôi, c̣n phải đợi thêm 4, 5 năm chuyển đổi cong quẹo nữa mới đến được thời kỳ thuyết Nhương Di ấy nhập chung thành đồng nghĩa với thuyết Cần Vương Đảo Mạc (pḥ vua đánh đổ Mạc Phủ Tokugawa).

Trước đấy, vào năm Kaei thứ ba (1850), phiên trấn Choshu đă báo cáo lên Mạc Phủ Tokugawa về năng lực điều động quân đội của phiên trấn ḿnh, nếu vạn nhất có quân ngoại quốc tấn công vào, như sau: quân số 33 ngàn 970 người, súng lớn 558 cỗ, súng nhỏ 11 ngàn 568 khẩu. Một lực lượng đáng kể so với quy mô của một phiên trấn công xưng 37 vạn hộc [4] (thực thu 100 vạn hộc mỗi năm).

Thế nhưng, Katsura đă sớm theo các thầy là học giả Dương học (học theo Tây phương) trong đó có Egawa Tan-an, mà biết được tuy c̣n mơ hồ, t́nh h́nh quân sự ở hải ngoại, nên hiểu rằng loại vơ trang c̣n nguyên h́nh tích của thời Chiến quốc [5] này th́ đă chậm đi hai thế kỷ so với quân đội của các nước Tây phương rồi, chỉ đáng làm đồ trưng bày trong viện bảo tàng mà thôi. Katsura tự đặt cho ḿnh sứ mệnh phải cải tiến vơ trang phiên trấn Choshu cho bằng Tây phương. Đồng thời phải tạo luồng tư tưởng mới trong thành phần đầu năo của phiên trấn Choshu chứ không rập khuôn theo đám công khanh của triều đ́nh Thiên hoàng ở kinh đô Kyoto chủ trương Nhương Di chỉ để bảo thủ quốc hồn quốc túy Nhật Bản. Để đạt được mục đích ấy, không thể không có những nhân tài biết đọc chữ Hà Lan (là nước Tây phương duy nhất được phép giao lưu buôn bán với Nhật Bản, ở Dejima gần cảng Nagasaki). Mặc dù cũng đă có một vài y sĩ Lan học (học theo Hà Lan)  trong phiên trấn, nhưng c̣n cần rất nhiều người nữa. Phiên trấn Choshu đang nỗ lực không ngừng để t́m kiếm thêm nhân tài như thế.

Trong sổ biên niên của Katsura có đoạn  

"Ngày 27 tháng 10: Yoshida Shoin bị Mạc Phủ chém đầu ở pháp trường Kozukappara......"

Lúc ấy, Katsura tuy không phải là đệ tử của Shoin nhưng xem ông như người anh, người anh ấy đă bị Mạc Phủ giết. Đau buồn tức giận, Katsura đă dắt ba phiên sĩ (sĩ phu, vơ sĩ có chức vụ) trú đóng ở Edo cùng là môn sinh của Shoin là Iida Shohaku, Odera Shinnojo, Ito Shunsuke [6] (hay Risuke, sau này đổi thành Hirobumi) tức tốc đến pháp trường nhận thi hài của Shoin, an táng ngay trong đêm đó ở mộ địa của chùa Eko-in trong vùng. Trong vài ngày sau đấy, lại lui tới chùa Eko-in mỗi ngày, dựng bia khắc chữ: Dũng sĩ nhị thập nhất hồi Shoin [7]  trước mộ.

Trong khoảng mỗi ngày lui tới chùa Eko-in, một hôm Katsura nghe sư tăng trong chùa cho hay:

-"Hôm nay sắp có cuộc giải phẫu xác tù nữ trong ngôi chùa nhỏ gần pháp trường đấy"

-"Giải phẫu xác tù nữ à?"

Giải phẫu xác đàn ông th́ trong giới y sĩ Lan học đă có rồi, nhưng giải phẫu xác đàn bà th́ chưa hề có. Katsura vốn là con nhà y sĩ phục vụ cho Lănh Chúa nên cũng đă biết như thế.

-"Thế th́ hiếm có lắm! Nhưng mà, lén lút giải phẫu xác tù nữ thế kia, Mạc Phủ mà biết được th́ tội nặng lắm đấy".

-"Không, chuyện này là do lệnh của Mạc Phủ đấy chứ".

Vị sư tăng này hẳn đă biết chuyện rất rơ. Bởi ngôi chùa nhỏ được chỉ định làm chỗ giải phẫu là chùa phụ thuộc của chùa chính Edo-in này, lệnh của Mạc Phủ đă truyền qua Edo-in trước. Ở khu Otamagaike có Sở Chủng đậu của Mạc Phủ, sau này trở thành Sở Y học Tây Dương, chính sở này đă đệ đơn lên Mạc Phủ xin phép thực hiện cuộc giải phẫu này. Theo lời vị sư tăng ấy th́ xác đàn bà kia là của một nữ tù 37 tuổi, vốn là kẻ không nhà ở khu Senju, tuy đă sống trong tù lâu năm nhưng thân thể cường kiện, không có vẻ ǵ suy yếu cả, rất thích hợp cho cuộc giải phẫu. Thế nhưng trong đám y sĩ Lan học ở Edo hiện nay th́ không có ai có tự tín đứng ra giải phẫu cả. Thế nên Sở Chủng đậu của Mạc Phủ phải nhờ đến một y sĩ Lan học đang được phiên trấn Uwajima thuê trú đóng tại dinh cơ của phiên trấn ấy ở Edo này. Nghe đâu người ấy xuất thân từ trường Lan học của Ogata Ko-an ở Osaka.

-"Ai thế?". Katsura hỏi chơi cho biết.

-"Nghe đâu tên là Murata Zoroku đấy"

Katsura kinh ngạc đến ngưng thở.

-"Murata Zoroku à?"

-"Đúng thế".

-"Nếu quư tăng biết th́ xin chỉ giáo cho. Tiên sinh Murata Zoroku ấy có phải là đồng hương Choshu với chúng tôi không?"

-"Không, có thế đâu!". Vị sư tăng thản nhiên đáp. -"Nghe đâu là người được phiên trấn Uwajima đất Iyo thuê mà. Và có lẽ c̣n giúp việc cho giáo thụ Sở Điều nghiên sách sử (Tây phương) của Mạc Phủ, nghe đâu lại c̣n lănh phụ cấp từ phiên trấn Kaga nữa".

-"......"

-"Ngài Katsura nếu quan tâm đến thế th́ cứ bảo là người của chùa này mà đến xem giải phẫu cũng được đấy".

Vị sư tăng này có lẽ đă tưởng lầm là người phiên sĩ Choshu trước mặt ḿnh quan tâm đến việc giải phẫu xác tù nữ. Nhưng thật ra, tuy Katsura vốn sinh ra trong nhà y sĩ th́ ít nhiều cũng có quan tâm đến chuyện y học thật, nhưng hơn thế nữa, quan tâm của anh chính là ở nhân vật Murata Zoroku kia.

Murata Zoroku ấy, sau này được biết đến với tên mới là Omura Masujiro. Chiến thuật gia thiên tài này xuất hiện như một ngôi sao chổi trong vai tṛ Tham Mưu Trưởng quan quân triều đ́nh ở giai đoạn tàn mạt của Mạc Phủ Tokugawa, đă được Katsura biết đến lần đầu như thế, ngay từ đầu đă bao phủ trong một không khí kỳ dị. Khiến Katsura cho đến cuối đời vẫn tin rằng: có lẽ Shoin ở dưới ba tấc đất kia đă xui khiến như thế chăng.

Rời chùa Eko-in, Katsura bước vội đến ngôi chùa nhỏ được chỉ định cho cuộc giải phẫu. Thật đúng là thứ chùa nhỏ bên cạnh pháp trường, chung quanh chính điện thô sơ lợp lá cỏ chỉ có la liệt những mồ mả dựng những trụ gỗ xiêu vẹo ghi tên người chết. Trong góc có giăng một khung căng màn vải trơn không có hoa văn phù hiệu của nhà nào cả.

Trời về chiều. Katsura bước vào trong khung th́ thấy đă đầy cả đám đàn ông có phong thái y sĩ. Thế này th́ chẳng thấy ǵ được! Chỉ nghe tiếng người nói vang lên từ chính giữa đám đông. Nghe nói Murata cỡ tuổi 36, mà giọng nói này lại nghe như của một bà lăo nào đấy. Anh ta là người như thế nào nhỉ? Katsura lắng tai nghe.

Như những người kề cận Murata Zoroku cho biết th́ thật ra, chính Murata cũng chưa hề có kinh nghiệm giải phẫu xác đàn bà. Nhưng anh ta là người vô cùng tự tín. Khi nghe phía Mạc Phủ nhờ thực hiện giải phẫu, anh ta đă nói: -"Vừa đọc sách vừa làm th́ được chứ ǵ!", và nhận lời ngay, mặt không lộ vẻ ngần ngừ chút nào. Anh ta đă đọc rất nhiều loại sách y học Hà Lan về giải phẫu, và đă tự tay viết, tuy chưa công bố, một tập "cẩm nang giải phẫu". Ngay tại khu mộ địa này, anh ta vừa lật xem các trang sách ḿnh đă viết ấy đặt ngay bên cạnh, vừa tiến hành phẫu thuật. Cắt ra xong một bộ phận nào, anh lại giải thích: -"Đây là tử cung, cửa tử cung, buồng trứng, ống loa,......", nói cả chuyện -"Những bộ phận này th́ không có trong cơ thể đàn ông", như thể người ta chưa biết!

Trong đám người đứng xem có vài câu hỏi được nêu lên. Murata Zoroku có lẽ do thói quen, không trả lời ngay. Anh ta im lặng một lúc rồi trả lời thật vắn tắt, và thật khẳng định, nghe như không cho phép hoài nghi ǵ nữa. Thật là lối nói thích hợp với nhà quân sự hơn là y sĩ. Katsura nghĩ thầm: có vẻ là con người kỳ lạ lắm đây.

Cuộc giải phẫu chấm dứt lúc trời sắp tối. Đám đông tản ra. Nh́n qua khoảng trống giữa đám đông, Katsura thấy được nhân vật có vẻ là Murata Zoroku ấy đang rửa tay dưới làn nước do người giúp việc nghiêng b́nh rót hộ. Chẳng phải là phong thái y sĩ. Tóc búi theo kiểu vơ sĩ tuy chỉ có chút đỉnh chỏm tóc chừa lại trên đầu đă cạo sạch. Trang phục vơ sĩ, áo choàng bằng vải đen có hoa văn, dắt hai thanh kiếm dài ngắn trông có vẻ thô tạp.

Murata Zoroku bước ra ngoài khung.

-"A, lâu ngày không được gặp tiên sinh". Katsura lên tiếng.

Murata Zoroku quay đầu lại. Dung mạo kỳ dị đến khiến cho Katsura Kogoro bất giác nín thở. Dung mạo dị thường mà về sau này người ta lén đặt cho hỗn danh "Đạt Ma phun lửa" ấy, nh́n trừng trừng vào Katsura. Trán cao tít, lông mày um tùm mọc thành chùm đen kịt, miệng găy khúc ở giữa như h́nh mái nhà, cằm nhô căng ra trước, hốc mắt lơm sâu vào trong. Chẳng phải loại khuôn mặt b́nh thường. Về sau này, người trở thành bộ hạ tâm phúc của anh ta là Funakoshi Yonosuke (sau Duy Tân đổi tên là Mamoru, chức Nam tước, chết năm Taisho thứ hai, 1913) đă nói về tướng mạo dị thường ấy như sau: -"Dung mạo cổ quái, trong bụng nghĩ ǵ chẳng thể nào biết được". Nói gọn là xấu xí lắm.

-"Vị nào đấy?". Murata Zoroku hỏi.

-"Tôi là gia thần của ngài Mori Daizen Dayu, tên là Katsura Kogoro, đang làm Chủ nhiệm trong trường huấn luyện quân sự của phiên trấn. Hân hạnh được làm quen với tiên sinh".

-"Thế ạ?". Thật ra th́ Murata đă biết Katsura rồi, nhưng không lộ ra mặt đó thôi. -"Thế có việc ǵ kia?". Câu hỏi ngắn gọn, có vẻ anh ta là người không nói lời nào dư thừa.

-"Không, chẳng có việc ǵ lúc này, nhưng xin sẽ đến chơi một ngày nào khác, có được không ạ?"

-"Được chứ. Tôi lúc trước ở trong dinh cơ của phiên trấn Uwajima nhưng nay đă dời đến lô đất số 1 xóm Shindo phường Kojimachi. Trong khu Ichigaya-Mitsuke, ngay trước xóm Mitsuke, chỗ cửa vào số nhà 16, tầng dưới".

Lối chỉ dẫn thật gọn gàng mà rơ ràng, phản ảnh tính cách của anh ta.

Thế nhưng, anh ta lại nói tiếp:

-"Tôi không thích đám chí sĩ của các phiên trấn nên không giao du. Việc của ngài chắc không phải là chuyện luận thuyết trống rỗng đang lưu hành đấy chứ?"

Katsura đâm ra bực bội, không đáp thẳng mà chỉ nói:

-"Thế th́ sẽ gặp lại".

rồi rời đấy ngay.

Trở về dinh cơ phiên trấn ở Sakurada, Katsura thẫn thờ suy nghĩ một hồi. Có ǵ như là cơn hưng phấn chưa yên. Trong đời, Katsura đă từng gặp nhiều nhân vật khác thường, nhưng trường hợp Murata Zoroku là đặc biệt gây cho anh cơn xung động kỳ lạ. Có phải v́ tướng mạo dị kỳ của anh ta chăng? Có lẽ cũng có một phần v́ thế thật. Nhưng chẳng phải chỉ có thế, mà toàn bộ con người anh ta đă tạo ra cảm giác kỳ dị ấy. Có vẻ anh ta là người có lối xử sự không khéo léo đối với người khác, nhưng cũng chẳng phải là vô lễ hay ngang tàng ǵ. Có điều lời nói quá ngắn gọn, không có chữ nào dư thừa. Katsura nhớ lại lúc đó, Murata Zoroku đă chẳng thi lễ một lần nào cả. Người kỳ lạ thật! Katsura lại cảm thấy ấn tượng về dung mạo ấy lưu lại dai dẳng khác thường.

Katsura cho gọi Ito Shunsuke đến pḥng ḿnh. Chàng trai này xuất thân nông dân, được dắt theo lên Edo làm người hầu cận Katsura, hiện nay được thuê làm phiên sĩ ở cấp thấp nhất. Anh ta là người chu đáo, tỉ mỉ. Katsura đưa cho một số tiền túi, bảo anh ta đi ḍ hỏi về Murata Zoroku. Khoảng một tháng sau, Ito báo cáo:

Murata Zoroku có vẻ không được biết đến bao nhiêu trong giới học giả Lan học với nhau ở Edo. Một phần có lẽ là v́ anh ta ghét giao du, phần khác là v́ mới đến Edo chỉ được ba năm nay thôi. Xuất thân là môn sinh lứa xưa cũ nhất trong trường Lan học (Tekijuku, tiền thân của Đại học Y khoa Osaka ngày nay) của thầy Ogata Ko-an (1810-1863) ở Osaka. Thời bấy giờ, nói đến Lan học th́ phải là Osaka, chứ giới học giả Lan học ở Edo chỉ được xem là hạng nh́ mà thôi. Murata nhập học năm Koka thứ ba (1849), là đàn anh học trước nhiều năm so với lứa học giả nổi danh sau này như Sano Tsunetami, Hashimoto Sanai, Otori Keisuke, Nagayo Sensai, Fukuzawa Yukichi (Phúc Trạch Dụ Cát),......

-"Gốc ở làng Susenji (ngày nay thuộc thành phố Yamaguchi) của phiên trấn nhà đấy". Ito nói, có vẻ chế nhạo.

Dân làng đó là thứ cùng đinh, tuy cha của Zoroku là Takamasu là y sĩ được dân làng có phần kính nể. Murata Zoroku trong lúc c̣n ở trường của thầy Ogata Ko-an, đă đi Nagasaki du học khoảng một năm, trở về trường được thăng lên chức Hiệu trưởng. Thời bấy giờ, làm đến chức Hiệu trưởng của trường ấy th́ phải là người có học vấn xuất chúng đặc biệt. Nhưng năm 27 tuổi, Murata đă trở về quê cũ là làng Susenji quận Yoshiki xứ Suo để nối nghiệp nhà làm y sĩ trong làng.

-"Thật đáng tiếc!"

Nghe Ito kể đến đó, Katsura bất giác thở dài mà thốt lên như thế. Bởi người có năng lực học vấn đến mức làm Hiệu trưởng của một trường danh tiếng như thế mà lại không tiếp tục sự nghiệp học giả ở Kyoto-Osaka hay Edo, cũng không được thu nạp làm việc cho phiên trấn Choshu, lại về làm thầy thuốc trong làng quê!

-"Nghe đâu người cha là Takamasu đă gọi về làng đấy"

Ito Shunsuke đă ḍ hỏi cặn kẽ lắm. Đă sai chân chạy việc cấp tốc của phiên trấn đến làng Susenji xác nhận từ sở quản lư làng xă ngay tại địa phương.

Qua năm sau, Murata Zoroku lấy vợ là Kotoko con nhà nông ở làng bên, một phụ nữ hiền hậu có khuôn mặt tṛn trịa.

-"Thế tiếng tăm thầy lang trong làng th́ sao nào?"

-"Xấu tệ!". Ito đáp.

Katsura nghĩ: hẳn là thế rồi. Người như thế th́ chẳng làm y sĩ cho nông dân được.

Tiếng đồn về ông lang vườn làng Susenji vang khắp cả trong quận Yoshiki nữa. Chẳng phải v́ ông lang chẩn bệnh sai lầm, mà v́ ông chẳng thèm mở miệng nói ǵ bao nhiêu, ngay cả với thân nhân của người bệnh của ông nữa. Dân làng ấy truyền tụng rằng: khi nào người làng gặp thầy lang mà chào hỏi:

-"Chào tiên sinh, hôm nay nóng quá nhỉ".

th́ Murata Zoroku chẳng thèm mỉm cười, lại nói:

-"Mùa hè th́ nóng là đương nhiên rồi!".

Đến mùa lạnh, người ta chào hỏi:

-"Thưa tiên sinh, trời lạnh quá nhỉ"

th́ tiên sinh lại bảo:

-"Mùa đông th́ phải lạnh chứ!"

Zoroku không lư giải được tại sao lại có những lời chào hỏi dư thừa như thế trong xă hội loài người! Anh ta cũng chẳng hề tạo nét mặt tươi cười với ai. Zoroku nghĩ rằng tạo nét mặt tươi cười vô cớ như thế là không hợp lư. Suy luận của Zoroku là việc ǵ không hợp lư đều là dư thừa vô ích.

Katsura buột miệng: -"Người kỳ lạ thật!"

-"Anh ta bảo: đàn bà th́ chỉ vợ nhà là đủ! Thậm ghét chuyện chơi gái ở thanh lâu kỹ viện".

Katsura nghĩ: hẳn là thế rồi. Mặt mày thế kia th́ gái nào muốn đến gần! Katsura chợt nhớ lại lúc Zoroku vừa lên tiếng giảng giải với giọng nói như của một bà lăo, vừa cắt ra các bộ phận phụ nữ từ xác người nữ tù. Xem thế th́ quan tâm của Murata Zoroku về phụ nữ chẳng phải ở t́nh cảm mà chỉ là những phân tích về vật thể, đây là tử cung, đây là buồng trứng,...... thế thôi.

Zoroku đă ở quê nhà ba năm. Phiên trấn Choshu bỏ quên Zoroku mất. Trong khoảng thời gian đó, Zoroku bắt đầu quan tâm đến khoa quân sự, cần mẫn phiên dịch binh thư Hải Lục quân Hà Lan. Tất nhiên, sảnh đường của phiên trấn Choshu vẫn hoàn toàn không để ư là trong dân chúng của phiên trấn nhà lại có được một học giả về quân sự như thế. Mà khắp thiên hạ, cũng chẳng ai hay. Duy chỉ có một người biết. Đó là thầy Ogata Ko-an của Murata Zoroku ở Osaka. Thầy Ogata Ko-an nh́n thấy được bên trong Murata Zoroku tiềm ẩn một thiên tài quân sự, nên khi Zoroku từ tạ trở về quê, thầy đă khuyên:

-"Y sĩ thượng hạng th́ chữa bệnh cho đất nước. Anh cũng có tài về y thuật, nhưng trong lúc nước nhà gặp cơn nguy cấp th́ nên tiến về đường quân sự vẫn hơn".

Nhưng Zoroku thưa:

-"Chỉ là nghiệp dư đấy thôi. Cha tôi ở quê nhà đang mong mỏi tôi trở về nối nghiệp nhà làm y sĩ trong làng, tôi không thể làm trái ư người được"

Zoroku đă không theo lời của thầy Ogata Ko-an, một phần cũng v́ cho dù anh có muốn cải tiến binh chế cho xứ nào đi nữa, cũng đâu có phiên trấn nào dùng đến anh. Ngay cả phiên trấn nhà là Choshu cũng bỏ quên anh nữa là!

Trong thời làm thầy lang trong làng, có lần Zoroku đă cùng người làng đến Hagadai để xem cuộc thao luyện đại quy mô theo binh pháp cổ truyền của phiên trấn, có ba vạn quân và hai ngàn ngựa tham gia. Nh́n khói thuốc súng và đám bụi mù ấy, có lẽ Zoroku đă rất ước muốn được dùng tài năng bày binh bố trận của ḿnh. Nhưng đành im lặng mà chịu đựng thân phận không may mắn. Murata Zoroku vốn không phải là người khoái hoạt đến mức tự ḿnh tuyên truyền cho ḿnh được.

Thế mà lại có phiên trấn nhảy ra muốn mua tài năng của anh ta! Mùa thu năm Kaei thứ 6 (1853), khi Zoroku làm y sĩ ở làng được ba năm, phiên trấn Uwajima ở xứ Iyo bên kia biển đă ngầm sai sứ giả đến viếng, mời anh sang làm việc cho họ. Lănh Chúa của phiên trấn Uwajima là Date Munenari cùng với Lănh Chúa Shimazu Nariakira của phiên trấn Satsuma là hai Lănh Chúa thông hiểu về Dương học nhất trong tất cả các Lănh Chúa thời bấy giờ. Hai phiên trấn ấy đă tiến trước các xứ khác rất xa về mặt cận đại hoá binh chế. Chính phiên trấn Uwajima đă âm thầm cho đổi tên để thu dụng Takano Nagahide [8] đang trên đường lưu vong. Khi Takano trở về Edo, cần t́m người thay thế ḿnh, mới nhờ Ogata Ko-an giới thiệu nhân tài. Ogata Ko-an đề cử:

-"Trong thiên hạ, không c̣n ai khác hơn Murata Zoroku ở phiên trấn Choshu!"

Nguyên do là như thế, nên mới có chuyện sứ giả từ đảo Shikoku lặn lội sang gặp Murata. Murata quyết tâm ra làm việc cho phiên trấn Uwajima, tháng thứ ba kể từ ngày hạm đội của Perry đến Nhật Bản, năm Kaei thứ 6 (1853), khắp thiên hạ đang sôi nổi trong cơn sốt pḥng vệ lănh hải.

-"Sau khi đến phiên trấn Uwajima, Murata mới đổi tên là Zoroku đấy". Ito nói.

Katsura hỏi cho biết: -"Thế trước đấy tên là ǵ?"

-"Murata Ryoan".

-"Thế à?". Katsura biến sắc. Anh chợt nhớ ra điều ǵ đấy. -"Có đúng thế không?"

-"Thưa, không sai chút nào".

Katsura nghĩ: người mang tên đó chắc chắn đă có lần đến thành Hagi rồi, mà đến ngay tư dinh của ḿnh nữa. Anh ta bảo là có ư kiến muốn tŕnh về chuyện đảo Takeshima, nhưng không có thư giới thiệu của ai cả. Takeshima là một ḥn đảo trong hải vực Triều Tiên, thời bấy giờ, phiên trấn Choshu đang có cuộc tranh luận sôi nổi về chuyện khai thác đảo ấy làm bàn đạp để tiến vào Triều Tiên - Măn Châu. Nhưng lúc ấy, Murata Ryoan chỉ là cái tên lạ tai của một người nông dân. Hơn nữa, rủi thay lại nhằm lúc Katsura đang nằm dưỡng bệnh nữa. Nên Katsura đă bảo người nhà từ khước mà mời đi chỗ khác.

-"Thế ạ?". Murata cũng chẳng v́ thế mà tức giận ǵ, lại nhân có người nhà của Katsura đấy, bèn giải thuyết dài ḍng về những chi tiết ghi trong các sách hàng hải Hà Lan về ḥn đảo Takeshima, cuối cùng, đă êm thấm ra đi sau khi để lại lời nhắn rằng:

-"Xét về Công pháp quốc tế, cũng nên chiếm lấy đảo ấy càng sớm càng tốt".

Có lẽ anh ta chỉ muốn nhắc nhở phiên trấn nhà biết rằng có điều ghi trong sách hàng hải như thế đấy.

Katsura hối tiếc: phải rồi, đúng là người đó. Hoá ra chính ḿnh cũng là một kẻ đă đẩy Murata Zoroku từ phiên trấn Choshu sang làm việc ở phiên trấn khác mất! Nhưng mà, nếu thế th́ tại sao lúc gặp nhau trong khuôn viên ngôi chùa nhỏ ở Kozukappara, ḿnh đă xưng là gia thần của ngài Mori Daizen Dayu, tên là Katsura Kogoro,...... mà Murata Zoroku lại chẳng nhắc đến chuyện trước nhỉ? Lúc ấy, Murata Zoroku chỉ nói: -"Thế à?", mặt chẳng lộ vẻ ǵ khác lạ cả. Thật là một nhân vật khó hiểu quá.

Thật ra, đối với Katsura là người đă sinh vào một nhà quyền quư trong thành Hagi, kế thừa nghiệp nhà là phiên sĩ cao cấp, lại c̣n được Lănh Chúa sủng ái nữa, th́ tâm sự của một thứ dân như Zoroku là thứ khó mà hiểu được. Có lẽ chuyện trước, đối với Zoroku là một điều khuất nhục mà anh ta không muốn nhắc lại.

Katsura lại thôi thúc Ito: -"Rồi sao nữa?"

-"Vâng...". Ito nói tiếp.

Ở phiên trấn Uwajima, Murata Zoroku được thu dụng như vơ sĩ cấp cao, lănh lương 100 hộc. Tuy nhiên, không phải là phiên sĩ, mà với tư cách nhân viên biệt phái từ phiên trấn khác đến. Dù vậy, Zoroku đă bằng ḷng với sự đăi ngộ ấy. Anh ta đă đi ṿng đường biển Shikoku, vượt qua nhiều đèo núi, dẫm chân lên khắp các vùng đất Uwajima kẹp giữa núi và biển. Công việc của Murata Zoroku ở Uwajima chẳng phải là hành nghề y sĩ Lan học, mà việc chính là phiên dịch và giảng giải binh thư ngoại quốc. Anh ta dịch sách thao luyện bộ binh, giảng dạy cách thiết kế xây dựng pháo đài,......, ngày nghỉ th́ âm thầm giải phẫu mèo, hay chuốt gọt bọt biển. Có lúc được phiên trấn Uwajima phái đến cảng Nagasaki để học hỏi trực tiếp từ người Hà Lan trú ngụ ở đấy về cách chế tạo và sửa chữa tàu chiến. Trường Huấn luyện Hải quân Nagasaki của Mạc Phủ sau này sản xuất ra các nhân vật nổi tiếng Katsu Kaishu, Enomoto Takeaki,... th́ lúc bấy giờ thực chất chưa phát triển mấy, nên có thể nói Murata Zoroku đă là nhân vật kiệt xuất nhất về mặt đó. Từ người Hà Lan, Murata Zoroku đă học được các môn hàng hải, hải vận, tạo thuyền, pháo thuật, dụng cụ trên tàu thuyền, trắc lượng, toán học cao đẳng, động cơ tàu thuyền, và thực tập pháo thuật. Sau đó, năm Ansei thứ ba (1856), đă theo Lănh Chúa Uwajima lên trú nhậm ở Edo, nhưng ghét sinh hoạt sứ thần ru rú trong dinh cơ của phiên trấn nên đă táo bạo đệ tŕnh nguyện vọng muốn mở trường dạy học tư, cuối cùng cũng đạt được sở nguyện, vẫn lănh bổng lộc từ phiên trấn Uwajima mà c̣n được mở trường riêng gọi là Kyukyodo (Câu cư đường). Địa chỉ th́ đúng như đă cho Katsura lúc gặp ở Kozukappara, là: -"Trong khu Ichigaya-Mitsuke, ngay trước xóm Mitsuke, chỗ cửa vào số nhà 16, tầng dưới". Nguyên nơi đó là nhà ở của một gia thần trong phiên trấn Uwajima, Murata Zoroku đă mua lại với giá 36 lạng bạc.

-"Thế bây giờ vẫn c̣n trường đó chứ?"

-"Đúng thế".

-"Dạy những ǵ nào?"

-"Thưa, dạy tiếng Hà Lan, binh pháp và y học. Phiên sĩ từ các phiên trấn khác đến học đông lắm". Ito nói. -"Điều lạ lùng nhất là có cả ngài Kusaka Genzui của phiên trấn nhà đến học nữa, tuy chỉ trong khoảng một tháng".

-"Thế kia à?"

Katsura nhớ ra. Ngôi trường mà Kusaka đă đến học rồi bực tức v́ khả năng tiếng Hà Lan của ḿnh kém, đến bỏ học mà trở về Hagi ấy, hoá ra là trường tư của Murata Zoroku! Katsura nghĩ: thế th́ Murata Zoroku cũng tệ quá! Hẳn là anh ta đă không thèm cho Kusaka biết là đồng hương Choshu đấy. Bởi nếu biết thế th́ người nhiệt tâm với xứ sở của ḿnh như Kusaka hẳn là đă tự hào mà khoe với mọi người rằng Murata Zoroku cũng là người Choshu.

Rồi chính Mạc Phủ chứ không phải là phiên trấn Choshu, đă để ư đến Murata Zoroku. Vẫn để nguyên là nhân viên của phiên trấn Uwajima, Mạc Phủ thuê Murata Zoroku giúp việc cho giáo thụ của Sở Điều nghiên sách sử (Tây phương) của Mạc Phủ, với danh nghĩa là trợ giáo, thực chất là nhân viên phiên dịch, cấp cho mỗi tháng suất gạo của vơ sĩ có 20 bộ hạ, và mỗi năm thêm 20 lạng bạc. Sau đó, lại cho kiêm luôn chức giáo thụ về bộ môn pháo thuật ở Sở Giảng Vơ của Mạc Phủ nữa. Có lẽ thời bấy giờ, khắp Edo hiếm người có được nhiều chức danh như Murata Zoroku: làm Hiệu trưởng một trường tư, kiêm giáo quan của hai bộ môn trong hai trường của Mạc Phủ, lại c̣n làm việc cho phiên trấn Uwajima, và c̣n lănh phụ cấp từ phiên trấn Kaga làm thêm việc dịch thuật nữa.  

Katsura mỉm cười khổ sở: -"Hoá ra chỉ có Choshu, phiên trấn nhà là không biết đến anh ta mà thôi!". Bèn tức tốc bàn với trọng thần cai quản dinh cơ của phiên trấn Choshu ở Edo là Sufu Masanosuke để kiếm cách triệu thỉnh Murata Zoroku về làm việc cho phiên trấn nhà. Sufu Masanosuke là mẫu người ưa hành động hơn là suy tư, nhưng ngay cả nhà hành động hơn người này nữa, cũng phải ngần ngừ trước lời đề cử của Katsura. Bởi Murata Zoroku ở các phiên trấn khác th́ không biết sao, chứ ở phiên trấn Choshu th́ chỉ là thứ dân cùng đinh mà thôi. Tập quán truyền thống của phiên trấn Choshu không cho phép triệu thỉnh loại thứ dân cùng đinh như thế ra làm quan. Sufu Masanosuke mặc cả: -"Nếu chỉ cỡ phiên dịch thuê th́ được".

Katsura nói: -"Vậy th́ để tôi thương lượng xem sao, nhưng chắc là anh ta sẽ từ chối thôi".

Bởi chẳng phải là phiên sĩ, nên Murata Zoroku đă thu thập được kiến thức học vấn bằng sức lực, tiền bạc của chính ḿnh, chứ chẳng nhờ ǵ ở phiên trấn Choshu. Katsura thầm lo, v́ Murata Zoroku tính khí cương cường như thế mà lại đă chẳng được ơn nghĩa ǵ từ phiên trấn nhà cả.

Katsura đến viếng, gặp lúc Murata Zoroku đang hướng dẫn môn sinh đọc bài. Zoroku sai người làm bảo Katsura chờ đấy, rồi cứ tiếp tục hướng dẫn môn sinh. Lúc xong lớp ấy th́ đă lên đèn rồi. Katsura khoanh tay ngồi đợi ở khoảng trống ba chiếu [9] sau ngưỡng cửa, chỉ có một ḷ than nhỏ để sưởi. Than tàn thành tro cả rồi mới thấy Zoroku bước đến. Chẳng thèm xin lỗi đă bắt khách phải chờ lâu, Zoroku chỉ nói:

-"Tôi sắp ăn tối, sau đó phải dịch phương pháp thao tác của súng Goebel cho Mạc Phủ, thế nên thời gian chỉ có thể là trong ṿng một giờ lúc ăn tối đó thôi, có được không?"

Katsura gắng dằn ḷng tức giận. Nghĩ lại th́ ngày trước, chính ḿnh đă xua đuổi anh ta ở ngưỡng cửa nhà ḿnh rồi, nên nay không thể hùng hỗ được, đành giữ vẻ mặt hoà dịu mà gật đầu: -"Cũng được!".

Katsura được đưa vào chỗ ăn tối cũng là thư pḥng của Murata Zoroku. Khay thức ăn của Katsura có một bát đầy đậu hủ. Thức ăn chỉ có thế. Khiến Katsura ngẩn người.

-"Ngài không thích đậu hủ à?"

Murata Zoroku nói, tự ḿnh th́ cầm ngay đũa lên, bắt đầu ăn. Cứ đều tay chấm đậu hủ vào nước tương mà đưa lên miệng nhai. Về sau này, khi phiên sĩ Choshu là Yamada Akiyoshi (Bá tước, Lục quân Trung tướng, 1844-1892) lập chiến công trong trận Hakodate, Murata Zoroku đă mời đến khoản đăi thưởng công, cũng cho ăn đậu hủ. Yamada tức tối, không đụng đến đũa.

Katsura không làm sao hơn, đành ăn. Vừa ăn vừa nh́n khuôn mặt dị tướng của Murata Zoroku, càng thấy đậu hủ khó nuốt.

Zoroku nói: -"Đậu hủ có nhiều chất dinh dưỡng. Giống như phó mát của Tây phương. Đủ để nuôi sống người ta".

Katsura nói sang chuyện chính. Zoroku đáp:

-"Phiên trấn Choshu muốn mời tôi ra làm việc à? Tôi có hộ tịch vơ sĩ ở phiên trấn Uwajima và lănh bổng lộc của Mạc Phủ nữa. Đấy mới là Murata Zoroku!"

-"Nghĩa là thế nào ạ?"

-"Đối với Mạc Phủ và phiên trấn Uwajima th́ tôi là Murata Zoroku. C̣n đối với phiên trấn Choshu, tôi chỉ là Munetaro (tên thuở bé) ở làng Susenji trong lănh địa mà thôi. Tên Munetaro ở làng Susenji ấy có lập thuyết, có lư luận bao nhiêu đi nữa, cũng đâu có được nghe cho. V́ thế, tôi từ chối!".

-"Nhưng mà......"

-"Khoan đă! Người quân tử th́ phải lănh chịu trách nhiệm về lời nói của ḿnh chứ. Bằng chứng là ư kiến của y sĩ cho nông dân là Murata Ryoan th́ chính ngài Katsura đă không thèm biết đến kia mà!".

Katsura cúi mặt xuống, thầm nghĩ: Anh ta nhớ lại chuyện trước rồi. Miếng đậu hủ trong miệng lại càng khó nuốt!

Zoroku thẳng thừng: -"Tôi không ra làm quan cho phiên trấn Choshu đâu!"

Ngày hôm sau, Katsura lại đến. Zoroku lănh đạm bảo rằng chuyện hôm qua có nói thêm cũng mất th́ giờ vô ích mà thôi. Nhưng Katsura vẫn lễ độ mà thuyết phục:

-"Vậy th́ xin đề nghị như thế này: Ngài không ra làm quan, nhưng phiên trấn Choshu nhờ ngài phiên dịch binh thư, th́ sao nào?"

Katsura đă tính toán rất khéo léo. Thật ra, chuyện Zoroku ra làm quan th́ Sufu Masanosuke đă nói rồi, không thể có cách nào đưa một người thứ dân cùng đinh như thế ra làm quan cho phiên trấn Choshu được. Cùng lắm th́ cho làm cỡ cảnh sát, tùy phái, hay bộ tốt mà thôi. Thế nhưng chẳng lẽ lại mời giáo thụ Sở Giảng vơ của Mạc Phủ là Murata Zoroku ra làm bộ tốt! Do đó, nhờ phiên dịch binh thư là đích nhắm trong bụng Katsura ngay từ đầu rồi.

-"À, phiên dịch th́ được!".

Zoroku đă nhận lời thật dễ dàng. Bởi cũng đang dịch sách cho các phiên trấn Uwajima và Kaga nữa mà.

-"Các phiên trấn cải tiến binh chế theo sách dịch của tôi th́ c̣n ǵ bằng".

Zoroku cố ư nói "các phiên trấn" có vẻ để tỏ ư không xem Choshu là "phiên trấn nhà" đặc biệt ǵ cả.

Sau này, Murata Zoroku đă dịch cho phiên trấn Choshu ba tập sách. Về năng lực ngoại ngữ của người đă học tập ở trường của thầy Ogata Ko-an này, trọng thần của Mạc Phủ là Otori Keisuke đă b́nh rằng:

-"Công việc phiên dịch binh thư ở Sở Giảng vơ của Mạc Phủ đă hoàn toàn thay đổi từ ngày ông ấy đến làm việc. Đến nỗi hễ có câu nào khó hiểu trong nguyên tác th́ các giáo thụ khác lại bảo sang hỏi thầy Murata Zoroku".

Trong phiên trấn Choshu có y sĩ Lan học Aoki Shuhitsu (1803-1863là đệ tử trực tiếp của y sĩ Hà Lan Siebold. Ngay cả Aoki này đọc bản dịch của Murata Zoroku cũng phải cảm thán:

-"Thưa ngài Katsura, phải là quỷ thần mới dịch ra được như thế!"

Chính Katsura cũng kinh ngạc. Bởi bản dịch của Murata Zoroku không chỉ giải thích được binh chế Hà Lan, mà c̣n được chỉnh đốn sao cho dùng được ngay vào hiện t́nh của các phiên trấn ở Nhật Bản, đáng được xem là bản đề án cải tạo binh chế hơn là bản dịch. Chẳng hạn, đọc bản dịch của Zoroku "Quy tắc huấn luyện binh sĩ bắn súng của Hải quân", th́ thấy nói đến "bộ tốt" như sau:

"Bộ tốt, bồi thần, nông dân, thị dân, tất thảy đều là binh lính chủ lực được cả. Trông cậy vào vơ khí, sẽ quyết định thắng bại trên chiến trường, ở đồng bằng hay cao nguyên".

Nghĩa là, dùng cả thứ dân làm quân chủ lực. Dựa trên điều khoản này mà về sau Takasugi Shinsaku đă khai sáng ra loại bộ đội đặc biệt (gồm toàn thứ dân chứ không phải vơ sĩ).

Lại nữa, phần giải thích về "sĩ quan" trong quân đội Tây phương th́ phá vỡ quan niệm truyền thống Nhật Bản trong các phiên trấn về thân phận và giai cấp vơ sĩ, gia thần, vơ sĩ cao cấp,...... Bản dịch của Zoroku ghi:

"Sĩ quan: cần phân biệt với giai cấp vơ sĩ theo truyền thống. Sĩ quan ở đây chỉ khác với binh lính ở điểm có có chức vụ và lương bổng cao hơn mà thôi. Trong binh chế Tây phương, sĩ quan chỉ huy binh lính nên cần có học vấn đủ để áp dụng phương sách mưu lược mà chỉ đạo".

Zoroku nhấn mạnh ở điểm "chỉ đạo".

"Có nhiều người đồng hoá khả năng dùng đao kiếm thương kích với tư cách của bậc , đó là điều sai lầm. Dùng đao kiếm thương kích súng ống là việc của binh lính".

Đọc đến đó, Katsura kinh ngạc đến ngưng thở. Là vơ sĩ cao cấp trong phiên trấn, Katsura nhận ra rằng đây không chỉ là sách binh pháp, mà c̣n có tính chất cách mệnh nữa. Nếu áp dụng binh chế mới theo đúng trong sách này th́ sẽ phải phủ nhận cả giai cấp vơ sĩ đồng thời làm băng hoại cả thể chế phiên trấn nữa.

Đến tháng hai Man-en nguyên niên (1860), phiên trấn Choshu mua vào một ngàn khẩu súng trường Goebel từ cảng Nagasaki, bắt tay vào việc cải cách binh chế. Trong đám gia thần của Lănh Chúa cũng có vài người đă biết sơ qua binh thuật Tây phương, như y sĩ Lan học Aoki Shuhitsu, Tahara Genshu, Tojo Eian,...... nhưng không ai có khả năng về binh bị cả. Aoki Shuhitsu mới đề nghị với Katsura:

-"Phải gọi Murata Zoroku mới được. Thế nào cũng phải lấy lại ông ấy từ Mạc Phủ và phiên trấn Uwajima".

Katsura đem việc ấy bàn với Sufu Masanosuke. Sufu sửng sốt:

-"Nhưng anh ta là thứ dân cùng đinh mà!".

Sufu Masanosuke phải thỉnh ư Lănh Chúa là Mori Takachika. Kết quả cũng chẳng khá hơn. Nếu th́nh ĺnh mà thu dụng thứ dân cùng đinh làm phiên sĩ th́ đám gia thần sẽ bất măn dao động mất. Cuối cùng, Sufu Masanosuke đành phải quên đi chuyện thu dụng Murata Zoroku làm phiên sĩ, chỉ thuận cho bổng lộc mỗi năm 25 bao gạo, rồi từ từ tăng thêm mà thôi. Và lấy danh nghĩa là môn nhân coi như con nuôi của Aoki Shuhitsu. Aoki Shuhitsu là phiên sĩ cao cấp của phiên trấn Choshu, con nuôi của Aoki Shuhitsu th́ cũng được liệt vào cấp vơ sĩ.

-"Kogoro này, Zoroku có chịu điều kiện như thế không nhỉ?"

Sufu Masanosuke hỏi, nhưng nghĩ hẳn là Zoroku không chịu rồi. Có người nào ngu độn đến mức bỏ chức giáo thụ của Mạc Phủ, bỏ thân phận vơ sĩ ở phiên trấn Uwajima, chịu giảm bổng lộc c̣n có một phần ba, mà thân phận lại rơi xuống ngang với cấp bộ tốt, nhận chịu điều kiện như thế mà làm việc cho phiên trấn Choshu? Katsura ph́ cười khi nghe chuyện như thế. Sufu Masanosuke cũng cười khổ sở mà nói:

-"Sau này sẽ kiếm cách bù trừ mà".

-"Nhưng Zoroku biết có bằng ḷng như thế không?"

-"Bằng ḷng chứ!"

Sufu Masanosuke chịu khó công tác ngay ở quê nhà của Zoroku. Quan Chưởng quản việc Địa phương ở làng Susenji cho gọi ông cụ Takamatsu đến, khéo léo chiêu dụ ông ráng thuyết phục con ông là Murata Zoroku trở về làm việc cho phiên trấn nhà.

-"Không muốn dùng đến quyền lực ép buộc, nhưng phiên trấn nhà không thể để cho Mạc Phủ hay phiên trấn nào khác sử dụng người của xứ này được".

Kế sách ấy của Sufu Masanosuke vậy mà đă thành công! Khi phiên trấn Choshu tổ chức hội thảo về Thực nghiệm Hoá học trong dinh cơ của phiên trấn ở Azabu, Edo, Murata Zoroku đă đến dự, giao du thân mật với các học giả Dương học của Choshu như Tojo Eian, Tezuka Ritsuzo,... và với Aoki Shuhitsu là người đă quen biết từ trước. Trong lần đó, đám học giả đă bàn nhảy sang lư thuyết đạn đạo. Mọi người đặt câu hỏi với Murata Zoroku. Zoroku giải thích căn cứ của lư thuyết đạn đạo bằng những phương tŕnh toán học phức tạp, khiến cho cử toạ tṛn mắt thán phục. Zoroku nói:

-"Có ǵ đâu! Những lư luận tột cùng như thế này th́ có thời gian là giải ra được thôi. Nhưng đâu có phải cứ áp dụng thật đúng phương tŕnh toán học là bắn đạn được! Những người đầu óc thông thái quá mà động đến pháo thuật th́ cứ mê man theo sự hấp dẫn của phương tŕnh toán học, cuối cùng lại chẳng bắn ra được một phát đạn nào".

Katsura thán phục. Zoroku chẳng phải chỉ là học giả giỏi lư thuyết suông mà thôi.

Trên đường về, Katsura sánh vai cùng Zoroku. Chợt Zoroku hỏi, có phần bí ẩn:

-"Phiên trấn Choshu cần đến tôi à?"

-"Cần lắm"

-"Cần đến mức nào, xin nói rơ cho".

Zoroku cho biết đă được cha ḿnh khuyên nên trở về phục vụ cho phiên trấn nhà, và chính ḿnh cũng có ư như thế, nên muốn biết mức độ ước muốn của phiên trấn Choshu cụ thể bằng số lượng. Số lượng của Murata Zoroku hẳn là số lương bổng, cấp bậc của vơ sĩ rồi. Đúng là lối nói chính xác số lượng, không dư thừa chữ của anh ta.

Katsura đành phải thành thật cho biết: -"Mức độ 25 bao gạo mỗi năm".

Katsura nh́n Zoroku, nơm nớp lo có lẽ Zoroku nổi giận, có lẽ Zoroku từ khước,...

Nhưng Zoroku lại b́nh thản đáp: -"Xin nhận lời".

Katsura thật không ngờ! Trong bộ quần áo vải thô, áo choàng ngắn, bước chân có hơi ṿng kiềng, Murata Zoroku nh́n thẳng vào mắt Katsura, nghiêm trang nói:

-"Giống như lư thuyết đạn đạo ấy. Thế giới người ta cũng không giống hệt phương tŕnh toán học được"

Katsura bất giác nh́n lảng đi. Hẳn là Zoroku đă biết được phiên trấn Choshu công tác như thế nào rồi.

Vấn đề đưa Murata Zoroku trở về Choshu chưa xong được ở đấy. Bởi c̣n phải nói sao với Mạc Phủ và phiên trấn Uwajima đă thuê Zoroku nữa. Rất may là Lănh Chúa Date Munenari của phiên trấn Uwajima lại là thâm giao của Thế tử Motonori của phiên trấn Choshu nên đă dàn xếp được ổn thoả. Phía Uwajima c̣n nói có vẻ mỉa mai:

-"Trước nay vẫn lấy làm lạ sao người tài ngay trong xứ như Murata Zoroku mà phiên trấn Choshu lại bỏ quên như thế được!"

Có điều Uwajima không chịu để Choshu độc chiếm Murata Zoroku, nên lấy lư do thỉnh thoảng Uwajima cũng muốn nhờ phiên dịch, để đặt điều kiện: muốn cấp bổng lộc hàng năm cho Zoroku, nếu Choshu không chịu như thế th́ không đồng ư cho Murata Zoroku trở về Choshu. Phiên trấn Choshu đành phải chấp nhận.

Và chính Murata Zoroku cũng đặt điều kiện với Sufu Masanosuke và Katsura Kogoro, rằng sẽ tiếp tục mở trường riêng để dạy cho sĩ phu từ các phiên trấn khác nữa, có ǵ ngăn trở không? Hai vị quan lớn của Choshu đành phải đáp: -"Không sao!".

Về phía Mạc Phủ th́ cũng suôn sẻ không ngờ. Tuy Murata Zoroku đang kiêm nhiệm ba chức giáo thụ của Mạc Phủ, ở Sở Điều nghiên sách sử, Sở Giảng vơ và Sở Huấn luyện Quân hạm, nhưng thực tế, thân phận chẳng phải là gia thần của Mạc Phủ, nên chuyện hộ tịch không thành vấn đề.

Thế là Zoroku đóng cửa trường Kyukyodo, dời sang dinh cơ phiên trấn Choshu ở Azabu, mở trường mới ở đấy. Môn sinh theo học đến từ 54 phiên trấn khác nhau. Tuy nhiên, công việc của anh ta ở phiên trấn Choshu chỉ là nhân viên phiên dịch và giáo sư ngữ học mà thôi. Phiên trấn Choshu chỉ dùng chút tài năng ấy của anh ta thôi.

Thỉnh thoảng, Sufu Masanosuke lại nhớ đến mà hỏi Katsura:

-"Đạt Ma phun lửa ấy ra sao rồi?"

Người ta bảo hỗn danh ấy đă do Takasugi Shinsaku đặt, có người lại cho là chính Sufu Masanosuke đặt ra. Bởi mặt mày Murata Zoroku trông giống như mặt ông Đạt Ma sư tổ đang phun lửa phun trúc ǵ đấy.

Katsura đáp: -"Chả biết".

Một khi Murata Zoroku đă về làm việc cho phiên trấn Choshu rồi th́ Katsura v́ công việc khác hẳn, mà chỗ ở cũng khác, Katsura ở ngay trong bản doanh Edo của phiên trấn ở Chofu, khu Sakurada, c̣n Zoroku ở dinh cơ phụ của phiên trấn ở Azabu, cách trở địa lư ấy cũng khiến Katsura quên khuấy đi mất Zoroku. Katsura chỉ nghe đồn là dạo này Zoroku thường đến khu Kanagawa để học Anh ngữ. Nghe đâu thầy dạy là nhà truyền đạo người Mỹ J.C. Hepburn ngụ tại Kanagawa.

Sufu Masanosuke lắc đầu: -"Người khác đời thật! Ngôn ngữ ngoại quốc lại hấp dẫn anh ta đến thế kia à!"

Ngay sau đó, Mạc Phủ quyết tâm xây dựng Lục Hải quân theo kiểu Tây phương nên đă triệu thỉnh học giả Binh học Tây phương của phiên trấn Choshu là Tojo Eian, cho làm bộ tướng của Mạc Phủ. Tojo Eian cũng giống như Murata Zoroku, v́ không phải xuất thân là vơ sĩ nên cũng đă bị phiên trấn Choshu đối xử lạnh nhạt, chỉ cho làm việc phiên dịch mà thôi.

Bị Mạc Phủ đoạt mất Tojo Eian, phiên trấn Choshu mới cuống cuồng lên. Giá mà đă cho Tojo Eian làm phiên sĩ th́ Mạc Phủ đă chẳng cướp đoạt được dễ dàng như thế. Katsura nói với Sufu Masanosuke:

-"Chúng ta bảo là Mạc Phủ làm việc bất nhất, thế nhưng khi cần người, th́ ngay cả thứ dân cùng đinh, Mạc Phủ cũng cho làm vơ sĩ cận thần của Chúa đấy. Hoá ra, các phiên trấn chư hầu lại cố chấp vào chế độ giai cấp vơ sĩ hơn là Mạc Phủ! Murata Zoroku c̣n tài giỏi hơn Tojo Eian nữa, chắc chắn Mạc Phủ sẽ không bỏ qua được đâu"

-"Ta hiểu rồi".

Lúc đó, Murata Zoroku đang theo lệnh của phiên trấn lên đường trở về thành Hagi trong phiên trấn Choshu để xây dựng trường học theo Tây Dương đặt trọng tâm vào khoa quân sự. Sufu Masanosuke bàn với các quan đầu năo của phiên trấn, lập tức thăng Murata Zoroku lên thành phiên sĩ cao cấp thuộc tổ Tiên phong, ban khen là "Nhiều năm học tập xuất sắc Lan học", và thưởng cho mười lạng bạc chẳng hiểu dựa trên căn cứ ǵ. Chừng như chưa đủ an tâm, Sufu Masanosuke c̣n gửi thư cho bạn ở tại xứ là Aoki Kenzo1815-1870, em của Aoki Shuhitsurằng: "Tôi nghe rằng Tojo Eian đă theo Mạc Phủ triệu thỉnh mà đi rồi, Hải quân ta hẳn là phải cần người lắm. Vậy có Murata Zoroku trở về xứ đấy, hăy cho phục vụ ngay đi", và dặn ḍ hăy đối xử ân cần để Murata Zoroku khỏi bất măn chuyện ǵ ở quê nhà. Thế là phiên trấn Choshu đột nhiên mà đối xử tốt với Murata Zoroku.

Trường học binh thuật Tây Dương của phiên trấn xây dựng xong xuôi ở gần thành Hagi, được đặt tên là Hakushudo (Bác tập đường), thực chất là trường đào tạo sĩ quan cho phiên trấn Choshu. Trường có các học khoa Binh pháp, Hải quân, Pháo thuật. Murata Zoroku dạy ở cả ba khoa ấy. Sách học th́ bỏ chuyện học sách nguyên tác ngoại ngữ, mà dùng bản dịch cả. Zoroku nói:

-"Học tập bằng sách ngoại ngữ th́ mất mười năm. Học xong mười năm sách ngoại ngữ ấy, bọn sĩ quan tóc bạc trắng mất"

Điểm phi thường ở Zoroku là mặc dù chính ḿnh đă thu thập tri thức phần lớn chỉ từ sách vở, nhưng dạy cho học tṛ thu thập tất cả bằng thực nghiệm. Ví dụ trong học khoa Binh pháp có bảy môn học: công binh chiến trường, quy tắc đóng đồn, quy tắc hành quân, công tác tiên phong, thuật cận chiến, thuật chiến đấu, thuật chỉ huy; tất cả đều thực hành ở sân tập, do Zoroku hướng dẫn tập luyện thực địa.

Và Zoroku đào tạo nhanh chóng bằng cách khuyến khích sự năng nổ của học tṛ. Các môn học phổ thông như lịch sử, địa lư, phân tích, toán học, thiên văn th́ Zoroku bảo: -"Nếu có sức th́ học thêm".

Đám phiên sĩ cao cấp ở gần thành Hagi đối với giáo quan binh pháp Murata Zoroku th́ lănh đạm và khinh thị xuất thân thấp hèn của anh ta. Có lần, một kẻ trong bọn thấy Zoroku mặc quần áo thường, đă hỏi:

-"Murata tiên sinh, đă là phiên sĩ cao cấp, sao lại lúc nào cũng mặc áo cộc như hạng người thô tạp thế kia?"

Zoroku thản nhiên đáp: -"Bởi tôi không cưỡi ngựa được".

Ra cái điều không cưỡi ngựa nên không cần phải mặc áo khoác dài của vơ sĩ, nghe cũng có lư do rơ ràng. Tuy vơ sĩ mà không cưỡi ngựa được th́ người ta cho là điều sỉ nhục. Vậy mà Zoroku vẫn thản nhiên như không.

Có người đă hỏi Zoroku: -"Tiên sinh dùng kiếm theo môn phái nào?"

Zoroku đáp thẳng: -"Tôi không học kiếm thuật".

Người ta đồn là Zoroku không biết cả cách rút kiếm nữa kia. Có kẻ cắc cớ đă tán chuyện giám định đao kiếm, rồi bảo Zoroku rút kiếm cho xem. Thông thường, phải bật đốc kiếm trước mới rút kiếm ra dễ dàng được. Nhưng Zoroku chỉ bậm môi lôi kiếm ra, loay hoay một hồi mới kéo ra được, đứng thở một hơi dài. Cả đám gia thần vơ sĩ được dịp cười chế nhạo: -"Thật là một vơ sĩ đáng nể!".

Đối với sự chế nhạo ấy, Zoroku đă đáp lại trong buổi dạy ở Hakushudo:

-"Cấp sĩ trong binh học của ta không phải là những kẻ lănh bổng lộc cao trong các phiên trấn. Vơ khí của cấp sĩ không phải là đao kiếm cung thương, mà là binh lính trong đội. Tài năng của cấp sĩ không phải ở lưu phái kiếm thuật mà là năng lực chỉ huy binh lính. Với những kẻ cứ khoe ḿnh là vơ sĩ vơ sĩ, th́ không thể giao sự an nguy của xứ sở vào tay họ được".

Sau đó, Zoroku trở lại Edo trú đóng, trở lại sinh hoạt dịch thuật và giảng dạy binh thư trong một góc của dinh cơ phiên trấn ở Azabu.

Nhưng rồi thời thế biến chuyển ngay. Tháng 5 năm Bunkyu thứ 3 (1863), phiên trấn Choshu đơn độc thực hành việc đánh đuổi bọn man di Tây phương, đă pháo kích tàu thuyền ngoại quốc ở eo biển Bakan; ngày 18 tháng 8, biến động chính trị ở Kyoto (30 tháng 9, 1863, Hoàng thân Nakagawa cùng các phiên trấn Satsuma, Aizu phe chủ trương triều đ́nh và Mạc Phủ hợp tác, đánh đuổi quân phiên trấn Choshu phe Cần Vương Nhương Di ra khỏi kinh đô) khiến cho thế lực Choshu bị triều đ́nh gạt ra ngoài; qua năm sau, Genji nguyên niên (1864), biến cố Ikedaya (Shinsengumi chém giết lăng sĩ Cần Vương) xảy ra vào tháng 6; đến tháng 7 lại có biến cố ở cửa Hamaguri của Hoàng thành (quân phiên trấn Choshu gây rối); tháng 8, Mạc Phủ tuyên cáo sẽ chinh phạt phiên trấn Choshu; rồi quân Choshu bắn nhau với hạm đội của liên quân Anh Mỹ Pháp Hà Lan ở eo biển Bakan, và thảm bại tan tác. Trong khoảng thời gian đó, Sufu Masanosuke cảm khái v́ thời thế mà mổ bụng tự sát, Katsura th́ lâm vào biến cố ở cửa Hamaguri, phải trốn chạy khỏi kinh đô Kyoto, không biết trốn đi đâu.

Zoroku trở về xứ. Năm đó, vừa 40 tuổi. Chức vụ chỉ là nhân viên điều nghiên về súng đạn. Zoroku đi một ṿng xem xét các pháo đài ven bờ biển đă bị bắn phá tan tành trong trận đại bại trước hạm đội liên quân ngoại quốc. Zoroku ngậm ngùi: "Một trận mưa qua, sấm sét im tiếng. Một trận đánh vô mưu thậm tệ. Nếu là ḿnh chỉ huy toàn quân th́ hẳn đă không đến nỗi đại bại như thế". Nhưng Zoroku đành im lặng.

Chỉ đến khi nghe tin đồn ầm lên rằng Mạc Phủ sắp sửa động binh chinh phạt Choshu lần thứ hai, phiên trấn Choshu mới bắt đầu thật sự dùng đến Murata Zoroku.

 Khoảng ấy, Katsura lẩn trốn ở Tajima vừa mới trốn về được đến Choshu. Suốt trong đời Katsura, đây là thời kỳ hoạt động vang dội hiển hách nhất: đúc kết các ư kiến, khuynh hướng trong phiên trấn Choshu; mua vào bốn ngàn khẩu súng kiểu tối tân Minié; qua trung gian của Sakamoto Ryoma (1836-1867) và Nakaoka Shintaro (1838-1867) của phiên trấn Tosa mà bí mật liên kết công thủ với đồng minh là phiên trấn Satsuma, củng cố lực lượng chống Mạc Phủ. Về xứ không bao lâu, ngay tại sảnh đường của phiên trấn, Katsura đă tức giận hỏi: -"Tại sao lại không trọng dụng Murata Zoroku?".

Trong khoảng Choshu đại bại, Murata Zoroku mới được sung vào tổ Kỵ mă Cận vệ, lănh lương 100 hộc, cuối cùng đă thực thụ trở thành vơ sĩ cả danh lẫn thực. Năm thứ 6 sau ngày trở lại phiên trấn nhà trong Man-en nguyên niên (1860), Murata Zoroku mới lên được cùng mức đẳng cấp với thời anh ta làm việc cho phiên trấn Uwajima.

Ngay sau đó, do Katsura đề cử, Zoroku trở thành một trọng thần lo về quân đội. Tháng 12 cùng năm, theo lệnh của phiên trấn, đă đổi tên thành Omura Masujiro. Có lẽ phiên trấn Choshu đă đoạn giao với Mạc Phủ rồi, cái tên Murata Zoroku đă có trong sổ bộ của Mạc Phủ th́ bây giờ không c̣n thích hợp nữa. Năm ấy, Omura Masujiro 42 tuổi. Chiến lược gia Omura Masujiro danh tiếng trong lịch sử Nhật Bản đúng là đă xuất hiện như một ngôi sao chổi sáng chói trong năm đó.

Tháng 7 năm Keio thứ hai (1866), Mạc Phủ hạ lệnh cho 36 phiên trấn chư hầu tiến đánh hai phiên trấn Choshu và Boshu ở các cửa Geishu, Sekishu, Kogura, Oshima. Đối kháng lại, phiên trấn Choshu đặt toàn quân Choshu và Boshu vào tư thế kháng chiến, với Tổng đốc Hải quân là Takasugi Shinsaku, và Lục quân tuy không chính thức phong Tổng đốc, nhưng Murata Zoroku nay có tên là Omura Masujiro đảm trách toàn bộ kế hoạch tác chiến, và chính Omura tự đặt ḿnh làm Tham mưu đội quân giữ cửa Sekishu, có mặt trên chiến trường.

Hầu hết các phiên sĩ Choshu đều lo lắng: "Dùng Đạt Ma phun lửa liệu có chống nổi Mạc Phủ không?". Đêm trước khi Omura Masujiro dẫn đại quân tiến ra cửa Sekishu vùng San-in, ngay cả Katsura cũng đâm lo:

-"Này anh Omura, hay là anh ở trong doanh trại sắp đặt kế hoạch tác chiến, c̣n thực chiến th́ giao cho các tướng?".

Omura đáp: -"Tôi sẽ ra trận. Chỉ khổ là trời hơi nóng thôi.". Cũng chẳng cười.

Lúc đó là tháng 6 theo lịch cũ. Sáng sớm hôm đó, bộ đội chống giữ cửa Sekishu đă lên đường từ trước sảnh đường phiên trấn ở Yamaguchi. Binh lính vơ trang theo kiểu Tây phương, sĩ quan cưỡi ngựa. Katsura nh́n đưa theo. Nhưng chẳng thấy quan Tổng Tư lệnh Omura trên lưng ngựa nào cả. Katsura mở tṛn mắt nh́n đoàn quân bắt đầu lên đường. Hồi lâu sau mới thấy Omura. Một anh chàng mặc kimono. Mà chỉ là loại kimono mỏng mặc đi tắm, quần cộc kiểu Iga, chân mang dép rơm, đầu đội nón cói nông dân sụp che cả mặt, tay cầm quạt phe phẩy, bước chân nhàn tản.

Nghe đâu Lănh Chúa Mori Takachika (1836-1869) đă lo lắng hỏi:

-"Katsura này, Omura như thế liệu có sao không?"

Katsura cũng lo. Omura cũng chẳng đeo kiếm theo nữa. Anh ta bảo lúc hành quân đeo kiếm thêm vướng vít nên cho quân hầu gánh theo. Katsura phải t́m lời trấn an Lănh Chúa:

-"Thưa, Gia Cát Khổng Minh cũng không mặc giáp trụ, chỉ cầm quạt mà chỉ huy ba quân đấy thôi. Omura như thế cũng được".

Trong bụng Katsura vái thầm cho Omura cũng giống được như Gia Cát Khổng Minh. Chứ nếu không, quân Choshu chẳng c̣n chiến lược gia nào khác ngoài Omura, sẽ không tránh nổi cảnh hoại diệt trước binh lực của 36 phiên trấn phe Mạc Phủ.

Sắp vào đến đất địch th́ Omura tiến ra trước hàng quân, chung quanh luôn luôn có đám học tṛ chính ḿnh đào tạo. Lúc lâm chiến th́ không ngừng sai phái đám học tṛ ấy đến các đội quân, truyền lệnh và chỉ đạo chiến đấu. Trận địa phía Omura bị con sông ngăn chận, không có cầu. Địch từ bờ bên kia bắn sang. Omura phe phẩy quạt cầm tay, đến hỏi đại đội trưởng:

-"C̣n chờ ǵ nữa?"

-"Thưa, đang đợi gọi công binh đến bắc cầu".

-"Thế à?"

Omura cho tập trung binh sĩ đến bờ sông. Rồi hô lớn: -"Toàn đội! Nhảy xuống!"

Binh sĩ giật ḿnh theo nhau nhảy xuống sông, ai ai cũng rủa thầm: có thứ quan chỉ huy ẩu tả thế này kia à!

Nhưng trận đột kích ấy đă thắng lợi. Mà khi đoàn quân ấy từ chiến trường trở lại th́ đă thấy có cây cầu bắc qua sông rồi. Các sĩ quan chỉ huy đại đội tức tối ch́ chiết:

-"Lang băm cho thuốc là thế này đây".

Omura vừa găi chỗ muỗi cắn đầu gối, vừa đáp:

-"Đối đầu với địch ở bên kia sông th́ thế nào binh sĩ cũng nhát sợ. Nếu không có cách làm cho binh sĩ phấn khích th́ không đột kích địch được. Thế nhưng, trên đường về th́ binh sĩ đă hết phấn khích rồi, không muốn nhảy xuống sông lội qua một lần nữa. V́ vậy mà ta đă cho làm cầu sẵn".

Ngày trước khi ra trận, thế nào Omura cũng mang theo bảng đá, một ḿnh ra đi. Trinh sát địa h́nh trận địa đấy. Mặc áo kimono dùng đi tắm, lưng chẳng đeo theo thứ ǵ, nên quân địch có thấy cũng đâu ngờ đó là quan Tham mưu của Choshu. Lúc trở về, Omura triệu tập các sĩ quan chỉ huy, vẽ địa đồ trên bảng đá mà dặn:

-"Ngày mai, ta làm như thế này...... Địch chắc sẽ đánh như thế này......"

Thực tế, dự tính của Omura đă trúng trăm phần trăm, chẳng sai lần nào cả.

Trận đánh ở sông Yokota cũng vậy, khoảng chiều tối, Omura cầm quạt ra đi một ḿnh. Đến sông th́ thấy không có cầu. Bèn đến một nhà nông gần đấy, nhờ đưa thuyền ra, nhưng bị từ chối. Omura dụ trả mười lạng bạc. Người nông dân ngạc nhiên, nhưng cũng chịu đưa Omura bằng thuyền đi thám thính tận bên kia sông rồi đưa về.

Ở núi O-asayama của phiên trấn Sekishu, đội quân rất đông của Mạc Phủ dựng đồn lũy chờ quân Choshu đến. Omura lại cũng mang theo bảng đá ra đi vào hôm trước trận đánh, đến tối th́ ngồi uống rượu. Một tướng trẻ đề nghị: -"Ta đánh đêm nay đi!", nhưng Omura bảo đêm tối là lúc đi ngủ, rồi đi ngủ mất. Thế nhưng trời chưa sáng đă thức dậy, đến doanh trại của đội pháo binh, bảo kéo đại bác theo ḿnh đi đường phụ lên ngọn đồi đối diện với thung lũng núi O-asayama. Trên ngọn đồi này có nhà hào lư lớn tên là Miura. Hào lư trên đất địch đấy, vậy mà Omura đă thương lượng trước được để kéo đại bác vào trong sân mà bố trí. Đồng thời, cho học tṛ của ḿnh chạy về truyền lệnh cho các đội bộ binh kéo đến núi O-asayama. Quân bộ vừa đến nơi, Omura cho nă đại bác từ sân nhà Miura vượt qua thung lũng, kích phá các cứ điểm trên núi. Đúng lúc binh lính Mạc Phủ trên núi sắp sửa ăn sáng, tổ Vật dụng Lương thực đang nấu cơm, nồi cơm lớn lănh ngay một viên đạn đại bác. Tổ Vật dụng Lương thực la hét náo động, khiến quân Mạc Phủ vừa thức giấc đă hoảng hồn ném cả súng ống chạy trốn.

Lúc toàn quân Choshu tập trung trên đỉnh núi, người sĩ quan chủ trương đánh ngay đêm qua đến gần Omura đề nghị đuổi giết địch ngay. Omura ung dung đáp:

-"Đuổi giết làm ǵ, địch th́ chỉ cần đánh cho chạy là đủ. Chẳng cần phải giết".

Đêm đó, quân Choshu hành quân ban đêm trong rừng tiến về Hamada. Omura cho treo đuốc trên các cành cây để binh sĩ theo sau khỏi lạc đường. Hiển nhiên là anh ta có trí tuệ thực tiễn như một hạ sĩ quan có kinh nghiệm thực chiến đầy ḿnh.

Sáng sớm hôm sau, ra đến đường phố, Omura cho binh sĩ khiêng thang theo, thỉnh thoảng lại bảo: -"Bắc thang vào nhà này", rồi leo thang lên mái nhà quan sát tứ phương. Trinh sát xem có phục kích ở đâu đấy không, nhưng trông Omura cứ như là một người nhàn tản lên mái nhà hứng gió mát buổi chiều!

Về sau này, có sĩ quan thuật lại về thời kỳ ấy như sau:

"Cho đến lúc ấy th́ tiên sinh thường chỉ im lặng, không nói ǵ, khiến cho mọi người chế giễu là người kỳ quái, chẳng có ǵ hào hứng cả. Thế nhưng trong cuộc hành quân ấy, càng lúc càng thấy tất cả các chiến thuật mưu kế của tiên sinh đều ứng nghiệm thành công, nên dần dần ai ai cũng đâm ra kính nể tiên sinh vô cùng. Thật là người kỳ dị! Nhiều chuyện ly kỳ được truyền tai nhau lúc ấy. Chẳng hạn, ở những chỗ ai cũng cho là chẳng đáng kể, tiên sinh lại phái binh ra đấy. Vậy mà quân Mạc Phủ thua trận ở đâu đó lại chạy qua đấy. Có vẻ tiên sinh đă dự đoán được địch t́nh như nắm trong ḷng bàn tay. Tiên sinh đă kết hợp được binh thư Hà Lan với binh pháp Nhật Bản thành một thứ binh học riêng của chính ḿnh rồi...... Tiên sinh là người ít nói, nhưng thấy có binh sĩ sợ hăi chuyện trúng đạn th́ ôn tồn bảo: Người ta ra chiến trường cũng ít khi trúng đạn. Mà lỡ trúng đạn th́ cũng chỉ chết anh dũng ở mặt trận là cùng chứ ǵ!". (Theo hồi kư của Ozawa Takeo, sau này là Nam tước).

Thời ấy, Omura Masujiro đă chỉ huy đội quân hướng đến Sekishu khởi từ Yamaguchi tiến qua Yokota, Ogihara, chiếm thành Masuda, chiếm trận địa dă chiến ở núi O-asayama, rồi tiến theo hướng San-in, bao vây bản doanh đội quân Mạc Phủ ở thành Hamada. Phiên trấn Hamada sáu vạn hộc của Lănh Chúa Matsudaira Takeakira là thân tộc của Chúa Tokugawa. Tuy là phiên trấn nhỏ nhưng thành lũy nổi tiếng vững chắc. Trong quân Choshu, có người bàn:

-"Nếu công thành Hamada th́ phiên trấn Izumo bên cạnh của nhà Matsudaira sẽ cử viện binh đến giúp địch. Chắc chắn là trận này khó khăn lắm đây"

Omura nói: -"Dù là phiên trấn thân cận đi nữa, cũng không hẳn như thế đâu. Ngày xưa, đám lăng sĩ Ako [10] tấn công vào nhà Kira, một lăng sĩ đă lo ngại rằng nhà Uesugi là bà con của nhà Kira, hẳn sẽ kéo nhiều người đến cứu, nhưng thủ lănh Ako là Oishi Kuranosuke đă trấn an đồng đội rằng sẽ không có chuyện đó xảy ra. Chuyện này cũng thế, cho dù Hamada thành băi chiến trường đi nữa, các phiên trấn lân cận như Izumo cũng chẳng nhắm mắt mà cử binh sang cứu đâu. Bởi t́nh h́nh không cho phép họ làm như thế"

Quả đúng như lời Omura, ngày 18 tháng 7, chủ thành Hamada đă phải đốt thành mà chạy trốn bằng đường biển. Sau đó, như trong chớp mắt, toàn cơi Sekishu đă lọt vào tay quân Choshu. Omura trở về Yamaguchi chỉ đạo tác chiến cho các mặt trận khác. Đến ngày 1 tháng 8, với thất bại đến mất thành Kogura, quân Mạc Phủ đại bại rút lui khỏi tất cả các mặt trận.

Mùa xuân năm sau, Keio thứ ba (1867), Omura lại trở thành giáo quan binh thuật, làm việc phiên dịch ở sảnh đường của phiên trấn ở Yamaguchi. Ít khi cười giễu người khác như Katsura mà lúc ấy cũng không khỏi lấy làm buồn cười, nói giễu:

-"Đạt Ma phun lửa lại làm mặt như đâu có biết chiến tranh là ǵ, ở đâu!"

Đến Tết năm Keio thứ tư (1868), quân Mạc Phủ bị liên quân Satsuma-Choshu đánh bại ở trận Toba-Fushimi. Tướng quân (Chúa Tokugawa) Yoshinobu bỏ chạy về Edo, vùng Kyoto-Osaka được đặt dưới quyền chính phủ mới. Omura lên Kyoto, lănh một chức nhỏ trong chính phủ mới là phụ tá phán sự trong Cục Hành chính của quân đội. Bảo là Cục Hành chính của quân đội, chứ Cục trưởng vẫn là một Hoàng thân, các quan cao cấp vẫn là các công khanh trong triều đ́nh, nên thực quyền nằm trong tay nhà binh học Omura. Quân sĩ phiên trấn Satsuma lần đầu thấy được người Quân sư nay nổi danh là Thiên hạ đệ nhất sau cuộc chiến Mạc Phủ chinh phạt Choshu, chứ trước đó hoàn toàn chẳng biết.

-"Đấy là Đạt Ma phun lửa đă đánh bại quân Mạc Phủ trong cuộc chiến chinh phạt Choshu đó sao?"

Vị Quân sư ấy vẫn cứ ghét Âu phục nên lúc nào cũng ăn mặc theo lối riêng: quần cộc vải đen, áo choàng ngắn, tay áo rộng, đội nón nông dân sụp xuống che cả mặt. Chẳng phải anh ta thích ăn mặc khác đời, mà chỉ là chủ nghĩa hợp lư: mặc vậy cho thoải mái.

Omura lập doanh trại ở Sở Chưởng quản Fushimi cũ (nơi trước đây Shinsengumi đă đóng đồn trong trận Toba-Fushimi) thu nạp "quan quân triều đ́nh" do các phiên trấn phái đến. Và mặc dù chính ḿnh ghét Âu phục, Omura không cho phép binh sĩ mặc áo quần Nhật Bản, bắt phải mặc quân phục quần tây, áo ống kiểu Tây phương.

Ngày 6 tháng tư, hơn một tháng sau trận Toba-Fushimi, có cuộc thao diễn ở băi tập ngựa trong thành Osaka, để đón mừng Thiên hoàng Minh Trị (Meiji) vừa làm lễ Thành nhân xong, đến duyệt binh. Mục đích là để thị uy đối với Mạc Phủ và các phiên trấn chư hầu, cuộc thao diễn này có binh sĩ của các phiên trấn Satsuma, Choshu, Chikuzen và Hizen tham gia. Omura vẫn mặc áo quần thường ngày, chỉ huy mọi việc. Trong đám quan quân triều đ́nh, ngoài Omura ra, chẳng có ai biết cách thao diễn duyệt binh theo kiểu Tây phương cả.

Thế nhưng, lúc binh sĩ các phiên trấn sắp hàng tề chỉnh, sắp mời Thiên hoàng lên khán đài danh dự th́ công khanh Madenokoji Michifusa đặc trách quân sự của nhà vua quát bảo Omura:

-"Anh kia! Đối với Thiên tử đáng kính đáng sợ, mà anh lại định cho quân sĩ cứ đứng như thế mà thi lễ th́ không được!".

Ông ta cho rằng quân sĩ đứng bồng súng, chào, kiểu như thế là bất kính đối với Thiên hoàng. Omura phải tŕnh sách tiếng Hà Lan, sách tiếng Anh, để chứng minh rằng đấy là cung cách thi lễ tối cao của quân đội kiểu Tây phương, nhưng đám công khanh đồng bọn như Shijo Takauta, Washino-o Takatsumu tiến đến, phụ hoạ:

-"Thế th́ không được, không được!"

Omura mặt mày bí xị.

Về sau, Funakoshi Mamoru (Yonosuke) kể lại rằng: Omura mặt mày bí xị như thế có lẽ là lần duy nhất trong cuộc đời ngắn ngủi của ông ấy.

Cuối cùng, lá cờ gấm được sĩ quan kéo lên trong tiếng tù và ra trận của sư tăng, vị Thiên tử 17 tuổi mặc lễ phục lên khán đài an toạ. Toàn quân đặt súng ống xuống đất, quỳ xuống thi lễ. Omura nghĩ thầm: "Trông cứ như là đầu hàng vậy!".

Trước cuộc duyệt binh này ở thành Osaka, quan quân triều đ́nh đă chia đi các lộ, tấn công trấn áp các phiên trấn phía đông, và hoàn tất cuộc chuyển giao thành Edo ngày 11 tháng 4. Phần lớn việc điều động quân sĩ và tác chiến đều do Omura ở bản doanh Kyoto chỉ đạo. Thế nhưng tuy đă vô sự mà thu được thành Edo rồi, trong vùng Kanto vẫn c̣n đội vơ trang Shogitai (Chương nghĩa đội) ở Edo, cùng bại binh Mạc Phủ dưới quyền Otori Keisuke, Hải quân Mạc Phủ dưới quyền Enomoto Takeaki, và bọn quân sĩ giương cờ xí chẳng rơ là của phiên trấn nào trong đám các phiên trấn liên minh Ou. Cuộc chiến Boshin (Mậu Thân 1868) chỉ mới bắt đầu mà thôi.

Khó trị nhất là bọn Shogitai hai ngàn quân chủ lực đóng chốt ở Edo, ĺ lợm tấn công quan quân triều đ́nh. Tham mưu thứ nhất trong Phủ Tổng đốc của quân triều đ́nh đóng ở trong thành Edo là Saigo Kichinosuke [11] (Takamori) ra phương châm là "càng khoan dung càng tốt". Saigo đă hứa hẹn với Katsu Kaishu và Yamaoka Tesshu của phía quân Mạc Phủ trong việc chuyển giao hoà b́nh thành Edo tránh tàn phá và đổ máu, nên trên bề mặt muốn giữ đạo nghĩa mà nhắm mắt làm ngơ trước những hành vi bạo nghịch của bọn Shogitai. Saigo ra nghiêm lệnh cho các đội quân triều đ́nh, cấm ngặt không cho phản ứng mạnh, mặc cho bọn Shogitai có khiêu khích đến đâu đi nữa. Saigo bảo là đă nhờ Katsu Kaishu và Yamaoka Tesshu thuyết phục bọn Shogitai giải tán.

Nghe có vẻ đạo nghĩa thật, nhưng thực tế, Saigo không thể không giữ đạo nghĩa, bởi lực lượng hai bên không chênh lệch nhau bao nhiêu: quan quân triều đ́nh tổng cộng có hơn ba ngàn, mà Shogitai cũng có cỡ hai ngàn người. Nếu đánh nhau ngoài băi thoáng th́ có thể thắng nổi với số quân chênh lệch ấy, nhưng bao vây công thành th́ ba ngàn quân khó mà thành công được. Vả lại, ba ngàn quân ấy lại gồm quân ô hợp từ nhiều phiên trấn khác nhau. Saigo không sao tự tin được.

Sau khi Edo đă hết loạn lạc, Saigo đă gửi thư cho bạn đồng hương là Okubo Toshimichi [12] ở Kyoto như sau: "Tôi nghĩ rằng trong đội quân triều đ́nh này, ít có phiên trấn nào thực ḷng muốn đưa quân ra trận cả. Hiện trạng là chỉ có thể tin cậy vào quân sĩ phiên trấn Choshu của ḿnh mà thôi."

Quân sĩ phiên trấn Tosa th́ không có ở Edo.

Ban Tham mưu trong Phủ Tổng đốc ở thành Edo lại có hai phe Satsuma và Choshu, phe Satsuma chủ trương dùng chính trị để giải quyết trong khi phe Choshu lại muốn dùng vơ lực. Ư kiến của phe Satsuma thắng thế. Đám Tham mưu phe Choshu như Terashima Akisuke (học tṛ của Omura),... cũng không mấy tự tín là thắng được nên đành phải dè dặt. Cho dù có thắng được đi nữa, mà phải đốt phá tan tành phố xá Edo th́ cũng không nên. Đốt phá Edo th́ sẽ bị một triệu mấy mươi vạn dân căm hận. Chính phủ mới không có tự tín là có thể đánh mạnh bất chấp dân Edo căm hận như thế. Cả Công sứ Anh quốc lúc ấy được xem như đại diện cho ngoại giao đoàn của các nước ngoài cũng phản đối chuyện biến Edo thành băi chiến trường. Phủ Tổng đốc của quan quân triều đ́nh hầu như mỗi ngày nôn nao bàn luận, kiếm cách nào thảo phạt bọn Shogitai mà khỏi phải đốt phá Edo. Ngày qua ngày, vẫn không bàn ra được phương cách ǵ, chỉ có tiếng thở dài mà thôi. Họ không chỉ cần chiến thuật mà c̣n cần đến cả kỹ thuật nữa.

Khoảng ngày 20 tháng 4, Terashima Akisuke bàn với đám Tham mưu thuộc phe Satsuma:

-"Có thể Omura tiên sinh ở Kyoto nghĩ ra được diệu kế không chừng".

Kaieda Nobuyoshi (Takeji, Tử tước, tên cũ là Arimura Shunsai, 1832-1906) hỏi, mặt lộ vẻ mỉa mai:

-"Omura tức là nhân vật có hỗn danh là Đạt Ma phun lửa đấy phải không?"

Kaieda đă tham gia hoạt động Cần Vương sớm nhất trong phiên trấn Satsuma, cùng thời với Saigo Takamori và Okubo Toshimichi, nhưng bản tính hẹp ḥi, lắm tật xấu, thỉnh thoảng lại gây ra ma sát vô ích với người của phiên trấn Choshu.

Terashima Akisuke đành phải đáp:

-"Đúng đấy".

-"Nghe nói xuất thân là y sĩ?"

Có vẻ Kaieda Nobuyoshi muốn nói: thầy thuốc làng cho nông dân đấy. Thật ra, Kaieda Nobuyoshi nguyên có tên là Shunsai, nghe tên cũng biết xuất thân chỉ là người hầu trà cho Lănh Chúa Shimazu Nariakira, chẳng danh giá ǵ hơn. Kaieda Nobuyoshi không biết ǵ về chiến tranh quy mô lớn, mà chẳng phải chỉ ḿnh Kaieda, hầu hết các quan Tham mưu của các đạo quân triều đ́nh đều là chí sĩ Cần Vương được đề bạt lên, nên hầu như hoàn toàn chẳng có ai là kỹ thuật gia quân sự có thể hoạch định tác chiến cho quân đội quy mô lớn cả.

Bọn Shogitai bắt đầu lộng hành. Phiên sĩ Satsuma bị chém chết một người ở xóm Yanaka Misaki, một người ở Dozaka, một người ở Komagome Sendagi; phiên sĩ Chikuzen một người bị giết ở Sanbashi (Sanmaibashi); rồi đội vận chuyển đạn dược của phiên trấn Onshu bị phục kích, cướp đoạt mất quân trang vật liệu.

T́nh h́nh như thế được cấp báo về Kyoto. Omura lúc bấy giờ ở trọ nhà Heibee tiệm Tanbaya là một nhà may áo cho sư săi trước chùa Nishi Honganji, từ đó đi làm ở Cục Hành chính của quân đội trong Hoàng thành. Tiệm Tanbaya được chùa Nishi Honganji vốn có quan hệ mật thiết với phiên trấn Choshu, nhờ cho Omura trú ngụ, nhưng chẳng biết anh ta làm công việc ǵ. Lúc đầu tưởng anh ta là người ở quê lên mua đồ cổ, nhưng lại đeo hai thanh kiếm dài ngắn. Mà đeo kiếm như thế th́ chắc là vơ sĩ rồi, nhưng trông cách đeo kiếm vụng về quá, chẳng ra vẻ ǵ là vơ sĩ thực thụ cả, nên càng khó hiểu được là người ǵ. Omura hầu như chẳng nói năng ǵ với người trong nhà, đi đâu về th́ lại ru rú trong pḥng mà thôi. Chỉ có cô con gái nhà ấy lo việc giúp đỡ Omura, nên có dịp nói chuyện đôi chút. Thoạt đầu, Omura hỏi tên cô ấy.

-"Thưa, tên là Koto ạ".

Omura nh́n cô chăm bẳm.

-"Ở Kyoto này có bao nhiêu phụ nữ tên là Koto?"

Câu hỏi chẳng ai làm sao mà trả lời cho được.

-"Thưa, không biết".

-"Biết được th́ tốt. Tôi th́ cho đến nay đă gặp được hai người cùng tên là Koto".

-"Người kia là ai thế?"

-"Vợ tôi đấy".

Omura đáp, mặt không cười. Và chỉ nói chuyện chừng đó thôi.

Một ngày nọ, Omura gọi cô, đưa cho một số tiền lớn mà bảo:

-"Đến tiệm sách ở xóm Kawahara t́m địa đồ Edo, có bao nhiêu loại mua cả về đây hộ tôi".

Mua về xong, Omura ngồi trong pḥng mỗi ngày giở bản đồ ra, cầm viết ch́ hí hoáy viết vào đấy suốt ngày. Có hôm, cô gái ḍm vào pḥng hỏi:

-"Ngài định du lịch Edo đấy à?"

Omura im lặng một hồi rồi đáp: -"Đúng đấy".

Omura cho tất cả địa đồ ấy vào túi xách, lên tàu đi Edo vào sơ tuần tháng tư nhuận năm ấy. Không phải là Tham mưu, mà lănh chức mới là quan Phán sự Quân vụ, do chính phủ mới đặt ra, phái đi Edo "làm việc", chứ chẳng phải "ra trận". H́nh thức là chuyển đổi chức vụ một cách hoà b́nh mà thôi.

Omura vào đến khu Nishinomaru của thành Edo th́ yêu cầu Saigo triệu tập toàn bộ Tham mưu. Trong lịch sử chiến đấu của quan quân triều đ́nh, đấy là lần đầu tiên một nhân vật thực sự có năng lực quân sự xuất hiện, thế mà đám Tham mưu th́ chỉ nghĩ đơn giản là bọn quan liêu hành chánh ở Kyoto muốn bày tṛ cho qua th́ giờ, nên rất phiền bụng.

Trong buổi họp, Omura chỉ im lặng lắng nghe giải thích về t́nh h́nh, đến lúc xong buổi họp cũng chẳng nói ư kiến của ḿnh. Sau đó, Omura bảo một người quản lư kho lẫm đưa đi xem khắp nơi trong thành Edo, bảo mở kho ở Nishinomaru, lấy các món đồ mỹ thuật cổ ra xem thật chăm chú. Sở thích của anh ta chỉ là thưởng ngoạn đồ cổ mà thôi. Khi kể lại chuyện xưa, Funakoshi Mamoru cho biết rằng sau Duy Tân cũng thế, Omura hễ buồn buồn lại đi kiếm mua đồ cổ. Nhưng con người chuộng chủ nghĩa hợp lư, ưa lập kế hoạch đến mức siêu nhân ấy, nếu thấy đồ cổ đắt hơn một lạng bạc th́ dù quư hiếm đến mấy cũng không mua. Trong đầu đă định sẵn là chỉ mua thứ ǵ đến mức một lạng bạc mà thôi. Omura bảo là:

-"Người ta ai cũng phải có thú vui ǵ đấy, nên ta cũng thích chơi đồ cổ. Nhưng ta vẫn định sẵn cho ḿnh một mức giá tối đa, trên mức đó th́ nhất quyết không mua".

Kho Nishinomaru xứng đáng là kho báu của nhà Chúa Tokugawa, đầy cả những phẩm vật quư hiếm. Omura đang vui thích xem xét, th́nh ĺnh Tham mưu bên phiên trấn Satsuma là Kaieda Nobuyoshi bước vào quát lớn:

-"Làm ǵ đấy?"

như thể Omura đang thừa dịp cháy nhà mà làm chuyện hôi của.

Omura liếc nh́n Kaieda nhưng không thèm chấp. Thái độ như khinh thị ấy khiến cho Kaieda Nobuyoshi thù hận măi về sau này. Kaieda Nobuyoshi đă nói với kư giả như sau, trong hồi kư "Thực lịch sử truyền": "T́nh cờ tôi ḍm vào một pḥng trong thành th́ thấy la liệt những món đồ quư, từ những thư hoạ hiếm có, đến những vàng bạc châu báu quư giá, cùng những món đồ chơi trân quư,... và đang có một người trong pḥng ấy!".

Thật ra, Omura lập kế hoạch tấn công bọn Shogitai, bắt đầu từ việc kiếm tiền lo kinh phí hành quân. Quan quân triều đ́nh gồm liên hợp quân binh của các phiên trấn, hầu như chẳng c̣n đồng nào. Omura định dùng các món cổ ngoạn của nhà Chúa Tokugawa để lại, làm thế chấp đảm bảo để vay tiền người ngoại quốc trú ngụ ở cảng Yokohama. Hồi kư của Terashima Munenori, thẩm phán toà án Yokohama thời bấy giờ (sau này là Bá tước) có ghi: "Omura Masujiro ở trong thành Edo lập kế hoạch tấn công bọn sĩ phu c̣n sót lại của Mạc Phủ tập kết ở núi Ueno mưu toan phản nghịch. Một hôm, sứ giả của Omura đến mời tôi vào thành Edo. Omura bảo: Đang bố trí tấn công nhưng không có tiền kinh phí, nhờ ông lo giùm việc mượn tiền người ngoại quốc ở Yokohama".

Thế nhưng có một duyên may xảy đến bất ngờ ngay trước mắt Omura nên kế hoạch kinh tài kia không c̣n cần thiết nữa. Nhằm lúc Okuma Hachitaro (sau này là Shigenobu, Hầu tước, Đại Ôi Trọng Tín, 1838-1922, Thủ tướng chính phủ 1914-1916) giữ chức Phán sự trong Cục Đối ngoại của chính phủ mới ở Kyoto, thu vét sạch kho bạc của chính phủ được 25 vạn lạng bạc, mang lên tàu đi về hướng đông. Nhiệm vụ của Okuma là dùng số bạc ấy trả tiền mua các chiến hạm mà Mạc Phủ đă đặt mua từ Mỹ quốc, lúc này đă cập bến Yokohama. Thế nhưng, quan Công sứ của Mỹ giữ lập trường trung lập giữa hai phe trong nội chiến của Nhật Bản nên không chịu giao chiến hạm cho chính phủ mới. Nhờ vậy, Omura mới có được số 25 vạn lạng bạc ấy mà quyết tâm công phá Shogitai.

Omura thuyết phục phía Satsuma, nhưng Kaieda Nobuyoshi phản đối ư kiến thảo phạt tức khắc của Omura:

-"Binh lực của quân triều đ́nh c̣n ít quá. Nếu mặt trận vỡ lở, gây nguy hiểm đến Phủ Tổng đốc th́ làm thế nào?".

Omura làm thinh. Kaieda thêm:

-"Cho dù có thắng đi nữa, mà lôi Edo vào ṿng lửa đạn th́ cũng không được".

Omura im lặng, giở bản đồ ra. Omura không nói nhiều v́ hiểu rằng ḿnh không có tài hùng biện. Mở miệng ra như đă nói về chuyện trời nắng trời mưa với đám người làng ngày trước th́ chỉ làm tổn thương t́nh cảm của người đối thoại mà thôi. Omura giao cho học tṛ là Terashima Akisuke tŕnh bày  ư định của ḿnh. Terashima hùng biện:

-"Bao vây địch lại, cắt từ sông Kandagawa trở đi là khu mặt trận. Lư tưởng nhất là dồn địch vào núi Ueno mà bao vây, hạn định khu chiến đấu chỉ ở núi Ueno mà thôi. Như thế, không làm phiền ǵ đến thị dân Edo cả".

Kaieda Nobuyoshi đập bàn hỏi:

-"Nhưng bao vây như thế th́ binh lực quá ít thế này làm sao được chứ? Đừng nói như nằm mơ ấy!"

-"Làm được!". Lúc ấy, Omura mới mở lời. -"Ông không hiểu chiến trận nên mới lo như thế!"

Kaieda Nobuyoshi nổi giận, hực lên một tiếng trong họng, xáp lại phía Omura. Tham mưu của một đạo quân mà bị nói là không hiểu chiến trận th́ c̣n sỉ nhục nào bằng!

Nhưng đối với Omura th́ chỉ là nói ra sự thật theo cách nói chính xác khoa học, thế thôi. Tiếc rằng lời nói như lỡ lời của Omura đă khiến Kaieda Nobuyoshi thù hận, kết cuộc đă rút ngắn cuộc đời của Omura về sau này. (Suy luận rằng phía sau vụ ám sát Omura Masujiro chắc chắn là đă có bàn tay của Kaieda Nobuyoshi lúc bấy giờ giữ Bộ H́nh, cho đến ngày nay vẫn được tin là có nhiều phần sự thực trong đó).

Kaieda Nobuyoshi gầm lên:

-"Không hiểu chiến trận, là thế nào?"

Omura vẫn điềm nhiên nói:

-"Tôi từ thuở sinh ra đến giờ chưa hề thốt ra lời nào vô trách nhiệm cả. Trận đánh này th́ binh lực hiện tại là đủ rồi".

Kaieda Nobuyoshi nói: -"Khoan đă..." định nói ǵ thêm, nhưng Saigo đă ngăn lại, lần đầu tiên lên tiếng trong buổi họp:

-"Xin cố gắng cho. Omura tiên sinh đă nói như thế rồi. Mà lại lấy bản thân ra nhận chịu trách nhiệm nữa. Thế th́ chúng ta hăy tin tưởng mà giao việc cho tiên sinh xem sao nào".

Thật ra, Omura đă nói chuyện trước với Saigo và xin lănh việc chỉ huy trận ấy. Saigo không đặt vấn đề chi tiết tác chiến của Omura, chỉ nghĩ rằng: người này đă nhiệt tâm tŕnh bày đến như thế th́ hẳn là đă có cơ thắng lợi rồi. Vả lại trong trường hợp này, để cho phía phiên trấn Choshu lập chiến công th́ sau này chắc chắn sẽ giúp ích cho việc dung hoà hai phiên trấn lớn nhất trong liên minh Cần Vương, là Satsuma và Choshu.

Thế là quyền Tổng chỉ huy trận tấn công Shogitai lọt vào tay Omura Masujiro.

Sổ biên niên của Đại Giám sát sứ Sanjo Usanetomi có ghi: "Quan quân triều đ́nh muốn tiến đánh Shogitai mới triệu tập cuộc họp tất cả các đội trưởng từ các phiên trấn. Quan Tham mưu Hayashi Ganjuro nói rằng: để b́nh định được vùng Kanto, cần phải có hai vạn binh. V́ thế, lúc này tạm thời đ́nh chỉ chiến đấu. Quan Phán sự Quân vụ Omura Masujiro mới đến Edo bảo là đă thấy có ba ngàn quân trong Phủ. Ưu thế binh số này đủ để phá được quân địch. Đại Giám sát sứ Sanjo Usanetomi thâu nhận ư kiến ấy, miễn chức Tham mưu của Ganjuro, thay bằng Omura Masujiro để chuẩn bị trận chiến. Kế hoạch tác chiến của Phủ Tổng đốc giao vào tay Omura Masujiro".

Thực tế, quan quân triều đ́nh lo ngại như thế không phải là không có lư. Đội Shogitai chẳng phải là toán quân ô hợp, mà đường đường là đội quân chuyên nghiệp. Đơn vị chiến đấu nhỏ nhất của Shogitai là tiểu đội có tiểu đội trưởng chỉ huy cùng một phụ tá và nhiều trưởng tổ. Hai tiểu đội lập thành một trung đội có trung đội trưởng chỉ huy. Trung đội 1 cho đến Trung đội 18 kết thành Đại đội có Đại đội trưởng gọi là Đầu-thu chỉ huy. Ngoài bộ đội chủ lực ấy ra c̣n có các bộ đội hiệp đồng như: đội du kích, đội bộ binh, đội pháo binh, và các đội chí nguyện mang tên riêng như đội Junchu, đội Garyu, đội Asahi, đội Manji, đội Shinboku, đội Kosho, đội Shoseki, đội Koki, đội Suishin, ...... tổng cộng lên đến gần ba ngàn người.

Các quan Tham mưu phía phiên trấn Satsuma quả quyết rằng: -"Tập kích ban đêm là tốt nhất!". Thường thức chiến thuật cổ kim đông tây vẫn dạy rằng tấn công trận địa bằng quân số ít th́ phải là tập kích ban đêm chứ không c̣n ǵ khác. Hội nghị tác chiến của Phủ Tổng đốc trong khu Nishinomaru của thành Edo ngay từ đầu đă chủ trương tập kích ban đêm rồi. Saigo tiếp tục giữ im lặng, bởi đương nhiên là mặc nhận lư do hùng hồn của phía chủ trương đánh úp ban đêm. Omura cũng chẳng nói năng ǵ. Bọn Satsuma cảm thấy bực bội quá mới hỏi:

-"Tiên sinh nghĩ sao nào?"

Nhưng Omura không đáp. Mở miệng th́ chỉ thốt ra những lời luận lư làm tổn thương t́nh cảm người khác thôi. Omura ngại chọc giận đám người Satsuma. Nhưng bị thôi thúc măi, Omura đành phải nói: -"Chúng ta là quân sĩ của Thiên hoàng. Phải dùng cách đánh đường đường chính chính ban ngày mới đúng". Chờ một lúc, Omura nói tiếp: -"Đó là lư do thứ nhất. Lại nữa, nếu ta đánh úp ban đêm, thế nào quân địch cũng sẽ phóng hoả đốt các nơi để chiếu sáng. Edo thành ra tro mất".

Omura chỉ nói có thế. Ngắn gọn mà thẳng thừng. Đến nỗi học tṛ đồng hương Choshu cũng lắc đầu: "Mặt mày kỳ dị, trong bụng nghĩ ǵ chẳng làm sao đoán nổi!"

Đám người Satsuma th́ hầm hầm tức giận: "Bộ muốn chế nhạo bọn ta sao chứ?"

Saigo thấy thái độ Omura như thế th́ đoán là anh ta có mưu chước ǵ đấy rồi. Mà cứ tiếp tục cho tranh căi như thế này th́ chẳng ích lợi ǵ, mà c̣n chia rẽ thêm ra, nên Saigo chấm dứt buổi họp, về pḥng ngồi chờ Omura đến.

Saigo là người có trực giác bén nhạy, bắt đầu hiểu được phần nào con người dị tướng này của phiên trấn Choshu. Cách tiếp xúc đối xử với người đời của anh ta thật là vụng về đến tưởng như là người ở đâu lạc vào thế giới này vậy. Có điều anh ta lại là người có thiên tài dụng binh, chỉ với mỗi một thứ tài năng đó mà xuất hiện trong thời gió băo tao loạn này. Người kỳ dị thật đấy, nhưng có lẽ trời c̣n thương liên minh Satsuma-Choshu thiếu tay mưu lược quân sự nên đă cho xuống một con người dị kỳ mà có thiên tài như thế chăng?

Quả đúng như Saigo đoán, Omura đến pḥng Saigo, ôm theo bản đồ, sách vở, bảng đá. Saigo thi lễ rồi nói đùa một lời. Nhưng Omura không để ư. Chỉ im ĺm giở bản đồ ra.

-"Hội họp đông người th́ không đi đến đâu. Tôi muốn được ngài chấp thuận cho kế hoạch tấn công như thế này đây. Xin ngài xem kỹ cho".

Saigo xem kỹ. Mặt đổi ra màu kinh ngạc. Thấy trong tất cả các trận địa, quân phiên trấn Satsuma phải đảm nhận cửa Kuromon là nơi dự tưởng sẽ phải tấn công mănh liệt nhất, kịch chiến với lực lượng mạnh nhất của địch. Tuy có được quân phiên trấn Higo và Onshu hiệp lực. C̣n quân Choshu đảm trách phía Hongo coi như hậu phương, với sự hiệp lực của bộ đội các phiên trấn Hizen, Chikugo, Omura và Sadohara. Quân phiên trấn Higo và Chikugo tấn công từ dinh cơ phiên trấn Toyama. Quân phiên trấn Bizen, Sadohara và Oshu tấn công từ dinh cơ phiên trấn Mito. Ngoài ra, bộ đội dự bị hoặc chặn đường rút quân của địch th́ có các đội quân của các phiên trấn nhỏ, thiếu ư chí chiến đấu và trang bị bằng vơ khí cũ. Như phiên trấn Awa giữ đoạn đường từ cửa Hitotsubashi đến Suidobashi; phiên trấn Oshu giữ từ cửa Suidobashi đến dinh cơ phiên trấn Mito; phiên trấn Shibata giữ khu vực nhà thờ; phiên trấn Bizen giữ khu Morikawashuku Oiwake; phiên trấn Kishu giữ khu Ogawabashi, phiên trấn Onshu giữ khu Senju Ohashi; phiên trấn Higo giữ các khu Okubo-yoichi, Numata ở Kawaguchi; phiên trấn Bizen giữ khu Todagawa; phiên trấn Hizen giữ khu Shimousa Koga; phiên trấn Geishu giữ khu Bushuoshi; phiên trấn Chikuzen giữ khu Bushugawa. Hiển nhiên, cửa Kuromon coi như là cửa chính vào một thành bị công phá, nên phía Shogitai chắc chắn đă tập kết đại bộ phận binh lực, hoả lực tại đấy rồi.

Omura vẫn lặng thinh. Saigo cũng im lặng, xem xét kỹ các điểm tấn công. Cảm nghĩ của Saigo Takamori trong lúc ấy, về sau được ghi lại trong hồi kư lịch sử Satsuma-Choshu như sau: "Omura Masujiro tŕnh bày các lộ tấn công. Saigo xem kỹ rồi nói: Quân sĩ Satsuma mà chết hết th́ cũng là do lệnh của triều đ́nh đấy à? Omura nhẹ xoè quạt ra xếp quạt lại, mặt ngẩng lên trời, im ĺm. Một lúc lâu sau mới nói: Đúng thế. Saigo lại làm thinh, đi ra".

Thật ra, Omura suy tính rằng thắng bại ở cửa Kuromon là ch́a khoá của trận tấn công này. Nhưng tính về binh lực th́ quân phiên trấn Satsuma mạnh hơn quân phiên trấn Choshu, mà trang bị cũng tốt hơn. Đó là lư do Omura muốn quân Satsuma đảm trách mặt tấn công nguy hiểm nhất. Có nói thật ra như thế, hẳn là Saigo Takamori cũng hiểu mà không cảm thấy bất nhẫn. Vậy mà Omura chỉ xoè quạt ra xếp quạt lại một hồi rồi nói: Đúng thế, mà thôi.

Đến lúc bọn Kaieda Nobuyoshi, phiên sĩ Satsuma nghe được, nổi giận lên, kéo theo mấy tay kiếm định đi chém Omura, may mà Saigo can ngăn được mới khỏi có chuyện lớn. Nhưng cũng v́ chuyện này mà người Satsuma thêm thâm thù Omura Masujiro.

Tin đồn sắp tấn công Shogitai loan ra khắp thành phố Edo. Đồng thời, dự đoán của Omura dễ dàng thành sự thật. Phía Shogitai rút quân, bỏ hết các đồn trại, cư xá trong thành phố, tập kết toàn lực trên núi Ueno, chỉ trừ một trận địa duy nhất ở Hirokoji. Hirokoji trong khu Shitaya là con lộ chính và lớn đưa vào Ueno, hai bên san sát nhà dân. Shogitai chặn ngang con lộ này, chất đống chiếu cói làm rào cản, mỗi đêm cho một đội súng trên núi xuống canh giữ, đề pḥng quân triều đ́nh đánh úp ban đêm. Nhưng lúc trời sáng th́ rút lên trên núi. Omura biết được quy luật hành động ấy. Có ư kiến đem quân đến dẹp tan cứ điểm ấy, nhưng Omura gạt đi.

Đă vào mùa mưa dầm. Trời chưa sáng ngày 15 tháng 5 Minh Trị nguyên niên (1868), Phủ Tổng đốc ra lệnh cho binh sĩ các phiên trấn tập kết ở Ogeba (ngày nay là khoảng ngoài Nijubashi). Mưa từ đêm qua đă nhỏ lại nhưng dưới chân vẫn c̣n lầy lội. Quân sĩ các phiên trấn tập trung lại rồi, quân hầu cầm đèn lồng đưa Omura đến. Vẫn đội nón nông dân che cả mặt, quần cộc vải đen, áo choàng tay ống rộng, trong ánh đèn lồng, Omura tuyên bố: -"Khởi sự tấn công Shogitai ở Ueno!". Omura phân phát các bản đồ kế hoạch tấn công tự tay ḿnh, vốn có khiếu hội hoạ, vẽ sẵn cho từng đội quân, rồi rút đồng hồ trong túi ra. Chừng mười phút sau, Omura ra lệnh: -"Xuất phát!".

Bóng các đội trưởng gật đầu, rồi đoàn quân âm thầm tản ra. Ở giây phút đó, với chỉ một lời hiệu lệnh nhỏ nhẹ trong cơn mưa lất phất, lịch sử đă bắt đầu chuyển biến kinh động. Vậy mà đương sự ra hiệu lệnh lại hoàn toàn b́nh thản, âm thầm quay bước trở lại bản doanh ở khu Nishinomaru.

Omura đă tính toán chu tất cả rồi. Hiệu lệnh kia chỉ là kết quả tất nhiên mà thôi. Cũng giống như nhà hoá học trong pḥng thí nghiệm. Không, anh ta chính là nhà hoá học đó rồi. Đă chuẩn bị tất cả các phương tŕnh phản ứng, thuốc hoá học và dụng cụ, chu toàn cả. Sau đó th́ chỉ việc giao cho thực nghiệm sinh. Chỉ cần ra lệnh ngắn gọn: -"Thí nghiệm đi!" là xong. Omura trở lại Phủ Tổng đốc ở Nishinomaru trong thành Edo, tựa đầu vào cột trụ, ngồi chờ kết quả thí nghiệm.

Trời sáng dần. Các đội quân tiến trong mưa đến các mục tiêu tấn công. Phía Shogitai vẫn theo thói quen thường ngày, trời vừa sáng là đội súng canh rời khỏi rào cản bằng chiếu cói ở Hirokoji, rút hết lên núi. Quan quân triều đ́nh tiến vào dễ dàng. Cuộc thí nghiệm thành công bước đầu.

Cũng có trục trặc ít nhiều. Trong đám quân sĩ Choshu hướng đến Hongo, có Trung đội 4 đại đội 1 do Arichi Shinanojo (1843-1919, Nam tước) làm Trung đội trưởng, vài ngày trước vừa mua được loại súng Schneiden tối tân nạp đạn đằng đuôi từ thương nhân ngoại quốc ở Yokohama về trang bị cho đội, được Omura đặt nhiều hy vọng vào năng lực tấn công, thế nhưng đến lúc cần đột kích th́ binh sĩ lại hốt hoảng v́ chưa quen cách sử dụng loại súng mới. Bởi mới chỉ được tập bắn thử có một lần, nên từ đội trưởng trở xuống, chẳng ai rành cách sử dụng cả. Người mua súng là Tham mưu Choshu Kinashi Sei-ichiro (1845-1910, Nam tước) đặt bộ chỉ huy ở dinh cơ phiên trấn Kaga ở khu Hongo. Kinashi phải cho binh sĩ dừng lại, phái một số người trở về dinh cơ phiên trấn Kaga học cách sử dụng súng ấy. V́ thế, cuộc hành quân đă có hỗn loạn phần nào. Và phiên trấn Satsuma có lẽ có phản cảm với Omura nên giữ quân chủ lực ở Yushima, lúc đầu chỉ đưa đội bộ tốt và nửa đội du kích đến mục tiêu là cửa Kuromon. Nhưng phía ấy, mặt trận vang rền tiếng súng nổ, nên đành phải đưa thêm nhiều quân đến.

Dù có vài trục trặc như thế nhưng cuộc thí nghiệm của Omura tiến đúng như dự tưởng. Trong lúc ấy, Omura đang chỉ đạo thực hiện tờ nhật tŕnh có tên là "Nhật chí thành Edo". Ngay từ ngày đến Edo, Omura đă bắt đầu cho làm báo này, ra hàng ngày một ngàn tờ. Chọn tám người thợ khắc chữ, cho ở trong thành Edo, in tay. Chẳng phải do sở thích của Omura, chỉ v́ anh ta nghĩ cần có tờ báo để truyền đạt thông suốt mệnh lệnh trong quân xuống đến tất cả binh sĩ.

Omura cho in bản đặc biệt, loan báo: "Đă diệt trừ xong Shogitai chỉ trong một ngày!". Theo Omura tính toán th́ chỉ cần một ngày là diệt được Shogitai. Bản đặc biệt ấy, Omura định in sẵn vài ngàn tờ, chiến đấu vừa xong là phát hành ngay đến toàn quân và cả thị dân trong thành phố Edo nữa.

Trời lại mưa nặng hạt. Ở khu vực chiến đấu quanh núi Ueno, nước mưa ngập đầy hồ và các rănh nước, đường sá lầy lội, nhiều chỗ lút chân, quân sĩ chiến đấu thật khổ nhọc. Hơn nữa, Shogitai đánh trận ĺ lợm hữu hiệu hơn dự tưởng, lúc đầu cầm cự rất lâu ở Sanbashi, sau rút về cố thủ cửa Kuromon, dàn trận súng pháo mănh liệt suốt trong vài giờ, không cho quân triều đ́nh tiến lên được bước nào. Phía Shogitai có 7 cỗ bích kích pháo (pháo ṇng ngắn) kiểu Pháp cỡ 4 pound của quân Mạc Phủ cũ để lại, trong đó, 2 cỗ đặt ở Kuromon, 2 cỗ đặt ở Sannodai, c̣n lại 3 cỗ chia đi các chỗ xung yếu phía sau; hoả lực của các cỗ súng này làm quân triều đ́nh khốn khổ vô cùng. Trận địa pháo binh của quân triều đ́nh th́ đặt ở dinh cơ của hai phiên trấn Kaga và Toyama ở Hongodai, nhắm pháo kích núi Ueno qua hồ Shinobazu, gồm hai cỗ đại bác Armstrong do phiên trấn Nabeshima xứ Hizen đă mua được từ Anh quốc trước chính biến. Đạn đại bác ấy không phải h́nh cầu mà là h́nh quả đấu (acorn) có mũi nhọn, sức phá hoại, sức giết hại là vô địch trên thế giới thời bấy giờ. Loại đại bác này th́ đương thời, ngoài nước Anh ra, trên khắp địa cầu, chỉ có phiên trấn Nabeshima (Saga) xứ Hizen có được mà thôi. Bộ Hải quân Anh lúc đầu cũng không dùng loại đại bác này v́ có ít nhiều nguy hiểm trong cách thao tác (xin xem "Đại bác Armstrong" cũng của Shiba Ryotaro, Phạm Vũ Thịnh dịch), sau khi dùng thử trong cuộc chiến giữa hạm đội Anh quốc với phiên trấn Satsuma, thấy có công hiệu nên đặc biệt quan tâm nhưng vẫn chưa dám chính thức thu dụng. Pháo thuật trưởng R.E. Trace của soái hạm Anh quốc trong cuộc chiến giữa hạm đội Anh quốc với phiên trấn Satsuma đă viết báo cáo về bản quốc như sau: "Có thể nói rằng trong tất cả các loại súng pháo được sử dụng hiện tại, loại đại bác này có lực phá hoại lớn nhất. Hiệu lực của loại đại bác dùng đạn phát tán có nhét ng̣i nổ này, phải nói là có tán dương đến mấy cũng không đủ".

Hôm trước ngày tấn công Ueno, Omura đă đặc biệt cho gọi người pháo đội trưởng đảm trách hai cỗ đại bác này của phiên trấn Nabeshima xứ Hizen đến bảo:

-"Đại bác này là bức trường thành bảo vệ quan quân triều đ́nh đấy. Nếu quân địch xông tới th́ phải thối lui, đừng để địch lấy mất".

Mà đạn đại bác này cũng không có nhiều, hơn nữa, ngay từ đầu cuộc chiến đấu mà đă bắn đại bác này th́ quân địch sẽ biết vị trí mất, do đó Omura dặn là đừng bắn sớm, chờ đến buổi chiều, khi chiến đấu đến hồi kịch liệt nhất th́ mới bắt đầu bắn đại bác.

Đúng như lời dặn ấy, chiều hôm đó, tiếng nổ long trời đặc sắc của loại đại bác này đă vang rền đến tận khu Nishinomaru trong thành Edo. Đang lim dim tựa đầu vào cột trụ, Omura mở mắt, rút đồng hồ trong túi ra xem, rồi cho vào túi lại, nhắm mắt tiếp.

T́nh h́nh chiến đấu được cấp báo về thành Edo mỗi giờ, nhưng không thấy tiến triễn như ư, mà thời gian lại trôi qua nhanh chóng. Ngay cả bọn Tham mưu, phó Tham mưu của phiên trấn Choshu cũng bắt đầu xầm x́:

-"Cứ điệu này chắc phải đánh luôn ban đêm nữa!"

-"Đạt Ma phun lửa đang làm ǵ kia chứ?"

Bàn tán xôn xao khiến bọn Satsuma nghe thấy, cũng xúm lại cùng đi cật vấn Omura. Cả bọn xông vào pḥng Phủ Tổng đốc th́ chẳng thấy Omura đâu cả. Mới hỏi người trong pḥng:

-"Đạt Ma phun lửa đâu rồi?"

Người trong pḥng đáp là mới đi ra đó, có lẽ leo lên tháp ngắm núi Phú Sĩ rồi.

Nghe thế, cả bọn theo nhau leo lên tháp. Quả thật có Đạt Ma phun lửa ở đó, đang tựa đầu vào cột. Tham mưu Terashima Akisuke đại diện mọi người hỏi:

-"Xin tiên sinh cho hỏi. Lúc đầu tiên sinh bảo là tuyệt đối không được đánh ban đêm. Bảo là sẽ xong xuôi nội trong ban ngày. Thế nhưng với t́nh h́nh chiến đấu này th́ đến chạng vạng cũng chưa phá nổi ṿng ngoài của quân địch. Thế th́ hóa ra là phải đánh ban đêm rồi. Mà đánh đêm như thế chỉ v́ phải đánh tiếp trận ban ngày chứ đâu có c̣n lợi thế ǵ. Tiên sinh tính sao?"

Omura như c̣n đang suy tính chuyện ǵ lung lắm nên không tỏ phản ứng ǵ trước lời cật vấn ấy. Tiếp tục suy nghĩ một hồi lâu, rồi như chợt để ư đến bọn kia, Omura rời lưng khỏi cột trụ, chỉ tay vào đồng hồ mà nói:

-"Đến giờ rồi. Thu dọn thôi".

Cứ như là kim đồng hồ ấy có uy lực kết thúc chiến trường được vậy.

Thế mà, như hô ứng với lời nói của Omura, bên ngoài cửa sổ, phía Ueno bùng lên đám khói đen nghịt, có cả lửa đỏ ngùn ngụt bốc lên. Omura quay mặt nh́n cả bọn:

-"Có vẻ đă dứt điểm rồi đấy". Omura lấy ngón tay gạt mồ hôi trán, bắt đầu nói dài ḍng khác với lệ thường, như b́nh giảng về cuộc thí nghiệm: -"Ngọn lửa kia là do quân địch đốt bỏ núi Ueno để bại tẩu đó. Bọn nghịch tặc ấy không c̣n lư do để ở đấy nữa. Ngọn lửa kia là dấu hiệu bọn ấy trốn chạy, không chừa tên nào cả".

Chẳng bao lâu sau, tin chiến thắng được báo về. Omura ra lệnh phân phát tờ Nhật chí thành Edo trong thành và trong các phố. Rồi bảo người giúp việc ban Tham mưu là Shionoya Ryokan chuẩn bị áo xống cho ḿnh, và đi ra khỏi thành. Có Shionoya Ryokan, Oya Onojiro và hai người phiên sĩ Choshu đi theo. Omura vẫn đội nón cói nông dân che cả mặt như thường lệ, ngồi lắc lư vụng về trên lưng ngựa.

Omura đi thị sát dấu vết chiến trận. Thấy phía trước tiệm Matsuzakaya ở Ueno Hirokoji tán loạn những chiếu cói quân triều đ́nh đă dùng để chắn đạn địch; bên hông Matsuzakaya ngổn ngang những thùng đựng rượu, những gói lá đựng cơm nắm; ở cửa vào xóm Sanmaibashi Nakacho có 5, 6 xác quân triều đ́nh; gần cửa Kuromon c̣n 7 xác quân Shogitai. Xuống qua chùa Kiyomizudo th́ thấy tháp chuông nhô lên giữa đám than tro, Omura ghé vào xem pḥng trong, đến khi mặt trời lặn mới quay về thành, miệng lẩm bẩm: -"Thành phố không bị cháy".

Có lẽ Omura muốn chính mắt ḿnh kiểm nhận thành công của cuộc thí nghiệm.

Trong thành phố, đám thị dân nán lại không chạy loạn, bây giờ tụ tập ở các ngả ba ngả tư. Chẳng ai chú ư ǵ đến người đàn ông đội nón che cả mặt, quần cộc, áo choàng tay ống ấy cả. Có lẽ cho dù có bảo họ đấy là người quân sư đă lập kế hoạch, bố trí và thực hiện trận tấn công Ueno này, hẳn là họ cũng không tin.

Ngay sau đó, cuộc chiến b́nh định vùng Đông Bắc (Nhật Bản) rồi tiến đánh Hakodate đă bắt đầu, nhưng Phủ Tổng đốc của quan quân triều đ́nh vẫn đóng ở thành Edo, và Omura cũng không rời thành này một bước nào. Trước trận tấn công Shogitai này, đối với đám quân sĩ c̣n lại của Mạc Phủ cũ c̣n cố thủ trong thành Utsunomiya dưới sự chỉ huy của Otori Keisuke, Matsudaira Taro, Hijikata Toshizo, th́ bộ đội của Tổng đốc đạo Tosando mà chủ lực là quân phiên trấn Tosa lănh phần thảo phạt, nhưng quân triều đ́nh đă thua trận ở Oyama và chiến đấu khó khăn ở các mặt trận khác, t́nh h́nh chiến sự ở hướng ấy không khả quan mấy. Thư yêu cầu tiếp viện tới tấp truyền về Phủ Tổng đốc. Nhưng Omura đều xé bỏ cả. Quan quân ở tiền tuyến tức giận, có người đ̣i chém chết Omura. Chịu không thấu, hai đội trưởng Kawada Sakuma của phiên trấn Onshu và Tarasaki Gozan của phiên trấn Choshu từ tiền tuyến thay ngựa nhiều lần mới chạy về được đến Edo, khẩn cấp báo cáo t́nh trạng nguy khốn ở các mặt trận. Tarasaki nói nếu Omura không phái binh cứu viện th́ dù là đồng hương Choshu, sẽ liều tự tay ḿnh chém Omura rồi ra sao th́ ra! Tarasaki Gozan xuất thân là phiên sĩ cao cấp của phiên trấn Choshu, lại được Thế tử sủng ái, do tài ba về kiếm thuật mà được làm cận vệ thân thích với Thế tử, thời Mạc Phủ chinh phạt Choshu, đă chiến đấu dũng mănh ở mặt trận cửa Geishu. Thường chỉ xem Omura là thứ y sĩ nông dân mà khinh thị.

Tarasaki sùi bọt mép kể lể t́nh h́nh chiến đấu khổ nhọc, nhưng Đạt Ma phun lửa Omura vẫn điềm nhiên ngồi nghe.

-"Ở tiền tuyến, hiện nay súng trường đang phải bắn suốt từ 9 giờ sáng đến 4 giờ chiều mỗi ngày đấy!". Tarasaki phải trưng dẫn đến mức cực đoan như thế.

Tính Omura lại không ưa chuyện khoác lác, nên lạnh lùng bảo:

-"Này cậu, khoác lác th́ không nên!"

Tarasaki đứng vùng dậy:

-"Khoác lác chuyện ǵ?"

Omura điềm tĩnh đáp:

-"Chuyện khoác lác th́ phải nói là khoác lác thôi. Súng trường mà bắn suốt 3, 4 giờ th́ nóng đến nỗi chạm tay vào là phỏng ngay. Nếu không lấy nước làm nguội lại th́ không thể nào bắn tiếp được. Vậy mà lại bảo là súng trường đang phải bắn suốt từ 9 giờ sáng đến 4 giờ chiều th́ khoác lác quá! Nếu cậu bảo không khoác lác th́ ngay tại đây, cậu bắn suốt 4, 5 giờ xem nào! Vả lại, nghe cậu nói thế th́ hiểu là binh sĩ vẫn c̣n mỗi người khoảng hai trăm phát đạn đấy chứ ǵ. Với quân lực như thế th́ làm sao có thể cấp thêm đạn dược, chứ đừng nói ǵ đến viện binh".

Omura đă phản luận bằng lư do vững chắc không có khe hở. Nhưng cách nói không khéo. Tất nhiên, Tarasaki và Kawada đă phải rút lui, chịu thua chuyện tranh luận, nhưng đă chất chứa thêm oán thù. Oán thù ấy không chỉ ở hai người này, mà c̣n lan ra khắp đám quân sĩ ở tiền tuyến nữa. Nhất là đối với người Satsuma, và cả bọn đội trưởng trong phiên trấn Choshu mà không phải là học tṛ của Omura, th́ oán hận ấy đă bám rễ sâu trong ḷng họ.

Trong chiến dịch tiến đánh Hakodate về sau này cũng thế. Tham mưu của quân triều đ́nh là Kuroda Ryosuke lo ngại không đủ binh lực tấn công, mới bảo một sĩ quan người Satsuma lên quân hạm về Edo xin Omura cấp tốc phái viện binh thêm. Omura thản nhiên bảo:

-"Chừng đó đủ rồi! Trước khi anh quay trở lại Hakodate th́ đă xong rồi đấy!".

Quả đúng như lời Omura thật. Nhưng dự tưởng của Omura đúng quá lại làm cho người ta mất mặt. Omura không hiểu được những điều tế nhị như thế trong tâm t́nh người khác.

Sau cuộc chiến Oshu, lại có câu chuyện truyền tụng như thế này. Quan Tham mưu trưởng là Saigo Takamori (thuộc phiên trấn Satsuma) từ tiền tuyến trở về, lâu ngày lại cùng làm việc với Omura trong sảnh đường ở Edo. Mọi người trong sảnh đường hy vọng là hai vị đầu năo của quân triều đ́nh gặp nhau th́ hẳn là có chuyện luận bàn hấp dẫn lắm đây. Thế nhưng, Saigo vẫn ngồi yên, mặc nguyên áo choàng, mà Omura cũng chỉ nh́n quanh, chẳng nói ǵ cả. Đến giờ về, hai người mới nh́n nhau mỉm cười ngượng nghịu rồi ai về nhà nấy ngay. Có lẽ cuộc chiến là hành động chung đă chấm dứt, giữa hai người chẳng c̣n có ǵ chung để tán chuyện cả. Nhưng người trong sảnh đường th́ thấy hai đầu năo cùng im ĺm như thế là chuyện quái dị, khiến họ đồn đại, bàn tán một thời gian. Mà chuyện đồn đại này lại càng làm cho người phiên trấn Satsuma bất b́nh thêm đối với Omura. Họ cho rằng đó là thái độ vô lễ đối với người lănh đạo lăo luyện của họ.

Tháng 6 năm Minh Trị thứ hai (1869), Omura nhậm chức Phó Bộ Trưởng bộ Binh trong chính phủ mới. Vào thời kỳ này, Omura đều đặn gửi tiền xài dư về quê cho vợ là Kotoko, và chỉ dẫn sử dụng theo kiểu Omura:

"Ta gửi một ngàn năm trăm lạng bạc là tiền c̣n lại trong lương tháng, trong đó một ngàn là để gửi nhờ Ueda Shozo giữ hộ, khi nào cần th́ nhờ đưa cho. C̣n năm trăm lạng kia th́ giữ lấy, có ai tin cẩn được th́ cho họ vay, hoặc để mua ruộng đất".

Trong các thư gửi cho vợ, lại có thư như thế này:

"Bảo người nhà đặt gấp mười bốn tấm chiếu ở tiệm chiếu Mukoyama. Chiếu loại trung là được".

Thư gửi về quê th́ như thế, nhưng một mặt, trong thời kỳ này Omura đă tiến hành việc xây dựng quân đội (Nhật Bản) thật là to lớn và tinh vi đến mức kinh dị. Có thể nói là thiên tài làm phép lạ!

Là người hễ đi tàu thuyền th́ say sóng, nên chưa từng ra nước ngoài bao giờ, thế mà Omura áp dụng được hoàn hảo những binh chế và sở trường của quân đội kiểu Tây phương để thiết lập các chế độ và cơ sở binh bị tân tiến cho Nhật Bản. Có lẽ trong tất cả các nhân tài c̣n sống sót để đóng góp cho công cuộc Duy Tân, Omura Masujiro là người không thể thiếu được.

Có điều, Omura đă cảnh giới quá đáng đối với phiên trấn Satsuma. Khoảng đầu cuộc Duy Tân, Omura đă âm thầm tưởng định rằng kẻ địch của chính phủ mới sẽ là phiên trấn Satsuma, và đă không ngừng giáo dục như thế cho Saionji Kinmochi lúc bấy giờ c̣n trẻ lắm. Lư do th́ như c̣n ghi lại trong tư liệu của Saionji về sau này, là Omura đă nói: "Nếu đất Kyushu mà có nhân vật giống như Ashikaga Takauji (1305-1358, sáng lập Mạc Phủ Ashikaga năm 1333, chấm dứt Mạc Phủ Kamakura) nổi lên th́ đại thế trong thiên hạ sẽ ra sao, không ai tưởng tượng được. Lúc đó, hẳn là phải chọn từ đám công khanh của triều đ́nh ra một nhân vật nghiêm túc và có tiếng tăm mới tiếp tục trị nước được. Do vậy, từ bây giờ phải t́m kiếm ngay. Ngài Saionji đúng là nhân vật như thế".

Tháng tiếp theo ngày Omura gửi thư về quê dặn vợ đặt mua chiếu, ngày 4 tháng 9 năm Minh Trị thứ hai (1869), khoảng sau 6 giờ chiều, trong căn pḥng cuối lầu trên của lữ quán trong xóm Kiyamachi khu Sanjo ở Kyoto, một bọn thích khách đă đột nhập chém Omura trọng thương.

Tin cấp báo đến Katsura Kogoro lúc ấy đang dưỡng bệnh lao phổi trong vùng núi Hakone. Nhật kư của Katsura ngày 10 tháng 9 ghi rằng:

"Sáng mưa nhỏ, đến chập tối lại mưa lớn. Sáng sớm có sứ giả khẩn cấp là Kawamura Kenzo đến, (.........). Tối ngày 4 vừa qua, một bọn thích khách 7, 8 người đă xông vào pḥng trọ của Omura Masujiro trong lữ quán ở lô đất số 3 xóm Kiyamachi, Kyoto, chém chết Shizuma Hikojiro và Adachi người phiên trấn Kashu. Người nhà của Omura Masujiro th́ một người bị nhiều vết thương, chết vào hôm sau là ngày 5, c̣n một người bị thương nặng. Nhờ ơn Trời, Omura Masujiro tuy bị thương nặng mấy chỗ, nhưng tin cho biết không hại đến tính mạng. Tôi đă vô cùng kinh ngạc. Rồi thấy tính mạng Omura không đến nỗi nào, nên cũng an ḷng".

Qua ngày 2 tháng sau đó, Omura được đưa vào bệnh viện Osaka ở xóm Suzuki, để y sĩ ngoại khoa Hà Lan là H.F. Bauduin giải phẫu cho. Nhưng do chứng bại huyết, Omura chết ngày 5 tháng 11. 46 tuổi.

Lúc sắp chết, Omura đă cho gọi quan Tham sự bộ Binh là Funakoshi Mamoru đến bên gối mà dặn ḍ lời cuối rằng:

-"Hăy chế tạo loại bích kích pháo cỡ 4 pound, càng nhiều càng tốt".

Omura đă dự đoán cuộc chiến vùng Tây Nam năm Minh Trị thứ 10 (1877, từ cuối  tháng Giêng, mười ba  ngàn quân vơ sĩ Satsuma nổi dậy chống triều đ́nh truất bỏ đặc quyền của giai cấp vơ sĩ; cuộc khởi nghĩa thất bại và Saigo Takamori tử trận cuối tháng 9 cùng năm ), bảo đó sẽ là cuộc nội chiến cuối cùng.

Thật ra, bọn thích khách gồm mười hai người, đều là những kẻ cuồng tín theo chủ nghĩa "Nhương Di quốc túy" (tuyệt đối không chấp nhận bọn man di Tây phương), đă công bố thư "trảm gian" hài tội Omura là đă "cắm đầu mô phỏng Tây Dương, làm ô uế quốc thể, làm nhục triều đ́nh, nuôi dưỡng thói quen man di càng ngày càng sâu đậm".

Có điều bất hạnh cho Omura Masujiro là trong số mười hai tên ấy có đến ba tên là phiên sĩ đồng hương Choshu. Ngoài ra, có năm tên là phiên sĩ Tosa, và bốn tên thuộc các phiên trấn khác. Cả bọn đều bị bắt. Nội các chính phủ mới xử tử h́nh, án tŕnh lên Thiên hoàng phê chuẩn, qua quan đại diện đưa đến Kyoto để quan Tổng trấn phủ Kyoto là Nagatani chỉ huy việc xử h́nh ở pháp trường Awataguchi vào ngày 20 tháng 12. Vậy mà đúng lúc sắp xử tử bọn phạm nhân, đột nhiên lại có mệnh lệnh quái kỳ: "Ngưng xử h́nh!" từ bộ H́nh ở Edo truyền đến. Phủ Kyoto chẳng rơ hư thực ra sao nhưng cũng đành cho bọn phạm nhân vào ngục trở lại. H́nh bộ Đại thần (Bộ trưởng Tư pháp) lúc bấy giờ lại là Kaieda Nobuyoshi, ngày trước đă là Tham mưu của quân triều đ́nh, xuất thân từ phiên trấn Satsuma. Về sau, rơ ra đó chỉ là lệnh riêng từ Kaieda Nobuyoshi, nên Phủ Kyoto lại đem bọn phạm nhân ấy ra xử h́nh.

Đương thời, người ta gần như công nhiên mà tin vào thuyết: chính Kaieda Nobuyoshi đă xúi giục bọn hung thủ ấy ám sát Omura Masujiro. Ít nhất th́ Katsura Kogoro là người đă phát hiện nhân tài Omura Masujiro, tiến cử làm người chỉ đạo cuộc chiến tranh tiêu diệt Mạc Phủ, đă tin như thế. Katsura Kogoro đă gửi một bức thư đề ngày 26 tháng 7, đúng ngày trước hôm Omura lên đường từ Tokyo (tên mới của Edo) đi Kyoto, thư gửi cho quan Tham sự Kyoto là Masamura Hanjiro, có lời cảnh báo như sau:

"Hôm trước, tôi cũng đă nghĩ đúng như ư ngài rằng những lời tuyên bố mập mờ hai mặt của Kaieda càng làm phát sinh nghi hoặc trong ḷng người, giúp cho bọn phiến động sắp sửa nắm lấy cơ hội mà ra tay".

Rồi sau khi vụ ám sát Omura xảy ra, Katsura lại gửi cho đồng hương Choshu là quan Tham nghị Hirosawa Saneomi bức thư như sau:

"Về vụ Omura th́ có thuyết lưu hành kín đáo rằng đó rơ ràng là do Kaieda xúi giục".

Vụ này cũng có ghi trong Nhật kư do Okubo Toshimichi để lại, trong số tư liệu của phiên trấn Satsuma. Đại ư là:

"Ngày 25 tháng 12, Kaieda đến, bảo là bộ H́nh th́ muốn đ́nh chỉ việc hành h́nh các phạm nhân, nhưng tôi đă thuyết phục đừng làm thế. (.........). Buổi tối, Kaieda lại đến, khẩn thiết bàn luận về vụ ám sát Omura".

Hai hôm sau, Kaieda Nobuyoshi lại đến chỗ Okubo Toshimichi.

"Kaieda bước vào, bàn về chuyện xử trí các phạm nhân trong vụ ám sát Omura, bảo là khó mà đồng ư với cách xử trí của Nội các".

Rồi ngày sau đó, 28 tháng 12, nhật kư ấy lại cũng ghi việc tương tự như thế nữa.    

Có đúng là Kaieda Nobuyoshi đă chỉ thị cho bọn thích khách ấy ám sát Omura Masujiro hay không, đến nay vẫn chưa rơ ràng. Chỉ biết rằng, Omura Masujiro đă đột ngột xuất hiện khi lịch sử cần đến, rồi lúc sứ mệnh xong xuôi, đă biến đi thật vội vă. Đến mức thần bí nữa. 

   

Phạm Vũ Thịnh dịch
Sydney 05/09-10/09

Chú thích:

[1] Katsura Kogoro : (Kido Takayoshi, 1833-1877), phiên sĩ Choshu, kiếm hào, chính trị gia, một trong Duy Tân tam kiệt (hai người kia là Saigo Takamori và Okubo Toshimichi) lănh đạo phe Cần Vương đánh đổ Mạc Phủ Tokugawa mở đường cho công cuộc Duy Tân thời Minh Trị. Thực chất là Tể tướng/Thủ tướng đầu tiên trong chính quyền Minh Trị.

[2] Edo : trung tâm cai trị của Phủ Chúa Tokugawa, bây giờ là Tokyo. Phủ Chúa đặt ra lệ bắt các Lănh Chúa (Daimyo) mỗi năm phải đổi chỗ trú ngụ, năm này ở Edo, năm sau ở lănh địa của ḿnh, do đó các phiên trấn có dinh cơ của phiên trấn ở Edo để các gia thần và thuộc hạ của Lănh Chúa trú đóng ở Edo trú ngụ và làm việc.

[3] Yoshida Shoin (1830-1859) : một trong những nhà trí thức nổi danh nhất cuối thời Mạc Phủ, đă mở trường dạy binh học và chính trị, đào tạo nhiều chí sĩ sau này đă góp sức hữu hiệu vào việc đánh đổ Mạc Phủ và đổi mới nước Nhật.

[4] Hộc : Koku, đơn vị đo lường, khi dùng để tính bổng lộc của vơ sĩ, hay lực kinh tế của phiên trấn th́ khoảng 150 kí gạo, khi dùng để tính dung tích thuyền bè th́ khoảng 180 lít.

[5] Thời Chiến quốc : 1467-1568, các sứ quân cát cứ các nơi đánh nhau hỗn loạn, cho đến khi Oda Nobunaga, Toyotomi Hideyoshi và Tokugawa Ieyasu tiếp nhau hoàn thành cuộc thống nhất, mở ra thời Phủ Chúa Tokugawa.

[6] Ito Hirobumi (Hirofumi/Hakubun/Shunsuke, Y Đằng Bác Văn, 1841-1909) : đồ đệ của Yoshida Shoin, một trong 5 người du học Anh quốc, 4 lần nhậm chức Thủ tướng Nhật Bản năm 1885, 1892, 1898, 1900.

[7] Nhị thập nhất hồi : họ Yoshida viết chữ Yoshi (cát) chiết tự thành ba chữ Thập nhất khẩu, và chữ Da (điền) chiết tự thành chữ Thập và chữ khẩu; chữ Yoshida chiết tự và tổng cộng lại thành Nhị thập nhất (21) thêm hai chữ khẩu nhập vào nhau thành chữ hồi. Yoshida Shoin thời thơ ấu mang họ là Sugi (sam) chiết tự thành ba chữ: thập, bát và tam, cộng lại thành 21, nên có thêm tên hiệu là Nhị thập nhất.

[8] Takano Nagahide (1804-1850) : nhà tư tưởng Lan học, bạn của y sĩ Hà Lan Siebold (là người có ảnh hưởng lớn đến trào lưu Lan học của Nhật Bản), đă viết sách cổ xướng việc mở cửa giao thiệp với ngoại quốc, v́ vậy mà bị tống giam năm 1842. Ba năm sau, nhân hoả hoạn trong tù, ông trốn thoát, cho đến năm 1850, tự sát v́ sự lùng bắt ráo riết của cảnh sát.

[9] Chiếu: tấm cói dày lót sàn pḥng, cũng là đơn vị diện tích pḥng và nhà ở, khoảng 180 cm x 90 cm.

[10]  Ako Roshi (lăng sĩ xứ Ako): chuyện 47 lăng sĩ trung thần báo thù cho chủ là Asano Naganori tước Takumi-no-kami, Lănh Chúa của phiên trấn Ako, khoảng năm 1701, thời Chúa Tokugawa Tsunayoshi; đề tài của loại tuồng hát Chushingura.

[11] Saigo Takamori : (Kichinosuke, 1827-1877), phiên sĩ Satsuma, chính trị gia, một trong Duy Tân tam kiệt lănh đạo phe Cần Vương đánh đổ Mạc Phủ Tokugawa mở đường cho công cuộc Duy Tân. Về sau, lănh đạo cuộc nổi loạn của giới vơ sĩ ở quê nhà Kagoshima chống chính quyền Minh Trị muốn phế bỏ mọi đặc quyền của giai cấp vơ sĩ, thất trận, tự sát năm 1877. Được xem là The Last Samurai, người vơ sĩ cuối cùng của Nhật Bản.

[12] Okubo Toshimichi (1830-1878), phiên sĩ Satsuma, chính trị gia, một trong Duy Tân tam kiệt lănh đạo phe Cần Vương đánh đổ Mạc Phủ Tokugawa mở đường cho công cuộc Duy Tân. Bộ trưởng Tài chính trong chính quyền Minh Trị. Bị ám sát năm 1878. Được xem là một trong những người xây dựng nên nước Nhật Bản hiện đại.

 


® "Khi phát hành lại thông tin từ trang này cần phải có sự đồng ư của tác giả 
và ghi rơ nguồn lấy từ www.erct.com"

Cảm tưởng, ư kiến xin gởi về  t4phamvu@hotmail.com