Chỉ ôm mơ ước – người Việt có quá lạc quan?

Văn Lang Tôn-tht Phương

Thói quen ǵ đó mà có lâu ngày th́ tr thành nếp suy nghĩ, lâu dn tr thành văn hóa.  đây, tôi không dám nói đến vn đ ln như “văn hóa”, ch mun th t́m xem li suy nghĩ ca nhiu ngưi Vit ḿnh vn có là do đâu mà ra. 

Có mt chuyn vn thưng đưc lp đi lp li trên Internet (đc bit trên Facebook) và thu hút đưc khá nhiu ng h ca dân mng Vit Nam.  Đó là đ đi kháng vi chuyn Vit Nam b China ln ép, rt nhiu ngưi Vit đă mnh m c súy “Liên Minh Quân S Vit-M”,  “Đng Minh Vit-M”, vv...  Có ngưi li hăng hái đ̣i “c cho M thuê Hoàng Sa và Trưng Sa trong 100 năm đi”!  và h đưc rt nhiu ngưi Vit, c trong ln ngoài nưc, ng h. 

Quen với suy nghĩ lạc quan? 

Cn phi nói là trong nhng ngưi c súy cho “liên minh” nói trên, có nhiu v đưa vn đ lên mt cách thành thc, v́ h quan tâm cho an nguy ca nưc Vit.  Nhưng khi đưa ra như thế, không thy ai phân tích rng đ cho nưc M có th đng minh vi Vit Nam (trong vic chng China), nưc M s đưc nhng li ích ǵ? 

Không riêng ǵ nưc M, quc gia nào cũng thế (tr ra mt vài nưc có gii cm quyn cam tâm làm chư hu), khi làm điu ǵ ngưi ta cũng đt quyn li ca c h lên trưc tiên.  H không giu diếm điu này, và mun t́m hiu đưng hưng th́ trên nhng tài liu công khai không thiếu ǵ đ đc:  Các sách báo v Chính Tr Hc, Lch S, Quan H Quc Tế, Kinh Tế Hc, vv... và các báo hàng ngày hay tp chí như New York Times, Washington Post, Foreign Affairs, Guardian, Times, Asahi, South China Morning Post, vv... Đó là ch nói v “tài liu chết”, c̣n “tài liu sng” là nhng thông tin có đưc qua nhng hot đng thương mi, ngoi giao, văn hóa, hành chính, vv... mà không sách v nào có đưc.  

(Mt cá nhân không th nào “bao sân” hết nhng điu này đưc.  Trong mt quc gia, ngoài các b trong chính ph như Ngoi Giao, Quc Pḥng, Kinh Tế, vv... c̣n có các đi hc, các cơ quan dch v, thương mi, tư vn, vv.. lo t́m hiu.  Các ngân hàng và công ty ln cũng có Ban Nghiên Cu riêng ca ḿnh).  

Nói nôm na th́ thông thưng là quyn li gia hai bên phi tương đng, “bánh ít đi th́ bánh quy li”.  Washington coi trng South Korea v́ đó là vùng chiến lưc quan trng ca h.  Nht Bn cũng là đim chiến lưc quan trng ca h (tuy bây gi không bng thi Chiến Tranh Lnh). Vào thi đim hai thp niên 1950-1960, Vit Nam Cng Ḥa cũng là vùng chiến lưc quan trng ca h.  Sau năm 1971, h hết xem Sài G̣n là quan trng, cho nên mi có tho ưc ngm gia Kissinger và Chu Ân Lai v mt “Decent Interval”, nói c th là phi có mt “khong thi gian cn thiết”  (trong ṿng trên dưi 2 năm) đ cho Vit Nam Cng Ḥa b dit vong.     

Vit Nam ngày nay không có ǵ quan trng lm vi Washington:  Th nht h có Singapore, Thái Lan, Malaysia, và Phillipines là nhng “friendly nations” h tin cy.  Th nh́, gii cm quyn các nưc đó không xem Washington là thế lc thù đch.  Th ba, nếu Vit Nam có chút nào quan trng đi na, quyn li ca Washington China to ln gp triu ln so vi Vit Nam:  China va là mt th trưng ln đ đu tư, va là mt th trưng tiêu th khng l.  China li có nhiu tin d tr, có ngun cung cp hàng hoá to ln; v quân s h có bom nguyên t, không ai d ǵ gây hn vi h nếu không mun c hai đu cùng chết.  Vy th́ Vit Nam có ǵ đ cho Washington làm đng minh đ chng China?  (Ví d đo Trưng Sa nm trong ch quyn VN 100% đi na, không nên quên là hin ti Washington đang không đ tin đ lo v y tế cho ngưi M nghèo, h đi thuê đo Trưng Sa ca Vit Nam đ làm ǵ?). 

Tóm li, phi chăng nhiu ngưi Vit chúng ta ch nh́n vn đ theo ưc mơ, mt loi ưc mơ ging như mơ đưc trúng s?  Nó cũng tương t nhng ưc mơ có ngày s đi đến thi “làm theo kh năng, hưng theo nhu cu”, rng “thế gii s đi đng, s không c̣n biên gii quc gia, xă hi không cn chính ph”, vv... Trên thc tế, ni Vit đă tng có lúc lp chính sách da trên nhng ưc mơ như thế.  Phi chăng chúng ta chưa biết t b li suy nghĩ “ch da trên ưc mơ”?  

Lập kế hoạch dựa trên … mơ ước  

Nói cho đúng, ưc mơ t nó không có ǵ xu, con ngưi phi có ưc mơ.  Ưc mơ cá nhân ḿnh s sung túc, đt nưc ḿnh s giàu mnh, rng “đưng ta đi có bưc chân t do, ngưi Vit Nam sng vi nhau tht thà”, vv...  Nhân loi đă tng ưc mơ bay lên cung trăng, đi tàu ngm xung đáy bin, và h đă làm đưc.  

Vn đ ưc mơ phi có cơ s, mà ngưi Vit chúng ta h́nh như ít coi trng vic truy t́m cơ s cho s vic.  Ging như hc gi Phan Kế Bính nhn xét, ngưi Vit chúng ta th́ vic ǵ cũng hay cưi,  “trăm điu, ch ‘h́’ mt cái coi như xong vic”. 

Ông Mc Đnh Chi là khâm sai đc mnh toàn quyn, qua Trung Quc công cán.  Nhưng ông quên ḿnh đang mang nng vnc trên vai:  Khi thy bc tranh ca v đi quan Trung Quc thêu con chim s, ông bèn thoi mái xé rách, ri bin lun kiu quân t Tàu vi ch nhà…  Con cháu đi sau nghe chuyn ly làm thích thú, tin tưng mt cách d dăi, chng cn suy nghĩ thit hơn, c rung đùi đem k cho nhau nghe. 

Chuyn ông Cng Quỳnh: Bên Tàu sai s quac Vit.  S mun gây khó d, chê cng hp không đi qua.  C Triu Đ́nh gm bao nhiêu anh tài văn vơ đu hết chuyn đ chơi, nên sai ông Cng Quỳnh gi làm ngưi vác lng, gơ lng lên đu ông Đi S cho ông ta rưt theo, thế là mc mưu chui qua ca... Như vy mà con cháu đi sau ly làm h h k cho nhau nghe, không đt vn đ logic là thế nào.  

Chuyn Ông Táo cũng thế:  Ngưi chng cũ t́m đến, đúng lúc anh chng mi đi v.  Ch v bèn ch đng rơm đ ông chng cũ trn vào, và anh chàng cam tâm chu chết cháy, đ cui cùng c hai ngưi kia cũng nhy vô la “t thiêu”...  Sao t đu anh ta không bưc ra đưng làm như k b hành vô t́nh đi qua, đng trn vô đng rơm, đ cho mi ngưi khi chết? 

Chuyn như thế mà c xă hi chp nhn đưc, truyn t đi n qua đi kia, và ch suy nghĩ theo mt chiu hưng duy nht: Chết chóc!  Sao không gii thích như ngưi Hy Lp, rng gió nh là nhng th dài ca mt v thn linh v đang nh mt v thn n?  Sao t đu không gii thích chuyn “Táo” là do hai chàng thư sinh yêu mt n thn con vua La, và v́ t́nh yêu, hai chàng t́nh nguyn bên nàng đến tn muôn đi?  

Ngay như chuyn v “gia ph” ca dân tc, ngm k thy dân ta tht … khó hiu.  Ông Lc Long Quân kết duyên cùng bà Âu Cơ (ti ngang đây th́ tt: Ng ư ta là con rng cháu tiên).  Mt hôm, ông bo bà rng Rng và Tiên “thy ha khác nhau”, không hp (Ti sao không hp?  Vy trưc khi ly nhau sao ông không nói?),  phi chia tay (cũng không hiu ti sao).  Thế là chia con như kiu chia ca, mi ngưi ly 50%.  Con trưng ca ông tr thành vua Hùng, c̣n bà và 50 ngưi kia s phn ra sao, ông chng quan tâm!  

Chuyn như vy và không my ai thy có vn đ, c chp nhn.  Đành rng có th ct nghĩa câu chuyn ch đ mang ng ư ta là dân Bách Vit (trăm trng), vv... Nhưng thế th́ sao không nói rơ “ta là mt trong các ging dân Bách Vit, v́ lư đó ǵ đó mà rt cc kéo nhau đến đây, lp thành b lc”, vv... có phi khe cho con cháu đi sau không? 

Nhưng, xin thc mc:  Ông mun b đi, và đă “kéo quân” lên núi; th́ ti sao bà không “bám tr” mà cũng phi đem con v vùng bin nào đó?  Cái “bt đng sn” đang có, t nhiên b hoang, phí c bao công lao!  Hay là ... sau khi tuyên b “bn ḷng chi na”, ông tom hết bao nhiêu ca ch́m ca ni theo ḿnh, ch đ li n không nhà trng, nên bà (và đàn con) đành phi lênh đênh góc b bt c ṃ cua? 

Chuyn “Nàng Tô Th”:  Có hai anh em, thng anh vn mt dy t nh nên có mt lúc cm dao chém lên đu cô em đ máu trm trng.  Hn không thèm kêu xe cu thương hay ch em đi cp cu, cũng không li chăm sóc mà b trn bit tăm, làm bà m v́ nh hn hiu ht mà chết! 

My chc năm sau, cô gái ln lên, tr thành mt m nhân quyến rũ.  Vn mnh xui khiến làm nàng vô t́nh phi thành v thng anh vô trách nhim đó.  Và đến khi hn ta khám phá ra ḿnh đă tưng bng cô em gái đến có con, hn li lng l chun êm, không thy nói có đ li tin bc ca ci ǵ cho nàng nuôi đa bé (Ch có ông nhc sĩ Lê Thương hư cu lên chuyn hn đi đánh gic, nhưng chuyn th́ ch nói hn trn bit.  Có th hn li qut nga đến mt nơi an toàn, và t́m mt cô nh d nào đó đ tưng bng!) 

Nhưng t bui hn đi, cô v (là nàng Tô Th) v́ không hiu ti sao chng “t nhiên mt tích”, nên c  “đng đi chng v”.  Bng bé sơ sinh mà leo lên đng trên núi cao, chng s ǵ sm sét.  Ri không biết ti sao, c hai m con hóa thành đá.... Đi sau nh́n tưng đá đó, c tiếp nhau ca ngi chuyn ca nàng như mt biu tưng cao quư ca ḷng chung thy, cho đến khi mt n đc gi Vit Nam nhn ra li nhn đnh này có vn đ (Xin trích t Internet): 

“Ch Tô Th … Nếu ch không có con cái, tôi ch dám lm bàn. Nhưng đây ch có mt đa con, mà ch v́ mt anh chng đu gi hèn h, ch bế con lên đnh núi cho sét đánh th́ ch cũng ch hay ho ǵ.  Ch phi li và kinh doanh buôn bán, ly thng kỳ hào khét tiếng nào kia ri thành bà ln. Phát trin ngành ngh thành mt thương hiu. Hoc chí ít, cũng phi t to cho ḿnh đưc nim vui khi sinh sng vi đa con ḿnh đ ra.

Hoc nếu ch quá nh thương thng chng ch, th́ cũng phi đi đến khi con ch dng v g chng ri, ch lên núi cho sét đánh, hay hóa đá, hay làm cái m ǵ đó, tôi éo quan tâm” (Hết trích). 

Hoá ra, trong rt nhiu truyn (c hay kim), nh́n k thy ngưi Vit ḿnh thc là “đơn gin” đi vi nhng vn đ con ngưi phi trc din.  Gic Ân kéo đến, hung hăn bc nào th́ chc c như quân Nguyên đi Trn.  Nhưng không có ghi chép nào v nhng c gng chng tr ca nhân dân ra sao, ch có chuyn k rng cc “ngi ch” mt anh hùng c̣n đang nm nôi bng vươn vai đng dy, đánh cho trăm vn hùng binh ca đch chy tan tành mây khói... Tho nào sau này có lm ngưi Vit c mong ưc “có mt đng anh hùng nào đng ra cu đi dp lon”  (giùm cho h, c̣n h khi làm ǵ c).  Chc cũng do nh hưng ca truyn thuyết “vươn vai Phù Đng” này mi sinh ra suy nghĩ “ch sung rng như thế? 

Chuyn “Pht bà Quan Âm” cũng vy.  Bà b nn, Pht Như Lai hin ra cu.  Cu xong, bo hăy tiếp tc đi nt con đưng ...  Không thy nói sau đó bà lin c gng leo đèo li sui, n lc t́m kiếm thc ăn vv... ǵ c.  Theo trong chuyn, bà không th nhích cho đưc mt bưc, đng hi ngay ti ch:  “Bng đói ming khát, b hành làm sao? (Ri lp tc “Pht T cho ngay trái đào, dy rng ăn vào bt t trưng sinh” ...)! 

Khe quá, mi nguy th́ đưc cu, đang ngi đưng xa đói khát th́ đưc ngay đào tiên… Nên mi sinh ra nhng cách suy nghĩ “ngoài bin Đông, chng cn làm ǵ hết, có M nó đánh giùm ḿnh”! (Hay là tin sng tin chết vào câu “bn nó chiếm Hoàng Sa giùm ḿnh, mai mt nó đưa li”!) 

Chuyn Lc Vân Tiên cũng thế.  Đc Hamlet, ngưi ta thy anh chàng Hoàng T suy đi nghĩ li, trăn tr t́m mưu kế...  Nhưng ngưi hùng Lc Vân Tiên nhà ta th́ khác:  Tiên đang mù, mt hôm t nhiên đưc ông tiên “cho viên thn dưc, mt lin sáng ra”, khe ru!   Sau này, khi chàng đi đánh gic th́ mi s vic cũng rt nh nhàng:  Vân Tiên oai hùng ca chúng ta  “mt ḿnh gia trn xông vô. Thy ngưi Ct Đt biến hô yêu tà. Vân Tiên thôi mi tr ra, truyn quân máu chó đu thoa ngn c. Ba quân gươm giáo đu giơ. Yêu ma trông thy mt gi v tan. Sa cơ Ct Đt chy ngang”…  Đúng là “không tn mt viên đn”!  Coi b c̣n d hơn lúc ngưi hùng “t đt hu xung”đánh nhau vi gic c Phong Lai đ cu cô h Kiu! 

Và chuyn ca mt cô Kiu khác – Thúy Kiu:  Nhà b nn, c ông b ln cu công t bt Vương Quan đang b trói, mi ngưi bàng hoàng ngơ ngác, chưa biết phi làm sao... th́ bng nhiên ngưi đp bèn đưa tay lên: đ cho tin thiếp bán ḿnh chuc cha”!  Sao mà có th nhanh chóng và đơn gin như thế đưc?  Có cái nhà to sù s đó, sao không bán?  Sao không chn gii pháp ít đau ḷng hơn, chng hn cho cu Vương Quan đi … “xut khu lao đng”, làm cu li vác go kinh đô, vv...  Hay là c gia đ́nh này, ln bà con thân thích hai bên ni ngoi, đu gi v không biết con gái đi bán thân cho ngưi ta th́ s kh đến chng nào? 

Chuyn nàng công chúa Tiên Dung cũng thuc vào hng đng đu s ca s vô lư (và d dăi):  Nàng là lá ngc cành vàng, chàng là vô sn đói rách.  Nhà nghèo quá, ch có mt cái kh mà hôm đó ông b ca chàng cn x dng, nên chàng đành trung tng ngng c ngày.  Đúng vào thi đim nhy cm như thế, Công Chúa bng đâu vác xác đi thuyn du ngon đến gn…  Chàng không th mang cái h́nh hài thiên nhiên đó đi đâu c, nên chôn ḿnh xung cát (hiu ngm là có đ l cái đu ra đ th.  Cũng chng biết chàng làm sao t lp cát li đưc mà không dùng hai cánh tay!)  

C theo câu chuyn th́ k lut ca thi đó có v lng lo.  Trưc tiên là bn quân lính.  Chúng có mt n ch nhân tính t́nh lăng mn, ưa tm trong thiên nhiên, nhưng chng tên nào làm vic có trách nhim, b sót “thích khách” ngay trong đt “kim tra an ninh” sơ khi.  Kế đến là bn cn v ng lâm quân ăn hi.  Có l đám này nghĩ đă có lính đi kim tra ri, nên chng bun rà soát hin trưng làm ǵ cho mt th́ gi.  Sau cùng là bn t́ n, khi sa son “màn the” cho Công Chúa tm, chúng ch lo ngm bưm xem hoa mà không nh́n xung đt, li cũng không bên cnh công chúa khi nàng tm (không chng c̣n nháy nhau rút lui có trt t… cho đi thêm lăng mn). 

Thế là, DVD bt lên, có mt nàng Công Chúa (c cho là rt tr) đng tm solo, t tay di nưc … Và khi cát trôi đi, nàng may mn phát hin ra mt cái ǵ thiên nhiên “sng sng” ngay dưi chân ḿnh.  Đó là mt thanh niên to khe đang nm tng ngng, đôi mt say sưa chiêm ngưng… tm thân ngà ngc ca nàng (c đoán là Công Chúa tm vào ban ngày!)  

Nhưng thay v́ ht hong tri hô lên và kích hot ngay nút báo đng khn cp (hay ít ra cũng ni cơn thnh n) th́ nàng … im lng.  Chuyn không k nàng và tên “thích khách” đă làm nhng ǵ ngay sau đó, v́ nhng màn sau ch din t cách nàng đă cương quyết “làm ch (c) tp th như thế nào:  Nàng không thèm hi qua mu hu mt tiếng, cũng không hi xem vua cha có OK không, nhưng tc khc tuyên b “đây là duyên tin đnh” (tuy đó là lúc truyn thng phong kiến phương Đông đang cc thnh).  Nói ngn gn là Công Chúa phi “đi trưc thi đi” bng cách ly cho bng đưc chú chài nghèo, tuy t tơinhưng do dai và đp trai”!   

Dĩ nhiên c̣n rt nhiu ví d, nhưng mt s tiêu biu cũng đ đ cho thy cách suy nghĩ ca dân Vit ḿnh khá d dăi, đơn gin, và quan trng hơn hơn là h́nh như ngưi Vit không đt vn đ logic cho s vic, c đ như thế mà chp nhn.  Cho nên, chúng ta phi t hi:  Có phi v́ thế mà nhiu ngưi Vit t nhiên đâm quen vi s nhp nhng gia hin thc và ưc mơ, ly ưc mơ làm phương cách (hay làm chính sách quan trng, lâu dài), không cn xem xét tính hp lư , và kh năng đ thc hin, ca nó? 

Xă hi Vit Nam không tiến trin đưc cùng thế gii, phi chăng cũng do tâm thc “mơ sung rng” mà ra?   

 

2016-01

Văn Lang Tôn-tht Phương

(Viết nhân dp rt nhiu ngưi Vit đang mong s
nh
ng điu thn kỳ mi m xy ra trong tháng 1-2016)