Năm  Rồng,  Kể  Chuyện  1  Con  Rồng

 

Trong những chuyện có liên quan đến RỒNG, có lẽ chuyện về thiên tài Đào Duy Từ là một chuyện khá hay nhưng ít nguời biết.

Thưở ấy nước ta c̣n phân tranh Trịnh Nguyễn.  Đào tiên sinh là người Bắc Hà (= phía bắc sông Gianh, đất của Trịnh), vốn là con của một đào nương nên không được đi thi, không ngóc đầu lên được.  Bèn bỏ xứ,  vào Nam Hà, trước tiên đi chăn trâu cho một phú nông, cam chịu thấp kém

 Bởi chưng xứ lạ phận hèn
 Mắt xanh ai biết bạn hiền là ai
 Túi hào kiệt một tay xơ xác
 Chân giang hồ giữa bước long đong
 Lấy ai vận dụng cho cùng
 Đă ngoài lỗi lạc lại trong đa tài

Phú nông này sính văn chương, thường họp bạn bè lại để bàn luận văn chương với nhaụ   Một bữa nọ  Đào đứng nghe, xin được bàn góp.  Mọi người lấy làm lạ, nghĩ kẻ chăn trâu th́ biết ǵ. Nhưng nghe thử thấy bàn góp lưu loát mới sinh ra kính nể.  Từ đó ông chủ thương tài cất nhắc cho mới khá lên.

Sau tiên sinh ra giúp chúa Nguyễn, có xây lũy để ngăn quân Trịnh.  Chúa Săi Nguyễn Phúc Nguyên kính tiên sinh là bực thầy nên nhân dân gọi  lũy ấy là Lũy Thầy (tên chính là lũy Trường Dực, xây = 1630-1631).   Sự nghiệp của họ Nguyễn ở phương Nam được lâu dài cũng là nhờ lũy Thầy ngăn quân Trịnh không tiến xuống được trong suốt 10 năm.  Thời đó có câu hát:

Khôn ngoan qua cửa sông La
Dù ai có cánh khó qua lũy Thầy

Tiên sinh lấy tên hiệu là NGOẠ LONG (= rồng nằm), ví ḿnh như Khổng Minh Gia Cát Lượng đời Hán bên Tàu.

Uy danh vang dội về đất Bắc, ngoài đó mới hùi hụi tiếc đă mất 1 con rồng.  Bèn ráng liên lạc ngỏ ư muốn "chiêu hồi".  Tiên sinh từ tạ với những câu:

 Ba đồng một mớ trầu cay
 Sao anh không hỏi những ngày c̣n không
 Bây giờ em đă có chồng
 Như chim vào lồng, như cá cắn câu
 

Đàng Ngoài chưa thôi, làm lời nói khích “con rồng” :

 Rồng nằm trên cạn phờ râu
 Mấy lời anh nói dấu đầu hở đuôi
 Rồng khoe vượt gió tung mây
 Nào hay rồng đất, có ngày rồng tan
 Có ai vào tới Đàng Trong
 Nhắn nhe bố đỏ ( =
Đào ) liệu mong mà về
 Sống vất vưởng xa quê đất tổ
 Non nước người dẫu có như không ...

Tiên sinh lại phải  tạ từ "dứt điểm" :

 Đến đây ḷng lại nhủ ḷng
 Đừng đi lại nữa mà chồng em ghen !

Một con rồng vàng tài kiêm quân sự lẫn văn chương ắt phải có để lại nhiều tác phẩm.  Tiếc là hiện nay chúng ta không được biết, dù là chỉ một vài.

 

Văn-Lang Tôn-thất Phương, Canberra 2000-02-10.

npttp@yahoo.com.au

.........................

® "Mọi trích dẫn hay đăng tải cần phải có sự đồng ư của tác giả và ghi rơ nguồn lấy từ www.erct.com  "